장음표시 사용
681쪽
ges quisquam legit m Reiphil, Dicae causas saluas esse velit.
Est enim haec rota in omnium pii blicarum prima ac prae pua lex SALUS POP vLI SUPREMA LEX ESTO. Nam qUx
ratio Themistoclem mouit , ut urbem Athenicia sium Inoenibus ac propugnaculis munire eadem ratio Theramenem ac luxit, vin Liata diruenda uadcrct ideli, salus populi; alioqui ciuitatem una cum ciuibus Lacedaemona perdi Gillent. Nullaim ruriana ancta lex est quam non oporteatur a P, are, sugente necessitate mutari Quamobrem sapienterSolo, qui pio mulgati lcgibus Athenienses iureiurando ade giz,Vt eas centum annos stabiles elle paterentur vel quia neminem eorum qui iuraret, diutius victurum ibi tranretur; velit intelligeretur, leges omnino mutabiles es se non polle. Lycuigus item Spartiatas in lege qua tulerat,iurare compulit, ac tam diu legit, illis meie, quoad ex Apollinis oraculo rediret nec postea reuerti volti,it,ut perpetua iurii iurandi religione ciues obligaret. Ecquidem praeitat legis conditionem, utcunque iniquam, fetae,ac paulatim no utendo antiquare, quam momento abrogare. ita Romani plerasque leges XII tabularum sentim exolescere quam abrogatione tolli maluerunt: ne id caeteris lcgibus XII. demeret auistoritatem , cum vero diuturna obliuione sepultae futilent, id est, anno post septingentesnaaio cluam ha tae fuerant, placuit Ebutia rogatione loges duode criti inusitatas, quae sua vetustate iam pridem extabuerant,abrogari, ne cuiquam in posterum fraudi eisset si in eas coes committeret. Sed ea est hominum natura, ea inens, ut paulatim a recto cursu
desse elat ac praecipiti lapsu saepistime cadat, nisi alterius ope fulciatur , quemadmodum prata humores vel ab alimentorum ma puritate,vel copia collccti, tandem morbos contrahunt, corpori exitium inferunt; ita quoque in hominum animis vitia saepe vel ab educatione turpi, et tia in ab ea qua inest in hominum ingeniis prauitate collecta, foras erumpunt ut necesse sit noua supplicia nouis peccatis,& acerbiores poenas grauiorib'
682쪽
668 IOANNI, Bo Di Ni -- - flagitiis irrogari. Id autem sensim fiat oportet. Nam cu Agis rex Lacedaemoniorum veterem Lycurgi disciplina, S leges duiturna magistratuum negligentia collapsas restituere vellet, momento ciuiu omnium tabulas lautiones palam proferri iussit, unoq; incedio comburi deinde agrorum omni admisionem squabilem facere, ac bonorum omnium aequatione multis antea seculis sublatam, exemplo Lycurgi restituere tentauit quod etsi a plerisque non modo tenuibus, sed etiam a locupletibus
peteretur,qula tamen modum tenere nesciit, non tantum spe rerum gerendarum decidit,verum eriam incendium in Repribl1ca maximum excitauit, quo postea iplectim amicis ac proximis omnibus deflagrauit. Nam improbi ciues illum ex aditu templi detractum, in carcere suffocari iusserunt. Decuerat enim rem omnitim dissici- limam, id est , Lucurgi in limia origo interuallo repete-
corum ac praesidia sibi comparare; deinde potentiorum voluntates exquirere , ac illecebris in suam sententiam pertrahere,ut antea LycurguS fecerat: tum auri argentique usum prohibere,Vt lita ratione pro ferro Ilesceret, tandem etiam pretiosim supellcctilem.Sed violare populi libertatem, tentare mansuCtudinem , commatare disciplinam,ac paulo momento maXimam sanguinis copiam educere, nondum purgato praui humoribus corpore,tum ustiones ac sectiones ad aegroti debile colpus adhibere velle, non est illud curare, sed necare. Non igitur medicos tantum in fanandis Reipublicae morbis , vertimetiam naturam piam, Vel potius ipsum naturae parentem mitari oportet , quem
nihil violenter aut momento, sed omnia sensim ac paulatim efficere videmus: Veneti sapienter, qui nihil ausi sunt adhuc vivo ac spirante Augustino Barbatino D t. ce, cuius potentia ciuibus non ferenda videbatur: ne principi iam seni contumeliam facerent, vel Reipublicae tranquillitatem conturbarent; sed eo mortuo suturis principibus leges tulerunt, ut moderatis imperiis v-
683쪽
DE RE PUBLiCA LIB. IIII. 66 retentur Draeimus antea, Gei anis Imperatoribus acri gibus Jani e de Poloniae impcnia ista ratione paula
ti in accli 3, qt Ibia, ramen ornamenta regia in speciem
primitia fuere. 4emadmodum igitur viventi adhuc p. incipi imperium minuere, aut Omnino eripere velle, ciuitatibus pernitiosum ita principi ipsi periculosum, multis magistratibus, aut iis qui Reipublicae opibus ac potentia armati sunt imperium uno abrogue&eodem mometo; vel etiam superlorum principum domesticos honoribus simul ac dignitate spoliare. Et quidem huius imperii fundamentum armillimum in eo elle albitror, quod mortuo principe agilliatus omnes imperium retinent, qui ciues in Ossicioremque publicam tu antur. Ac tarn etsi mortui principis domesticos&familiares nouo pi incipi mutare omnino liceat, id tame periculosium 1apientibus visum es , nec niti cum bona venia, de sine contumelia faciendum aut certe prius exarmandos qui opibus&grati allatum Reipublicae coturbare polle videbuntur. Quod cum ImperatorGalbam i . Di me prouid illet, aci lionem in spem imperii adoptas.set, Otho Praetorianorum militum opibus&gratia potens ac florens, cum se negleci una videret, Galbam una cum Pisone, Ut solus imperaret, trucidauit. Quae incom--moda in optimatum ac populari statu minus metuendastini, quantum quidem attinet adiura maiestatis, quam Optimates aut populus immortalis tuetur: sed in summi magis ratus aut Imperatoris cieatione, ut superius dictu est, aut in ferendis legibus, quae plebis iura minuant, aut quae optimatibus utilitatem, plebi damnum allatuiete videantur , metuendum est a secestione plebis,i Reipublicae perturbatione.
In summa, quoties de imperio magistratibus abdica-do, vel de collegiis&corporibus tollendis vel de iuret immunitatum minuendo;vel de poenis augendis; vel depopuli motibus sanandis vel de rationibus rerum aporentioribus gestarum exigendis; vel dea eligionibus a su- porstitione purgandis haec Omnia paulatim heri commodius
684쪽
moclius est, quam Vim adhibere, aut momento omnia conmertere velle. Cum enim Carolus V is qui Sapienses appellatus, regni Francorum procurationem,adhuc iuuenis captiuo patre gereret, imperitorum consilia scia cuius, 1riagistratibus Omnibtisona lege imperium abrogauit, creati curatoribus quin quaginta, qui quaestiones peculatus ac repetundarum CXercet en Pquae lex ingenies motius in tota Gallia excitauit: quibuX tremedium quaereretur , Carolus non multo post in Curia Parisiorum proceribus coactis ex Senatusconsulto legem ab rogauit: exs at adhuc in aes is Curia: Senatusconsultum
tenatuscon m hanc fere sententiam: Otrirremiae potesati ac procis rationi silium Q 04 tri ameterimus, non modo qua ab .lli sci de Gam quae a nobis i- euiatorii1m p si in Rempublicam guin peccantur , emendare
factum it consentanei insit rebus plane peri dotis cognitis, qstie de im- viiii '' rio magistratibus adempto noua lege Afinita , placet abrogari, triaidem abrogamus, ct aperte declaramus, legistiatius, qua importunis quorundam rogationibu erepta est, naialami tam fore, O qva acta gula sunt, cum magno no stro dolore acta e ita fassse nec illam magistratuum, honorismab. ro rationem quam non iure factam esse con itemur, cuiquam paudi e s aut cim gliam ius ac d Iitatem violare nos ullaeae parte voluisse , ac proinde legem illam iure a nobis rescindictabrogar testamur, ut omnibus ag ratibus allia omniaci integra restituantur. Haec ille. At Carolus IX. cum magist ratuum multitudo pene innumerabilis, tempo-1 uiri licentia graui Reipublicae incommodo excreuis set, magistratibus iaest oribus, quos honoribus ac stipendiis spoliari necesse videbatur: imperia munera-ag. Nos autem rave adepta non sunt quia id sine summa' iniuria fieri tua non poterat, cum pretium restitui per inopiam aerarii Ση. non posset nec tamen si restitui potuisset, contumelia vacaret, cui imperium sine causa abdicaretur, cum pleri sciue dignitas utilitate prior carior sit; multo magis si pretio J honor spoliarentur, metuendum erat ne violata di nitas 3 qu aestus praesens,ac soluti pretii spes clepta, plerisque rerum noctandarum occatione praebe
685쪽
DE REΡvBLICA LI B. IIII. 6 rin et .Prometunt igitur nobis aliud agentibus aerarii an- gustiae, casu in plurientiae 1 hic culTit; ut pictori quon-d imaequum pingenti, cum ex taedio spongia in opus imp illa ellet, quod:ὶrs imitari non potuerat, casus expressit; ita magi stratuum multitudine morte exstingui placuit, cum pretium rei litui non posset. Neq; tame si prinaci pis tantae titissent opes ac porclia, ut Vel nutu que vellet, momento efficere posset,prud Crater tacturus videretur, imperia magistratib. vendita eripere: quia non modo is, qui iniuriam accepit, sed etiam caeteri ciues alienis iniuriis do casibus commolientur: at quo quis lue potetior est, eo iustius ac moderatius cunam OmneS, tum ma XI-
me in subditos se gerat oportet. Prudere ergo Setiatus populusq; Basiliensis, quid c serta Pontificis Romani rei gione quam exsecrabatur monachos ac vestale e veteri postessone elicere noluit, sed in posterii nouos admitti vetuir, ut collegia illa morte collegarii paulatim exl ingueretur. Quo factu estvte Carrhus innis omnib. sponte collegium descrenti b. unus iura collegii rueretur ac sine molestia otio sillime
Vi leses, net clam altus vel resac religionem semel sus- contam mutare cogeretur. Eadem lata lex est in comitiis Corientibus ut scilicet nouae religionis Pon si ficeS prae a M., scitis,diorum ccclesia silicorum fines ib. alcientur, nec tamen K m.
monachi antiqua collegia deserere cogertur, e modo ne deinceps ullos admittere r. ita quid niit, tritq; salua ratio: qui noua, S qui vetere colerent religionem. Iniquum. n. nailsset, COS qui non modo otiose vivere, sed etia qui nahil agere ut iocabatur Lucilius, qui nullum opificium, nulla artem exercere dIdicerant, de Veteri quantumuis iniusta praedior ii postellione deiicere: qui tamen in sum ira desperatione constituti Rempublica perturbare potui sient. Iisdem fuc ib. ac procellis religionum iactata Gallia cum pleriq; Fratrum Odalium unam eiu-rallent, ac iud scia fata liliae Erciscundae proximis intentarent, edicto sane illime cautum est, Vt in monasteriare uerti cogerentur quo tamen edicto lex ea oppugna fi
686쪽
s a. IOANNI, Boni ut videbatur, qua cuique data fuc rat nouae religionis profitendae licentia. Sed hoc agebatur, ut non modo manistratibus ac iudicibus familiae cum monachis eiciscundet iudicio constituere,sed ne alimenta quidem apud iudices petere liceret: alioqui iura familiarum, nobilis.s1mae quaeque domus in aeratas iudiciis, ac praediorum diuisionibus conturbarentur quia non modo Pontificiis decretis,ac legibus ciuilibus sed etiam moribus nostris, qui monastica vitam professisunt; ab omni spe a d
a Muthen ιη eundarum haereditatum g prohibentur. Quae autem de
V se iniististratibus4 colles iis morte tollendis dicta sunt,to-
bluetos ela cum habent in omnibuSleu decreti seu legibus λ; quae aikin s non nisi adfutura pertinent. Ac tametsi tyrannide nihil
foedius minusque ferendum sit, ferenda tamen potius est quam exitio Reipublica tollenda. quidem nihil meo genere commodius,quam sivtyrannus liberis orbatus sit, una cum tyranni morte tyrannidem abolere.Sin tyranni tata vis est, ut bonos omne de medio tollere, magistratus etiam omne ac Senatum morte abolere conetur ut Tarquinius Superbus, quique pestem illam imitantur facere sibi proposuerunt esset forsitan vis adhibenda, ea qua supernis dixi ratione, ne temere subditos in principes armare velle Videamur. Deum igitur prςpotentem naturae parentem imitemur, qui omnia paulatim: nam semina per-qua exigua in arbores excelsas excrescere iubet, idque tam occulte ut nemo sentiat: rerii etiam omnium extrema, inter se discrepantia maximaeq; contraria,mediis interiect is ordinibus inter se aptistan ta prudeliaco iungit, ut nulla vis adhibeatur. Et quonia
eo nos deduxit hunis quaestionis conclusio, ut leges sar pius mutare ciuitatibus sit perniciosum; disseramus etia lirilud consequenter, an magi stratissin ciuitate bene con stitu
ta mutabilis ii vero perpetuos habere prolabiliuisit. Praestetm magistratus inlitabile anperp os habere. CAI,.IV. QVONiAM nulla re ciues accivitates saepius conturbari sol cnt quam pro magistratuum d honorum adeptiO-
687쪽
DΕ RE PUBLICA, LIB. III 1 673 adeptione, hanc etiam quaestionem ad disciplinam ciuitatis pertinere opinor, Magi ibat annuos an perpetuos
habete piaestabilius sit, necnest qua quidem quaestione haud scio,an omnium quae de Republica disputantur, aut ad diiudic indum difficilior, aut iucundior ad intelligendum. Quae sic a nobis proposita est, ut inquiramus
tantum, caeteri vero, quiplia Singenio possunt ac rerum serendarum sti,decernant.
Sumaratio igitur Ἐmagistratus annuos esse iubet, ea in ratio videtur esses quod Reium omnium publicarum praeci stili , in uipuus idemque optimus hiat est virtus. nec legislatoriae esse debeat. ciuium gubernatori optimo praestantior finis ad intuendum propositus est, quam ut Virtutibu Omnibus, quan tum quidem fieri potetit, praestantes, quam optimos ciues efiiciat. Quod nullate melius consequetur, quam si maxima virtutis praemia omnibus ad intuendumve luti certissimum scopum S ad consequendum proponat. Viitutis autem praemium maius nullum esse potest honore pio; quem utilitate ac quaestu metiri velle cotradecus est, cum virtus hostem nullum habeat utilitate q-stuola capitali Oiem; siquidem utilitaSa virtute , cui na- ira ipsa cohari et, seiungatur. quod si curationes,imperia, magiitiatus, quos Latini rectillime honores appellant,a theatro virtutum auferantur , Ut priuatorii,&qiiidem indignissimorum ciuium aedibus ac latebris perpetuo includantur, qui erat, honore sublato, virtuti locus cum ea lit hominum natura, ut non nisi dissicili me ac propositis piςmiorum multorum illecebris ad virtutem impelli pollini. Ergo ciuitatis moderator optimus,ciues omnes honoribus ac magistratibus pro suis quemque meritis frui patietur: quod heri non posse videtur, si magistratus in perpetuum tribuantur.
Hoc item principi optimo propositum esse debet,ut seditionum ac ciuilium discordiarum stirpes ac fibrari seditionum mnes, quoad eius fieri poterit,ab ipsis radicibus euella QEleopoti.
tur. Atq; in eo quidem omnib.ciuitatum creatorib.con
uenit inter ipsos, nihil Rebuspub ta necessatium videri, Uti quam
688쪽
quam ut cities nultuam inter se concordiam citra quillitatem tueantur: quia tametsi virtute e ciuitatib pleriq; exegerint, ne illius splendore tenuium oculi perstringe: rentur ac optimo chliq; dominatus tribueretur, nihilo minus tamen ut in summa licentia viverent quam longissime acutitate profligari putar ut oportere ciuilia bella,quae improborum aeque ac bonorum ruinam: exitium complectuntur. Seditionum autem ac discordiarum ciuilium causa est praemiorum in aequalitas: pacis vero&concordiae comes, est aequalitas illa quae in tribuendis honoribus , rerum inter ciues communium aequa diuisione seruatur rei igitur honores ac magistratus
paucissimis quibusdam ciuibus tribuit id quod necesse est si perpetuos esse velis idem seditionum ac belloruciuilium incendia inter ciues excitabit. Atq; his quidem rationibus,virtutis inquam fruendae ac discordiarum fugiendarum causa,em citur,magistratus annuos esse oportere. At non modo virtutis praemia tolluntur, de ciuili si belloria semina propagatur,verum etiam perpetuandis honoribus 4mpei iis supplicia
peccatis proposita eripiuntur: cum tamen poenaria sceleratis irrogandatum, quam praemio rum virtuti tribuendorum optimo legislatori cura maior esse debeat: quoniam is, qui perfecta vitae ossicia consecutus sit, maximii omnis praemiuin ipsa virtute fruenda pol iam arbirratur,sceleratos aute ab iniurios a facinorosaq; vita quisl-hibeat, nisi suppliciorum metu terreantur 3 Quis autem supplicia perpetuis magistratibus, aut poenas irrogabit iis, quos attingere nemo possit ξ quis illos accusere audebit quis in carcerem duci uibebit quis conuictos da-lmnabit Θ num collegae eiusdem imperi id nunquam profecto suas sibi manus , nunquam sua secabunt viscera. quid si sceleruac peculatus socios habeant pudore potius afficiantur c5 miserationesiui similium,qua flagitiorum immanitate ad irrogada supplicia duci patiatur. Ac si quis forti animo accusatorem se aut delatore ferat,
capitalem fraudem admiserit, nisi testimoniis Sole ipse
689쪽
D REPVt LICA, LIB. IIII. DF clarioribus reum conuictii in teneat,&quidem eoru irascelerum , quila aes latebrae abaetaris imae quaeruntur. Demus iudicem accusatum, conuictum confitente. iudices tamen procollegae carmen illud contritum ac populare usurpabunt. FR ATER NOSTER EST: quod repetundarum a peccarorum omἰIrzrn empla struvi appellant. Itane millesimus quidem uno seculo merita supplicia laturus est Si vero imperia annua sint, metu accusationis futtilae terrebuntur, ac totiesti Epidabunt, quo dies illam Tribunorum ad Manlium Orationi meminerint, Pra- a uina uatum rationem rerum absegestarum redditur , quonia Co-su noluisset. id autem pie clarius quam eos qui iurisdiectioneS, imperia, cuia aera III ac munera publica gesserui. priuatos aliquando rerum gellarum rationem reddere Qu.ae certe maxima laus est a Plutarcho' Romanistri bb L M buta: l adolescentes ad accus vidum eos, qui brdium& corruptelae rei tenerentur, quali harpocraticos ac figa cillimos canes inferas impellerent ac incitarent qua u-dere nos tu supplicia peccantibus irrogabantur, veru- etiam ciues omnes acrius ad virtutis studia incitabatur; ac potissimum iis, qui alios accus iuerant, quibus satis copertum erat vitae suae&omnium actionum exploratores tauquam defuturos, siquid ab iis peccaretur. Quibus utilitatibus vacare necesse est eas ciuitates quaepe petua .agistratuum imperia esse patiuntur. Quamobrem Claudius Imperator legem veterem 'quae exoleverat renouari prudenter Iullit, Vt qt L i. sorte prouinciae obtigerant, in ea Omni excusiatione seposita roficiscerentur, ne quis exacto magistratu aliam ex alia egationem aut curationem obiret qua ratione scelerum impunitas continuis imperiis S honoribus sequebatur. Neque ullis legibus ilici potest, quin improbi magistratus collegarum ac sociorum praesidia quaeranti Quamobrem Annibal Imperator rogationem adpo pulum Carthaginensem tulit, ut in singulos annos iu dices legerentur, ne quis biennium continuum iudex esset. Placet verba Liuic t desciibere: Iudicam ordo,inc it, '
690쪽
6 6 IOANNI: IODINI φκ tempestate dominabatur Carthagine,eo maxime quod iidem
perpetrei iudices erant: res ama, vitaque omnium in illorum pote sate erat qai umlmaim ordιnis, ct omnes aduersos habebat. Horum in tam impotent regno Praetorfatim Annibal, vocare
adsesu florem , dem pro nihilo habuit;nam aduersaefactionis
erat o Vina ex q stura in iudices potenti sumum ordinem reserantur, iam prosatisris mox opibus animos gerebant id indignum ratiis Annibal, viatorem ad prehendendum uu florem misitsubductumque inconcionem non ipsiuiridi magis quam ordinem iudicism praηπorum piperbia atque vi, in nec leges quicquam sent, nec ma iustratin accusatuit, ct visecundis auribis accipi orationem animaduertit; legem extempla promulgauit pertistitque. Haec illo. Ac tametsi eorum qui perpetuum imperium habent nonnisilli summa integritatis ac virtutis laude cumulantur , caeteri tamen aut propinquitate aut affinitate fere coniunguntur , quo sit, ut qui unum Ieiicere velit, caeteros etiam reiiciat oportet. Certe non ita pridem in
Curia Parisiorum , quae hoc quidem tempore centum S quinquaginta iudicibus constat: cum is esset inter principem Curiae Chr. Thuanum& Ioan Titium Curiae scribam, qui absentis filiae caulam susceperat, sexaginta iudices,propinquitatis subiecta causare; eisti sunt.
Ac prudenter in Septimaniae prouinciae conuentu, communi omnium ordinum decreto, mandatum est, η ἐσσZ Io Durando uniuersitatis Actori, is rogationem illam, quae cum caeteri coniuncta erat potissmum se geret, ne deinceps in eadem Curia iudicum proximi crearentur. Acrurtum triennio post eadem rogatio Aureliis, quo princeps Galliae conuentus accersiri iusserat, lata est: nihil ramen obtria cri potuit, nec poterit,quamdiu perpetui honore scin Republica tribuentur. Et quidem Carolus V. rex Francorum Vac Philippus is qui Bessus usurpatur, decreuerant, iudice deinceps in ea umbe,in qua quis natus esset, futurun eminem ut consimi- γγ ph li edicto M. Aurelius hamp.vetuit quemquam suae ciui- talis rectorem esse, cuius legis tanta utilitas visa est,ute iam