장음표시 사용
61쪽
on)d neque adstrissim omnia congluis
tinent, neqli congllatinatoriria item omnia adasti inllint. caput XXXIIII.
Vippe cum nihil seorsum de glii tinandis, aut car
ei inplendis, aut cicatrice obducedis ulceribus dem 6strarint,ex inductione tamen collio sit,adstringentia omnia dicentes glutinatoria Oporta autem non ex induction sed per demonstrationem in genere talia accipere, quemadmodum nos facturi sumus in cura-di rationis cominentariis. Immo absolute mi id uis tale dictum, non modo in demonstratum est, sed etiam falsum. Neque enim chalcitis,neque galla, neque malorum punicorum putamina, neque Omphacium, neque alumen. multoq; minus ars ustum, neque aeris squama, neque misy, via era glutinare possunt: aliaque innumera sunt inter adstringentia,quae glutinare nequeant. Porro si quas non hoc sed glutinatoria omnia adstringentia dixerit, pro ferentur hic quoque non pauca qua citra adstricitionem conglutinent. Neutra igitur vera oratio es , si simpliciter atqiae indiscrete efferatur . neque ea cuni dicunt adstringentia omnia viceris glutinatoria neque ea cum aiunt, quaecunque glutinantur, adstringentium beneficio glutinari. Porro multo sane etiam magis bis tum absurda,tum falsa ac praeter sensum assersit, cum morda cia,acria, amara, salsa, ad haec qua mollistrinas iucuno dissimasque sortita sunt qualitates,adstringere dictitant: tanquam gustus non ad sensorium pertineat quod adstringit, sed ex illorum impositione atque arbitrio debeat accipi. Malum enim granatum, malum, verbi causa, &hespilum,& pirorum quaedam genera , myrta sorba, vinumque tum aminaeum , tum marsum, euidenter nos adstringunt. At triticum, ea. milium , Herodotum forsan adstringebant aliorum autem hominu neminem sexcentos enim quandoque super his sum percontatus,& in primis super amylo na c
62쪽
ipsum adstringere ait Herodotu sicut ii per,quod nee ipsum ullum omnino aliorum hominum qui syncere i incorrupte qualitates expendunt,adstringit. At Herodotus cuncta confundere u idem non est veritus ait que quae acerrima sunt facultate . quae summe rodunt,&qua mollissima sunt ac mitissima,omnia adstringere ta- quam in hoc ut quosdam sensu defraudet, victoriam statueret Verum non ita se res habet,cum ea vel maxima futura ut prauitatis dictorum eius probatio.
Quod non omnia ad stringentiare ofrigerent. caput XXXV.
Vemadmodum vero P Asclepiades Metrodo rus tanquam illii metiam superare contenderet, adferendis de sensu mendaciis,cum alia quaedam, tum resinam litumen calfacere nos denegat,atque adstringentia omnia refrigerare dictitat: cuni inihil aliud, saltem chalcitis,chalcanthos,& misy, quae valenter adstringunt,tantam assecuta sint caliditatem, ut nos etiam so exurant. Nihil est ergo mirandum, si prolixa quaeda nu-gentur, seipsosque nonnulli homines fallant cude manifesto apparentibus verum fateri non audeant.
Perperam Herodotum ac Dioscoridem quaeiscunque aut pro imis, aut dγsienteritu medearentura tringentia censuisse. caput XXXVI.
rides,ex eo quod medicamenta quaedam diar-rh is,aut dysenteriis medentur,adstringere ea colligunt: quanquamne minimum quidem habeant adstrictionis,imo prorsum contra rarefacieti nimirum sint 'axantia:cum alioqui quae adstringunt,corpora contrabant, condensent, constipent, atque costringant. Nam semel sensibus pro nihilo habitis atque contemptis, euerterunt confuderuntque omnia quae plane
sensu dignoscere est,haec praua ratione asserentes. Nam adeps
63쪽
adeps caprinus Oibiis quae aut gustii, aut facultate sunt adstringentia, aduersissimus est, velut etiam farina tritiacea,&amylum,3 innumera eorum quae vim h ibent tum emplasticam, hoc est illinendi, tum mitiguoriam , atque acrimonias hebetandi: eaque ratione iis qui acria mordaciaque per aluum excernunt, auxiliantur Qu id si obice adstringant, esto sane Moleum ex adstringentium numero quoniam saepius iis qui grauiter mordicabantur m sum profuitu sto vero etiam & cera, adeps suillus, tum gallinaceus Manserinus, chondri tragique succus. Nam haec quoque infundimus,&ceratum quandoque iis qui mordicatur .sicuti adipem caprinum. Verum efficacius auxilium affert caprinus: quia scilicet facilius S cocrescit intestinis inungitur plurim6que tepore inhaeret Porro siue ob crassitiem .siue aliam ob causam celeriter concrescat, non est opus in praesentia inquirere, re ipsa evidete apparente Verum quemadmodum quod oc ssime 5 crescat atque intestinorum morsus obtundat ex rei e uidentia credibilius est: sic sane etiam quod nulla ipsi insit, aut frigiditas aut adstrictio. Atque hi quidem ex obscuris ratiocinantur de apparentibus: immo autem, si verum fatendum est seipsos potius decipiunt Aa nos tanto decet magis ad sensum accedere: tantoque diligentius perpetuo illi attendere: quanto plura in eo peccet sophistae omnes, falsaque de eo asserat. Rursum ergo, ubi prius illis in memorram reuocauerimus quae idiotas non fugiunt, is sq; haud ignota erant, cum nondum contendendi libidine in sensus peruenissent contemptum, postea autem per superuacaneam sapientiam amiserunt, ad id quod continuum orationi est,transibimus.
De propriis sensim cuius e smsoriis
Naquaeque sensibilium natura priuatim subiecta
Test tacit u quidem caliditas ac frigiditas, durities
ac mollities:albedo verΘ, nigredo sauedo, rubor, atque ut summatim dicam uniuersum colorum genus,Visui:amaritas,dulcedo austeritas, acerbitas, aciditas, salsedo,acrimonia,gustui: planeque demens iij videatur,
64쪽
GAL DE IMPL. MEDI . Jeatur,s quis gustu colores iudicare tentet,aut saporesisti eodem modo de tactu cognoscendum est, reliquisque sensibus . si quidem tactu iudicand. e sunt differentiae tangibiles, auditu audibiles, odoratu odorabiles. Qi A cu7 Plato in se sese habeant audianitis quae I Platonem gustabiles
Din. - disserenitas ex ponente. Haud tamen animus,ipsius physiologiae attendendus est. Nec enim nunc tempestiue eius meminero, neque in hoc Viri testimonium cit, sed tantum ut dicam qua de re quodque nomen efferre Graecismos est. Ausculta ergo disserentem Platonem uendian o. tur a lingua venulae ad cor, saporum nunciae, in quas siqua ita inciderint via rariorem mollioremque carnis parte penetrantia terrestri sua natura liquefacta, venulas
ἶς' eo trahant atque desiccenti si quidem asperiora sint, acerba: sin minus aspera, austera nuncupentur. Caeterum,quq
eas abstergunt totamque linguam abluunt, si quidem id supra modum efficiant, simulque aliquid absumant,ut de natura aliquid colliquent qualis est nitrorum facultas)amara omnia appellantur . Atque nitri virtute inferiorastini, ac moderata tuntur abstersione ,salsa citra asperam soamaritudinem orata nobis magis apparent. Quae vero oris caliditati applicata , ab eoque mollita feruefacta, ipsum vicissim recalfaciunt, atque accendunt, praeque leuitate ad capitis feruntur sensus, ac quaeque obuia incidunt talia omnia has ob vires acria nuncupata sunt. Eadem vero ista interdum a putredine attenuata anguis stas ingredientia venas partes inibi tam terrenas, quam quodammodo aerias,mutuo incursu mouent, ac misceri compellunt,commistas vero circumlabi alias, talias ingredi ingressuque suo penetratas, concauas circuntensasque efficere easque humore circunfuso concavo interim terreno interim liquido vascula aeris ex aqua concaua rotundaque effici ac quae ex puro constant, perlucida sunt, vocantur ampullae quae vero ex terrestri agitato elatoque ebullitio sermentatioque nuncupantur. Harum affectionum causa acidum cognominatur. Omnibus vero quae de istis dicuntur, assedito contraria ab occasione nascitur contraria. Porro ubi ingredien
tium constitutio in humidis familiaris linguae habitui existit,
65쪽
existit, quae exasperataintaidem fuerint,lenat qua vero Praeter naturam aut coierint, costiterintque, aut fusa laxaque fuerint, partim contrahit, partim laxat, omniaque quam maxime ad natura statum reducit quicquid eiusmodi est , iucundum suauόquein cognatum est omnibus violentarumque passionum remedium ac medela, nominaturque dulce. His verbis Plato , quae nos vocare solemus austera, quae acerba , quae salsa iitrosa, quae amara,quae acria quae acida, quae dulcia, exposuit. Id videlicet quod a nobis post, siue adstringens dicitur, ipse austerum nuncupans iam sic a vetustioribus Graecis appellari solet. Non tamen omnia in unum confundit:
sicut ij faciunt qui S piper adstringere dictitant, cum ex
acrium sit natura acetum quod ex acidis est: nec sane etiam veriti dulcissimorum quaedam,adstringentium numero adscribere. Ex quo sit, cum omnia confundant, ut protinus nec facultates inuenire omnino valeant. Omnis enim inuentionis demonstrationisci; principia sunt, quae sensui atque intellectui uidentia sunt. At isti hareambo perturbant atque omnes in unum confundunt cum sensuum actus S passiones, tum multo etiam magis intellectus ac rationis nimirum haudquaquam in speculatione logica versati . Itaque operae pretium est , nugacem illorum loquacitatem omnibus modis effugere me quid nobis quoque affricetur viti ex tam prolixa illorum utilique nugacitate . Porro haud leue negocium est , dedocere ac , ansmutare eos qui ab illis cque ideo peruersi sunt, ut sensum contemnant, ,equaquam in speculatione logica se exercuerint, plan que rudes sint rationum quas de natura philosophi considerant. Omnino enim saltem vel id didicissent quae in illis sunt ambiguitates, fugiendas esse cautisque ob seruandas tum sensibus magis ui per simplicium medicaminum facultatibus qui in rationibus haud satis integris T confidendum.
66쪽
Erum tales dedocere, ac velut transformare est im possibile. At aliorum tamen gratia 'imirum quos conatus noster iuuare poterit,resumenda est diligenterque desiniEda,tota de propriis lingua sensibilibus I Lil. s. oratio. Nuncupatur igitur tunia a Theophrasto tum abde causis Aristotele,tum a Mnesitheo medico, gustandi facultas,
piaturiim grice nos saporem dicimus secunda syllaba a MQuid χυ litera incipiente. At ex humido sicc6que consistentia,eo ηι ους rum videlicet quae a calore concocta sunt, χυλos nos suc-Quid χυ cum dicere possumus alitera secunda incipiente sylla-λd, ba Tametsi ab aetate illis maioribus non modo Athenie-sibus,sed 'onibus utrunque per M.tateram scribi come- uerit. Siquidem apud Platone, apud Hippocratem, veteresque comicos sic scriptum reperitur. Vocetur autea nobis in praesenti quidem opere clarioris doctrin. e gratia,gustatoria facultas, siue qualitas, siue victique cuique appellare libet per iteram, χυμου, nos saporem nominabimus. Humor autem in crassatus tu in animatibus, tu in plantis, χυλο, secunda syllaba a litera cincipiente nos, ut diximus,succum vertemus. Sciendum ergo sapores,qii tum in unoquoque animali ac planta, tum in terra inueniuntur phirimos esse,nec facile specierum numero comprchensibiles: caeterum disterentias gustabiles aliis octo visas, aliis numero septem, nonnullis autem chis quoque pauciores. At Plato in Timaeo in supraposita dictione primum duos sapores memorat eiusdem speciei, sed in ratione maioris ac minoris disterentes forum al- rerum austerum,alterum acerbum nominat: Fuerit autem austerus, quem suφοντα adstringentem voco)nuncupa anus. Porro acerbus huius intentione prouenit, velut ipse Plato significauit. Atque hos sane pro una specie numerabimus. Altera est eorum quae illis opposita sunt, nitrosiorum videlicet, salsorum, lamaroria. Et in his quoque amarus ex nitrosi prouenit intentione Salsus vero
Tlab. . aut nitros imbecillior, aut adstrictionis quoque assu de cutis mens aliquid . Deinde a Platone acris expositus est, plantari mox acidus, postremo dulcis Atria Theophrasto additus est
67쪽
tus est unctuosus,siue pinguis a Platone quidem in sermone de propriis linguae sensoriis praeteritus,verum paulo ante plantarii succis adscriptus, ubi vinosino ab oleoso melleo discernebat . Porro in illo sermone tribus nunc dictis unum adiecit succi genus una appellatione comprqhensum,detro nominans: ubi aute ad gustus sensoria tra-sit,protinus in ipsis dulcem memorauit: nihil enim retulerit, dulce an melleu dicas,velut nec pingue an Oleosum: Omisit autem pinguem, ut qui ad gustum nihil attineret.
Quo diserat adstringens bai kro
Vale autem eorum sit numquodque exponere quidem exacte est impossibile, quandoquidem nec aliam ullam sensibilem passionem verum ei qui eodem sensu comunicat, licet suggerere. Ergo si quis aut cydonia autJ mala, aut mespila, aut myrta gusta ue- rit, procilla ibi in Ostivis c rilium nobis ab his in lingua moueri sensum,alium ab adstringentibus corporibus. Naquae adstringunt, aut refrigerant,J introrsum pellere c5
tactam nostri partem ex omni parte apparent, idque aequabiliter,uelut pellentia,ac stipantia, contrahentiaque. At austera in profundum etiam subire videntur, atque asperum quendam inaequabilemque mouere sensum, tanquam re siccantia,&humorem omnem corporum sentabilium depascentia. Ex quo fit ut alia sit passionum proprietas, quaeque haud facile lucideque explicari possat,tu ab adstringentibus nos corporibus, tum ab austeris saposo ribus sed quisquis homo mentem habet,facile quod di-cO,comprςhenderit. Porro quando quod linguae nostrae admotum fuerit corpus,valide desiccat, contra lait, cinmultam profunditatem usque illam exasperat, sicut pirasylvestria immatura, corna,eiusmodi omne acerbii appellatur,ab austeris in tetione dutaxat diuersum At quod nos adstringens vocitamus haud temere a Theophrasto dictum reperias.Videtur autem idem significare quod austerum,aut certe commune esse genus tum huius, tu eti acerbi. Quaecunque vero linguam dum contingunt, non On-
68쪽
trabunt ea, neque constipant,velut adstringentia. immo contra plane agere apparent, nempe detergere Ἀ-bluere, etiam si adstringentium quippiam adiunctu sit,
haec omnia salsa cognominamus. At qua his etiam magis detergunt, adeo ut etiam exasperent, amara nominantur. Porro qua mordicant roduntque, idque cum valida quada caliditate acria vocantur: si vero sine hac mordent,acida caeterum haec fermentandi quoque vim ob tinent At qua vehit inungunt atque implent,ac in statu suum restituunt exasperatas ac veluti erosas lingua particulas,haec si cum voluptate manifesta contingant, duleia: sin hac sine pinguia vocitantur. Atque hoc quidem Pacto,quantum in me fuit, res explicatu longe difficillimas verbis exponere sum annisus Miror autem qui tam prompte omnia adstrinpentia nominent, siue acria snt sue amara siue dulcia, siue pinguia, siue acida cum iam olim rebus ipsis imposita sint nomina atque affectu uten'sbilium non exigua in nobis disserentia sit. Praestitisset
fortassis,siqui lena naturale, scita Lais a toraco voluertit,
apparentia non euertere, nec appellationes confunde re:vertim inquirere cuius temperamenti, aut dispositio . nis aut corporis constitutionis, aut quomodocunque nominare velint, boles sit adstrictio cuius salsedo,amaritas, aciditas,acrimonia, lulcedo, pinguitudo, quae plato, Aristoteles, ac Theophrastus conati sunt definire.
Clarum quippe est si ex calido, frigido humido siccoque
coeuntibus omnia sunt ista, etiam dictarum quanque qualitatum ex horum constare mistura. Itaque si quemadmodum dictorum saporum quisque proueniat, exponere conarentur lubens equidem auscultarem,gratiam oque haberem non exiguam. At si neque hoc efficiant,imo insuper saporum omnes differentias in unum confundat, ut parum absit quin corpora omnia adstringentia nuncupent sane nec audire ipse velim illosque obsecrarem y inanem contentionem relinquanti '
Non ad totam rerum naturam iudicalis
das medicamentorum fucustates, sicut
69쪽
turiles philosophi faciunt, sed ad no-pram naturam. Arno equidem in consequentibus ostendere cois
nabimur cuiusnana tempera inenti saporu quisique sit soboles. In praesenti autem discipulos ad experientiam accessuros id modo assuescere ve-io lilia ut quod ad artem est utile, ligant ubi iudicare velint quo pacto numquodque nos medicamentorum afficiat. Q sppe non quale ex se sit, ad totam naturam, consideramus . Nam hoc pacto neque acetum, neque marinam aquam nos exiccare posse, aut sicca esse facultate dici manifestum est . Siquidem trunque illorum actu est tumidum Verum si nos exiccare appareant, sicca dicentur, ad nos videlicet isostram naturam , parem siccadi potestatem obtinentia. Quinetiain S calida, frigida , clium id eodem dicentur modo, Obo ubi nos scilicet calfaciant, refrigerent, atque humectent, eaque ad nos non ad totam naturam, nec ex se. Atqui si huius duntaxat meminerimus, certissima omnium erit iudicatrix experientia . Q iam qui relinquunt, atque a- liunde ratiocinantur, non solum falsi pro veris ducunt, sed etiam tractationis utilitatem destruunt. Proinde nobis propositum non est,quale ex sua natura quodque sit medicamentum exquirere, verum quid in nobis efficere possit. Atqui hic primi libri finis esto. At in secundo deinceps, oleo ac rosaceo in sermone exemplorum vice po-3o sitis, prauas an ibi ratiocinandi vias insistrabimus, quibus chim medicorum complures, tantur , in primis quidem seipsos decipiunt, secumque alios multos in erro- rein pertrahunt. Potro ubi id erit absolutu in ad tertium commentariorum transiens, quaestiones logicas , quae uniuersam de simplicibus medicamentis enarrationem antecedunt, explicare conabor Vt videlicet in quarto ipse iam facultates omni u definire liceat, quas protinus a principio fuissem aggressus nisi plena paralogisnais tque erroribus omnium prope iuniorum essent volumi
70쪽
na. Q N prius extergere, atque exanimis discenti uim 'IAph. io delere oportet ne quid veritati obsistat. Nam,ut Hippoli i crates inquit,sic etiam ait Plato, Non solum impura corpora quanto plus nutrias, tanto magis laedas verum etiam impuris animis si nutrientes sermones offeras, nonniodo nihil prosis, verum etiam magnopere obfueris. Itaque his de causis, tum etiam quia amicorum plerisque visum est, ut iuniorum medicorum argueremus errores, notantum in congressibus quos quotidie cum illis habemus, sed etiam hisce commentarijs necesse mihi fuit diutius prioribus istis duobus immorari , quo videlicet in tertio purum animi auditorem nactus,quique veras assequi rationes possit, tum ea exponam, quae debuius peculationis principij nouisse oportet: tum deinceps Omnes medicamenti cuiusque facultates enarrem Id autem fiet in uniuersum, ut reor,libris undecim ea ferme magnitudine constantibus,cuius est hic, qui
est omnium primus. Qui cum conti enientem nunc nactus sit modum, finem per hanc dictionem accipiat.