장음표시 사용
611쪽
io non ex verbis legis , sed ex interpre'
latione placuit non solum perempti corporis aest, mationem habendam esse,secundum ea quκ diximus: sed eo amplius , quidquid praeterea, perempto eo orpore,damni vobis iturum fuerit: veluti si seruum tuum heredem ab aliquo institutum ante quis occiderit, quam is iussu tuo hereditatem adierit. nam hereditatis quoque amissae rationem esse habendam ςonstat. Item si ex pari mularum unam, v ol ex qua drigis equorum unum quit 'cciderit,uel ex comoedi unus seruus occisus fuerit: non solum occisi fit aestimatio,sed eu amplius,id quoque computatqr, quanti depretiati sunt, qui supersunt.1r Liberum autem est ei cuius seruus ocelsius suprit,& ex iudicio priuato legis Aquiliae damnum persequi,& capitalii criminis Deum J reum
ix Caput secundum legis Aquili* in usu non est. a 3 Opite tertiq de omni caetero damno cauetur. Itaque si quis seruum vel eam quadrupedem, quae
pecudum numero cst, vulnerauerit : siue eam quadrupedem , quae pecudum numero non est, veluti canem, aut seram bestiam vulnerauerit, aut occide rit : hoc capite actio constituitur. In caeteris quoque omnibus animalibus, item in omnibus rebus , quae anima carent damnum per riniuriam datum , hac
parte vindicatur. Si quid enim ustum i aut ruptum,aur fractum suetit: ad io ex hoc capite constituitur, quamquam poterat sola rupti appellatio in omnes istas causas sussicere:ruptum enim intelligitur, quud quoquo modo corruptum est. Vnde non solum racta
612쪽
perempta, atque deteriora fam , hoe Mi-.eontinetur Denique responsiun est, si quis in ali . nuia vinum , aut oleum, id mistuerit, quo natum,lis bonitas vini aut olei . corrumpereturr
parte legis L Aquiliae J eum teneri., Illud palam est, sicut ex primo capite ita
demum quis ue tenetur, si dolo aut culpa eiu homo aut quadrupes occisus occisive sierit,ita ex hoe capite, de dolo aut culpa, s oc J de caetero dambo quemque teneri
is Ex J soc tamen capite non quanti in eo
anno, sed quanti in diebus triginta proximis res f. iit, obligatur is , qui damnum dederit: i 6 At nee plurimi quidem Verbum adiicitiar. Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationeses , ac si etiam hac parte plurimi verbum adj aum filisset. nam plebem Romanam ό quae Aquiliotii ho interrogante hanc legem tulit, contentam filia. quod prima parte eo verbo via esta Caeterum placuit, ita demum directam ex , tuae lege actionem e se, si quis praecipue corpore iacidaminis dederit. Ideoque in eunt, qui alio modo damium dederit, utiles actiones dari solente Qeluti si quis hominem alienum, aut pecus ita incluserit, Φtrame necaretur et aut iumentum ita vehementet hesit, ut ruriperetur et aut pecus in tantum exsinistierit , et praecipitaretur: aut si quis alieno seruomstaserit, ut in arborem ascendete , vel in puteus destendetet, & is ascendendo, vel de endendo, aut mortuus , aut aliqua parte corporis . la sus sierit, Φtilis actio in eum datur. Sed si quis alienum seruum lautJde ponte ut de ripa in flumen deieceritin is
613쪽
focatus fuerit, eo quod proiecit, corpore suo gantianum dedisse, non difficulter intelligi porcst,ideoquc
ipsa lege Aquilia terietur. Sed si non corpore dam- mim fuerit datum , neque corpus laesum fuerit ted alio modo alicui damnum contigerit: quum non GLficiat,neque directa, neque utilis legis Aquihaea'io: placuit eum qui obnoxius fuerit, in factum actione teneri: veluti st 'quis misericordia ductus alienum seruum compeditum soluerit, ut fugeret. Testium priuatum delictum est damnum,quod punitur lege Aquilia,quae quidem lex est plebiscitum .hoc tis. sa.
Huius tit.quinque sunt partes. sIn prima parte proponitur generale argumentum imis
Aquiliae.iram huius legis tria fuerunt capita Iaertinentia ad 8,innuli iusiuria datum.Damni appellat1one,si vocabulum Ivε sumatur nis deminutio patrimonis signincat . L.
qua significatione etiam fureum & ra mna sub damni appellatione continentur. sed cum in Prinsentia distingciamus damnum a rapina,& furto,periminum est,nos hic accipere damnum angultius, ea ut larium M. ' rapina excludantur 1fhoc IILLsi seruumj x76. oliuam ' Quomodo autem iniuriae verbum hic accipiatur , mox in
In secunda tituli parte declaratur primuis ure muri In hac parte Iustin. Primd in Vel c. cuius, prossonit tum,nam huius capiti - ς , Secundoin M.t.exponens ea verba, qua pe-eudum numero de 'u' damno hoc intiuiale elsic tractatur non soluta deseruo etiam de quadrupede,quae pecudum mimero sit,id est,quae ε' εα taponens verbum ouuna,dom,quomodo o- teat damnumeta datum,ut pertineat ad hoc caput Iesis Aquilis.Sic itaque: distis uituriaut aliquis occidit ex iit
sta causa,aut dolo,aut culpa,aut casu. I. Cassi lex Aquilαressat, S.imnν in. ubi datur exemplum eius,qui latronem o
cita,cisti periculum effugere.
614쪽
. Nota pr'mo licere vim vi repellere. Dia Nota secundo decisionem quaestionis apud Doct.asita uetae, si quis possit fugasiibi consulere. virlim teneatur fugere,an possit aggressorem impune occidere. Mihi videtur vix posse contingere, ut aliquis fugiens,periculum euadat. sed ii id contingat, non dubito, quin fugere debeat,potiusquam alterum Occidere quia Iustin.diserte ait,ita demum eum non teneri qui latronem insidiantem occiderit, si aliter periculum effugere non poterat. Si obiicias, fugetim esse turpeat: respondebo cum M. Tullio,& Iurisconsultis, omisiririn rationem ei Iehonestam expediendae 1alutis,praesertim
cum aliquis non propter ignauiam,sed homicidij vitandi causa fugiat. II.& III.Casu condemnatur lege Aquilia, cui damnum
dedit,quoniam haec lex tam dolum,quim culpam punit:& quidem etiam leuistimam, f. hoetis.l in lege 4 . IV.Casution est locus legi Aquiliae.*cise ne is qui rem.
. Quo melitis autem intelligatur,quando aliquid culpa, vel si casu factum sit: saepe enim dubitari potest Imper.subiicit aliquot exempla:in quibus modo est culpa, ideόque con- natio fit ex lege Aquilia;modo casus,aded ut is qui fecit,exeusetur. Primum cxemplum est in .ibuque,eius qui iaculis ludit.ubi distinguitur inter paganum,&militem,ne non inter locum huic lusui destinatum,& alia loca. Secundum exemplum est in putator, eius , qui ramum ex arbore deiecit. ubi diltinguitur, ut tum prope viam publicam,sive vicinalem,an procuta via id fecerit. De via piiblica,& vicinali, vide M.f.etiaνumsine quid in
Tertium exemplum est in s.mterea. Medici,id est, chirurgi,qui serui curationem dereliquit,
Quartum exemplum est in s.impera m , Medici,id est,chirurgi,qui malu seruum secuit .Ex hoc g nota, imperitia esse culpa in eo qui peritiam profitetur. Vnde quaeruur an,sicuti Medicus tenetur lege Aquilia,quia male curauit aegrotas militer teneatur Advocatus,qui male causam sibi ciminsem defendit.Breuiter respondeo, quoniam Advocati imperitia non laedit corpus, sed extra corporis laeto in damnum affert, idcirco Advocatum non teneri lege
Aqu ilia, sed in tactum. λβ.hec tit. 6. Ult. . . . rQ uintum exemptu in s .impet .esst mulionis,qui propte s. s.
615쪽
imperitiam non potuit mulas continere. ubi eadem est ra. tio,quae Medici imperiti. Sextum exemplum est in versia. sed θ m mulionib, qui propter infirmitatem non potvit mulas tetinere.hie non est in culpa,quia non retinuit, D quidem retinere non potuit:sed ideo est in culpa , quia id suscepit, quod eius vires superabat.Septimum exemplum
in υεν eadem,est eius,qui non potuit retinere equum, quo vehebatur.est enim eadem huius ratio,quae mulionis. 6.9. Quarto docet, in uantum ex hoc capite fiat condemnatio. Fit autem condemnatio partim ex Verbis, partim ex mente & interpretatione legis.Prior condemnatio inmitur ex verbis illis, ruanti eo anno plurimi fueris,quae explicanturin 3. his autem.vbi docet.Imp.seruum , aut quadrupedem occisum aestimari,non quanti fuit eo tempore,quo occidebatur,sed quanti plurimi fuit eo anno.Intellige annum reis trorsus computatum,ita ut dies occisionis non sit prima, sed ultima huius antass.hoetita. ait.lex.2I.9. r.Inde colligit Imp.duo cotoli aria. I Corollarium est in vers. qua ratiοηe hanc actionem non
esse tantom rei persecutoriam,sed etiam poenalem,id est, esse actionem mixtam: quia non persequitur quanti res est, sed quanti plurimi eo anno fuit,adeo ut praesens aestimatio augeaturiqued augmentum facit poenam.verbi gratia,Titius occidit seruum meum,quo tempore valebat Io .aureis,
cum superioribus mensibus valeret octodecim aureis: nam pretium deminutum fuit vel propter morbum, vel propter aliam causam.cdmigitur Titius in octodecim cqndemneu tur: decem sunt res, octo vero est poena. Notandum et , non tantum hac ratione actionem legis
Aquiliae esse mixtam,sed etiam quia per inficiationem erescit in duplum action.9. vi autem.
Alterum corollarium est in verL de ue,qudd haec actio non datur contra haeredem delinquentis,heredes enim non succedunt in poenam, cum delicta morte desinquentium exatinguantur.Excipe Lnisi ex eo delicto heres locupletiorn-ctus sit:quia turpe lucium debet et auferri hoc iit.l. inde
Nerat s. g. hanc a monen .dc de calumnia. l. s. in Irine. EX
cipe I I. nisi lis cum defuncto fuerit contestata : quia litis contestatio perpetuat actionem inse e terpet. O temp.
Sio. Posterior condemdatio e mente legis fit in id quod
616쪽
oris interest,praeter corporis occisi aestimationem,ut in
exemplis in contextu propositis in g.iuud n. Quint bin*.liberum,declarat concursum hu1us actioniscu publica accusatione ex lege Cornelia de sicarus.Intellige hanc accusationem non omni casu concurrere cum lege Aquilia,sed eo tantumcasu,quo teruus dolo malo fuit occissus d tanda Neratius Gl am si quislata culpa sit occisus non est locus legi Corneliae 1 .ad l.COmA.deμaia.7.Vnde constat hoc casu non obtinere 1llam regulam,quod lata culpa dolo comparatur. Is depositi. ι. quoa Neraea.31.Μulto
minas erit locus legi Corneliae,si qua, upra sit occisa. . Τertia tituli pars in s.caput,est de.secundo legis capite, quod Iustin. ait non esse in usu. ideoque eius sententia ignoratur.Cui acius tamen in Parat. F. ωοe est. probabiliter coniicit hoc caput statuisse de utilitate intercepta sine rei nostrae laesione, ut in casu relato 1 Plinio lib. s. cap.ssaniam quidam piscator ob captum piscem Anthiam conciliat rem capturae & ducem,decem libris,edita damoi dati is inula,socio damnatus rui . et di Cuarta pars est de tertio capite.In hac parte Imp.I.in Sa Mizdocet,de quo damno hoc caput loquatur, & oste et dit pertinere ad caetera omnia damna , quae non continen tur in primo capite,id est, praeter homine,aut quadrupeduoccisum. Intellige caetera omnia damna cum duplici limitatione:quia exaudere 'rimo oportet furtum & rapinam, ut docui Jup .in prine.ti .deinde ea damna, quibus corpus non laeditur.3 3 .hocait.gram n 1in.Porro in hoc capte lex loquitur de vito,incto & rupto, unde Imp.notat , verbiS speetalibus legem adiecisse verbum generale: quia ruptui vetusto loquendi more accipitur pro corrupto.)fhoe tis.ιν seruus semum. 37. g. inquid lex Proinde rupti appellation e etiam fractum ac vitum continent unda. Osemus seruum. .: ILIn--am,docet,quomodo damnum illud da- . eum esse oporte. t,ut pertineat ad tertium caput legis. hic 'R C eadem est ratio, quae primi capiti ani utrobique requi- ritur,ut damnum fit datum dolo,aut culpa,non casu, nec '- ex iusta causa.
III Declarat,in quantum condemnatio fiat ex hoc capite ubi duo notat.Vnii est in b. ex ιοι, udd re, aestimatur quati
plurimi fuit non eo λnno,up in primo cap it sed eo mense, N ii s scut
617쪽
scut autem annus ille retrorsum computabatur,ita 'etiam hic mensis: id est spectatur mensis,non a die damni dati. sed vique ad eam diem. 6.16. . Alterum est in f .at Iurimi,qudd aeque in tertio atque in primo capite res aestimatur quanti plurimi. quamuis enim vhrbum situ Vim,tantum positum fuerit in primo capite, tamen censetiir tacite repetitum in tertio capite. secundum
regulasn illam, dicta in praefationibus censentur repetita iri conclusionibus. ij de pact. L .g.υἱι. Quinta pars in J. υlt.est communis utriqtie capiti , tam primo, qui in tertio,vbi Imper. ut doceat, quando sit locus direetae actioni legis Aquiliae, vel actioni utili , ves in factum, distinguit tres casus. aut enim aliquis suo corpore corpus laedit,aut non suo corpore laedit: aut non laedit, seu corrumpit corpus, sed alio modo damnum dat. Exempla perspicua singulorum casuum sunt in contextu.I.Casu datur actio legis Aquiliae directa. II. Casu utilis actio te, is Aquiliae. III. Casu actio in factum. QNota primo suo corpore damnum dare non soldm eum, qui lina manu exempli gratia)percutit,sed etiam eum, qui
gladio,ves baculo,quem manu gestat.dicitur enim suo corpore corpus laedere,qiii re vera damnum dat;non suo corpore corpus laedere,qui occasionem damni dat.fhoetiia. . 6.Celsus.hic enim locum habet regula, Qui damni occasionem dat, lainnum dedisse videtur.jeou. qui occidit.ῖα M.'em
Cic. Philip.9.Is profecto mortem attulit, qui causa morti fuit. Nota secundo actionem 'tilem,&actionem in facimii passim confundi in iure ciuili.omnis enim actio utilis dici potest in factum,& retro omnis actio in factum potest vo
cari utilis. unde quae hoc loco utiliS actio nominatur, eadem appestatur in lactum f. ἡoc . . Celsus.tatem si ab stetris v. ys quis hominem,is L que non odi m. 29 6.pen. Sed hoc loco, dum Imperator utilem actionem ab actione in
factum distinguit, intestigit utilem ciuilem,id est, accommodatam legi Aquiliat,in factum vero pi aetoriam,quae datur ciuilibus actionibus cessantibus. J de prascr. eν- u.quia
618쪽
TI. x Valet argumentum ab auctoritate poetarum f. s.coniun. Fatem pretium upν.de . pl. vendito I.1. Dia. Vide etiam axioma 6 upr.de empl. ρο vend. x Uim atque iniuriam propulsare licet.quod enim quisque ob tutelam sui corporis fecit,iure tecisse existimatur, dummodo fecerit cum moderamine inculpatae tutelae. 3.2.co anu.1.1.de ius it Er iur. is l. I.C.unde vi. f Lege Aquilia tam ex dolo,quam ex culpa quisque t netur.*.3. 9 3. ΙΑ. 4 Ludus noxius caepa non vacat g. . coniun. nam lusu ... 1Ο. Do .s Culpa vel in faciendo consistit d.f. . vel in non faciendo. g. s. 6 Iinperitia eius, qui scientiam profitetur. culpae adnuo
et Culpa facit, qui id aggreditur , quod suas vires supra
GEneraliter iniuria dicitur omne quod non a te fit. specialiter, alias contumelia , quae contemnendo dicta est, quam Gr ci ζψὶν appellant : alias culpa , quam Graeci :βλη- dicunt, Uicut in lege Aquilia damnum iniuria datum
619쪽
f Mossas κώ J αδεκ αν vocant. cum enim praetor vel iudex non iure contra quem pronuntiat , intutiam a
cepi ila dicitur. i Iniuria autem committitui non solum cum quis pugno pulsatus, aut fustibus caesus , vel etiari vecberatus crit e sed dc si cui conuicium factum fuerit, siue cuius bona quasi debitoris . qui nihil deberct, possessa fuerint ab eo; qui intelligebat nihil eum sibi debere , vel si quis ad infamiam alicuius libellum, aut carmen, aut historiam J scripserit; composuetit, ediderit, dolove malo fecerit, quo quid eorum fieret : siue quis matremfamilias , aut pretextatum , ptaetextatamve adsectatus fuerit: siue cuius pudicitia attentata esse dicetuir de deniqux aliis plurimis modis admitti iniuriam manifes esto 1 Patitur autem quis iniuriam non solum pet
semetipsum, sed L etiam J per liberos siros, quos in
potestate habet: itemque per uxorem sitam, id entiri magis praeualuit. Itaque si filiae alicuius , quae Titio: nupta est, iniuriam feceris : non solum filiae noῶmine tecum iniuriarum agi potest . sed etiam patris
quoque de mariti nomine. Contra autem , si viroriniuria facta sit: uxor iniuriarum agere non potest. Defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus, aequum est. Sed & socer nurus nomine, cuius vir in f eius J potestate est, iniuriarum agere Potest. s eruis autem ipsis quidem nulla iniuria fisri intelligitur, sed domino fieri per eos videtur. non tamen iisdem modis , quibus etiam per liberos & uxores e sed ita , cum quid atrocius commissum fuerit, re quod aperte ad contumeliam
620쪽
domini respicit: veluti si quis alienum seruum atrociter J verberauerit , & in hunc castim actio proponitur. At si quis seruo conuicium s erit, vel pugno eum percusserit nulla in ςum chio domino
- si communi semo iniuria facta sit: aequum est, non pro ea parte, qua dominus quisque est, aestimationem iniqriae fieri, sed ex dominorum peresona. quia ipsis fit iniuria. s Quod si ususfructus in seruo Titij est, proprietas Maeuii:magis Manlio iniuria fieri intelligitur
6 sed si libero f homini, J qui tibi bona fide
seruit, intutia facta sit : nulla tioi actio dabitur. sed suo nomine is experiri poteriti nisi in sontum liam tuam pulsatus sit, tunc enim competit de tibi iniuriarum actio. Idem ergo est & in seruo alieno bona fide tibi seruiente , vr totiens admittatur intinviarum actio, 'voxiςns in tuam contumeliam ini pia ei facta sit. Poena autem iniuitatum 'ex lege duodecim
tabularum propter membrum quidem ruptum talio erat : propter os vero fiactum nummariae poenae erant constitutae, quasi in magna veterum
paupertate. Sed postea praetores permitteban ipsis, qui iniuriam pasu sunt, eam aestimare, ut iudex vel tanti reu mJ condemnet, quanti iniuriam passus aestimitarit, vel minoris . prout es visum fue ri, Sed poena quidem iniuriae, quae ex lege duoderim tabularum introducta est , in desuetudinem abiit. quam autem praetores introduxerunt quae ςtiam honoraria appellatur-iudiciis frequent rur. Nam secundum gradi dignitatis vitaequo' lippestat*m , crescit aut minuiti r aestimatio iniuriae .