Bellum Catilinae. Edited on the basis of Schmalz's ed., with an introd. and a vocabulary by Charles George Herbermann

41쪽

BELLUM CATILINAE.

paras ius ad dissimulanda omnia, demisso Voltu, Voee Supplici postulare a patribu8 coepit, ne quid de Setemere crederent: ea familia ortum ita se ab adule- lscentia vitam instat isse, ut omnia bona in spe haberet ; ne eXistumarent Sibi, patricio homini, cuius ipsius atque maiorum pluruma benefieta in populum Roma

va10t M. Tullius, inquilinus civis urbis Romae. Ad 8 hoc malo dieta alia eum adderet, ObStrepere omne S. hostem atque parrioidam VOeare. Tum illo furibundus 9 quoniam quidem Oireumventus V inquit ab inimidis PraeeePS agor, incendium meum ruina restinguam XXXII. Deinde se ex curia domum proripuit. Ibi multa ipSe Seeum VolvenS, quod neque insidiae eonsuli procedebant et ab inuendio int0llogebat urbsem vigiliis

prius quam legioneS Seriberentur, multa anteensere quae bello usui forent, nocte intempesta eum paueis in Manliana eastra profeetus est. Sed Cethego atque I seu 2 tulo ceteriSque, quorum cognoVerat promptam RUdReiam, mandat, quibuS rebUS POSSent, Opes faetionis eoΠ- firment, insidias eonsuli maturent, eaedem, indendia aliaque belli facinora parent: SeSe prope diem eum

XXXIII. Dum haec Romae geruntur, C. ManliUS EX Suo numero legatos ad Mareium Legem mittit eum mandatis huiusuo modi: Deos homineSque te Stamur. 2imperator, DOS Arma neque eontra patriam depiSSe neque quo perieulum alii8 faueremus, sed uti eorpora ΠΟStra ab iniuria tuta forent, qui, miSeri, egenteS, Violentia atque crudelitate faeneratorum plerique patriae, Sedis, Omnes fama atque fortunis eXperte S SumuS ; neque edi-

42쪽

GAI SALLUSTI CRISP quam nostrum liquit more maiorum lege uti n0que amisso patrimonio liberum corpuS habere: tanta Sae-3 vitia faeneratorum atque praetoriS fuit. Saene maiores

vostrum miseriti plebis Romanae deeretis suis inopiaepius opitulati Sunt, ae noViS Sume memoria ΠOStrn Propter magnitudinem aeris alieni, Volentibus omnibus 4 boniS, argentum aere Solutum eSt. Saepe ipsa plebes, aut nominandi studio permota aut Superbia magiStra-5 tuum, armata a patribuS SeeeSSit. At nos non imperium neque divitias petimuS, quarum rerum eausa bella atque Certamina omnia inter mortalis Sunt, Sed libertatem, quam nemo bonus niSi eum anima simul amittit. 6 Te atque Senatum Obte Stamur, eon Sulatis miseris Civibus, legis praesidium, quod iniquita S praetoris eripuit,

re Stituatis, neve nobiS eam ne eessitudinem imponatis, Ut quaeramUS, quonam modo maxume ulti Sanguinem

XXXIV. Ad ha00 Q. Mardius respondit: Si quid ab

Senatu petere Vellent, ab armi S diSCedant, Romam SVppliue S proficiscantur: ea manSuetudine atque miSeri ordia Senatum populi Romani Semper fuiSSe, ut nemo umquam ab eo fruStra auXilium petiverit.' At Catilina sex itinere pleriSque eonSularibUS, DIReterea optumo euique litteras mittit, se falsis eriminibuS ei reumVentum, quoniam faetioni inimieorum reSistere nequiVerit, fortunae e edere, Massiliam in eX-silium prosistisei, non quo sibi tanti Sueleris conseius esset, Sed uti res publiea quieta foret neVe eX Sua eon-3 tentione seditio orersetur. Ab his longe divorsas litteras Q. Catulus in Senatu reeitavit. quas sibi nomine Catilinase redditas distebat. Earum exemplum infra Seriptum e St:

43쪽

BELLUM CATILINAE.

XXXV. L. Catilina Q. Catulo. Egregia tua fides

re cognita, grata milii magnis in meis perieulis, fidu-oiam commendationi meae tribuit. Quam Ob rem 2 : efensionem in novo eonSilio non Statui parare, SatiS- faetionem eX nulla conseientia de culpa proponere decrevi, quam, me diUS FidiuS, Veram lieet QOgnOSeas. Iniuriis eontumeliisque ooncitatus, quod fruetu laboris 3 industriaeque meae privatus Statum dignitatis non Ob

nominibus liberalitas orestillae suis filiaeque copiis perSOlVeret -, Sed quod non dignos homines honore

honestatos videbam meque falsa suspieione alienatum eSSe Sentiebam. HO nomine SatiS honeStnS pro meo luasu spes reliquae dignitatiS eonServandae Sum SeeutUS. Plura eum Seribere Vellem, nuntiatum est vim mihi 5 parari. Nuno Orestillam eommendo tuaeque fid0i 6 trado : eam ab iniuria defendas, per liberos tuos roga

XXXVI. Sed ipse paveos dies commoratuS apud C. Flaminium in agro Arretino, dum Vieinitatem antea sollieitatam armis eXornat, eum faseibus atque aliis imp0ri insignibus in eastra ad Manlium contendit. Haee ubi Romae Comperta Sunt, senatus Catilinam et 2 Manlium hostis iudieat, deterae multitudini diem Statuit, ante quam sine fraude liueret ab armis diseedere, praeter rerum eapitalium eondemnatis; praeterea nec 3 eernit, uti eonsules dileetum habeant, Antonius cum exercitu Catilinam persequi maturet, Ciuero urbi praesidio Sit. Ea temp0state mihi imperium populi Romani multo q

44쪽

GAI SALLUSTI CRISPIab ortu solis omnia domita armis parerent, domi otium atque divitiae, quae prima mortaleS putant, adfluerent fuere tamen eiVeS, qui Seque renique publieam obsti

deuretis eX tanta multitudine neque praemio induetus Coniurationem patefeeerat neque ex castris Catilinae quiSquam omnium diseesserat: tanta vis morbi aeveluti tabes pleros que civium animOS inVRSerat. XXXVII. N0 quo solum illis aliena mens erat, qui consuli coniurationis fuerant, sed omnino euneta plebes 2 novarum rerum Studio Catilinae indepta probabat. Id

3 adeo more suo Videbatur faeere. Nam Semper in eiVitate, quibus opes nullae Sunt, bonis invident, malos

eXtollunt, Vetera Odere, noVn eXOptant, ostio Suarum rerUm mutari Omnia student, turba atque seditioitibus Sine eurn aluntur, quoniam egestas facile habetur sino A damno. Sed urbana plebes. ea Vero praeeepS erat de

5 multis eausis. Primum omnium, qui ubique probro atque petulantia maXume praestabant, item alii per dedeuora patrimoniis amiSSiS, POStremo omneS, QUOS flagitium aut faeinus stomo eXpulerat, ei Romam Sistut 6 in sentinam confluxerant. Deinde multi memores Sullanae Vietoriae, quod eX gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio Victu atque cultu aetatem agerent, Sibi quisque, Si in armi8 foret, 7 ex victoria talia sperabat. Praeterea iuVentuS, quae in agris manuum mereede inopiam toleraVerat. privati8 atque publieis largitionibus 0Xuita urbanum otium in-8 grato labori praetulerat. Eos atque alios Omnis malum publicum alebat: quo minus mirandum est homines egenti S, mali S moribuS, maXuma Spe, rei publieae iuxta 9 ae Sibi eouSuluisse. Praeterea quorum vietoria Sullae

45쪽

BELLUM CATILIXΑΕ.

parentes proSeripti, bona erepta, ius lib0rtatis imminutum erat, haud sane alio animo belli eventum eXSpeetabant. Ad hoo quieumque aliarum atque SenatuS PRI-10tium erant, eonturbari rem publieam quam minus Valere ipsi malebant. Id adeo malum multos poSt annos in 110ivitatem reVOrterni. XXXVIII. Nam postquam Cn. Pompeio et XL Crasso oonsulibus tribuniuia potestas restituta est, homines aduleSeente S Summam potestatem naeti, quibu8 aetas animuSque ferOX erat, Coepere Senatum eriminando plebem e Xagitare, dein largiundo atque pollieitando magis inuendere: ita ipsi elari potentesque fieri. Contra eos Summa ope nitebatur pleraque nobilitas 2 SenatuS Speeie Dro Sua magnitudine. Namque, ut Daveis Verum abSolvam, po Si illa tempora quieumque rem publieam agitavere, honestis nominibus, alii siuuti populi iura defenderent, pars quo Senatus RuetoritaSma Xuma foret, bonum publieum Simulante S pro Sila quiSque potentia uertabant. Neque illis mod0stia

neque moduS eontentioniS erat: utrique Vietoriam erudeliter eXere ebant.

XXXIX. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum

maritumum atque Mithridaticum missus est, plebis Ope S imminutae, paustorum potentia ereVit. Et magi- 2 Stratus provineias aliaque omnia tenere : ipsi innoxii. florentes sine metu aetatem agere, eeterOS, qui plebem in magistratu plastidius traetarent, iudieiis terrere. Sed 3 ubi primum dubiis rebus novandi Spes Oblata eSt, VetUS eertamen animos eorum aureXit. Quod si primo proelio 1 Catilina superior aut aequa manu di SeeSSiSSet, profestio magna elades atque Calamita S rem publieam oppressisset ; neque illis, qui Vietoriam adepti forent, diutius

46쪽

GAI SALLUSTI CRISPIea uti liquisset, quin defessis et exsanguibus qui plus posset imperium atque libertatem eXtorqueret. 5 Fuere tamen extra Coniurationem Complures. qui ad Catilinam initio prof00ti sunt. In eis erat Fulvius Senatoris filius. quem retraetum eX itinere parenS neeari 6 iussit. Eis em temporibus Romae Lentulus, Sieuti Catilina praeeeperat, quoSeumque moribus aut fortuna noVis rebus idoneoS eredebat, aut per Se aut per alios Sollieitabat, neque Solum eivis, Sed euiuSque modi genuS hominum, quod modo bello usui foret.

XL. Igitur P. IUmbreno cuidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat eoSque, Si po8Sit, impellatast fodietatem belli, existumans publiee privatimque

nere alieno oppreSSOS, praeterea quod natura gens Gallida bellivosa esset, fauile eos ad tale eonsilium adduei 2 posse. IImbrenuS, quod in Gallia negotiatus erat, plerisque prindipibus civitatium notuS erat atque eos ΠOVernt. Itaque Sine mora, ubi primum legatos in foro eoΠSpeXit, pere OntatUS pavea ste Statu eivitatis et quasi dolens eiuS ensum requirere Coepit, quem eXitum 3 tantis malis Sperarent. Postquam illos videt queri de avaritia magiStratuum, neeuSare Senatum quod in eo auxili nihil esset, miseriis Suis remedium mortem eXSpeetare, se at ego '' inquit vobis, si modo viri esse Volti S, rationem OStendam, qua tanta ista mala effugi-4 atis. V Haed ubi diXit, Allobroges in maXumam Spem ad ueti Umbrenum orare, ut sui misereretur: nihil tam a Sperum neque tam diffstile esse, quod non cupidissume faeturi essent, dum ea res eivitatem aere alieno 5 liberaret. Ille eos in domum D. Bruti perdueit, quod foro propinqua erat neque aliena consili propter Sem-3 proniam : nam tum Brutus ab Roma aberat Praeterea

47쪽

BELLUM CATILINAE.

Gabinium areessit, quo maior auetoritas Sermoni ineS-Set. Eo praesente Coniurationem aperit, nominat SoeiOS,

praeterea multOS euiuSque generis innoXios, quo legatis animus amplior esset. Deinde eos pollieitos operam Suam domum dimittit. XLI. Sost Allobroges diu in ine orto habuere, quidnam eonsili ea perent: in altera parte erat ae S alienum, 2 studium belli, magna mereos in spe Vietoriae, at in altera maioreS opes, tuta eoΠSilin, pro insterta Spe Certa praemia. Haee illis volventibus, tandem vidit fortuna 3 rei publieae. Itaque Q. Fabio Sangae, euius patroeinio gelvitas plurimuin utebatur, rem omnem, Uti CognoVerant, aperiunt. Cieero, per Sangara ConSilio eognito, 5 legatiS praeeepit, ut Studium Coniurationis Vehementer Simulent, Ceteros adeant, bene pollie eantur, dentque Operam illi eos quam ma Xume manufestos habeant.

XLII. Eis sein fer0 temporibus in Gallia citeriore atque ulteriore, item in agro Fideno, Bruttio, Apulia motus erat. Namque illi, quos ante Catilina dimiserat, 2

ineonsulte ac Veluti per dementiam euneta Simul agebant ; noeturnis Consiliis, armorum utque telorum ΡΟΓ-tationibus, festinando. agitando omnia plus timoris quam perieuli essee erant. EX eo numero Compluris Q. Metel- 3lus Celer praetor eX Senatus Consulto, enuSa eo ita, in vineula eonieeerat, item in eiteriore Gallia C. Murena, qui ei provineiae legatuS Praeerat. XLIII. At Roma0 Lentulus eum steteris, qHi prin-eipes Coniurationis erant, paratis ut ridebatur magnis eopiiS, eonStituerant, uti, eum Catilina eX agro Faesulano eum eXereitu Venisset, L. Bestia tribunus plebis, eontione habita, quereretur de aetionibus Ci00ronis bellique gravissumi invidiam optumo eonSuli impone-

48쪽

GAI SALLUSTI CRISPIret: eo Signo prOXuma noete detera multitudo coniura-2 tionis suum quiSque negotium eXSequeretur. Sed ea

divisa hoo modo dicebantur: Statilius et Gabinius uticum magna manu duodestim Simul oportuna loea urbis

inuenderent, quo tumultu faeilior aditus ad consulem ceterosque quibus inSidiae parabantur fieret; Ceth0gusCi00rouis ianuam obsisteret eumque Vi adgrederetur, alius autem alium, sed filii familiarum, quorum eX nobilitate ma Xuma pars erat, parentiS interfiderent; simul eaede et inuendio pereulsis omnibus an Catilinam

3 erumperent. Inter hae e parata atque deureta Ceth0gUS Semper querebatur de ignavia sociorum : illos dubitando et dies prolatan o magnas oportunitateS Corrumpere: fauto, non eonsulto in tali perieulo opus esse

Seque, Si pauet adiuVarent, languentibus aliis, impetum

4 in euriam fauturum. Natura ferOX, VehemenS, manu promptuS erat; maXumum bonum in Celeritate putabat.

XLIV. Sust Allobroges ex praeeepto CieeroniS per Gabinium ceteros eonveniunt; ab Lentulo, Cethego, Statilio, it0m Cassio postulant ius iurandum, quod Signatum ad stivis perferant: aliter haud fauile eos ad 2 tantum negotium impelli posse. Ceteri nihil suspi-uantes dant, Cassius semet eo brevi Venturum pollie03 tur ae paulo ante legatos eX urbe profistiseitur. Lentulus eum eis T. Volturetum quendam Crotoniensem mittit, ut Allobroges, prius quam domum pergerent, eum Catilina data atque aedepta fide Sodietatem eonfirmarent. 4 Ipse Volturdio litt0ras an Catilinam dat, quarum eXemplum infra seriptum est: Qui sim, eX eo quem ad ted miSi, CognoSee S. Fae eogites, in quanta calamitate SiS, et memineris te virum esse: consideres quid tuae ratione S postulent: auxilium petas ab omnibus, etiam ab

49쪽

BELLUM CATILINAE.

infumis. J A d hou manuata verbis dat: cum ab senatu si hostis iudicatus sit, quo consilio sorvitia repudiet 2 in

XLV. His rebus ita notis, eonstituta noete qua profi-eiSeerentur, Cieero per legatos cuncta edoetus L. Valerio Flaesto et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte Mulvio per insidias Allobrogum uomitatus deprehendant ; rem omnem aperit, euiu8 gratia mittebantur; stetera, uti facto OpuS Sit, ita agant, permittit. Illi, 2 homines militares, sine tumultu praesidiis eontodatiS,Sieuti praeceptum erat, oeuulte pontem obsidunt. VOSt- 3 quam ad id loei logati eum Voltureio venerunt et simul

utrimque Clamor eXortus est, Galli, et to eognito QOn- Silio, Sine mora praetoribus se tradunt. Voltureius 4 primo Cohortatus ueteros glanio se a multitustino de-isendit, d0inde ubi a legatis desertus est, multa prius de

salute sua Pomptinum obtestatuS, quod ei notuS erat, postr0mo timidus au vitae diffid0tis velut hostibus sesse praetoribus dedit. XLVI. Quibus rebus eonfestiis omnia propere sernuntios consuli deelarantur. At illum ingens eura 2 atque laetitia simul oecupavere : nam laetabatur intellegens coniuratione patefaeta eivitatem periculis Erestam OSSe, porro autem anxius erat dubitans, in maXumo Seelere tantis civibus deprehensis quid facto OPUS e SSet: poenam illorum sibi sineri, impunitatem perdundae rei publicae foro eredebat. Igitur eonfirmato 3 animo voeari ad sese iubet Lentulum, Cethegum. Statilium, Gabinium. itemque Caeparium TarraeineΠSem, qui in Apuliam ad donditanda servitia profieisei parabat. Ceteri sine mora veniunt, CaepariuS, paulo ante l

50쪽

GAI SALLUSTI CRISPIdomo egressu8, cognito indicio, eX urbe profugerat. Consul Lentulum, quod praetor erat, ipse mnnu tenenSperdueit, reliquoS eum eustodibus in aedem Concordiae 5 venire iubet. Eo Senatum adVoeat magnaque frequentia seius orninis Volturetum eum legatis introducit, Fla0- eum prnetorem Serinium eum litteris, quas a legatis Reeeperat, eodem adferre iubet.

XLVII. Volturcius interrogatus sto itinere, de litteriS, 90Stremo quid aut qua de eausa Consili habuisset, primo fingere alia, dissimulare de coniuratione: POSt, ubi fistu publiea diuere iuSSus e St, omnia, uti geSta erant, aperit, docetque Se paueis ante diebus a Gabinio set

Caepario foetum adsuitum nihil amplius Seire quam legatos; tantum modo audire solitum eX Gabinio P. Autronium, Ser. Sullam, L. Vargunteium, multoS Prae-2 terea in ea ooniuratione esse. Eadem Galli falsenturae Lentulum dissimulantem coarguunt praeter litteras Sermonibus, quos ille habere solitus serat: sex libris

Sibyllinis regnum Romae tribus Corneliis portendi;

Cinnam atque Sullani antea, Se tertium e SSe, Qui fatum

foret urbis potiri; praeterea ab inuenso Capitolio illum

3 Spiues respondissent bello diviti cruentum fore. Igitur perleetis litteris, eum prius Omne S Signa SUA COgΠOViS-Sent, SenatuS desternit, uti, abstieato magistratu, Lentu- 1 lus it0mqu0 00t0ri in liberis custodiis habeantur. Itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum aedilis erat, Cethegus Q. Cornifieio, Statilius C. Caesari, Gabinius M. CraSSO, CaepariuS - nam iS paulo ante eX fuga retraetuS erat - Cn. Terentio Senatori traduntur. XLVIII. Interea plebs, Coniuratione patefaeta, quae primo stupidn rerum novarum nimiS bello favebat, mu-