장음표시 사용
601쪽
contra commodatarium, consequenter commodatarius furti aget contra furein. II. In versicul.i a tamen, adhibet exceptionem ad id, quod dixit, dominum non posse variare: admittit enim variationem uno casu, id est, si domi nus furti ignarus, comm' dati agat contra commodatarium ; deinde certior de furto factus , malit furti agere contra furem : poterit omista commodatario, quem' legerat, furem conuenire. Obiter nota ex illis verbis,noeius is dubitans, eum qui dubitat, ignoranti comparari,ut in ..u tim. C. de onai t. indeb. I I I. In versicul. nisi domino, lini at dictam exceptionem, quod enim diximus, posse dominum relicto commodat iri O,quem iudicio conuenerat, agere contra furem ita demum obtinet, si comodatarius a domino couentus,ei non lassisecit ne de eodem facto saepius agatur.IU. In vers ehm manifestissimum, adiungit limitatione alteram dictae exceptioni: cum enim in casu exposito facultate variandi domino dederit, nunc eam facultatem ita coangustat, ut tantum semel variare liceat.aded ut possit quidem dominus relicto commoda tario agere contra furem, sed non possit per nouam poenitentiam omisso iure redire aduersus commodatarium.U. In versic.eάdem, datam regulam producit, ut obtineat,
etiamsi commodatarius vel ex parte , vel in solidum sit soluendo: in distincte enim datur actio domino, si velit
Quintum exemplum est insess. ubi actio furti denegatur depositario,cui res deposita surrepta fuit quia tam rei custodiam non praestet, eius nihil interest rem saluam esse. unde actio furti debet dari domino , qui deposuit. Obiiciet aliquis depositarium custodia praestare: quia res custodiae causa deponitur, idcirco d1citur, dari custodienda, & totum,quod ad custodiam rei pertinet, eius fidei
commitia. f.d o t. au prine. Respondeo, P aestare custodiam, nihil aliud esse, quam custodiae no .Iune teneri.quo nomine regulariter quide depositariu , tenecur:non tamen hoc casu, quo rem furto amisit,dolo vacans, qui tant diri propter dolum tenetur. supra suib.m d.re contraL. bist culpae aute nomine etiam lata culpa,quia dolo comparatur,- sine dubio continetur. feod l. 1uod Neriti .32. Rursus obli
ciet aliquis ut deeositarius de dolo teneatur,cosequens es se, ut si eius dolo iutium factu in sit,iplerum actione ha-
602쪽
at,quoniam eius interest rem esse saluani, quam tenetur domino restituere. Respondeo, ne quidem hoc casu furti actionem depositatio competere:quia absurdum ell,ut aliquis ex suo dolo actionem haheat. . de autem. Quod enim dicitur , actionem furti dari ei cuius interest, supra ostendi, debere cum hac limitatione accipi, dummodo ex bonesta causa eius intersit , non propter dolum a se commissum. Octava quaestio est,an impubes faciat furtum. non quaerimus,an impubes teneatur furti:quia pertineret ad sextam
quaestionein supra discussam,sed an faciat furtum.iam autem didicimus ex V interdum. ct 6 .haliud esse facere furtum, aliud teneri furti, Ad pro ruam, quaestionem de impubere Imperan 6.ρenust. per distinctionem respondet. nam infans, vel infantiae proximus dici non potest furtum facere, quia non est doli capax;proinde non potest habere affectum futandi sed pubertati proximus,ut doli,ita furti
est capax quis autem dicatur infantiae, vel pubertati pioximus,exposui ad 6.pustulus, βρν.de inuta. sistitat Nona q estio est,quaenam actiones ex furto nascantur. Imper g .et θ.dat tres actiones. I.Actionem furti,quae est
personalis,& poenalis:& vel est in duplum,uel in quadr
plum, ut expositum fuit in s. poena.II.Rei vindicationem, quam patet esse realem,& rei persecutoriam.III.Codictionem furtiuam,quae est personalis,& rei persecutoria: datur autem Odio furis contra iuris rationem. ἰ . de actio.er sic ktaque.Inter has duas actiones rei persecutorias Iustin. discrimen ponit quia rei vindicatio datur contra posse rem siue ipse fur possideat,sive quis alius: adde, vel contra eta,
quo dolo secit,quominus possideret.l de rei et .md.I. quipeti-rmo.36.in'.quia dolus pro possessione est.f. de diu.reg.λαι. qui dolo. r 3 i. condictio veris furtiva datur contra furem,& eius heredem,quamuis non possideat,supple, nec dolo fecerit quominus possideret. Adde,qudd praeter has actiones datur etiam actio ad exhibendum.1.daeonii furtI.7. 3.I.&insuper accusatio extraordinaria,quae maximὶ omnium est in usu sde=rt.LυD. Praeterea notandum est, aliud esse furtum simplex,aliud furtum improbumans a tit. prox. in
Malificatum appellant. est autem furtum improbum, siue improbius, siue quasis catum , veluti rapida, effractura,
603쪽
Inffis. Lib. IV. Tis. I. c expilatio,sacrilegium atque his casibus p aeter modo dictas
actiones,etiam propriae accusationes, vel actiones competunt ut actio priuata vi bonorum raptorum, ut extraordinaria de efactoribus,& de expilatoribus, ut expilatae he- roditatis,ut publica excusatio sacrilegij.
x Omnis obligatio quae ex delicto nascitur,ex re nascitur, 'in prἰπα, x Furtum lege naturali prohibetur. S. I.coniun.lorobum x. f. de verb. An. 3 Contrariorum altero cognito alterum quoque cognoscitur.*.3 .versvlt.conrun rines prin his eruisui, vel alien.tur.μnt Θ prisc.supriae ixtet. Furtum sine affectu furandi non committitur. g. f. pen. Coniun. g. sed tamen, florida usucap. s Volenti non ut furtum. 6 8.quemadmodum nec iniuria Aristot. s. Ethie.ev. s. c doluS. C.de transamon. eiam donationis 34. θ επιν. lib. . de regulis suris,
έ Delicta non debent manere impunita. ἡ.6.8.coniun. . . infra tit rex. o Lita vulneratur 1 1. vres quo/ si quis 1 ad let. Aquil.
Inter patrem & filium , vel dominum & seruum iudicium non consistit .f. II. conman. I. adoptiuum 8. in princα. d. in ius υocan-L 'it 3 3.1 de iudie.s Actio datur ei cuius interest. 6.13.conrun. si precu-ο- rem f. mandati amandat.
9 Vtilius est rei incumbere,quam in personam agere. s. I .
604쪽
QVi res alienas rapit, tenetur quidem etiam sur-ti quis enim magis alienam rem inuito clomino contrectat, quam qui rapit' ideoque recte dictum est eum improbum furem esse ὶ sed i men propriam actionem eius delicti nomine praetor introduxit quae appellatur vi bonorum raptorum: α est intra annum quadrupli, post annum simpli: quae actio utilis est , etiam si quis unam rem licet
minimam, rapuerit. Quadruplum autem non totum
poena est , sicut in actione larii manifesti diximus, sed in quadruplo inest & rei persecutio : Vt ppena trupli sit, siue comprehendatut raptor in ipso delicto, siue non. Ridiculum enim esset leuioris conditionis esse eum, qui vi rapit, quam qui clam amouet. Ita tamen competit haec actio , si dolo malo quis rapuerit. Nam qui aliquo errore ductus, rem suam esse existimans ,& imprudens iuris, eo animo rapuerit, quasi domino liceax etiam per vim rem suam auferre a possetaribus absolui debet. Cui scilicet conueniens est, nec surti teneri eum, qui eodem hoc animo rapuit. Sed ne, dum talia excogitantur, inueniatur via per quam raptores impune suam exerceant auaritiam: melius diualibus constitutionibus
pro hac parte prospectum est, ut nςmini liceat vi rapere vel rem mobilem vel se mouentem licet suam eanum rem existimet: sed si quis contra statuta principum secerit,rei quidem suae dominio cadere: sin
autem aliena s res J sit, post restitutionem eius,etiam aestimatio
605쪽
aestimationem eiusdem rei praestare. Q Fd non λ- tum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, constitutiones obtinere censuerunt: sed etiam f in inuasionibus quae circa res soli fiunt, ut in hac causa ab omni rapina homines abstineant.1 Sane in hac actione non utique expectatur , rem in bonis aetoris elle. nam siue in bonis sit, siue non: si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. Quare siue locata, siue commodata, siue
etiam pigilorata, siue deposita sit f res J apud Ti
tium, sic ut in rcrst eius eam rcm per vim J non auferri s veluti si in deposita re culpam quoque promisit ) siue bona fide possideat , siue usum fructum quis habeat in ea , vel quid aliud iuris, ut intersit eius non rapi: dicendum est , ci competere hanc actionem , non ut dominium accipiat : sed illud
solum , f quod J ex bonis eius qui rapinam passus est id est 4 quod ex substantia eius ablatum esse
proponatur. Et generaliter didendum est, ex quiabus causis furti actio competit in re clam facta, ex j isdem causis omnes habere hanc actionem. Expostum est primum delictum priuatum,id est,furtum,
sequitur secundum .id est,rapina. Nota I.Differentiam inter rapinam & raptum:quia rapina comittitur in rebus, & est priuatum delictum, de quo hic agitur,raptus autem committitur in personis , & est erimen publicum . quamquam haec vocabulorum proprietas interdum confundatur,& rapina non semel accipiatur pro
Nota II. Differentiam inter rapinam,& inuasionem:quia res mobiles dicuntur rapi, immobiles dicuntur inuadi:&quemadmodum non dicitur furtum rei immobilisqupra da
606쪽
Nota III. Aliud esse, cum quis rem tradere eompellitur γliud, cdm ei omnino inuito & reluctanti aufertur illo casu ἡicitur vis compulsua, & datur actio quod metus
cause : hoc autem casu dicitur vis ablativa,& datur haec actio vi bonorum raptorum. Nota IV.In rubrica subaudiendum esse verbum& ita rubrica accipiendum,ac si scriptum esset, de acti ne bonorum vi, seu per vim raptorum. Nota , . Rapinam de qua hic agitur,posse definiri contrectationem rei mobilis trauduloiam.in se hae tit.f. I. de violentam, ins A eod. in princ. Ouod attinet ad seriem contextii .Prinad Imper. docet, raptorem teneri etiam furti,quia est tur improbus,sive ut Iulianus loquitur si ne tit.:.6.c fert n. fur improbior, sue ut nUri Doct. loquuntur fur qualificatus. Ex eodem igitur facto plura delicta oriuntur, ut furtum,&rapinar& ex utroq; agi potest,s posterior actio plus coiit ineat, tu mea,quae pr us mota fuit, ut lolicet id solum consequatur actor, quod amplius est in posteriori actione.i .hoe et t. i.I. de furi .l risis egeri 8S.Concurrit erho aditio vi bonorum raptorum cum actione furti :& quidem plerumque cum actione furti maiiiselli,quia raptor plerumque est fur
cum actione furti nec mani selli, veluti si nominibus coa- et1s,rUiendi animo domum in qua homines este putabat, ingrenus, nemine inuento quaedam rapuit. I.eoa. l.
Secundo in vers. sed tamen , declarati originem huius actionis,& ostendit eam esse praetoriam. Tertio in vers qua ut pellatur. declarat huius actioni. nomen, quod iam ad rubricam exposui: dicitur enim actiovi bonorum raptorum, id est,bonorum per vim raptorum. Quarto in versic. est, docet,quid in hanc actionem veniat:& inquit intra annum subaudi a die delieti comissi peti quadruplum;post annum peti simplum. Quomodo autem accipiatur quadruplum,paulo post explicabitur. Quinto in versic. ucti , docet,quibus de rebus haec actio competat ubi notat,hanc actionem dari etia ob unam, tantum rem,licet minima,quae rapta sit. Intellige rem ni bilem. prox. in fin. Hoc casu dat imperator acti hein utilem , quia praetor in edicto loquitur tantum debppis raptis. 1hocssit. ι -- prisc. ita Per. interpre-
607쪽
tationem producitur ad unam rem ex bonis raptam d. l.
Sexto in verse. qu ἰruplum docet qualis sit haec actio& ostendit eam esse mixtam , cum persequitur quadruplum: quia i oc quadruplum constat ex re rapta ex tripli poena. qua in re leuius puniri videtur raptor, quam fur. Sed in eo raptor Oneratur,quod etiam furti conueniri, potest, S: quod indistincte condemnatur in quadruplum dummodo intra annum conueniatur, fur autem modo in quadruplum, modo in duplum damnatur. Hic nota tres dictientias inter actionem furti,& actionem vi bonorum raptorum. I. Illa actio semper eli in duplum, vel quadruplum: haec autem intra annum est in quadruplum; post annum, in sinpltim.II.Ftir non tenetur in quadruplum, nisi sit in furto deprehensus .raptor autem indistincte intra annum, tenetur in quadruplusn.III. Actio furti est poenalis : haec autem actio est mixta. Septimo in . i. docet, contra quem haec actio detur. ubi sic distinguit : aut rapit aliquis dolo malo : aut per imprudentiam , existimans rem esse suam , de sibi licere rem suam rapere. Priori casu tenetur hac actione vi bonorum raptorum. Posteriori casu , quia dolo caret, unde nota etiam ignorantiam iuris excusare a dolo , ut Ec de et μιτρ. b. sed tamen.) non tenetur hac actiq-ne , quae dolum requirit: sed Qx constitutionibus princiapum ita punitur : ut si quidem rem suam rapuerit , e perdat. si vel b alienam rapuerit, quam falsd putabat esse suam, non solum eam restituat, sed & insuper eius aestimationem. Qu od iuS ait Imperator obtinye non solum in rebus mobilibus, quae rapi possunt: sed etiam in immobili-biis,quae non dicuntur rapi sed invadi. C.etonde υ .l.7.Fridericus Imper. inuasionem rebus mobilibus tribuere videtur in ιonstitui. do satu is consuetu . coni.lib. eccles. 6. agricul- ' Octauo in f .ili. docet,cui haec actio detur,& ostendit ei dari,cuius interest,quamuis non sit rei dominus,quq d enim ad hoc,eade est ratio actionis furti,& huius actiqnis.Quare non spectamus,an res sit in bonis,id est,in dominio actoris,sed tantum an sit ex bonis,id est, an fuerit penes actorem quocumq; titulo,sic tamen,ut eius intersit re norapi.quod
Imperator declarat sex exemplis:id est,si res fuit actori io-
608쪽
commodata 3. si pignori data. I deposta,ita ut depositatius ex pacto etiam culeam praestare debeat,alioquin nihili eius interesset remrapi,quemadmodum nec fur ripisvr.tit. rox. 6 M D.Quibus igitur casibus actor non est dominus,hac ratione non recipit rei dominium, siue eius quadruplum,sed illud solum,quod amisit, qu esuptatum xamen si intra annum agat.
a Raptor est lar improbus in prine.contuml. 2A. ratoamas hoc est. 1 Actio vi bonorum raptorum concurrit cum amo furti in princ. 3 Qui grauius delinquit,non debet leui is puniri in prisc. Ignorantia iuris excusat a dolo, non a culpa s. o. comitin.f. sed tameninuniae vis p. s Delicta non debeis maneae impunita. eonium f. ed etsi,su ait. νο or lia vulnera tu. si veνfluo. siquis,st Mi lee. Aquia. O Qustas ex causis furti actio competit in re clam facti ex his causis datur actio vi bonorum raptotum obus vi rapi s.
De lege Aquilia. ΤIT. III. DAmni iniuriae actio constituitur per legem Aquu
tiam : cuius primo capite cautum est, ut si quis alienum hominem, alienamve quadrupedem , qua pecudum numero sit, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuerit , ι4ntum domino dare,
a Quod antem non praecise de quadrupede,
sed de ea tantum quae pecudum numero est, cauetur: eo . pertinet, ut neque de seris bestiis , n
609쪽
que de canibus 'cautum esse intelligamus : sed de iis tantum , quae t gregatim J proprio pasci Hicii n-ur : quales sunt equi , muli, asini, oues, boues, caprae. De suibus quoque idem placuit. Nam sues pecudum appellatione continentur: quia &hi gregatim pascuntur. Sic denique & Homerus in Odyssea ait sic;at AElius Martianus in suis iiiiii
Sesachiarm videas, qui errant per pascua, porcos Coracis saxum , mxta sentemque Arethusam. a Iniuria aurem occidere intelligitur, qui nullo iure occidir, Iraque qui latronem L insidiato rem J occiderit, non tenetur utique, si aliter pe-xiculum effugere hon potest. 3 Ac ne is quidern hac lege tenetur, qui Casu occidit, si modo culpa eius nullae inueniatur: nam alioqui non minus ex dolo, qtiam ex culpa quisque hac lege teneretur. Itaque si quis dum iaculis ludit, vel exercita, tur , transeuntem seruum tyum traiecerit , distin guitur. Nan si id a milite in eo campo , ubi solitum est exersitari, admissum est : nulla culpa eius intelligitur . si alius tale quid admiserit : culpae reus ςst. Idem iuris est de milite; si in alio loco , quam qui ad exercitandum militibus destinatus est , id admis rit. 1 item si putator ex arbore deiecto ramo seruum turm transeuntem occiderit : si prope viam p iblicam, aut vicinalem id factum est , neque pro
l mauit, ut casses euitari posseti culpae I reus est
610쪽
ed si proclamauit , nec ille curauit praecauere , cx-yra culpam est putator; Atque extra culpam este in elligitur, si seorsum a via forte, vel in medio su do caedebat, licet non proclamauit quia i m J eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. 6 Praeterea, si Medicus, qui seruum tuum secuit, dereliquerit curationem Γ eius, J & ob id mortuus fuerit seruus, culpae reus erit. Imperitia quoque culpae adnumeratur: velitisti si Medicus f ideo I seruum tuum occiderit, quia male eum secserit, aut Perperam ei medicamentum dederit. 8 Impetu quoque mularum , qtris mulio Pro pter imperitiam retinere non potuit, si seruus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. Sed si &propter infirmitatem eas retinere non potuerit cum alius firmior eas retinere potuisset: aeque culpa tenetur. Eadem placuerunt de eo quoque, qui cum equo veherexur , impetum eius aut propter infirmitatem, aut proprer impcxitiam suam retinere non potuerit.
9 His autem verbis legis, quanti id eo in anno plurimi fuerit , illa sententia exprimitur: ut si quis
hominem tuum , qui hodie claudus , aut mancus, aut luscus erit, occiderit ,qui in eo anno integer, aut pretiosus fuerit: non tanti teneatur, quanti hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. Q aratione creditum est poenalem esse huius legis actionem e quia non solum tanti quisque obligatur, quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris. Ideoque constat in heredem eam actionem non transire: quae transiriira fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur.