장음표시 사용
61쪽
eonuenienter voeari posisit, quia senten- ab aula recessit, optandum tamen, ut Ze ho tias fulminant, sicut sagittas, ut alias Frideri- die adhuc stricte obseruaretur) Tertio ut pi-eus de Sen. in consit. IS . J& adhuc hoc uno leus capiti imponatur. Quarto ut iis Cathe- praecipue gaudere nomine debent atq; glo- dra pro inuestitura tradatur. Quinto ut liciari, ut sigillatim omnes nuncupentur, Uo' ber iis clausus & apertus porrigatur. Sexto amine necessitas, hoc est, non habens legem. liqui osculum etiam pro substantiali requi-Haec scripta sint ad perpetuam taliumDocto- runt, quod tamen alii reprobant, prout apud
rum, nullam tenentium memoriam, &lau' Dd. videre licet. Panormit. in cap. proposuisti. dem egregiam, ut in simili cecinit Poeta, ni num .i de probat. Addit.ad Guid. Pap. decimn. rectius dixerim, perpetuam confusissimam 388. num. i. Mascard deprobation.Lconclussa r. confusionem,sed de his nunquam satis, huc- ratum primo, num. is. Coler. de Processib. execut.
usque Hyppolit. quae obiter pro declaratione d. loco. Nec mirum, nos in hac causa illos ex- addita. Et qui plura his similia legere expetit, cludere cum & aliis fauoribus, doctori b.con videat egregie disserentem, Calparum Bae- cessis priuentur. t Nam in simili si statutum et otium, in tractat. debitore in ope creditori addi- loquatur, ut non nisi Doctores vel Licentia-cendo, cap.ls. num. 728. ct sieqq. Nunc redeo G ti in Collegium vel ordinem Ecclesiasti eum, materiam. J Et ex his rationibus recte statui' vel ciuilem cooptentur, qualia sunt multa intur, indoctos , quantumuis graduatos non Germania &Francia, hoc casu non admitten-gvidere priuilegiis Doctorum. Vsill ad consti- dos hos bullatos certum est. Quemadmo- tui .Franc.c. 2.infin. Et per consequens nec hu- dum in Camera Imperiali requiritur, ut inius Commissionis. Si e non excusantur a Col- Αssessores eligatariar, vel nobiles, vel qui stu- lectis. Medicos. C. profesctMed.si. io. Vt docti, dium absoluerunt, & in praxi versati. Ordi- qui legendo& aduocando instruunt. Guid. nai.Camer.parta .rit.3. quo sane casu non in-Pap.quaeston. 88. Ripa respons ro. Non pollimi cludantur bullati. sic nec in Hispania recipi- quoque expellere fabros, post Alciat. tradit untur ad professionem uniuersatis ut testatur Roland.a 'ad Iconfit 66. num. i. lib.i. quod ta- Hugo Ccic in suo repertorio Hispanico in verbo 8 mendoctis datum est. t In electione quoque Dottor JSimiter Doctores rite promoti, col- graduataru in per natum sibi caueant dili' lectis excucuatur. Gii id. Papes. Gyro. 82.Tigenter partes a bullatis, argumento eorum, raque l. de nobilitate.cap. s. num. 3. N esen beta quae tradit Coler.de protesiib.execut.capit. tertio, consit. O num. 33.tib.l. Sub quibus tam cia bul-num .i19. part 2. Nam hi non praelum untur lati non comprehenduntur. Guid. Pap.d. feci
habere talem scientiam,quia non sunt publi fion. Eodem modo Doctores publice desice examinati: requiritur autem examinatio gnari habentur instar Nobilium, ut egregie super Semla.auum. l. Magi bos. C. professor. Tiraque li.de nobilitate.ω.ssau. 3.&alia illorurno Medis. Quod quidem examen rigorosum priuiligia exornat. f ac post eum nouissime,
exigitur. Menoch. consiuit6. num. i8. Vbi ex prae caeteris, Franciscus confit. I99. num.
hoe solo fundamento , bullatos priuilegiis 8. & amicus meus, Arnold.de Reyger, in nos Doctorum t non gaudere docet. Tale au' bili problemate, an nobilitati derogetur pertem examen, ut&Doctoratus debet proba gradum Doctoratus.J A quibus ex identitateri, vel per instrumenta, vel per testes, qui in- rationis remouentur Bullati. Si autem pars, ter erunt publico examini. Bald. in I. olen an vere promotus, nec de dubitet, quod dilinibvi. per illum texi C.dULin'ument. Iasio. con ' senter attedere debet Multi enim hoc eo. IlIP79. num. 2.volum. 4. Mascard. de probation. nimum homini b. faciunt in inquirat, detesti- conclusion .s 27. volum. I. Deinde multa sunt so- monio, sexi priuilegio sui Doctoratus. Maia lennia, necessario in actu Doctoratus requi' card .in ven. Doctor. Aut si fieri potest, conse- sita. Primum est ut finito examine confirme- lat promouentes, his enim creditur in hoc tur: Deinde ut promotor sub Iuramento de- puncto. Similiter quoq; si non graduatam e
ponat, illum esse sufficientem quod tamen ligere, est animus, a professerib. Iuris de sei
62쪽
tia inquirat, hi enim probant. An autem quae de doctori His dicta sunt, ad Licentiatos cxtendenda e in utramq; pariem latissime more suo disputat Anton. Gonetalet E. in Par. θ sti- Quiat tamen hic actus maxime fauo-Lem commis larii respicit, ideo recte eum sub nomine Doctoris comprehendi puto : in actibus enim fauorabilibus Licentiatus habetur pro Doctore. Ita post multa allegata quae cutiosusLector videre potest, tradit Prosperi
Vbi dicit Commissarium debere esse Doctorem,Licentiatum, vel Baccalaureum. Devo tamen posteriori,ego nis alia indicia ad-nt, valde dubito, cum Baccalaureatum illi plerumque promoueantur, qui abbreviatu ras tantum iuris legere norunt, ac proinde adhuc verum legum gustum, qualis in Commissatio tequiritur, non habent.
De Eloquentia & Oratoria facultate.
1 Meellantia Eloquens .a Eloquentia flexanima vocata. 3 Sapientiasne Eloquentis partim utilis. 4 Eloquentia qualis in Commissarast requiratum s Eloquentia unde haiarienda Commusario. a Eloquentia immncta linigrudentia.
ABsbluta tractatione de prima arte Commissatii, Iurisprudentia videliceto ad
2 secundam, quae no minust priori commendatur. Et eam tanu pedissequa proxime, Bbsequitur teste Thomae Comeo,in tractis elo-
qne11ia Itb.sin primip. qui & in praemiofol. mihi .dicit: Civilem prudentiam, sine eloquentia , recte stare non posse,J eloquentiam sciliacet & facundiam ipsius transeamus : Diei- turea Regina hominum. Euripides
sibia suis de eisquen hi χο 3. refert, antiquos, illam patronam omnium rerum vocasse. Alii docent, Sapientis hominis eloquentiam omnia posse, quae aliae artes nequeunt. Pamis phil. Fenar in di sus uper quinque sensibus. pari. 2Iol ibi. ia . Et ita coniunctae sunt hae artes, ut una sine alia stare nequear : Ac vere quod
ctione Philosophiae &eloquentiae facundissime tradidit,de Iurispludentiae de eloquentia: coniunctione dici potest. Hinc in specie tra ditur, nihil illustrius esse posse, quam si cum Eloquentia Iurisprudentia colungatur: sunt enim quasi sorores. Recte autem subiicitur Iurisprudeliae t ractatio, quia ea est ancilla Iurisprudentiae, & turpe et set si Domina A
cilla sequeretur.Requiro auic hanc artem in commitIario Primo,quia ei in dicendo,qnodcunque etiam genus commissionis ipti iniunctum sit, maxime est utilis: Ita omni enim comnussione, ut infra dicctur. debet ante omnia proponere contra sui Mandati, & partes in praeludiis, sirpe inter se dissidentes, perstadendo alnicabiliter componere ; Tertios sese pro interesse intromittere volentes, dehortari : Ocularem inspectionem in suo territorio prohibere volentem , ex variis causis, . quod prohibitio locum non habeat, persuadere: Contumaces testes & non deponere volentes, antequa ad poenalia mandata procedat, ad vetitatem dicendam amice monere,ut si fieri potest orum animos eo flectat: Dicitur enim teloquentia flexanima, ut En- an ius tradidit: Ae proprie inhumanitatem &seritatem hominum compescere. Pamphil. FGuar . loco. In initio etiam & fine examinis, egregiis argumentis periurium, eiusque poenas testibus inculcare debet, quς omniaOr toris sunt propria. Deinde eloquentiam ideo requiro, quo Ornate ac perfecte, concinnaque ratione dicta testium conscribere possit :quantum enim in iis recte,& verbis proprii pertinentibus, ac ut elocuti sunt testes, eo scribendis situm sit, nemo est, qui negare potest: haec enim verba, instar legia, a partibus, post publieationem haberntur, disputant Onim non minus de his, quam de mentc alicuius legis, aut statuti, quas disputationes conl-- LIi uox,
63쪽
missarius, oratoriam saeuitatem callens, facile praecauere potest. Tertia causa, cur exigatur in commissario eloquentia, haec est, quia, ut infra dicetur , commiliarius Prudentia &Sapientia praeditus elle debet: Sapientia au-3 tem sine eloquentia i parum cofert, ut bost Aristotelem refert Caesar Rao. d. loco. Hinc
vocatur ornamentum. Sapientiae. Grimasside
prιmo Senator.libifo 28. Vnde & Cicero, decur. Orator. Eloquentia sali grandis est verbis, sapiens sententiis, genere grauis. J Et siepropter has procul dubio caulas veteres eam in examinatione testium requisiverunt. Suo nius in ιb.de iudiciis.cap.II.
- t Cum autem haee ars sit longe lateq; p
tens, integrumq; hominem desiderans, non requiro, ut cona missarius plane perfectus Orator, Scauro, Seruio, Sculpitio, Vlyssi, Nestori ,Cynaeo, aut Ciceroni similis sit, sed eius dictionem ac scriptionem talem postulo, qualem Philosophorum Cicero in Oratore
scribit, caltam,verecundam, virginem incorruptam quodammodo,sermonem potiusquam orationem. Sufficiat ergo nostro committario, fui habeat moderatam de sobriam eloquentiam , per tradita Max. in trast de tribunal. mrbis ct eorum praeuentionibin capi. 6.nu. II. Ita, Jut ea, quae dicenda sitiat aperte, si non ornate, distincte, si non copiose: caste ac simpliciter, si non floride : germanice tan tum, si non eleganter, proponat, prout in Ad
uocato requirit Lancello t. in tractat. de Advo
Hinc Cassiodor. in Psalm. 73. inquit; Elo quens est ille, qui scit parua submille, media
temperate, magna grauiter, dicere. Quid sit inuenire praeclare, enunciare magnifice,disponere aperte, & figurare varie. JF Quomodo i autem acquirere hanc artem debeat eommis Iatius e Rhetorum & Dial cticorum praeceptis, facile discet, ac summatim sic sentio: occasionem temporis qualita' tes statuum no parum facere ad principium, conseruatione in , dc ampliationem huius, ut & aliarum artium, s ut & Qivntilian. libr.3.
cap. 2 docet, natura, arte & exercitatione, acquiri , quae singula quomodo perfecte conficiantur, late, more suo demonstrat ac variis
probat Thomas Corraeus dicto. Dc. 5br. 3. ω-pinquarto. JQuia autem in scribendo commissarius visti debet lingua Germanica,ad eius stylum recte consequendu recessus Imperii, die tallis ab si id legendos, eosque imitandos censeor
Sola enim imitatio, teste Cicerone, facit peritu m huius artis,quod & egregie tradit D. κα- Iustin de doctrina Christian.cap. 3.lib. . Nec erit difficile, talem fieri orationem , qualem n desideramus : Maximat enim in oratoria fincultate difficultas, versatur circa res, quia rerum copiam, verborum copiam gignere ex ploratum habenius. Idcirco optimum Plato existimauit, Orarorem eum, qui mulptiscem esset doctrinam atque seientiam consecutus, Ut quacunque de re posset ornati is me de eopiosiissime dicere. At res hie nostro commisiario semper sunt in promptu, dc se spon
te sua offerunt. Pars autem hac ratione eam in commiΠsario deprehendet, si eum conueniat horam unam atque alteram, scinter loquendum incidenter,ad historiam aliquam recensendatri inducat, ubi inter narrandum facile animaduertet, qua ratione oblonget, aut abbrevi et filum materi ei, quomodo proponat, quom do diuidat, quomodo finiat , dc circa illa omnia aduertat,qua gratia, quomodo, ac qua
proprietate verborum illud faciat. Si de stylo ipsius dubitet. simulabit se in continenti opus habere aliqua supplicatione,aut Epistola, eaque perfecta facile, quid ex tempore stylus ipsus possit, animaduerte
r Arismata ea eommendati . a Arithmetica Mattingenium. 3 Arithmetita υuda Hsenda. a Nnmerorum vis quatis.
D Vae artes vicinae post oratoriam saeuita tem tractandae, Arithmetica scilicet &Geometria, q siunt quasiSorores.De arithm
64쪽
ira autem I quae a Pythagora inuenta,ROger
Comes de excer. Iuris ciuilis xv.f.J tractatur primo loco, quia est magis persecta quam Geo' metria. ut egregie tradit Faustus de Longiano in tractatu in i ripto, ii gentilaomo. parr. 2. verta
Et quod ad dignitatem attinet, priori bus arcibus minime cedit, est enim scientia liberalis. capit.siquis autem, distinct. 37 oris
in g. item Rom. Institat. de accdat. Tutor. Et animo ac intellectu expeditur, non labore. Menoch. confit. 72'. nam.9. Et tanti habita apud antiquos,ut Pythagoras speculando omnium rerum principia in numeris collocaret. I Seuer. Boetius,inquit,omnia quaecunq; a primaeva rerum natura constructa sunt, n a me torui videntur ratione formata,asserente
Cornelio Agrippa de occult. philosophia libr. 2.
cap. I. ubi latissime de vi & efficalia numero inrum quam bene aliorum esto iudicium)disi putat,ac plura hisce similia prodiditBeda ram. primo,siabiit. arithmetioso mihi' 8. Et nouissime quomodo in omnibus rebus occupetur docuit egregie, Orostas,derer.institGr. s.foci 8.OIA'. JEa autem requiritur in Commissario propter sequentes rationes Primo quia ingentu, quod supra in Commissario exegimns, valdea exacuit. Plato enim et in libra de Restublica scriptum reliquit: Qui Arithmeticae studio incumbunt, etiamsi tardi essent ingenii, acu los tamen fieri. Secundo ideo, quia saepe in examinatione testium de annis, mensibus, &horis quaeritur: solent testes saepe diuersa deponere, de in numero aberrare, cuius poterit commissarius Arithmetices peritu,, extemplo aduertens,ipsos monere,& in viam red cere. Similiter si de aetate quaerantur testes, in more habent aliquando se referre ad facta, quae ante plures aut pauciores annos euenerunt, quam calculatione facile se assequitur commissarius. Tertio, sui iocosa seesriis misceam) f iuxta doctrinam Galen. in lib.
de usu partium, unde vulgatus versiculus ruterdum positis miscentur tristia latis. Et Inrisconsulti sequuntur. Testiur.dm 219.
ia fine. Jcu ratione in hospitiis vel aliis in locis confecta commisiario exhibentur, adhibita
hae arte facile fraudes hospitum euitabie t 3
Commissatius autem hanc artem,ex infra ea pite sequenti dicendis aut horib. poterit addiscere, praeter quos etiam modernoru praecepta Gemmae Phrisi, inuit Pouiam in tractatu de factore, Petri Castanei, & aliorum, quia magis ad morem nostrum se accommodarunt, )adhibenda e enseo. Pars eligens commissariu, eam facile probabit , s in colloquio summam aliquam in partes certas distribuendas proponat. Quia autem huius rei exempla in omni vitae genere sunt obuia, superuacaneum sore duco, ea hie proponere.
x Mathemat ea ingeniam aeuitur. a Mathemaricia ad alam scaeni, asproficit. 3 Geomet/sa c, Arithmerica omma quasi ντ-.4 Geometνia ad oculaνem insediιonem sepe spin.s Geometria quia Ienm Commissario necessari ε Viae eommissar opeIendia Geometra . a Geometriastisma comes.
GEOMETRices cognitionem sequentibus de causis in nostro commissario requiro. t Primo, quia summu ingenium,quod 1 in eo postulamus, ea ipsa non solum acuitur, sed etiam probatur, unde antiqui dixerunt, scut aurum probatur igne, ita ingenium mathematica.Caesar Rao in disurs. de laude G metrf.96. t Secundo quia haec ars ad omnes ascientias addiscendas iuuat. I. 1 .C. de malef ermathemat. Hinc Plato voluit,ne quisquam accederet ad inuestigationem cuiustunq; di Dei plinae,nisi prius Mathematica fuisset instructus.refert Octav. Mag. in tractat. de legat. . . I.
fol. o. Caesar Rao.d. loco focist y Tertiol quia 3 Geometria & Arithmetica regunt quasi res
omnes, quae in vita humana accidunt. Caesar Rao .dicto loco. regi itaque potest cognitione harum & ipsa commissio. Quoὸ ut in specie significetur, t quarto loco eam com- 4mis lario in oculari inspexione facienda, necessaria esse ducor cum enim illa expedienda.
65쪽
ante omnia Geometrice dictare debet distantiam locorum adiuncto & scribis, quod sane si plane Geometricis praeceptis destituatur, perperam, & cum magna iactura partis, aliquando pro passu pedem metiens, commit- tet. Quinto,quia plurimum t iustitiam, quae Commissario conuenit promouet, Osorius - de rei instit. lib.1.θI.i 9. J Vltimo haee ars ipsi quoque necessaria est , ut aliquando errores Isictore, ex imperitia commitas, qua re ni-il est communius, nec magis quotidianum)corrigat, quod nisi a Commissario praeuideatur & corrigat ur,non solu m tunc partes decipiet, sed etiam iudicem in sentetia concipienda, ratione distantiae locorum berrare faciet, prout haec omnia latius ex ij Quae magis in specie infra tradenda sunt, patebunt. Eth ctenus ad hunc finem eum Geometria i instructum esse volo, non autem integra arte:
Nam si quid in ea inutile fuerit, id ne tempus
frustra conterere videatur futurus Commi L. sarius, vel omnino negligendum, vel non adeo ei perquirendum. Libet hoc loco ad huius assem confirmationem Xenophontis in libro de dictis Socratis verba subnectere: Socrates inquit docebat, quartum oportet singularum rerum atq; artium habere peritiam, nam tantum Geometriae studendum censeat quantum sussceret ad mensurationem agrorum,ac distributionem, quod adeo facile elledicebat, ut si quis diligenter animaduertar, quam primum agri cognouerit quantitatem, mensurationem ignorare non possit: reprobat vero tantam rei curam ac studium, ut difficili figuratum cognitioni inuigilare velit: Nullam enim utilitatem in illa speculatione
videre se asterebat. Idem quoque, paulo ta men obscurius tradit Octauian. Mag. lib. 2. inprafatin princisi. 19. Ita satis arbitramur leg tum eruditum esse in Mathematicis,ut si quae res acciderit ei usino di in qua dicendum est, minime videatur eius esse rudis & ignarus: Neque enim persecta harum rerum cogni- tio illi est necessaria. t Commissarius autem hanc artem,quoad ei usui esse potest, ex prae-
praeceptis Mercurii r is negisti, Pythagorae,
Poueam,ac Perii Castanei addiscere poteriti In cognoscentsis autem nominibus distantia rum, uti poterit etiam opera eorum, qui de ianibus scripserunt, ut Hieronym .de Monte,' a.definibus regund. Pars hac in re Commi Diarium ista ratione probabit, si in campo cum cum eo obambulet,& inter eundum quaerati
quot passias absint a diuitate, itemque si ad agrum aliquem perueniat, quousque ille se in latitudinem extendat: Ex quibias facile, an aliqualem habeat cognitionem,si respondeat, colligere potest
SUPERIORI Bus artibus, recte ut opinor, cognitionem historiarum subiicio , nec minor eius laus,ac utilitas, et ram apud Iuri L consultos,quam Philosophos extar.Iuriscon siilli tantum sere iis tribuunt, quantum ipsis legibus, dum tradunt historias & annales vim probandi habere.Post Bald .in Liae Q.quaestor. dc Dec. in Li. si certum petat. Mascard. de probat.
conclus. 287. Roland . a Valle confit. 2. num. so. I. I. Menoch. consi unum. 171. Et historias in multis notorium inducere idem Mascard.
dicto loco, num. 6. Ex Philosophis historiarum laudes t Cicero in unum quasi fasciculum , comportauit,ldum inquit: Historiam esse testem temporum, lucem veritatis, vitae memoriam, magistram vitae,nunciam vetustatis. χέε
Oratare, Similis est commendatio apud Thucydidem, lib. t. de bello Peloponis. Polyb. lib.bist. Platonis, Aristotelis : Eucla dis, Ptolomaei. Quod summopere commendat Bodin. in m Archimedi ergit, Iordani, Vitruvii, Maisei thodo hiscinpro . de oblectatione & utilitate
66쪽
historiae videantur etiam , qnae scribit Alciatus, in epist. dicatoria tractaruum. Licet autem ex omiabus causis ab Augustino,in lib. 2. L-ctrina Christiana, cap. 28. t ubi disputat, quare
homini Christiano necessaria historiarum e gnitioὶ traditis, eam necessariam arbitremur, principaliores tamen, & magis speciales exponam. J Sequentibus aute de caussis eam in commistitio desidero. Primo, quia virum reisquisiuimus commissarium non puerum. Tra-3dit autem t Plato eos videri esse pueros, qui
ignorant ea,quae antequam nati sunt, acciderunt apud omnes gentes. Deinde, quia supra diximus, comissarium legum debere elle pe- ritum: At i constat leges non esse aliud, qua
historiam quae continet sententias & opinio- nes antiquorum dc prudentum hominum,&nunc docent nos , quomodo debeamus id
arum scientiarum cognitione habere: t Historia aute dicitur artium Sc earum maxime quae in agendo consistunt, inuentrix Sc consi matrix , Bodin. in methodo historiar. in prorem.fol. . 1 Tertio, i quia ut mox dicetur, commissarium egregiis vittutibus ornatu esse oportet. Quid autem, quaeso,est historia,quam pictura quaedam, quae virtuosos homines imitandos nobis ob oculos poniti Unde enim melius fortitudinem, fidem,iustitiam, continentiam, se galitatem , contemptum doloris ac mortis,
quam ex historiis cognoscemus. Hinc traditur, in historiis veritatis ac prudentiae, sapientiaeq; principia recondita esse. Dionys Haly- earnais Llib. - χἀ ολογω ἰηιαγκης. Et Nazianzenus alibi dicit, historiam esse augustam &cumulatam sapientia. J Et has utilitates historia. rum in unum quasi aceruum congessit Diod. Sicut Li.in praefat.In hanc sententiam loquens:
Pulchrum est, inquit, ex aliorum erratis melius instituere vitam nostram, & non quid alii egerint, quaerere, sed quod optime actum sit
nobis proponere ad imitandum: senioru consilia, quos loga aetas prudentiores effecit, laudantur a Iumoribus, at hos tanto excellit historia, quanto plura exepla complectitur diuturnitas temporis quam hominis aetas. Itaque
ad vitae institutionem utilissima eensenda est
iustoria, eum iunioribus, quos lectio diuers
rum rerum antIquioribus aequat prudentia, tum vero aetate maturis, quibus matura reruexperientia subministratur. Ac hanc esse propriam utilitatem historiae,exemplo nobis esse docet libellus Anton.Dantis,in quo ex omni bus historiis hunc unicum succum ,& quintam quasi essentiam extraxit, de obseruatione historiarum inscriptus. Quarto,t summope- εre interest commiss rit,ut mores populi, apud quos commissario expedienda cognoscat, idque non solum,ut tanto discretius cum partibus conuersari, sed etiam ut testes curiosus examinare possit: Nam cum aliqui pro more regionis instere & ita respondeant, ut an 'irati,an placidi deponant, commisi.iri us illia ret: Ne hic temere S sine causa in testes inuehat, morem regionis ignorans, commissarius, historiarum scientia instructum elle oportet: Illa enim varia ingenia variosque mores hominum describit, prout apud Herodotum, Platonem, Polybium, Ciceronem, Plutarchum, Curtium, Caesarem, Liuium, & alios videre licet. Notas ergo i habeat Com- T. miliarius historias eorum locorum ubi commissio est expedienda, nam praeterqua quod ex iis mores intelligit. Quinto, etiam nanc percipit utilitatem, quod statim,ubi ad ipsit m amen ventum est, soleat hoe requis tu sese offerre: Quando enim in interrogatoriis generalibus , testes, praesertim rustici, de aetate quaeruntur, solent memorabilem aliquam historiam, aut sectum quoddam recensere, eoq; tempore senatos elle reserre, de anno nihil scientes.Eadem quoq; ratione, cum in generalibus interrogatoriis, quot annos recordenis tur, quaeruntur in usu habent, sactum aliquod memoratu dignum, cuius recordentur pro serre.In ipso quoq; examine, cum de circumis stantia temporis circa articulos quae rutur ruinstici,consueuerunt historiam aliquam in medium adducere, eoq; tempore fustum aeci dic sereserre: Hic commissarius si est historiarum peritus, Arithmetica adhibita, conitu tabit tempora , Eisque computatis ulterius quae rei de aliis circumstantiis annorum: cepe enim solet fieri, ut rustiei in his longissime a
67쪽
rent: Reseret quoque iudici, eumque tanto melius informabit, ii omnes has circumstantias diligentet perpendat. Acquiret autem cominillarius historiarucognitionem,diligenti earuilem lectione. in F qua summa t prudelia requiritur, petrus Lo-pezin lil ego de ia baena education. de Los nobies, Li6.ε. la notitia dela historiJQuomodo autem,&quos legere debeat, varie tractatur a scribentibus. Legat ergo omnes methodos seu compendia iustoriarum, & nouissime Ioan. Iac. Bcurerarinvsi hista inoristinat. 7. r 8.)Bodini ac aliorum Basileae imprella,ac illa, quae Lipsius post Politica tradit, item princi p. liora
Chronica omnium regionum ac locorum, sliccum autem cognitionis ex d. libello Dantis capiet. Pars vero ex conseruatione sicile cognoscet historiarum Coinmissarii cognitIouem:
Si enim quaerat de facto aliquo memorabili, quod aliquando contigit in loco, ubi comis mi iso expedienda est, facile ad suam commicsionem lit susticiens historicus, ex narratione cognosceta
CVM idoneum debere esse Commissariu
dotes animi & corporis, ut & doctrina tracta Iur. Virtus enim rectorem ducemq; ideside- rat,sine magi stro vitia dis lolii u ni u r, ut in quit Seneca,in epistolis; Idque diligenter attendendum,summat enim i cientia, &summa noti- , tia est, victu res vitiam distinguere. Hieronymia Demetrium.Et Iuuelialis, . Fallit enim pitium,steiae virιutis ct ymira, Camsit triste habitu. vultuq. ct v seseuerum. Et Ouidiust remed amor. Et mala sunt mira bono : mare Ab i . Pro vitia rium,criminasaepe tulit. Et Horatius:
Sepescelin, coelum, et si ritimine, texit.
In sinere autem virtutes sequentibus de causis in commiliario requiruntur: Primo, quia,ut dici um, virtus facit, ut idoneus dicatur. cundo,t frustra bona animi ac eorporis a supra tradi ta, sine virtutibus. Nam speciosum corpus sine virtute est quasi nauis egregie picta, gubernata tamen ab imperito nauta,ut pud Aristo t.in Ethic. & alios ipsum sequente maxime vero Dominic Delphin. c. in denum ro virtutnm, in trassi marium omnium silentiis ram, videre est: Et quasi gladius plumbeus aureς vaginae inclusus.Nulliamq; theatrum ma
gis speciosum, magisq; splendidum, quam si
virtus habitet in animo purgato & syncero, Quod si fiat recte cum Iurisconsultis, virtutem t nobilitare dicimus, rex. in cap.nos qur,ibi, Cmorum nobilitate, ubi id notat Domin. 3c Cardin. Alex. o .di linct.se in capieris ,virtutum nobilitas, extra de praeben. Vbi Hostiendoa. And. Anton. Imol. Cardin. Flor. & alii, ad id eum textum annotarunt, addunt ipse Ioan. And.&Anton.& Card. Alex. velsus vulgares quidem ill , sed no aspernabiles: Nobilitas hominis mens est,ctitatis image, Nobistas hominis, virlatum clara propago,
Nobilitas hominis, humilem releuare iacenteme, Nobilites hominis, nisi turpia nulla putare, Nobilitas hominis,natura iure tenere. Lati Isime hoc prosequitur Peregrin.Ian in . intractat. de citat.reali, lib.Mq. Drum. 849.O multissHacnssim.
68쪽
Nobilitaιβla est,animam qua moribus Gnat. Vnde deversus: Ii pater est adam, cunctis mire o Eua Carne omnes fumus,nebilitate pori. Degenerant homines vitiis fun s minarer, Exaltat virtus nobilitatgygen M. Resere Matth.de Afflictan cap.r.3 statam,tit. de controuersinuestit. Iuuetralis satyra 8. ora licet vertres exornent undis cerastris nobilitasta est, ais unica virtus.J Tertio , quia artes illustrari debent virtutibus. Nam doctrina sine virtute dicitur potius ignorantia,quam scientia. Quod eleganti simili, Cicero, lib. .ad Herennιnm, expressit, ubi inquit; Equus indomitus,quamuis natura bene compostus sit, idoneus non potest esse ad eas utilitates,&aptus ad ea, quae desiderantur ab equo: sic homo indoct us,quauis ingeni sus, ad virtutem non potest peruenire.J Hinc 3 de tvtroque traditur, omnes dotes animi aecorporis, & ipsam scientiam tantum habere splendorem, quantum ex repercussione vir-4 tutis consequuntur. t Quarto, ideo requiruntur virtutes, quia multa commissario peragenda, multique fines propositi, quos, s si
aliis credimus j sola virtus nobis exhibet: Nam virtutem facile omnia polle putatur,dicitur enim esse magistra vitae, porta famae, conciliatrix bonorum , via ad immortalitatem, medicina animi,ancilla Dei, eiusque flos solus perpetuus. ex quo fundamento, eam exigit in Principe, Anton. Viperan. de Reg.instit. cap. is. Et eius rei exempla nobis pene. infinita ob oculos positit TiraqueiL eorum scilicet, qui virtute sola ad maximas peruen runt dignitates, & bona, in tractae nobilit. cap.
de citat reali, lib.I. cap. r. num. 818. o Maenii b. JLicet itaque hisce de causis omnes virtutes, quae numero plurimae sunt, Commissario futuro cognitas esse velim: Cum tamen ita ha
mana natura comparata sit, ut omnes aeque
similiter amplecti non queat, & hinc eum, qui in una virtute excellis, ex illa solemus in appellare. Ne ergo impossibilia tradere videar, eas praecipue virtutes, quibus Commissarius ad hanc rem, tanquam vita dc san-
guine opus habet, Ac quas capicides t vocant Diogen. Laert. I. . in Zenon. alii Cardinales. in Ioann. Garaon. in sua summa.in verb. virtus. Iustitiam scilicet, prudentiam, sortitudinem de temperatiam, i Nam, ut dicit Diuus Berntia dus, inlib de consideratione, Bonus circuitus est, si t iustitia quaerit, prudentia inuenit, sortit, ddo vendicat, temperantia possidet: ut si iustutia in assectu:prudentialia Intellectit, sortitudo in effectu, temperantia in usu. J breuiter pertractabo, idq; parce, ne i inpossibile qui quam expetere videar : Quod dum facio, ne in unoquoque capite odiosa repetitio Lectori taedium adserat, duos proponam acquiren di modos seu praecepta. Primum, quia virtus non consistit in t atramento, sed in cerebro, e Petrus de Petra,in tradi. de deicommig. prohibit. quaest. 9. num. i8. J laboriosum debere teste: cNam cum a natura nobis quaedam scintillae virtutis snt innatae, eae assidua cultura & usu augmentum sacile sumere putantur. Quod
Erasimus hoc simili expressit: Sicut i primum fpictura coepit ab umbris & lineis deinde monochromata : mox accessit lumen & umbrae, una cum colorum varietate, donec ad summam artificii peruenit admirationem: Ita vi
tus in nobis non statim abGlute nascitur, sed paulatim quotidianis auctibus ad summum perducitur.J Hinc dicitur, virtutem ambulare per viam laboris, non otii,& nisi cum labore exerceatur, perditur. Et quemadmodum sine virtute non possiimus este fastices, ita sine industria non acquiritur. Nam, ut Ambrosius,in Psal. ii 8.dicit: Nulla sine labore vir tus est: quia labor proceiIus est virtutis. J Et comparatur illis actibus, quos virtuos solent
exercere,donec consuetudine acquirant eandem. Secundo, generale hoc esto Commicsario praeceptum, ut i si fieri potest,in omni- 7bus virtutibus extrema fugiat,& media attingere tentet. Mediu enim tenuere beates; quo omne purgatur vitiu, Lex damni. gri dam inμα Bud.ad Livi civile g. ius. 9 iur. ιβlent.=de of proconsct argu.C.de natur. . Vnde dicit Poeta: Inter virums vota, medio tuti mus ibis. 3.I. in authent. de consit cor. . l.necsupina, Ude iuri OH.ignorant. de quod media semper eligen
69쪽
lent f. n. aliost .procans ctgium aliena,instituis rerivis tui qui si pars haeredierat.hinc Terent.
dixit: N E Qui D NI Mis. In medio namq; consistit virtus: unde de Poetae Est modus in rebus uni certi denig, fines. Spec.de aduoc4.7 ver.mod' igitur, nam modo alio, quam debito, ctum nullum est, Specualemctib.ct interescis. hverstac aurem.Hoc si fecerit simul virtute altequetur , virtutis enim nain tura est,ut nulli sit prςclusa, sed omni b. pateat, Omnes admittat, omnes invitet, no eligit dominum, non centura. nudo homine contentas est teste Seneca in Epist. J t Pars omnes virtu tes ex iis cognoscet, si sint probi commissarii:
Eminentiam enim virtutum non nisi probus consequitur.Zasconsil. 2. num .ls.Cognoscet &eam aliquo modo ex physiognomia, qualis autem it a sit tradit Ioa. Bapst. Neapolit. Toto lib. . de humatia pusiognomia: Reliqua ad hoc caput spectantia ex elegantissimo discuri u D. Chutassiquem de virtutibus & vitiis conscripsit,& Ioviano Pontan .videri pollunt.J
a Iustitia omnes virtutes contines. a Iustitia ab omn/bm immo tua.
3 Iustitia conciliat famam. Absis ii sui a nemo potea vir bomis diat. s Iosia sacerdotes Iurisconsuti vocamur. 6 Iussula mhil ex assectu agit.' Contra facit Commissames iustista contemptorit Iusitia quomodo acquiras uris Iustula Comites qui. to Iussilia quomodo conseruetur. ii Iustuta ex quabus cognoscatur in persona Commises ris. a Iustitia an virtus ultum inquirere. b Iusiura laudes varia, s qua ratioris alia virtutes m
a Iustitia timorem pessit. 4 Iustitia prudentiam luvat. a Iusmam ambientes Deum timebunt.
MAcis ostentandi, quam veritatis indagandi gratia, facere videntur, qui ratio. nex dubitandi an t iustitia sit virtus propo- afuerunt, quod fecit Dominic. Soto in tract. rustis.ctiurib. i. 3. quaest.arr.3.in prin Vbi tamen recte virtutem cite multis rationibus, comprobati quia autem J caput omnium t virtu- rtum sit iustitia, Alphons. Aluarcini cui Romanor. Ponti c. Imper. ac Regum, cap. 49. num. FLEt est virtus fertilissima tui neque Hesiperus bneque Lucifer ita admirabilis sit,ut post Principem Philosophorum tradidit Angelus Maia
theatius praeceptor, lib. i. cap. Io. num. I. de via ct ratione iuris, qui eodem, lib. cap. I 6. num. . dicit, uniuersa iustitia, purpura tandem, trabea, sceptro , fascibus ac diademate ornata. Princeps fouet, leges codit,magistratus creat, populo moderatur, salutem tuetur, de inter omnes gentcs undequaq; coruscans, aequi L.
simum opus suum ita diffundit, ut sole ipso, nedum Veneris stella splendidior omnibus videatur ; tum quia non solum die,ut sol ipse, verum etiam noctu clarissime splendet; tum, quia virgo haec Iovisq; fila ad sublimiora euecta, inter Libram atq; Leonis astra Phoebo supereminet, totque stellis maioribus luminis.& sipi ea, caput, alas & manus decorata niter.
Quandoquidem non solum virtute inter extrema, verum etiam, VI de alii autumant, terram in centro Se elementa in suo proprio loco sistit, adeoq; extollitur virtus haec, ut eam
in l. alleg. Philosoph. Paradisum delitiarum
eme significet. Fluvius enim exit, ut orriget Paradisum , & in quatuor capita diffunditur. Nomen uni est, Phison, ipse est, qui cireuit omnem terram , Hevilat, ubi aurum, Catabunculus.& lapis Parisius inuenitur. Nomen fluuio secundo est Geon. Hic circuit omnem teriam Psithiotiae. Tertius est Tigris . qui labitur aduersus .FDptios. Quartus fiu-uius ipse est Euphrates. Ex his autem quatuor fluuiis, quatuor significantur praecipuae virtutes, Prudentia, Temperantia, Fortitudo, Iustiti'. Caeterum maximus ille fluuius, unde profluunt quatuor reliqui, virtus est
uniuersalis haec iustitia, , qua illae quatuor regiae virtutes scatent, prudentia quidem, quae quid agendum : sortitudo , quae quid sustinendum, temperantia, quae quid eligendum ; iustitia quae quid cuique tribuendum
70쪽
curat. Plotinus , hac homines Deo similes
fieri, existimat: Similitudinem autem esse quandam fugam ab inferioribus ad Deum, ostendit, si huius virtutis via ad Deum ipsum optimum Maximum peruenire, contende tint. Vnde & mundi anima mensque diuitina appellatur. Anaxagoras rerum omnium cauiam, ac Principem coeli, S terrae Chrysippus lesis perpetuae & aeternae vim, fatalemq; necessitatem: Vlpianus humanarum ac diuinarum rerum notitiam; iusti ae iniusti seientiam nominauir. Hanc inquam uniuerialem. iustitiam, turrim triangularem. vel selemi in iure ciuili splendutem, nunquam potuit Antonius Concius. Lb. 2.suarum lictionum, de duplici iustitiae diuisione, oeulis vespertilionis
Intuitus, cospicere, quem supinum et rorem, aliis vitio vertens, ingenue se tetur. Hanc quetra largam esse patet, utJ omnes uirtutes in se complectatur, iuxta vulgatum versiculum: Iustitia insist virtutes canti'ut amnes.sQuod tamen de generali appellatione iustitiae non de parti utari, quatenus cst una ex Cardinalibus sui capite pincedente monui accipiendum, ut recte Aristoteles lib.s .Ethicor. monet, & Dominicus de Soto delusi tractiura, more suo subtiliter in utramq; partem ex minat.lib. 3 quaest. Mart. eler tot.J Ac Plato unam tantum virtutem iustitiam esse dixerit, caeterasq; omnes continere, IZeno omnes virtutes
unica definitione iustitiae comprehendit, di idem Hier .ad Demetr. dominam & regina virtutum vocat, Cicero lib. 3asse. Exuellemi Lmam virtutem, idem, litude natur. Dω.l primus merito ei locus tribuitur.
λ Exigo alite et illa in commissarioseqnem ita de causis. R imo, quia ab omnibu inqui reda. Sapient a m . Secundo, quia famam conciliat 3 commissario, est enim immortalis Sapient.I. vescas simae autem studere debere infra tra' detur. Tertio, i quia eum virum bonum esse oportet. sine iustitia nullus potest dici vir bonus, ut Socratem dixisse rcfert Xenophon. Quarto, quia Iurisconsultum debere esse ectis
r missarium supra diximus, qui sacerdotes t Iustitiae appellantur. Duristeriti operam.*.daiussi. o tur. τbigis fritit : Quod sicut Sacerdores sacra mIrustrant, sic etiam legum prosellares,
suit enim leges res sieratissimae roblectumq*ipsam iusti tiam habent. Quinto, t quoniam ς
in ipso actu commissionis, hanc libi tanquam Lesbiam normam ob oculos ponere dcber, quo cuique parti seu in tribuat, nec in conceptione vel descriptione rotuli , plus quam in rei veritate comperit, scribataicu conscribi faciat, aut quid ultra , quod parti nocere possit, addat. Rebu E ad Constitui. in tit. inquisition.
A quo t ramen saepistime commissam,qui iu- Zstitiae curam non nabent, aberrant, cum ingratiam partis producentis, vel ex affectione vel turpi lucro inhiantes, plura, vel alia, quam dicta sunt, scribu 1it: itaque sibi ab hoc, u non amore Iustitiae, formidine tamen poenarum Alsi,& sina ilium, quae talia erpetratibus impendere solent,temperab .Sexto,quia Deus iubet diligere iustitiam, cuius mandato meritito parere debemus i Septimo quia iustitia abigit timorem & adfert i sortitudinem, quam .
infra requirimus. Iustus enim quali Leo confidens, absque terrore erit. Proxob. cap. 28. Et Prouerb. I 2. Non contristabit iust uni. quicquid ei acciderit. Et contra aduersarios iusti sunt constantes, castit. I. Sapient. Horatius Oda fia
Non civium ardor,praua iubentium, Non vult in instantis tyranni,
Mente quatinsolida nessust . Octaro, quia plorimum confert i ad septen- εtiam, Ium enim iusti sapientes & opera e rum i ta malui Dei, Ecclesia .cap. 9. Et Psalm. 3 cos iusti meditabitur sapientiam. Iustitia, inquit Cicero, sine prudentia plurimum poterit, sine iustitia nihil prudentia valebit, lib. MOD. J Acquiret autem hanc Commissarius Primo, si eam a Deo expetat, deinde J iuste agendo: quod praeter sacras literas docuit nos Seneca, lib. 4. de virtutib. his verbis: Quis quis iustitiam sectari desideras,t prius Deum elime & ama, ut ameris a Deo. Amabis enim Deum, si in hoc illum in1itaberis, ut velis omnibus prodesse, nocere nulli: dc tunc te viruiniustumappellabunt omnes, sequentur,vencrabuntur & diligent. Iustus enim ut sis, non soloni non nocebis, sed etiam nocentes