장음표시 사용
851쪽
ne non damnosa illi, cui fienda est restitutio. Nam isti potes etiam dicietur,qui uix potest. Vix autem posse, est posse cum magno sui damno,& hoc intellige,quando quis ex sola re M. liena restituere tenetur,& non ex propria acceptione iniustae quia tunc imputantur sibi,quia seipsum in tali damno,& per iculo posuit. Equum tamen esset, etiam in hoc dilationem
facere, ad euitandum tantum damnum. r34 Notanter etiam dixi damnum magnum propriorum,quia si, magnum damnum est et,quia debet restituere. & consequenter carere illis , uel carere magno lucro, quod ex eis proueniebat,non excusatur a statim restitutione, quia no est damnum in proprijs,sed in non posse uti alienis. Notanter etiam. dixi ex dilatione non dano se illi. screditori, quia si esset dam nosi,oporteret uel statim reddere, uel illum seruare indem- ο nem. Dicitur etiam uere impotens pro tunc, quando no potest sine famae suae detrimento restituere, Ut quia non uul peccatum suum detegere, sed expectat personam idoneam.&c. Not.etiam secundum Cale. ibi,quod consessores no dobent istos poenitentes absolvere,antequam cum effectus restituant,si in alia consessione absoluti neglexerunt restitu Te,& licet dicant, pater restituam, dicatur, quod uadant ex quo sunt bene dispositi, & facta restitutione absoluentur. Sic enim eorum suus procurator. Si autem debitor non poetest habere dilationem a creditore,qui non est in necessitate R ipse debitor potest restituere tunc sine magna inconam ditate , tamen non uult tunc restituere, paratus tamen restituere alia uice luia credit se non teneri pro tunc, vel non bene posse, ne recedat desperatus potest absolui si det cautionem,insra,certum tempus, uel salte promittat restituere. Sic enim etiam agitur negotium creditoris, quia melius est ali-r:
quando habere quam nunquam. Quod si potest, & ipse iri
conscientia scit se posse, & non uult. nullo modo est absoluendus, quia contritus non est. Et si non satisfacit sicut sacerdos imponit declarando ipsum teneri,mortaliter peccat, nec sussicit dicere relinquam in testamento,cum potest per seipsum satisficere nisi quando creditor dilationem daret; hiel ut melius creditori satis saceret, de quo rationabiliter debet esse contentus, quia hoc in eius bonum cedit. 3PSeptium quantum ad restitutionis oldinem pertinet scien-
852쪽
dum est, quod quando quis omnibus potest restituere, mr
habet alique ordinem seruare,sed statim omnibus restituat. Si uero,non potest omnibus fatis sacere, prius certa et incerta restituere debet, quia incerta absque dano alicuius singularis personae omitti polliunt,non autem certa. Vnde ualde errant componentes ciun praelatis eminae pro incertis, nisi pro certis prius satis secerint,vel in totum, uel in partem,secundum quod possunt. Si tamen aliquod incertum in sua. specie,de quo certum est quod nunquam fuit certorum creciliorum,ut puta Calix,uel huiusmodi, si primo hoc redderetur Christo, uel pauperibus , non fieret iniuria creditoribus,quia debitor non tenetur de re aliena creditori satisfacere. Ideo huiusmodi incerta prius restitui possut sine peccato. 36 Inter bona certa, aliena prius restitueta sunt'quae in proprii a specie extant, ut res depositatae, & per actionem iniusta raptae,uel aliter alteri pertinentes,quia haec bona,non sunt bona restituetis, cum domitu illorum nun u fuerit in illu traselatu, ideo res ipse ante ante omnia dominis restituedar iunt.
Ide dic de rebus emptis,uel possessis si extant in propria st
cie,& no sunt solutae,restituendς sunt ei,cuius erat . quia adhuc restat ei obligatae, licet dominiu fuerit transsatu,ideo copulanda sunt ranu bona no restituentis. Deinde facta diista restitutione,seruada sunt statuta municipalia, si qua sunt cirea restitutiones,& non sunt iniqua,quod si nullu est,seruandum est ius ciuile,& si circa illud sint opiniones uariae, secumrior sequenda est. Consessor ergo sit cautus , S si nescit, interrogare debet de statutis, consulere peritos de Iegibus,quq si essent contra ius naturale, ut quod est certum deberi Antonio, detur Petro, non essent seruandae. 37 Usurarius no habens tot bona,ut possit satis Ecere debitis licite contractis ut exemptione possessionis, ex maritatione filiae,uel huiusmodi) & usuris i debet secundu legem naturalem ritus restituere integre debita licite contracia, si tameadlint duae conditiones. Prima,quM res usurariae no extent
in propria specie, ut sunt pignora per usuram acquisita. Nam quia huiusmodi res alienae sunt,debent prius restitui,domi. nis reddetibus quod prius mutuo aceeperat super illis pignoribus,& post restituere debita licitoru contractuum. Hoc patet ex supradictis conclusionibus. Altera conditio est,uis ex
853쪽
RESTIT UT IO. 4o huiusmodi contractibus licitis sit factus pauperior ad resti
tuendum priores usuras,ut contingit in promissione dotis, uel alus similibus.Nani huiusnodi contractus superuenientes usurariis debitis,no debent impedire restitutionem usurarum, quς impediretur,cum id quod debet dari pro usuris, daretur pro huiusmodi debitis contractis. Secus aute ex aliis contractibus,ex quibus non fit pauperio sed magis ad restituendum usuras potens, ut si soluat emptam possessionem, non fit pauperior, quia remanet sundus , quo poterit usuras reddere. Vide aliquid inta. Usura. s. xxxix.
33 dii aut id quod ablatum fuit , non est restitu ibile,secundia Tho. supra,per aequivalens possibile recopensetur. Quod si
aequivales non reperitur,ut in abscisione mebroru ,honore,& nuiusmodi, fiat restitutio qualis est possibilis ad arbitriis
boni hois,secundu Tho.iiij. sen. dist. x V. q. l. ar. V.ql l . Id. i .as De incertis dictum est supra. uer.casus. s.ix. quomodo ad cosilium consessoris debent restitui , qui si uidelit debitorem esse in magna miseria,uel paupertate, poterit dispensare, ut sibi retineat, tanquam uni de pauperibus Christi,s tamen
hoc expedit. Si autem crederet quod propter istam remissio, nem liberius iterum furaretur,non expedit ut illi hanc missricordiam ficiat,quia hoc esset mali occasionem praebere,&ista intellige,quando sunt tantum in foro poenitentiae, secu. dum Pa inae. cum sit,de iudae. Arch. etiam Iri. c. ij. de testu. in . tenet restitutionem incertorum posse fieri per eum,qui tenetur restituere,uel per alium, de quo ipse prouidit ,& ali
tit,respondet,quod loquitur de iudaro,qui erat suspectus de restitutione, maxime quae erat fienda inter Christianos. In ro autem exteriori procederet opinio Hostim. uidelicet quod esset casus episcopalis,ut etiam dicit. Pa. Concor. Tho.& Sco. dicentes quod det simeliciter pauperibus. 4o occulta ita caute restitueta sunt,per se , uel alium fidelem, ne persona criminosa detegatur, quia fama cum sit bonum spirituale,praeponderat bonis corporalibus ,sed usurae publicae restituendae sunt secundum legem, iuxta. usi, de usuris. Non enim sic perditur fama,sed magis recuperatur. 4i Ad singularia nunc magis descendendo dicamus: primo, lerestitutione iam quam necesse est restiuit, cum maius bo,
854쪽
RESTITUTI num sit quam diuitiae. Si quis autem,aliquem iuste insema l
uit secundum ordinem iuris,non tenetur famam restituere, quia nihil iniustum fecit. Si autem iniuste,& false distanaaia it. debet restituere dicendo se nisum dixisse, nec obstat i. quod se in Amabit,tiel habebit uerecundiam, quia cum da- inci alterius nemo debet sibi famam acquirere. Si autem veru , dixit,tamen non debebat dicere ut si peccatum occultum re iuelauit debet hoc modo restituere,dicendo se iniuste dissamasse valem,& quod male secit talia dicendo. caueat tamen in e mentiatur,quia non sunt facienda mala,ut eueniant bona.Et si non potest famam restituere, debet aliter recompe- sare,secundum Tho. vij.sen. dist.xv.&.c.sires. xiiij. q.Vj. debet etiam latisiscere damnum secutum ex tali infamatione, ut
quando aliquis propter infamiam priuatus est aliquod o T- .cio sibi lucroso , vel non potuit amplius habere lolitas elemosinas,& huiusmodi,ad boni hominis arbitrium satisfiet. iEodem modo dic de libellis lamosis,cantilenis,&c. Et fiat restitutio ubi facta est infamatio,public uel secrete , secundu quod praecessit insematio. Fallit tame hoc quod dictum est.
Priino,quando ex tali restitutione,persona magis infamare-'tur,ut quia homines non amplius recordantur de tali inseqmia,uel non credent uolenti restituere, sed magis scandali Zabuntur. Et debet esse cautus in modo dicendi,ut tali modo dicat,quod magis standaligentur homines. Secundo qui restitutio famae non potest fieri sine periculo maiori mali, ci sit bonum famae secuturum.Tertio quando dixit illi,qui poterat prodesse,ut superiori,uel alteri,uel dixit secundum ordinem iurisdiel correctionis fraternae,quae praecipit,ut dica tur ecclesiae,quando aliter non speratur correctio . Quarto si talia dicta non sunt de se in Amatoria,ut sunt uenialia, uel possunt m utraque partem inter praetari. minio si non assiematiue,sed dubitatitie dixit. Sexto si dixit se audiuisse tantu. Septimo si alia uia publicatum est. In praedictis non tenetur is quis ad restitutionem famae. Quia bom, modo non potest
4t Qui in iudicio infamauit aliquem secudum ordinem iuris,
animo tamen malo,ut ex odio, si ueritatem dixit ad restitutionem non tenetur,licet mortaliter peccauerit. Secus si fil- ,
sum dixit. Si uero politus ad torturam infamauit aliquem di
855쪽
RESTITUTIO. 4ΟΣ cendo Risum,mori. Eter peccauit,quia propter poenam metitur in iudicio,quod est mortale,non tamen tenetur ad restitutionem famae secundum quosdam, quia hoc non facit iussicientem probationem,nec propter hoc ille contra quem dixit ob torinenta reputatur deterius si tamen hoc sit item cum constet homines ob tormenta multa sella dicere. Secus autem estet si post torturam retis caret falsum, quia etiam ultra peccatum,teneretur ad restitutionem.& multo plus tenetur,si sine tortura falsum dixit. Melius,infra, dicitur. s.xti ii . 43 Si Socrates accusit, uel denuntiat Platonem iudici de furto uere perpetrato , & Plato interrogatus a iudice neget, & ω- sequenter Socrates mendax appareat, ex quo apud astantes infamatur,& reputatur homo mendax pernitiosus, Plato tenetur confitendo ueritatem,restituere famam Socrati accusetori,secundum Cai. ibi,in summa. Secus si propter hoc non sequitur infamia. Si uero infimauit dicendo uerum secunduordinem iuris, ut dictum est no tenetur restituere, licet ut
dictum est peccet, si ex malo animo iacit, quem Deus uidens punit.
44. Si quis de seipso propter tormeta falsum dixit,& conseque
ter se insem auit secundum ordinem iuris, mortaliter pecca Mit,& tenetur restituere,sibi fimam reuocando, nec excuset eum timor tormentorum, uel mortis, sicut non excusarenta negatione ueritatis necessariς ad salutem. Ideo quia no minus tenetur detinere,& tueri famam sui a se laesam, qua proximi, propterea non excusetur secundum Cai.ibi,in summat licet Tab.ibi. s.ix. circa f. oppositum dicere uideatur,cuius dictum non teneo , quia lex Dei dicit magis hominem mori, quam peccato consentire, supra, detra io. .iiij.supra. .Hi . uidetur aliter dictum secundum aliorum)opinionem , sea
cly Uxor,fili1,serui,& personae, qui comedunt. & uestiuntur de bonis dominorum,nihil habentium nisi aliena, secundum
Cai. ibi supra,tenentur restituere,ut infra, usura. 6.x IX. Pisiquando sunt personae utiliter gerentes negotium creditoris, utputa dantes operam quod dominus restituat,uel boni ficates tantum operibus suis bona domini, ut sit habilior : id restituendum , uel in extrema necessitate . in qua omnia sunt communia. Sed nunquid tales extra casus extremos mortari
856쪽
Iiter peccant utendo sic re aliena.Respondeo quod istae perasonae, quia quasi coacte utuntur rebus alienis,possunt excuseri a mortali praesertim uxor, filij,dc hi,qui in aliena sunt potestatem,cum animo restituendi quando poteriit, & de hoc creditor deberet rationabiliter colentari, quoniam si ipse in tali repet iretur casu,uellet sibi sic fieri, ideo tales non uidentur uti re aliena inuito domino secundum ordine rationis. Si autem latis persena est sui iuris , tenetur potius mendicare quam alienum accipere,nisi ex hoc maius malum immineret,ut diximus supra. 46 Mendicantes cum fictione paupertatis, uel infirmitatis, uel sinctitatis,hac intentione ut elemosinas halinant, & lucrenturi quia fraudulenter singunt,& sunt in dolo,tenentur restituere,non illis qui elemosinas dedet ut, sed aliis pauperibus, uel talibus personis,quibus qui secerunt elemosinam dedissent. Iam enim est acquisitum ius Christo pauperi, qui mercedem facienti elemosinam tribuit, nisi tales fingetes,& ipsisnt pauperes. Si uero non finxerunt propter lucrum, sed ob trananagloriam, non tenentur restituere,sed tantum deuotioni dantis elemosinam satisfacere. Vide si placet Inno. in.c. plerique,de imoiu.eccle. 4ν Sempronius debens Titio centum aureos, & nolens solue re, lat hos uxori,uel alteri in deposito , hoc pacto, quod si unquam emanauerit comminatoria contra ipsum Sempronium δε contra habentes de suo,quod intendit,ut illi.C. au. rei sint donati Si postmodum emanet excommunicatio, haben S.C.Rureos tenetur reuelare secundum Io.de pla. quia talis donatio cum suerit facta in fraudem creditoris , non
4 3 Antonius existens Venetiis,scribit Petro existenti Placetiae, quod Venetiis multum ualet frumentum. Petrus ci edes his literis , mittit Eumentum Venetias , & reperiens literas esse filias,multum damnificatur. In hoc casu tenetur Antonius de damno,quia sitit in culpa malitiose falsum scribendo Petro,dedit enim sussicietem causem damnis. Si autem huiusmodi literae non suissent directae ipsi Petro, sed alteri. & Petrus eas aperiendo legisset,& credens eis fulset danificatus,
licet Antonius mortaliter peccasset, non tamen teneretur restituere damnum,sed imputetur ipsi Petro, qui temere credi
857쪽
dit.m.n. Anto. dedit essicace causam dani iniusti,ipsi petro. 49 Socrates soluit Ciceroni summam pecuniae,credens esse uerum creditorem,tenetur Cicero,qui non est uere cudito restituere pecuniam Socrati,quia hoc ignorans fecit, si autem sciebat non esse creditorem, non tenetur restituere, quia ex quo scienter secit, uidetur donast e,& sic non tenet alienum, quia ex praesumpta donatione sectum est situm. yo Circa impedientes dat regulam s.Tho. secunda secundae. q. lxij.ar. ij. quod impediens aliquem a consecutione cuiuscumque boni licite,ad nihil tenetur, quia non agit contra iustitiam:Impediens uero iniuste a consecutione de facto eum, qui iam erat consecutus, tenetur ad aequale. Si uero prope erat ut assequeretur,ut quila erat uerisimile ipsum assecutum,
tenetur ad arbitrium boni hominis,secundum quod ius magis,dc minus quasi acquisitum illi uidebatur.
vi Impediens aliquem ne praebendam consequatur intendens honorem Dei,uel utilitatem ecclesiae,ut detur digniori,non tenetur ad aliquid,quia iniustum non fecit,impediens uero iniuste,intendens nocumentum impediti propter odium,
uel huiusnodi,si impedit ne detur digno antequam firmatust,quod ei detur,ad arbitrium boni uiri recompensare tenebiturAE non ad aequale,quia multipliciter poterat impediri. Si uero iam firmatum erat, & propter indebita causam pro curat quod reuocetur,idem est ac si habitam auferret, ideo tenetur ad aequale,secundum tamen suam facultatem, secundum Tho.supra,& Sil.ibi. uJ. si .XiJ.sa Paulus reliquit Titio in filo testamento. C. ducatos,Socrates Precibus procurator hoc legatum relinqui filio suo,uel est ii,& minus digno, Paulus testator de sellio mutat legatum, libere tamen: Socrates in niillo tenetur Titio, quia ei adhuc nullum ius fuerat acquisit uni Si uero sit relimosus, qui hoc modo legatum impediat reipectu matricis ecclesie,cum hoc sit prohibitu in cle. religiola, de priui. mortaliter peccat quia contrafacit prohibitioni ecclesiae,non tame tenetur restituere,ut dicit Sil. ubi ltiora. s,.xii3. quia hoc non mandatur, nisi .hoc faceret confiuendo saluti testatoris, quia sic non peccaret, secus si ex odio,vel consulens sibi,uel monasterio,vel alarat,quia tunc peccat,licet restituere non teneatur, quia hocnuinum ius mandat.
858쪽
s 3 Impediens aliquem ab ossicio suo,quod iuste exequitur, in
rusticum ab operae, pis uorean a piscatione, & huiusmodi, nisi hoc rationabiliter faciat,tenetur fatisfacere ad arbitrium boni hominis, idem de impedientibus fructus agrorum cubet iis,uel aliis modis indebitis damnificando,ut fit in uenatione, et similibus,uel aliter contra iustitiam,vel non soluetes tempore debito cum possint,vel aliter indebite damnificantes,ad aestiinationem boni uiri restituent. Impedientes creditorem ne possit exigere a debitore modo debito quomodocunque,ut liberando illum de carcere, uel alio modo iniusto,tenentur creditori de toto debito ,secundum Ioa. de Pla. quia tales sussiciente ira causam praebuerunt damni. Vnde conclude,quod damnu alteri iniuste uiserentes , & mari me data opera,& dolose, tenentur sit damnum est certum' ad totum. Si incertum,ad arbitrium boni hominis. De monopolionibus,supra. eΟ.ti. 34 Si res aliena pereat in manu illius, qui est in mora,vel ex cottactu,uel ex delicto,non tenetur de damno si res aequaliter apud dominum erat peritura, si autem non erat peritura, lantequam periret potuisset dominus eam uedere, uel aliam habere utilitatem, tenetur de damno . Vnde si nauta merces alicuius, quas conuenerat ponere in meliori naui, posuit in deteriori,& ambe perierunt per sumersionem,licet peccauerit non seruando pactum,non tamen restitutioni est obnoxius , quia propter hoc in nullo est damnificatus. Ita enimaeque perissent in meliori. Secus est de eo,qui non restituit equum domino,& mortuus est, quia licet apud dominum
sui liet etiam mortuus, potuisset tamen ante mortem illum
uendere,vel aliam habere utilitatem. Conformiter Sil. ibi, resti vij q.V. ς Cedens bonis suis cum non possit soluere propter inopia, si uenerit ad pinguiorem sortunam tenetur solvere,quia percessionem in conicientia non omnino liberatur,sed hoc let ne possit incarcerari,uel conueniri Si uero fuit usurarius, qui cessit bonis,secundum xl. in.c. cum tu, te usuris, tenebitur ad restitutionem in integrum , nec habebitur respectusne egeat,secundum etiam Gemi .in.c. uq,de ulu. in .vj. & hoc in odium ulla rariorum.Not. quosdam regulas uniuertales Pro restitutione.
859쪽
R E S II L V 1 ' 4o4s6 Prima regula,quando restitutio non potest fieri secundum damnum datum,ut in corporis i sione,uirginitatis ablatione,& huiusmodi,resarciatur damnum, uel per recompensationem pecuniae,uel honoris, ad arbitrium boni uiri, licet per bona temporalia ale queant recompensari bona spiria
7 Secunda est,quando res male ablata non potest restitui sat
restitutio in aequivalens ut dictum est si est possibile. Vel
in aliud iuxta posse. 18 Tertia regula, confessor semper habeat oculum lmentis ad duas radices restitutionis,uidelicet ad acceptionem,& ad re, uel enim accepit alienum, uel rem alienam, aut eius fructu habet,aut ex utroque tenetur. de quando acceptio est m- iusta,sive sit contra uoluntatein domini,ut in furto, siue secundum uoluntatem,sed dolose extortam,ut sunt extorsios nes meretricum blanditiis fustae, uel attractiones ad ludum. Huiusmodi enim constituunt dationem quasi inuoluntariam. In his autem&similibus,tenetur quis restituere,quia non suit mere Iibera datio. . Eodem modo quando datio est
libera,sed lege prohibita, ut in siimonia, & sic recipiens perusiiram, uel propter timorem, uel uexationem indebitam, uel huiusmodi,quia huiusinodi dationes aliquo modo sunt coactae, debent restitui,supra,ludus.β.V.meretriX.β.j. 9 Alia radix est,quando acceptio terminatur ad iniustum. Si enim non terminatur ad iniustum, quanviis homo morta- .liter peccet ut meretrix non tamen tenetur restituere, sicut qui reuocat legatum factum alicui, uel impedit ex odio ne .nat,non tenetur restituere,quia nulli iniustitiam secir, cum nulli esset acquisitum ius, licet peccauerit. Terminatur autead 1niustum,cum fraudulenter accipitur alienum. De inuenitis dictiun est supra, inuenta, per totum, nec amplius repe
60 Qui rem propriam depostatam apud aliquem furtiue accipit si depositarius ex hoc grauatur in aliquo, lebet restitue- ire,cum depositarius teneatur depositum restituere,uel se inculpabilem ostendere,& si non uult restituere, saltem reue Iet,ut depositarius ex hoc. amplius grauari non possit,iali ta men modo , ne maius malum ex tali reuelatione oriri posse r. sit. Si uero rem suam ab alio iniuste detentam furetur, Pec
860쪽
cat quidem exponens se periculo alicuius scandali, non tamen tenetur restituere,quia non grauat Illium. Ratio autem peccati ultra eam, quam diximus)est,quia agit contra institiam publitanibus sibi ministrans,cum possit secundum ordinem iustitiae rem suam rehabere. Si autem non potest secundum iuris ordinem rehabere, ut quila est pauper,uel non potest probare,& huiusmodi,& non est periculum de scan-d alo,non peccat,quia alienum non accipit. Debet tamen esse certus de debito,& quod non plus Capiat, quia si esset dubius non posset hanc conapefationein facere, secundu Arch. Bo.i3. parte. ritu. xv. dc Thon1. secunda secundae.q.lxvj.Caueat' quisque ne continentiam nimis latam sibi faciat, cum amor proprius sepe iudicium peruertat. Quomodo autem possit sacerdos satisfacere,vel non,pluribus, cum una misia,supra, missa. .xxxiij. Et Tab.ibi, circa fi. multi ali; possitnt oriri casus,quos praedictis regulis facile quis soluere poterit.De Gnificantibus proximum per animalia,& mutilantibus,per capturam leporum,& huiusmodi,& uenatoribus, uide Sil.ibi,
RIXA.-D Ixa sita irae importat contradictionem in lactis, quasso
ex ira aliqui semulcem percutiunt,no ex authoritate publica,sed ex uo lutate inordinata: & ex suo genere peccatum Dortale est,in eo,qui iniuste alterum aggreditur,quia nocumentum proximo contra charitatem insert. In eo autem qui se defendit, animo repellendi illatam iniuriam, cum debita moderatione,peccatum non est: secus si cum animo uindis. ctae,uel odit,uel excedit in moderamine , quia tuc peccatum inortale,uel ueniale est,secundum quantitatem odu, uel excessiis. Prunt enim motus communiter ueniales sunt, & --
pei secti actus,ut saepe diximus. De hoc Tho. secunda secun
SACERDOS.t o Acerdotis nomine in materia sauorabili, non tantum M praes byteri ueniunt,sed etiam diaconi,& subdiaconi,ar.
ς,-xv. q. v. sed in materia odiosa, ueniunt tantum praes byt xi.ar. c. si quisque. de colla. cle. dc mul. Vbi Pa.hoc not.
t Sacerdos parochialis potest nunistrare sacramenta peregri- hospitibus confluentibus ad suam ecclesiam, secundu