장음표시 사용
631쪽
contra exercitorem,an furti contra furem,seu legi Aquilia cotra euin qui damnum dedit. 1 nau.eauposabulopen.f. Vlt. - Nota quin id, ob factum horninis liberi, aut serui alieni, i cuius opera utitur, exercitorem in solidum teneri: ob facium autem serui sui nox ali taluum actione leaeri, ita ut eum noxae dedendo liberetur , cdm enim extraneos adhibet , diligenter explorare debet quales sint , in suis autem seruis venia dignus est, si eorum qualescumque sint, Opera
1 Qui per imprudentiam peccat, quasi delinquit. in pr. , Ex quasi delicto fili j pater non tenetur. f. penuι. 3 Qui opera malorum hominum utitur , culpae reus est. De actionIbus.
SVperest, ut de actiouibus icquamur. Actio autem nihiI aliud est, quam ius persequendi in iudicio, quod sibi debetur. 1 omnium autem actionum, quibus inter ali quos apud iudices arbitrosve de quacunque re quaeritur, summa diu isto in duo genera deducitur:
aut enim in rem sunt, aut in personam. Namque agit unusquisque aut cum eo qui ei obligatus est. vel ex contractu , vel ex meleficio: quo casu proditae sunt achiones in personam, per quas intendit aduersa rium ei dare aut facere oportere, & aliis quibusdam modis. Aut cum eo agit,qui nullo iure ei obligatus est. moueat tamen alicui de aliqua re contiouersiam,quo casu proditae actiones in rem sunt: veluti si rem eorporalem possideat quis, quam Titius suam esse affir
632쪽
- De actionibus. s sinet,posses r autem dominum eius se esse dicar. nam si Titius suam esse intendat: in rem actio est.
i Eque si agat f quis, J ius sibi esse fundo sor
te vel aedibus utendi huendi, vel per fundum vicini eundi agendi, vel ex fundo vicini aquam duce di : in rem actio est. Eiusdem generis est actio de iure praedioru urbanorum:veluti sis quisl agat ius sibi esse altius aedes sitas tollendi prospiciendiue,vel proiic endi aliquid,vel immittendi tignum in vicini aedes.Co-tra quoque de usu fructu,&deserui: utibus praediorum rusticorum, item. praediorum urbanorum, inuicem qu oque proditae sunt actiones : ut si quis intendatius non esse aduersario utendi fi uendi : eundi agendi, aquamve ducendi: item altius tollendi prospiciendi ue,vel proiiciendi immittendive: istae quoque actiones in rem sunt, sed negatiuae. Quod genus actionis in controuersiis rerum corporalium proditum non est. Nam in his is agit, qui non possidet: ei vero , qui possidet, non est actio prodita , , per quam neget rem actoris esset Sane uno casu , qui possidet, nihilominus f is Jactoris partes obtinet,sicut in latioribus Digestorum libris opportunius a parebit. 3 sed istae quidem actiones, quarum mentio nem habuimus, 3c si quae sunt similes, ex legitimis& ciuilibus causis descendunt. Aliae autem sunt, quas praetor ex sua iurisdictione comparatas habet tam in rem, quam in personam , quas & ipsas Decessarium est exemplis ostendere: f vi, J ecce, Plerumque ita permittit f praetor J in tem agere, ut vel actor dicat se quasi usucepisse , quod non usuceperit: vel ex diuerso possessor dicat aduersarium suum non usucepisse, quod usuceperit.
633쪽
Namqu; sicui ex iusta causa Iesaliqua tra adita fuerit velivi ex causis emptionis , aut donationis , dotis , aut legatorum ) & nec dum eius rei
dominus effectris est: si eius rei pol Icssionem casu amiserit , nullam habet in rem directam actionem ad eam pri sequendam : quippe ita proditae sunt iure ciuili actiones , ut quis dominium suum vindicet , sed quia sane durum erat, eo casu deficere actionem: in-ucnta est a praetore actio, in qua dicit is qui pollessionem amisit ,.cam rem se usu cepisse , quam usu non cepit, tu ita vendicat suam csic: quae actio Publiciana appellatur, quoniam primum a Publicio praetore in edicto proposita est.
1 Rursus cx diuerso, si quis cum Reipublicae
causa abesset, vel in hostium potestate ellet, rem eius, qui in ciuitate elyet, usu ceperit : permittitur domino, si postellor reipnblicae causa abesse dc sierit, tunc intra annum Iescissa usucapione eam petere : id cst , ita petere , ut dicat pollessorem usu non cepisse, Si ob id suam rem esse. Quod sciatis actionis quibusdam Maliis simili aequitate motus praetor adcommodat, sicut ex latiore Digestorum, seu Pandectarum volumine intelligere licet. Ο Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradideriti bonis eius a credito libus, pos Iessis, ex sententia praesidis permittitur ipsis creditoribus,rcscissa traditione , eam rem petere , id est, dicere eam rem traditam non esse , & ob id in bonis dubitoris man- sillic.
Item seruiana de quasi Serviana quae etiam
hypotccaria vocatur ex ipsius praetoris iitris dictione substantiam capiunt. Serviana autem expc- ritur quis de rebus coloni, quae signoris iure promercedibus
634쪽
mercedibus fundi ei tenemur. χρ si Serviana a tem est , qua creditores pignora hypothccatae persequuntur inter pignus autem & hypothecam quam tum ad actionem hypothecariam attinet in nihil inter- cst. nam de qua re inter creditorem & dubitorem conis irenerit , ut si pro debito obligata : utraquc hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est. Nam pignoris appellatione eam pH,prie rem contineri dicimus , quae simul etiam traditur creditori, maxime si mobilis sit. At eam quae sine traditione , nuda cono uentione tenetur , proprie hypothecae appellatione contineri dicimus. 8 s In personam quoque actiones ex sua iurisdictione propositas habet praetor : veluti de pecunia constituta, cui similis videbatur receptitia. Sed ex n
stra constitutione cum & J si quid plenius habebar,
hoc in actionem pecuniae constitutae siansfusum est I & J ea quasi superuacua iussa est cum sua auctoritate a nostris legibus recedere. Item praetor proposuit actionem de peculio seruorum, filiorumque familiarum : & eam , ex qua quaeritur, an actor iurauerit,Malias complures.
De eonstituta autem pecunia cum omnibus agitur , quicumque pro se vel pro alio soluturos se constituta int: nulla scilicet stipulatione interposita. Nam alioqui si stipulanti promiserint, iure ciuili to,
1 o S A ct toties autem de peculio, ideo aduersus p trem, dominumve comparauit praetoc: quia licet ex contractu filiorum seiuorumve ipso iure non teneantur : aequum tamcn est peculio tenus quod veluti patrimonium est illi ortim filiarumque , item seruorum comdemnari eos.
635쪽
1 3 8 In iis . Lib. IV. Tit. VL
11 item si quis postulante aduersario iurauersi,
deberi tot pecuniam, quam peteret, neque ei soluatur: itiitissime accommodat ei ratem actionem, per quam non illud quaeritur, atri ei pecunia debeatur;
1 a Poetiales quoque actiones praeter multas, ex stia iitris diisti aiah introduxi et veluti aduersis cum qui quid ex albo eius corrapistet: & in eum, qui patronum vel parentem in ius voca iset, cum id nou' impetrat et: item adueruus eum, qui Vi exemerit eum qui in ius vocat e tur, cuiusve dolo alius exemerit, , alias limum erabiles,
i i)ta iudiciales actiones in rem esse videritur: quales sunt per quas quaeritur an aliquis libet , an liberius sit, vel de paltu agnoscendo. Ex quibus sereuna illa lcgitiinam causam habet, perquam quaerutur , an aliquis liber sit. caeterae ex ipsius praetoris tutisdiistione abstantiam eapiunt. 1 sic itaquε discretis actionibus, certum est, non posse actorem suam rem ita ab aliquo petere, Saapstaret eum detre oportere. Nee enim quod actoris est, id ei dari oportet: scilicet quia dari cuiquam id intestigitur, quod ita datur, ut eius fiat. Nec res ue iam J actoris est, magis eius fieri potest. Plane odio stirum, quo magis pluribus actionibus teneantur , citastum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli, rei recipiendae nomine fures etiam hacaehi e teneantur, si appareat stias dare oportere: quamuis sit aduersis eos etiam L haec J in rem alato per quam rem sitam quis esse petit., is Appellamus autem in rem quidem actio nes, vindicationes e in personam vero actiones, quibus
636쪽
quibus dare qui facere oportere intenditur , conditiiones. Condicere enim est denuntiare prisca lin- Sua , nunc vero abusive dicimus condictionem actionem in personam esse , qua actor Intendit dari sibi oportere. Nulla enim hoc tempore eo nomin edenuntiatio fit.
36 Sequens illa diuisio est , quod in qu edam
actiones rei persequendae gratia comparatae sum, quaedam p cenae persequendae, quaedam mistae sum.
r Rei persequendae causa comparat* , sunt
omnes in rem actiones. Earum vero actionum,
quae in personam sunt, eae quidem , quae ex contr*chis nascuntur, fere omnes rei persequendae causa comparatae videntur: veluti quibus mutuam pec niam , vel in stipulatum deductam petit actor , item commodati, depositi, mandati, pro socio, exem to , Vendito , locato, conducto. Plane si depositi agatur eo nomine, quod tumultus, incendij, ruinae, naufragii causa depositum sit: in duplum aistionem praetor reddit: si modo cum ipse , apud quem depositum sit, aut cum herede eius dolo ipsius agitur, quo casu mista est actio. i8 Ex maleficiis vero proditae actiones, aliae tantum poenae persequendae causa comparatae sunt aliae eam poenae . quam rei persequendae, & ob id mistae sunt. Poenam tantum persequitur quis actione furti . siue enim manifesti agatur quadrupli , si non manifesti dupli: de sola poena agitur. nam Umsam rem propria actione persequitur quis, id est,siam ei se petens r sue fur ipse eam rem possideat, sue lius quilit et. Eo amplius aduersus furem etiam
condi mo est f rei. Jas vi autem booorum raptorum assio ista
637쪽
est: quia in quadruplo rei persecutio continetiar rpoena autem tripli est . Sed & legis Aquiliae actio
M Jamno iniuria L dato , J mista est: non solum i
nditersus inficiantem in duplum agatur, sed inter .
dum & si in simplum quilque agat : veluti si quis
hominem claudum aut luscum occiderit, qui in eo anno integer & magni pretii fiterit: tanti enim dam- Datur , quanti is homo eo in anno plurimi fuerit, secundum iam traditam diuisionem. Item mista est ac io contra eos , qui relicta sacrosanctis ecclesiis, vel aliis venerabilibus locis, legati vel fideicommissi nomine, dare distulerint, usque adco, ut etiam in iudicium vocarentur. tunc enim & ipsam rem vel pecuniam , qu.ae relicta eii, dare compelluntur , α aliud tantum pro poena , & i. co in duplum eius fit condemnatio. ro aedam actiones mistam causam obtinere videntur, tam in rcm quam in personam e qua- Iis cst familiae erciscundae a stio, quae competit coheredibus de diuidenda hereditate. Item communi diuidundo , qui inter cos redditur , inter quos ali-- quid commune est , ut id diuidatur. item finium regundorum actio , qua inter eos agitur , qui coi fines agros habent. In quibus tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex ligatoribus ex bono& aequo adiudicare: & si unius pars praegrauari videbitur, eum triuicem certa pecunia alteri con
r I f Omnes autem actiones , vel in simplum conceptae sunt, vel in duplum , vel in triplum, vel in quadruplum , . vlterius autem nulla actio
638쪽
de mutui datione , ex empto , vendito , locato, conducto , mandath , & denique cx aliti quamplurimis causis.1ι in duplum agimus : veluti furti nec manifesti damni , in iitruae , ex lege Aquilia, depositi ex quibusdam causis. Item scrui corrupti : quae
competit in eum , cuius hortatu consiliove seruus alienus fugerit . aut contumax aduersus dominum factus est, aut luxuriose vivere coeperit, aut denique quolibet modo deterior factus sit. In qua actione earum etiam rerum , quas fugiendo seruus abstulerit, aestimatio deducitur. Item ex legato, quod venerabilibus locis relictum est , secundum ea quae silpra diximus.
a Tripli vero f agimus , J cum quidam malo
rem vera aestimatione quantitatem in libello conuentionia inserunt, ut ex hac causa viatores , id est executores litium , ampliorem summam sportulatum nomine exigerent. tunc enim id , quod propter eorum causam damnum palliis fuerit reus,
s in J triplum ab actore consequetur : ut in hoc triplo etiam simplum, i n quo damnum pastus est, connum retur. d nost ca constitutio introduxit, quae in nostro Codice fulget, quam procul dubio certum est ex lege condictitia emanare. 1s Quadrupli autem agitur , veluti furti ma- nifesti: item de eo , quod metus causa factum sit,
deque ea pecunia , quae in hoc data sit, ut is cui datur calumniae causa negotium alicui faceret, vel non faceret. Item ex lege condictitia nostra constitutio oritur, in quadruplum condemnationem imponens iis executoribus litium qui contra nostrae constitutionis nocinam areis quicquam exegerint.
639쪽
391 Insiit. Lib. IV. Th. V I. 'ac Sed furti quidem nec manifesti actio , dc
serui corrupti, a caeteris, de quibus simul locuti sumus, eo differunt, quod hae actiones omnimodo dupli sunt; at illae, id est, damni iniuriae ex lege Aquilia, & interdum depositi, inficiatione duplicantur, in confitdntem autem in simplum dantv x. Sed illa, quae de his competit, quae relicta venerabilibus locis sun , non solum inliciatione duplicatur , sed etiamsi distulerit relicti solutionem usquequo auisu magistrariium t hostrorum J conueniatur. In confitentem
v cro , ante quam lima magistratuum conueniatur,
soluentem simpli teddit tir. 17 Item , actio de eo quod metus causa sactum sit, a caeteris, de quibus simul locuti sumus,
eo differt, quod eius natura tacite continetur. ut
qui iudicis tuisu ipsam rem actori restituat, absol tratinr: quod in caeteris casibus non ita est : sed omnimodo quisque in quadruplum condemnatur. quod
est & in furti manifesti actione. a 8 Actionum autem quaedam bonae fidei sunt, quaedam stricti iuris. Bonae fidei sunt hae : ex empto,
vendito , locato , conducto , negotiorum gestorum, mandati, depositi, pro socio, tutelae , commodati, pignoratilia, familiae erciscun-ae , communi diuidundo, praescriptis verbis , quae de aestimato proponitur , & ea quae ex permutatione competit, &hereditatis petitio. Quamuis enim usque adhuc incertum erat, inter bonae fidei iudicia connumeranda hereditatis petitio esset , an non; nostra tamen constitutio aperte cam eisse bonae fidei disposuit.
640쪽
- De a monitus. J'3bonae fidei iudicis: sed cum pleniorem esse ex stipu
latu actionem inuenientes , Omne itis quod res uxo
ria antea habebat cum multis diuisioniblis in actionem ex stipulatu , qtiae de dotibus exigendis proponi tur, transtulerimus, merito rei uxoriae actione sublata , ex stipulatu f actio , J quae pro ea introducta est , naturam bonae fidei iudicii tantum in exactisne dotis meruit,ut bonae fidei sit. Sed J & tacitam ei dedimus hypothecam. Praeserri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc censuimus, cum ipsa mulier de dote sua experiatur, cuius foliua prouidentia hoc induximus.
ιο ε In bonae fidei iudiciis libera potestas permitti .idetur iudici ex bono &aequo aestimandi, tuam tum astori restit tri debeat. In quo & illud continetur, ut si quid inuicem praestare ctorem oporteat: eo compensato in reliquum is , cum quo actum est, debeat condemnari. Sed & in stricti iuris iudiciis rescripto diui Marci opposita doli mali cxceptione, compensatio inducebatur. Sed nostra constitutio eatidem compensationes,quae iure a perro nituntur, latius introduxit, ut actiones ipso iure mitiuant,siue in rem, . siue in personam,sive alias quascumque: excepta sola depQ siti actione,cui aliquid compensationis nomine opponi, sane niquum et se credimusme sub praetextu compensationis , depositarum rerum quis exactione
3I Praeterea quaslam actiones arbitrarias, id est, arbitrio ii. dicis pendentes appellamus , in quia bus . nisi arbitrio iudicis is, cum quo agitur. actori s tIssaciat : veluti rem restituat, vel exhibeat , vel soluat , vel ex noxali causa seruum dedat: co demnari debeat. lSed istae actiones , tam in rem