장음표시 사용
191쪽
FACULTATIBUS LIB. m. nam implere posset. Nam id ipsum ego expedite praestiti. ale plurimo in aquam potabilem coniecto. Lonet etiagrauiorem eiusmodi effeceris aquam, si quamplurimum salis liquatum sub Canis exortum, ubi potissimum aestus iam fuerat valentissimus torreri si ueris, haud aliter quam in stagno bituminoso . sic enim haec aqua perinde ut illa gravis T cietur ac si ligatu hominem, aut aliud animal an ipsam conieceris, instar nauis super aqua feretur Quin vero' amarior protinus quoq; eiusmodi erit aqua sid e coquere ipsam in igne lubeat . a quicquid falsum lusiaculum ex calfeceris, amaru in tibi euadet. Sic ipsius bitu ini nos lacus aqua in caua calidaque regione content cum sole torretur, amara efficitur:proindeq, .state quam hyeme amarior est. Ac siquid eius lia istum in vase cavo regioneque aprica quemadmodum nos effecimus aestiuo tempore deponas, continuo amarior sese reddita Vide bitur. Verum haec omnia iis qua paulo superius de ama rigeneratione diximus, abunde siil,scribunt. Caeterum curiis gratia oratio ad bituminosum digressa est sta 'num, id nondum omne expositum est nullum enim in eo neque animal, neque planta inesse cospicitum imis cum duo in eum fluuii confluant longe maximi pisciumque pia scatentes,maxime qui proprIericlaontem fuit, vehi Iordanem nominant, nullus omnino piscium uulorum
Ostia excedat: ac si captos quis in lacum in iaciat celeriter mori cospicit adeo est omnibus tum hominibu tum plantis inimicum quod exacte amarum est, quod satialidum pariter siccum est, atque natura velut fuligi et
ab ex assatione referens. Quanquam ne illius quidem sin-gni aqua exacte amara sit quippe clam nec ipse se L Vocant item ad Sodomenum, circumiacentii s stagnum
dant, Vis eius non modo plus quam cuiusuis altera in fa-li exiccatoria est, sed extenuare nata quia scis et
tur carnes 'nstringit, densatque: potissimum ubi durus minime fragilis extiterit Talis est exactissimus quila iij dem
192쪽
dein fossilis fere omnis Minus autem illo marinus tum qui multis in locis aquis leuiter salsis arescentibus prouenit:Tertium locu obtinet fossilis,abstergere magis quam
adstringere contrahere que potens: Proximas his vires habet Sodomiticus,aeque atque marinus durus:ca terum ob admistam amaritu danem facultatem valentius abstergentem ac digerentem quam marinus possidet. Sic i1-trum ipsum, ipsius spuma, Z quod composita appellatione vocatur aphronitrum, caeteris magis exterge
re possimi, nempe quia minime adstringunt, exacte
stris , eique ratione quadam tenu 1apori amaro similis. caput NI
Te uiui propinquus est sapor falsus amaro: quippe terreni anal o sunt, I calidi: non obscura tamen di- uersitate dissident quod videlicet amarus a calore arido plus sit ea tenuatus is laboratus. Sic in eunere salis, qui durior est de densior, terresti torque, qualis fere est uniuersiis fossilis, minus calidus est, subtiliumque minus partium qui vero rispi facilis, laxusque, tenuior simul calidior facultate est qui autem inter ipsos subamarus est , mediam quodammodo naturam inter salem durum& aphronitrum obtinens Sanea inter aphroniti a quaedam sunt duro crassaeq: esciscitiae, quaeq; nec ficile liquari in aqua queant Vertim de prauis no est in hoc loco nobis sermo, sed de iis quae iuxta nominis rationem essentiam habent spumosam, qualis utique est ip- finitri spuma ses enim ea omnium modo dictorum tenuissimi velut: Asiae petrae flos: multum enim licquoque tenuis est, sed aphronitro minus calidus. Quare utique carnium excrescetiam minore cruciatu colliquat: mordicat aut eas nitri spuma mordicat vero Maphronitrum, nec secius quoq; 5 ipsum nitrum, tametsi illis sit minus calidum.Verum supra monuimus, essentiam crassam tu erodere, ubi nimirum calore quendam nacta fuerit.
N illa enim eius pars sine cruciatu celeriterq; rasit, sicut
193쪽
eius quae subtilis est, veru retenta cimmorans ac tardas
plusculoq, tepore viai corporis nostri particula inhaeres haud immerito molesta redditur, instar pali carni infixi
Quod odorata omnia cest D. caput XII.
Ch x xum ubi de saporibus omnibus, quae conue
nire visum est,exposuimus, reliquum fuerit de odoribus disserere: quippe clim huius sensibiliugeneris gratia ,odoris sensum natura crearit. Saae plerique similiter saporibus nos afficiunt. Siquidemicida omnia, Mante ista ipsum adeo acetu similiter odoratum gustumque mouet tum acria quoque, velut allia, caepar, ipsa non minus quam gustum, odoratu quoque ostendunt,mordicantque Sic in aliis singulatim similis. propemodum est odoris sensus sensui gustus. Itaque quorundam corporum, etiam non gustan tes,qualitatem cognoscimus veluti simi proinde omnino ne gustare quide aggredimur: quia scilicet admodum sides habeatur odo ora tui. Quin etiamsi qua boni odoris edulia putrilagine corrupta,odore nos suo offendunt,protinus ea abiicimus haud gustare dignati: fereque in omnibus mutuo consentiunt odoratus gustus: attamen in odore suauissimis, Os P, plura inum differunt dissidentque: tatum enim abest ut gustantibus suaves sint, ut amaritudinem no paucam se erant,quanquam amarum nunquam odoratum est, neque ut medicamen nobis suave, neque vicibus.
Q ignam igitur huius sit dissonantiae causa, licet Theophrastus quaesiverit,tamen praestiteritin quae nos de ea cognoscimus exponere Amari saporis generationem ex uici Dusa calore extenuatis prouenire iam clare docui-Hriis apparuitque calidiora simul aenuiora teperie esse amara,quam dulcia. sed, odoris sesus in ipsis cerebri est Vctriculis, velut id quoq; alibi a nobis demo stratu est: odorabilium vaporosa est substanti . Ea enim quae a corporibus defluunt ambienti permista, ia deinde per narium spirationem in cerebrum delata sensum mouent. I balii Recta ergo ratione,quaecunque i odorata, idem ca sa omni/udaiunt:quippe cum vaporum copia calore proueniat, o.
194쪽
non tamen protinus quicquid odoratum est, suave esse leolligitur.Siquidem non omne id spiritui in cerebri ven striculis contento familiare est . Etenim quemadmodum lqui linguae obueniunt sapores,ij qui familiarissimi iidem lic dulces erant qui vero non familiares, complures ha- bebant differentias ita odores qui familiares sunt cere abri spiritui, iidem grati sunt suaves: qui vero non a familiares, multis differentiis a sese mutuo dissidentica, dierum non omnibus imposita sunt nomina perinde vesta lporibus . Dicimus enim quippiam acidum acremque ha- Ο bere odorem , sed austerum, acerbum falsum, aut ama rum haud etiam dicimus. Verum in hasce duas appella ltiones odorabilium pleraque reducimus, beneolentia. igraveolentia appellantes beneolentia quidem proportione quadam ad ea qua linguae sunt dulciaci graveolen alia vero ad ea quae non dulcia uno enim nomine totum hoc in saporibus genus appellari nequit videtur autem la corporibus non odoratis aut omnino paucum deflue tre, aut quod pro mole sua non sit moderatum , sicut in iis quae exacte tum salsa, tum acerba sunt . Exacte autem cum tale aut tale quid dicinaus, yncerum, S quatum fieri
possit, alterius qualitatis expers dicimus . Siquide crassa lutrisque essentia est. ad hoc acerborum etiam frigidarquare verisimile est, quod ab iis defluit, paucum esse, crassum, mole sua velut terreum, ac proinde per inspi
rationem in cerebrum non incidere.
Quod neque ex odore, neque ex colore
certo quid definiri de medicaminum itemperie posseti lcaput m VIII.
VNJς xx xxim non est,ex odore de sensibilium tem
peratura coniicere perinde ut ex gustu. Nam ut odore carent crassam quidem essentiam obtinet: caeteri quaesit eorum in calore frigoreq; natura, iid vero non dia costat At qui odorata sunt,tenuia utiq, sunt quadatenus calida. Verum eius tenuitatis a lliditatisq; qualitas haud etiam indicatur. Porro maxima
potiissimaq; causa,quamobre in odoratis nil 1l euidens de
195쪽
temperatura iudicari queat, inaequalitas est substatui de qua saepentina ero 7 verba mihi iam habita sunt,ubidem Araba,corpora pleraque dissimilari esse subsistentia. Aenuc quoque etia claritatis gratia in excplo propona nepe rosam, quae non ea modo ratione dissimilaris est qua pars quidem eius continet, pars veris continetur cotin quidem, lurum de terreum: quod cotinetur, succus est humidus sed quod succi ipsius tria sunt extrementa tacad modum supra necessarium esse demonstratum est: unum terreum,quale est in vini faex alterum aereum, quod ipsum quoque vini flori proportione respondet: tertium aqueum,quod in omnibus bullitionem flacere corruptio nemque diximus,ubi nimirum neque deuictum,ne i pia ne alteratum ebullitionis tempore fuerit. sane huius excrementi gratia quidam succos non nisi coctos reponurali in sole feruenti praesiccatos nam terret aeriique pra
tia non admodum corrumpendo metuunt,cam ea fe- parari videat, aegrEque corruptibilem sortita substantia Quandoquidem temperamentum nacta sunt siccum. Sed de iis supra abunde disseruimus Caeterum in rosenatura aliud gustantibus acerbum est , quod terreum ut sit de crassium fingidumquq necesse est:aliud vero amar si,quod tenue est calidum: tertium in his aqueum, nece ario quidem frigidum,sed in tenuitatis crassitudinisque oppolitione qua lantenus summorum medium cuius mi ura neque ipsum illud adstringens,neque ipsum amaria, sum tale uale dicitur qualit ales enim omnes exoluitaquei admistio. Ipsum itaque hoc queum elaboratu existenuatumq; atq; excalfactu quod amodo videtur ac pro- vaporem solui lac ratione rosei tu odo.
rim non aeque omnes eius partes uaporent,nec perinde sensum moueant. In gustu aute omne similiter ustabi tum corporum particulae in linguam incidunt sensumq: mouens pro sua natura singulae. Quare certum uisim qu non est de tota medicamentorum facultate ex odore c5aicere. Nam ea sola agnosci possitnt quae modo posuimus. Multo minus ex coloribus de medicinarum virtutibus colligere
196쪽
GAL DE SIMPL. MEDIC. colligere quid valeas quippeetu in singulis coloribus calida, frigida,liuini da,siccaque reperias quemadmodii inprimis maius operis commentariis ostedimus. In quoque tamen singulatim genere aut seminis, aut radicis,aut succi ex colore indicationem quandam liceat sumere: utpotec pa,scilla,vinum,quanto uerint albidiora, tanto minus sunt calida quae vero subflaua fulvaque, calidiora Idem usu uenit tritico,initio, ochri L plia selis,ciceri,ireos radici,asphodeliqi,aliisq; copluribus. In quoq; enim genere in uniuersum fulua,flaua, rubraq; omnia albis sunt calidiora. Itaque I hinc quoq; de medicamentorum viribus coniectura fieri queat tamen sermoni adiiciatur,
optimum sane esse vivi dictum dc ostensum saepenumero est)per experientiam discretam facultates inuenire. in hac enim falli non possis: quanquam prius quam experietia virtutem agnoscas,gustus pleraque indicet,pauculum etiam approbante ipso odore.
cIVM MED Ic AMENTORVM Facultatibus Liber quintus.
M librii inde simpli ciu medicamentorum facultatibus orsurus ea primum repetam,que supra demonstrata in rem praesente censentur accommoda,sumpto ab elemetis principio, aqua,videlicet, igne aere,ac terra,quae nonusii aqualitatibus denominates, humi
du,calidum,siccum, frigiduesse aiunt. Sut ergo qualitates har,humiditas,siccitas cali
197쪽
ditas frigiditas. Maeverὁ ab illis denominatii corpora ea sitiat tu comunia omnisi elemcta,tum ea quae per alic ius harii excellentia aut tumida,aut sicca, aut calida aut
frigida nuncupantur, tum ea qua adco ueniens sitiesvm- metrum generis eiusdem aut specie conseruntur, quae ad quiduis obuium. Sane de horum differentia frequetertractauimus. Nec minus diximus quatenus differat nutrimentum antedicamelo,&quod nutrimentia vincitur ac superatur ab eo quod nutritur medicamentu aute cotra: ipsum enim vincitatque superat corpus cuius fuerit medicamentu: quippe cu triusque referatur ad aliquid notio. Ostensum praeterea est, medicamentia alterare natum
ess aut una quapiam qualitate,nepe aut calfaciendo, aut refrigerando,aut umecta lina ut siccado aut dictori co-atigatione quapia:aut tota sui substatia sicuti coplura letalia medicamentorsi,nec pauca lex iterioris seu amule-toria,tu purgantia omnia, ac pleraque eoru quae epispa-itica, hoc est attrahentia nuncupant. Sed de istis quae reliquassint infra adiiciam. Quae vero una duabusve qualitatibus an uniuersum corpus nostrum apsit, ea hoc in libro expona,rursum hic sumpta hypothesi superius demostrata, P mipliciu medicaminia pleraque dissimilarii sint partiu,rcque vera coposita:caeteri appellari simplicia, quddcuius in Odi sunt, talia natura sint,nec quicquam ex nostra industria astupserint:quin etiam quaeda crassaria sunt part ,' terrena sitia substat iis,quaedam tenuia, aerea alia vero queam dictorii media . Haeccii sint superioribus libris demostrat hypotheses mihi sunto,ad ea quari sic diccda veniunt. Hi ergo propositis ordieda iam oratio est.
ii tu medicamentorsini cap. 1.
V η ς' frequenter hominibus medicamentorum
ob id ipsum tantummodo,ut aut refrigerent, aut humectent, aut calficiant,aut siccent, aut per c6- iugatione horu quid agat. Interim vero , ut quod supra modulaxatsi est cotedat atq; contrahat,aut quod intcsum est laret, aut quod codensatum est rarefaciat aut raru condensent,aut durum emolliant, aut immodicam mollitiem ad duritatem reuocent, aut plenum
198쪽
euacuent, aut vacuum impleant, aut generis eius aliud
quid agant. Nam quisquis perfrixerit, no medicus latum sed quiuis etia ex plebe,ab ipsa rei natura ductus, calfacies medicame inuenire desiderat: sic ardenti febre aestuans,quod refrigeret. Sic priuatus quispiam si ulcus habeat
nimis molle ac humidum, id medicii desiccare iubet aut si siccum, exuccia,humectare. Quin etiam cum siccitate pariter, atque caliditatem toto corpore percipi ut,ceu quia stuant,siue usti sunt,aut defatigati,iauari expetunt, frigidamque bibunt tum quidquid refrigerare, simul iuia ob
mectare potest, studiose exquirunt,votique saepe compotes fiunt,atque ipsa natura duce eorum remedia plerique idiotarum inueniunt. At phlegmones, scirrhi, Cedematis, erysipelatis, putredinis, herpetis,gangrenae, nullus ex illis sibi remedium pervestigandum sumit, aquam numquodque eorum maius iam sit quam pro captu hominis plebeij, ac scientiam requirat venerabiliorem Eam scientiam nuncupat Medicinam, qui eam exercet, edicti. Atq; hucusq; ipsi procediit,ut sciat ulcus cauu carne impleri,sordidu purgari debere, aequabile cicatrice induci. No tamen norunt quid carne impleat, quid purget quid cicatrice inducat. Sic sane etiam si musculum habeant darum aut tensum laxumve, quod duro quidem mollientibus sit opus, tenso autem laxantibus, laxo vero contendetibus,id satis perspici ut, n5 tamen copertum habet medicamentu quod aut emolliat,aut laxet,aut contedat, sed ea inuenire opus solius est medici. Siquidem inuenias explebe quosdam, qui no secus atq; medici medicamelorum polic inuetione,sed hactenus,du calida modo ac frigida humida ac sicca perquiruntur: veru in iis quae modo dic 'bamus,prorsum rudes reperias. Tametsi,ceu ante monuimus, haud omnium tum calfacientium, tum refrigerantium, tum humectantium, atque exiccantium, aeque facilis est atque expedita inuentio . ujppe quod napy pyrethrumque excalfaciunt, portulaca solanumque refrigerant, tum aquain oleum humectant, Macetum is a vina aqua desiccant, pene omnibus non medicis duntaxat, sed cidiotis confessum est. At rosa ceum anne calfacere,an refrigerare dicend m,similiter acetum, oleum, S
199쪽
eius generis non pauca, ingenti controuersia iactata sunt. Verum de talium facultate in quatuor ante huc libris disputauimus. Ili primo ac secundo sophistarum redargu ἴ- te epicheremata, seu in tranque partem ratiocinatio es,&monstrantes veram methodum, cuius quis ductu medi camentorum facultates inueniat. In tertio, missis sophistis,omnes ab initio logicas exposuimus quaestiones qui
bus maxime insistas, quibiisque,vt sic dicam, artificio Cen
sorinatus, idoneus sis ac sufficiens, qui medicamentorum omnium Licultates in uestiges. In quarto de propriis inguae sensibilibus disserui, quos sapores appellitant, id indicans, quo pacto hinc orsus, primas inuenias tum qualitates, tum facultates Attigi porro etia quatenus usus requirebat in extremo libro qualitates odoratus docens quantum itidem 6 hinc iuuari queas ad primarum inue-tionem facultatu. At in hoc quinto libro aliud mihi propositum est facultatum genus expromere, quas vocare potes secundas ac tertia post primas inaniti conina tines. Siquidem cuparticulatim numquodque notari modo ex illis teperatu sit,aliud, puto, ex iis laxatori u euasit liud intensorium, aliud mollics,aut induras,aut rare acies, aut coden fans tu ex Operibus quae edere nata sunt iaculi es ii se habere dicta sunt rarefaciendi codens indiemolliendi,induradi, illinc li, extergendi, attrahendi, re pellendi, ad haec laxandi, cotcdendi, ora reserandi, acco trahendi, in crassandi, extenuadi,dolores sedandi, accie- illas χνω Ἐν 61 so Aνκρα nominat c6 coquendi puri moucili, ligerendi per halitu,sudoris prouocandi poris c6ciliandi stuporis accersendi, animum alienandi ιο x in re nisi cupant)putrefaciendi, urcdi,erodendi cru-
ita aciendi fundedi defandi, succisi prauis procreadi attup ',pi ii gand Liistendi, exasperandi, leniendi, infirci cui Lir tu liberandi, ac cum ulterius etiam procedunt ac prope particulatim opera appellant, urina sciendi vo mitus proritandi, subducendi ventris, ac lubricandi per nares&os purgandi,quas Vi νοs ὸ φλεγματ/κε, vocant,mens s mouendi aut c6primendi, similiter lactis ac seminis tum generandi extinguendi, tum prouocandie reprimendi,magisque etiam cum a iecore hepaticas, alieno
200쪽
Iiene splenicas,ab auribus oticas,ab oculis oplithalmicas, a dentibus odoticas,a coxa ischyadicas, renibiis nephriticas,a pedibus podasricas,ab articulis arthriticas, costis pleuriticas, a tussi bechicas, a calculis comminuendis λίθω . I. ατικα facultates vocitat, ad particulares perueniunt. I ari modo quaedam dicta est a procreanda in ulceribus carne facultas sarcotica ab inducenda cicatrice epulo tica, a glutina io colletica, purgatione cathartica, ab excrescentia carnis detrahenda catha retica ferequenta iri erui nequeant omnes particulatim facultates, si
ab unoquoque uagulatim eorum qias persciuntur defc-xa illis imponere nomina aggrediamur. Sed praeclarius sane ac methodo dignius est, si missam facietes oratione tu prolixam, tum confusam,commodis speciebus copositas medicamentorum facultates compendio defintainus,
non puris mouendi aut initigandi, aut doloris sedandi, ait per halitum digerendi, aut laxandi, in triticeae fati narcataplasmate facultatem inesse dictitantes, sed modice tu humidam tum calidam superius nanque positum est, in quo significato eiusmodi dictionein efferimus. Simit ter
triti non urinas,aut menses prouocans, aut bechicum esse medicamen , aut pleuriticis aut peripneumonicis aut purulentis quos Arzud vocant congruere, aut moris
bis comitialibus, spasmis, palpitationibus, are moribus: ruptionibus, spasmatibus prodesse, neque carne implere, aut purgare sinuosa ulcera aut lateris iecoris leniive dolores sedare neque liceradas discutere, aut carne ossa implere. ad eundem modum neque geniturae profluuio congruere, aut in uteri fomenta utiliter misceri emollientem reseratem:quin nec quod ne- uos&ephelides detergeat, inueteratum capitis dolo. 'rem l anet, aut foetu in corrumpat detrahatque sed sufficit hactenus dixisse calidam, hactenus siccam, Meatenus tenuium partiti in illi obuenisse temperiem, sicque tum omnia quς nunc memorata sunt,tum longe item plura indicata fuisse: quin alio quoque modo de ea dixisse sat est
amaram esse , sed non extreme immo ita ut dulcedo quaedam admista appareat. Ac primus doctrinae modus empiricorum proprius est, secundus virum potissimum