장음표시 사용
621쪽
qui gradus condemnationis, & in seruili persona
non immerito seruatur: ut aliud in ' seruo actore.
aliud in medij actus homine , aliud in utilisῆmo, vel compedito ius faestimationis J constituatur. 8, Sed & lex Cornelia de iniuriis loquitur, &iniuriarum actionem introduxit, quae competit ob eam rem quod se pulsatum quis, verberatumve, vel domum suam vi introitam esse dicat. Domum autem accipimus , siue in propria domo quis habitet , sue in conducta , siue gratis, siue hospitio receptus sit. Ps Atrox iniuria aestimatur vel ex sacto , veluti si quis ab alio vulneratus sit, vel sestibus caesias. vel ex loco : veluti si cui in theatro, vel in foro,vel in conspectu praetoris iniuria facta sit. vel ex persona: veluti si magistratus iniuriam palliis fueritius si senatori ab humili persona iniuria facta sit, aut parenti patronoue fiat a liberis, vel libertis. Aliter enim senatoris & parentis patronique, aliter extranei & humilis personae iniuria aestimatur. Nonnunquam & locus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percussus fuerit. Parisui autem reseri, utrum patriiamilias , an filiosamilias talis iniuria facta sit : nam & haec atrox iniuri
io In summa sciendum est , de omni iniuria eum , qui pallias est, ' posse vel crimnaliter agere, vel ciuiliter. Et si quidem ciuiliter agitur, aestim tione facta secundum quod dictum est, poena reo imponitur. Sin autem criminaliter: officio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur hoc videlicet obseruando , quod Zenoniana constitatio introduxit ut viri illustres. quique supi r eox simi, dei
622쪽
per procuratores possint actionem iniuriarum criminaliter vel persequi , vel suscipere , secundum eius tenorem , qui ex ipsa manifestius apparet. 11 Non tollim autem is iniuriarum tenςtur, qui fecit iniuriam, ig est, qui percussit i verum ille quoque tenetur , qui dolo fecit f iniuriam, J vel qui procurauit, ut qui mala pygno percuteretur. ii a Haec actio dissimulatione aboletur: Mideo si q isis iniuriam dereliquerit, hoc est statim
passus aci animum suum non reuocauerit: poste a ex poenitentia remissam iniuriam non poteΠt r ecole ea Quartum delictum priuatum est iniuria, de qua hoe titulo agitur. Diuiditur autem hic tit.in sex partes. Prima pars in princ.ri .distinguit homonymiam vocabu Pri νεαli insemia,quod habet quatuor significationes, unam gene- ridem,ac tres speciales.I. Namque iniuria significat qui quid non iure fit: in qua significatione omne de imam est iniuria II. Accipitur pro contumelia,ut in hoc tit. III. Proculpa,ut in lege Aquilia,quae loquitur de damno iniuria, est,culpa dato. culpae autem appellatio ibi late adcipitur, ut complectatur tam dolum,quam culpam propriε dictam ut &in ι. 3.f. σο- . quia lex Aquilia non minus dolum,quam culpam punit prinj. ρ-x.3Ac ne is quidem. IV, Sumitur pro iniquitate &iniustitia, veluti clim iudex ini- rue iudicans , dicitur fecisse iniuriam ei contra quem iu-icauit. Vnde Cac. initio Orationis pνo Quintis. utrumque verbum coniunxit , illo loco, Idacrauit iniquitates O .niuria. Secunda par in s. I.docet,quibus modis fiat iniuria : de proponit varia exempla,quae cum obscura non sint , tan- f. tam ad ea notabo,quae annotatione digna sunt. Nota igitur I Differentiam inter pullare , & verberare, quia verberatio est cum dolore,pullatio sine dolore. F.ώοeritu.s.f.I.quamquam haec distinato non placet Laur. Uxia si o Eurantiar φ 8. 7. Nota
623쪽
Nota II. Delenduin esse verbum μιι historiam, quod nee Theophilus adgnoscit nec habent libri emendatiores. Nota III .Praetextatum dici puerum usque ad annum d cimum septimum, praetextatam puellam, dQnec nubat:quia utebantur tolsis praetextis. Nota IV. D merentiam inter assectari,& attentare. dicitur enim asse lari,qui tacitus sequitur:attentare autem , qui blandis verbis compellat impudicitiae causa.f. d. auenta H Io. Θ Litem apud. aD6. 'pellare aliud. 6. i. Tertia pars docet qui & per quos iniuriam patiamur.I.Patimur iniuriam per nosmetipssis.II. Per liberos,quos in po
mulieri nuptae iniuria fiat,eum,qui deliquit , triplici Iniuriarum actione conueniri posse, id est , nomine ipsiu smulieris, nomine patris,& nomine mariti;adeo Vt treS con ' demnationes fiant Nota,tum demum iniuriam nobis fieri per liberos,quos in potestate. habemus, cum ille,qui intu riam liberis nostris facit, non ignorat eos esse filioslamilias,& similiter per uxorem nostram ita demum fiori nobis iniuriam,si is qui iniuria affecit,sciebat eam habere m ritum. Uest .l.eum qui s. enuti.vxor autem ob iniuriam marito fametam non habet actionem. d.verseontra. IV.Socer iniurias a patitur per nurum,s modo marit im eius habeat in potest ite, verLSed-μcer. 6 3. V Cum seruo fit ininria,intelligitur fieri domino eius: de quamuis re vera seruo fiat,ut quia seruus est verberatus,1 hoc tit.Litem sud. I s. 6squis ste fecit. - pr. do his qui sui, vel alien.ἰur.s ML6.vit. tamen non intelligitur ei fieri iniuria sed domino eius, cui datur actio iniuriarum.3.1 rura autem. ubi addit Imp.limitationem id ver non tμmen. dummodo sit iniuria atrΡx,&quae ad contumeliam domini manifeste respiciat. Proir de requiritur,ut is,qui iniuriam seruo facie non ignoret cuius ille seruus sit.nam si quis seruum meum percusserit, pro libero se gerentem,aut, cam eum alterius seruum esse existimaret, non percussurus,si meum sciuisset, iniuriarum amone mihi non tenςtur.d isona apud.6. inter
Si . VI.Per seruum communem fit iniuria utrique domino.f. ieemmum.NOta, quolibet domino agenthiniuriam aestimari pro Oris dignitate. σο nuni.e empli causa,si Titius
624쪽
verberauit seruum communem Senatori, As plebeio;poterit ab 'troque iniuriarum conueniri, sed idem factiim pluris aestimabitur agente Senatore,quam adente plebeio.aestimatio autem ita fiet,quasi actor sit solus serui cominus: verum actor non coniequetur totam aestimationem,sed partem eius prνortione domini j,quod in seruo habeti, ut in d. casu,agete Unatore,iniuria aestimabitur exempli gratia) 1 o. aureis: sed reus Senatori condemnabitar tantsim in I .aureoa,rur sta plebeio agente iniuria aritimabitur in .aureis : sed reuSactori condemnabitur tantum in sex aureos. l6. VII. Per seruum , in quo ususfructus alienus est,iniuria rebulariter fit proprietario.*.quod si usfructus.nisi manife-1tefactast in contumeliam fructuariJ.d.l.rtem apud,s. pe
VIII Per hominem liberum, vel seruum alienum a no- s. 'as bona fide possessum , similiter sit nobis iniuria, si quid In nostram contumeliam factum fit: alias iniuria respicit ipsum hominem liberum vel dominum serui bona fide poses libero. Quarta pars est de poena huius delicti: quae quidem est f. r.
multiplex, prout plura iudicia de iniuriis locum habent. Primum est iudicium priuatum, quod ad hunc titolum pertinet.*laena.ubi distinguitur inter poenam antiquam ciuilem ex leg. ij. tabularum & poenam nouam praetoriam,quae sola estinula,cum ciuilis in desuetudinem abierit.Erat autem poena ciuilis ob membrum ruptum, id est, corruptum poena tylionis,qualis est elim in lege Mosis,cdm quis idem patitur,quod alteri fecit. unde illiu d,ians modente,oculus pro
Oculo &c.propter os vero fractum erat poena numaria,id est, 2s .assium teste Gellio ι b.1o.e.i putariant enim veteres has poenas suffcere propter magnam illorum temporum paupertatem.Poena autem praetoria non continet certam quantitatem:sed actor iniuriam suam adistimat,& iudex tanti,vel minoris condemnat,prout sbi aequius visum fuerit, ita ut pro ratione personarum,quae iniuriam passae sunt, idem factum puniatur grauius aut mitias.Ηanc personarum disti ctionem inquit Imp.obseruari etiam in. seruis: ut puta grauius punietur,qui seruum actorem , quam qui medii actus seruum,& magis qui hunc quam qui seruum vilissim i vem Drauerit.Seruorum vitur tres gradus Imperator facit.sedium enim actor,seu dispensitor est omium optimus. st , O ω lv.
625쪽
I .3. l.legatρ.37.iu quippe qui res domini administrat,& pecuniarum credendarum & accipiendarum curam ha
seruus vilissima us, qui villisma munera obit ne dium locum tenet is, quem imperator media actus hominem vocat. 8. Secundum est iudicium publicum ex lege Cornelia deiniuriis uit enim ex lege Cornelia publicum .d de aecusat.l. Lod accusere. 22.j. vlt. in sin. sed pollea moribus factum est Privati imgh e tie.l procurat.s.licet 42. g. I. idcirco Paulus lib. t. si utent. b. .scribit hanc adtionem esse exilire mixto, id est,ex lege SI moribus, S hine poenam irrogari extra o. dinem.Hoc iudicium cx lege Cornelia non habet locum, nisi certis casibus in contextu expressis.*.sed is Iex. voi quod dicitur de eo qui hospitio receptus est, intelligi debet de hospitio non momentaneo,id est,cum aliqui shospitio receptus eii, tamquam ibi aliquandiu mansurus.)I hoc .g. o1nun .Praeter hos calus olim iudicium publicum fuit etiam ob iniuriam viris illustii bus factum. Salui- anus de vero iudicio & prouidentia Dei,lib. 8. Si quemlibet ingenuorum bactentum lia Dderes, niιιrturum insolentium νωι, ε es. e te si illustrior8m que Lim aut sublimiorem,etiam censur ιm iitris publici sustin res.
Quoniam autem his casibus atrox est iniuria,idcirco Iustinianus iubiicit in F. MY iniuriam aestimari atrocem ex circumstantiis,id est,ex ipso facto ex loco in quo facta esti iniuria,expersona quae iniit iam fecit vel patia est,&ex loco vulneris: quamuis nihil ferat utriam patri,an filio familias inimia tacta sit. s. ro. Tertium est iudicium extraordinarium quod semper conis currit cum iudicio pritiato, non solum certis casibus, ut diximus de iudicio ex lege Cornelia. De hoc iudicio extra. ordinario Imp.loquens In 6 in bumma , vocat iudicium Criminale: ac de eo tria norat. .Eleetionem dari ei, qui iniuriam passus est, utrum malit intentare iudicium priuatum praetorium , an criminale extraordinarium.quod etiam de furto notaui ad s. vl sup . e obi qua ex II. Hoc iudicio poenam extraordinariani irrogari ossicio,id est,arbitrio tu. .
dicis.III Pe: sonas illustres quales sunt praefecti praetorio, re superillustres,quales sunt consules & patrich, hoc iudiciunt mouere , vel lubire per procuratorem, clim aliae personae
626쪽
personae cogantur in iudicio personaliter comparere. Quinta pars docet qui teneantur iniuriarum. g. nempe tenetur, qui iniuriam per se iecit, ' qui dolo malo fecit,seu curauit ut alius iniuriam faceret. Sexta Sc vltima parsi a g. vlt. pertinet ad quae ilionem Juomodo iniuriarum actio tollatur. inquit ergo Imper. hanc actionem dissimulatione tolli, id est, nisi iniuriam pallus, de ea protestetur. Ciae liber. raufidi tibi a r. propter illam regulam, Volenti non fit in i uri a , νω r. lib.6-reT.ων. rv. 17. sicut enim qui ab initio consentit, non , i- detur iniuriam pati: ita etiam qui postea iniuriam remit rit,non potest eam per poenitentiam reuocare.
1 Iudex,qui male iudicat,iniuriam facit.ina Iniuria fit re, verbis & scriptura.*.I. Qui per alium facit, per se facere videtur. A. i. - . . pen.
Iniuriam aliquis patitur, non soldm per se,sed etiam per
s quum est uxores a viris defendi,non viros ab uxori
6 Seruis nulla iniuria fieri intelligitur, sed dominis per
eos fieri videtur.*.3. V' Poena nummaria pauperi magna poena est 6. . 8 Secunddin gradum dignitatis,& vitae hones lam tecres- . scit, aut minuitur aestimatio iniuriae. ι'.q. . 's Seruorum qualitates variae sunt d. g. 7. conditio autem seruilis una est sutr. o iure persion.6 vlt. io Atrox iniuria ex circumstantiis aestimatur 6.9.
Ii Parui refert in aestimatione iniuriae, utram patrifamilias, an filiosamilias facta sit.d.6.9.11 In iudicio iniuriarum criminali soli viri illustres possunt per procuratorem litigare. f. Io.ia Iniuria dissimulatione aboletur. O o a De
627쪽
De Gigationibus , quae quasi ex delicto
SI Iudex litem siuam secerit: non proprie ex maleficio obligatus videtur. sed quia neque ex mais leficio, neque ex contractu obligatus est , utique peccasse aliquid intelligitur, licet per imprudentiam: ideo videtur quasi ex maleficio teneri, & in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur, poenam sustinebit. I Item is,ex cuius coenaculo, vel proprio sip us vel conduci o , vel in quo gratis habitat, deiectum effusumve aliquid est , ita ut alicui noceret et quafiex maleficio obligatus intelligitur. Ideo autem non proprie ex maleficio obligatus intelligitur, quia plerum que ob alterius culpam tenetur , aut serui, aut libeli. Cui similis est: is,qui ea parte, qua vulgo iter fieri solet, id positum aut suspensum habet,quod potest s ceciderit ) alicui nocere : quo casu poena
decem aureorum constituta est. De eo vero, quod
deiectum ess i imve est, dupli quantum damni datum sit, constituta est iustio . Ob hominem vero liberum occisum, quinquaginta aureorum poena constituitur. Si vero vivat,nocitumque ei esse dicatur; qu tum ob eam rem aequum iudici videtur , actio datur. Iudex enim computare debet mercedes medicis pra sitas caeteraque impendia, quae in curatione in sunt.praeterea operas . quibus caruit aut cariturus est
ob id , quod inutilis est fictus.
628쪽
, Si filius familias seorsum a patre habitaue
rit , dc quid ex coenaculo eius deiectum effusumve fuerit , siue quid positum suspensumve habuerit , cuius casus periculosus cst: Iuliano placuit in patrem nullam esse J acti o nem , sed cum ipso filio agendum esse. Quod & in filio familias iudice obseruandum est , qui litem suam fecerit. 3 Item exercitor nauis aut cauponae aut sta buli de dolo aut furto , quod in naui aut caupona aut stabulo factum erit , quasi ex maleficio ten ri videtur , si modo ipsius nullum est maleficium,
sed alicuius eorum , quorum opera nauem . aut cauponam aut stabulum exercet : Cum eiam ne que ex maleficio, neque ex contractu sit aduersus eum constituta hic fictio, Sc aliquatenus culpae reus est , quod opera malorum hominum uteretur.
ideo quasi ex maleficio teneti videtur. In his a tem casibus in factum actio competit, quae heredi quidem datur , aduersus heredem autem non
competit. ΕYpostis veris delictis,qur dolo eommittunturaeons quenter agitur de quasi delictis,quat per culpam admittum tur. Horum quatuor genera declarat Imp.in hoc tit. Primum quasi deli min prine. D.est, cdm iudex litem suam secit, id est,male iudicauit per imperitiamma si dolo malo id fecit,est verum delictum:& quemadmodu hi duo casus sunt diueis,ita etiam is qui male iudicauit,diuet o-dὐ punitur,eum enim per imprudentiam peccauit,in tanta damnatur)n quant uni iudici videbitur,ut inquit hoc loco. Iustin sed si dolo male iudicauit,veram litis aestimationemora stare eo itur,ut tantum ei soluat quem laesit quam umua in qua lententia ei ademit.f.da iudis.ls filiu fam. s. 6.C.de ρα tussie qm malγἱodie. ι. x. Praeter haec, si
iudex a litigatore peeuniam accepit,aut si litigator ei pecuni ω promisit pro sententia ferenda , Iustin. Nov. ia .
629쪽
1 8 1 Inctis. Lib. I V. Tit. V.
eap. 2.1 in eum punit: It siquidem pecuniam accepit in causa ciuili, triplum restituat comiti rerum priuatarum.si vero pecunia ei promissa fuerit, duplum eidem comiti persoluat sed si iii causa criminali ita deliquerit,omnibus bonis conii scatis in exilium mittitur. Secundum quasi delictum est in pr. g. r. cum aliquid est deiectum, vel effusum ex aedibus,quas inhabitamus, siue re dium coenaculo, cinnaculum proprie est sirperior pars aedium n qua veteres coenare solebant Varro lib. . .e ling. I niis )via dc alicui transeunti nocitum est. hoc casu eliquasi delictum : quia nos non deiecimus, nec delici iussimus, sed tantum culpa troilra est, quatenus tales personas in nostris aedibus retinemus, qui ita imprudenter a mnt, ut intrant euntes aliquid temere deiiciant, vel esui dant. dicuntur autem deiici iblida, ut tigna, lapides: estundi liquida,ve
Tertium quasi delictum est in vcrs cui similis, cum aliquid possit uni,vel suspensum habemus ab ea parte,qua vulgo iter fieri solet: quod potest, si cadat, transietinti nocere. hoc casu est quasi delictum: quia nos non posivimus , sed aliquis nobiscum habitans,puta famulus, vel ancilla posuit hoc casti non requiritur,quod reipsa nocitum sit, sed suffcit potuisse noceri. Hoc igitur est primum discrimen inter secundum & tertium quasi delictum. Eli & alterum discrimen, de quo in vers casu, O seq. nam poei a test ij quasi delicti est decem aureorum indistinete : poena autem letundi quasi delicti pro diuersitate casuum varia est. regulariter quidem soluitur duplum damni dati. sed haec poena non potest habere locum in libero homine occisis, vel laeso : quia corpus liberum non recipit aestimationem.vnde nec mors aestimatur, nec vulnera,nec cicatrices, nec deformitastis. e deiecerivi, et ei suderint. l. r.
f. sed cis I hora ο, se l. vlt .ergo cum homo liber est occisus
poena est so .aureorum.cum autem aliter corpori nocitum
est,arbitrio iudicis res committitur, qui aestimabit impensas ob eam causam factas,puta mercedes praestitas medicis, 'nec non operab Ob eam causam amissas.
Exposita sunt tria quasi delicta : quibus omnibus commune hoc est,quod si filiusfami l. ex his causiS teneatur, non obligat patrem de peculio , sed ipse conueniendus est actione directa. ubi quod attinet ad secun
630쪽
ἡum & Prtium quas delictum,ponitur filiusfamilias habitare seosum a patre: quia si cum patre habitaret, spectaremus perlanam patris, non filij: adeo ut pater non per filium,sed quia ipse toti familiae praeest, ex his causis tenearetur. Sciendum porro est , filio ex his causis condemnato , at rein conueniri posse actione iudicati de peculio,propterea quod iudicio quasi contrahitur
connem tua de pecul.l. 36 idem scribit. Ac per condemnationem prior Obligatio nouatur. C. de Us. ν. rei iudἱcI.etdi vel si Quartum qLasi delictum est in s. vli. cum damnum da . tum,aut furtum Se tui esse in naui, aut caupona,aut stabulo. Exercitor estim nauis, aut cauporiae, aut stabuli,id est,is ad que in quotidianus quaestus pertinet.νns ιν qΜ . cμn est . .
hil deliquerit,tamen tenetur ob delictum a suis ministris commissum : quia dum talibus ministris utitiir, culpa non vacat. f. nMu. carios. bul. et it . hoc aut/n Subd si alius, ut vecto , seu viator, damnum dederit, vel furtum fecer l,
exercitor non tenetur.Nec obstat.l. .f. est. l. 3. in
arct. rant. cauposabul. ubi exercitor praestat etiam factum vectorum,seu viatorum quoniam ibi non agitur de actione in factum ex quasi delicio,led de actione ex contractu, quae vocatur de recepto. Nota tritur I. Exercitorem teneri actione in factum. Nota II. hanc actionem dari heredi,sed non contra hereisdem: quia ex parte actoris est rei persecutoria,ex parte auistem rei est poenalis. On tamen est ex parte actoris, cum in ipsum exercitorem agitur, sin pliciter rei persecuto ita, sed potius mixta:quoniam in duplum competit. nunt.ιntipo.
Nota IIIJ p . huius 6. legendum esse, 6 .amno rus fur o, sicuti legitur in Ls. .'di f. - . e . unde hic L sumptus est altera enim lectio, quae habet,-deis, aut furto. Berspicue vitiosa est: primum quia furtum sine dubio in se conatinet dolum proinde non debet a dolo distingui: deinde quia haec actio in factum non sol uni habet locum in furto, sed etiam in damno. i. t. Ult. Tota IV .hanc actionem in factum concurrere cum actione furti,vel legis Aquilia: adeo ut is qui damnum, arit fila sipet sius est, lectioncm habeat, utrum malit agere in facti in O o 4 comra