장음표시 사용
711쪽
ior, Romanae sapientiae declis, nec seruorum in sua Di ni-lia,nec magistia tu unam tua simitate concordiam 'ferre Cata, rudis ..poterat; sed latenter occulte inimicitias Modia serebat: rt mutuis accusationibus quasi Vulneribus, improbi caderent; boni vero laudem adipiscerentur nec fieri polle putabat ut in tam magna seruorum ac magistratuum concordia,alteii rem publicam, alteri priuatam, vel impunitate propolita, vel certe accusarionis metu sublato, non diriperent. Itaque non dubitauit quinqua Eies accusare, ipse vero quadragies accusatus est vitae tamen anteact ae ac rerum laudabiliter a se gessarum co- scientia fretus,omnium aduersariorum facile calumnias elusit. Quibus rebus ciuitatem ciuium Optimorum ac fortissmorum abundanti limaam reddidit. Quid 3num Senatus Romanorum magnam pecunia vim Mamco Bibulo decreuit, ut Consulatum emeret, ac Caesaris opibtis obsisteret, qui Luceium amicum ad petitionem Consulatus callide subornarat, quo faciluis 'Omnianu b Sueton. tu arbitrioque suo concordie consentiente collega gereret tria etiam Caesar ipse clarii limus rerum Gal- . . licarum testis, de moribus maioriana nostrorum scribes: In Gallia, inquit nonsol,lm in omnibus ciliatatibus,atqtse in o
auctoritatem eorum iudicio habere existimantum; quorum ad arbitrium iudiciumquesium ma omnium rerum conciliorumque redeat. Idque eius rei cassa antiqvitus institutum videtur nequis ex plebe contra potentιorem rexIlI Cerdi. Suos enim quisque opprimi se circumueniri Mon patitur neqli aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. IIaec eadem ratio es insumma totius Gallia : namque omnes ciustates
in partes diuisesunt duas. Haec ille. Quibus rebus intelligitur, ciuitatibu salutaria semper c xltitisse magistratuum ac principum inter se dissidia, quib' scilicet improbi bonorum virtute,aut mutuis accusationibus frangantur.
712쪽
698 IOANNI: IOD ININeque id solu Romanis aeqtie ac imiOrib. nostris,ue-Tumelia Lycurgo sapietissimo legislason utile visium est:
cum ipse interutrumq; regem Lacedaemonioru discordias serereta legatos etia qui inimicitias exercerent, simulco iugauit, ne Rempublicam conspirationis mutua consensione proderent. Quod v. corporis ita mani membra συμπα ει omnia contagione quadana amica sibi esse, eaque sub- ν, lata hominem interiturum putant,ar cite maeis illud '
-ώ4. O IDN ximeq; inter se contrariis humori , ac partit, hominis natura tota coagmetata sit, Min qua tugnent calida uigidis, humida siccis scilicet flauae bili ac felli amarissimo dulcissima pituita cupiditati belluarum in modum X-sultandi, ratio diuina qua partium discordia ac temperatione tum de homine, tum etiam de mundo ipso sublata, Vterq; momento sit interiturus. Principes igitur in ciuitate inuicem repugnare sibi, non repugnat moribus ciuitatis bene constitutae, siue in senatu, siue in iudiciis, siue in rebus rationibusq; contrahendis, siue omnino in investigatione veri, cuius splendor maximus inter extremma potissimum eliicet. Ac mihi,ppius res historias' Romanorum intuenti prudenter suos magistratus, quantum quide licuit,ingeniis ac voluntatib.inter se discrepantes limul coniunxi se videntur. Cum n.prospiceret Senatus Claudium Neronem consulatum adeptum ire, sortem quidem ac stre-.nuum imperatotem sed animi quodam impetu magia quam prudentia in hostium exercitus irruere consuetum; senatus quod graue bellum aduersiis Hannibarilem S Hasdrubalem in Italia gerendum esset, Liuium Salinatorem ad Consulatus petitionem promouit prudentissimum inprimis, ac diuturna rerum bellicarum experientia doctum,atque id aetatis quaein collega feruorem temperare dc iam ingrauescens a collega ad bellum acrius inflammari posset. Ita quidem uterque viri sue eodem munere coniunct memorabilem de Poenis
ictoriam fuse ac caes Hasdrubale domum retuderunt,
713쪽
DE RE PUBLICA LIB. IIII. 99 quae Carthao in ensibus certilis mum exitium, Romanis situ temet imperatoribus glotiam peperat sempiternam. Eo tem senatus ad Constriam cie lignauit:ac tametsi aram primis ellet utriusqi4 Vna Omnium voce concele-biata virtus iotari: en inter se dillidebant, ut in ipse censura, in quan)odestiae ista grauitas elucere, δί odia 6-cepta restingi ii aut certe conquiescere debuissent, alter alterum ignomnata notaret. Eadem prudentia Romani Fabium Maximum&M. Marcellum ad bellum Annibali inserendum coniugarunt; maximum trumq; imper riorem militaras disciplinae peritissimum; sed hic praelii chma Annibale conserendi cupidissimus, ille lioste
patientia frangere doctus hic cominus hostem lacessisere, ille impetus modo suistinere; hic acerrimus audacissimus pugil, ille moderatis ini 'cunctator; hicξLidiiis, ille Romanorum clypetu est appellatus de utriusque vir-
Natum est sed e iam longe late propagatum Qus d si
bonorum ac fortium ciuium aemulatio tot ac tantas tilitates ciuitatis, aiteri, quanto maiores futur e sunt, si aduersus improbos inimicitia exarserint ΘAtq; hec argumenta in utramq; parte pbabilia videri possunt. Quid aute statuendii sit, no ita facile diiudicari
potest. Neque n. magistratuum modo, verum etiam Re- Ium p. stat trintueri oportet illud tamen de toto genere Rerum p. statui posse opmor, minores magistratus inter se contendere,ciuibus uniuersis, potissimum in popularib imperiis, utile esie. Et, quoniam populus non alios rerum communium procuratores habet, qua magistratus ipsos, publica magistratuit direptioni facile patebui,
nisi mutuis accusationibus coerceantur. In monarchia vero utiles sunt interdum maiorum magistratuum contentiones, cum Vnius potestate regantur, a quo facile castigari possint: modo princeps nec ames sit, nec insanus, nec infans, qui alienae potestatis imperio teneatur.
At in optimatum 'opularib imperiis, summos in Republica magistratus inimicitias dc odia exercere valis
714쪽
tilitatis cupidiores; qualis fuit controuersia ScipionisAfricani maioris cum Fabio Maximo Miuniocis cum Catone maiore , Livii Salinatoris cum Nerone, Lepidi cum Fuluio; Marci Scauri cum Catulo; Themistoclis cum Aristide. quorum egregia de virtute contentio, Reipublicae semper fuit salutaris. Si vero imperandi nimia cupiditas de honoru contentio inter improbos ciues 3 in 1 imma potest ate constitutos ob oriatur; cuiusmodi fuit Marium inter&Syllam, Cars irem Pompeium, Augustii
Antonium, Thucydidem Periclem, status conuersionem aut eversionem impendere ciuitati necesse est, eoque magis in optimatum quam in popnlaribus imperiis, quod pauci optimates iura maiestatis habent,& honoribus soli semota plebe fruuntur qua occasione belli ciuilis inter principes ciuitatis oblata , libertatem cum imperio inuadunt; aut partium duces opibus superiores aduersarios opprimunt; aut ad uni dominatum Respublica delabitur. At in monarchia maioria magistratuum inter ipses c5tentiones min' metuendae sunt; quia principis imperio sedari, improborum sordes ista ratione plui facile possisunt.Omni ciuitat Ligeneri 1accessaria est ad cohibendas
cotentiones que ciuitatib.interitum allatur sideantur,
sumorum magistratuum disparitas, seu potentia, seu numero: ne, qui numero pares sunt, si sententiis illident, actiones publicas impediant aut qui plure erunt, ambitiosorum hominum vim frangere dc conatuS perrum'
pere possiniudque potissimum an popularibus imperiis utile esse iudicio. Et quidem cares opinor impulit
ranos, Tugienses, Vnde rvualdos, Glareses, qui maxime omniti populares sunt,ut tribus Ammanis, non duobus,sImmum imperium ti ibuerent: nam duos inter se dissidentes terti is facile conciliare potest ac minus Oppo iuna seditioni ciuitas est, fiam si duo b .summum impe-
fiam tribuatur, Vt apud Bernates, LucernateS, Solo tu-
ios, Friburgetis s,Basilietiles,Schas ustos, Tigurinos. tilius
715쪽
D REpVBLIC A LIB. IIII. Toltiluas esset quatuor coniungere,ut Geneuates ac Suitcnses consueueria; at: aut plures lilattior impari numero; ut o tu Atheniense, nouem Praetores, quos ipsi Archon-nu appellabant; ut pauciores caeteri astentirent,aut numero uacerentur. Quod a duobus fieri non potest, nisi alternis diebus ac vicissim maperent, ut Suffctes Carthaginentium , Consules Romanorum. Quamobrem nostris legibus ti scales ubique tres creari placuri, Ut tertius disti dentes collegas conciliare inter se, aut alteri se se adiunge te posk t: qui magistratuum impar numerus, in populari& optimatum latu magis es quam in monarchia necessarius; Scin hoc statu maiorum magistra-
tuu controueri: minus metuendae. Et quemadmodum Deu Opt. max uniuersiitatis ac natura parenS,mund una
hulac ex orbium contrariis inter se conuersionibus, tum ex syderum ac elementorum discrepantibus naturis, iii etiam exanimantium stirpiumq; contraria vi ac potestate coagmentatum mirabili concordia moderatur: sic etiam rex irriago spirans ipsius Dei rerum omnium principis hex dissidentium in id se magistratuum disii militudine concordiam ac salutem ciuium tuetur.& ut in fidibili cantu ipso , quem absurdum&eundem aures erudira ferre nou poli int, concentus ex illimitimis
VocibuS, gratribus inquamin acutis, tum mediis inter Vtrasq; artificiose confusis ac temperatis, discordia quardana concors efiicitur: concrimens ita quoq; expotentibus ac tenuibus ex summis D infimiS, tum etiam mediis ordinibus interiectis, atq; adeo ex ipsa magistratuit
inter ipsos discordia, salus Omnium concors exustit,archillimum in omni Republica vinculum incolumitatis. Nana cum Caesar Bellovacis acerrimum bellum inferens Tiabulas legionum duos aduersarios inter se Omnium maximos haberet, iusti in hostes odium con- aertere: atq; hi spectante Caesare unam a laudis contentione de hostibus victoriam tetulerunt: quam hostibus edissent, nili Caesaris imperio ac potestate coercer Iam ur quod cum saepissime, tuin velo Ludoinico XII rege
716쪽
Diensiis, qui Pontificis maximi exercitum ducebat,con tentiones acerrimae victoriam regi faciliorem pepererint quem in statum Romani delapsi videbantur contione inter Fabium Max de Minucuim Romanoru ductas Oborta, quae Annibali victoriam,Roma iis exitium attulistet, nisi Fabius pro salute publica inimicitias deposuisset, accollegium una cum exercitu Romano ab interitu sua virtute liberastet.
Pernitiosae sunt igitur in imperio populari maioriana magistratu si contentiones, si prius sitis cupiditati S. qua Reipub.seruire malint. Itaq; Marco Lepido Fuluio
creatis Censoribus, acres illas inimicitia quas antea Se per exercuerant, Senatus hequens , ut salutis publicae
causa deponeret,perstialit.id , a Senatu sepe facit u legimus, cti Tribunorum plebis furor in Consularem libidine exarsisset, qciuitati detrimentum allatura videretur. Sed quae pericula imperi popularia maiorum magistratuum grauissimis contentionibus, eade atq; haud scio an interdum maiora, ab are tuima illorum amicitia impedet, niti publica comoda priuatis anteponat. Qui- ob rem cum Caesar, Crassus, Pompeius summam societatis fidem S amicitiam assinitatibus conuiuiis co- firmarent, totamq; ciuitatem ad se pertraherent, Cato
Vticensis, qui velut e specula futuros casus ac tepestates prospiciebat palam dixit Rempubl.lenociniis principii
prodita esse ac prostituta. Duobus tamen propolitis periculis grauiora sunt, quae ab acerrimis contentionibus, quam si ab amicitia archillima principum impendent.sina agnis opibus ac potentia praestanta quia concors amicitia paucorum, qui plus caeteris possunt,etiam li priua tis cupiditatibus d commodis omnino inseruiat, minus
estReipub.nocitura quam discordia ac praestabilius est, paucos simul imperium seruare quam perdere : quod futuram est, si graues illae inimicitiae ad arma ciuilia prorumpant Ploc quidem cum significaret Liuius de Cal uinio Campanc , H in ,inci iii, proba sed non ad ex tremam
717쪽
D REpVBLICA, LIB. IIII. O ImvIm perditlim: qui ut illet incolismi quam euersa patria δε- et rini m. At M. Tullius tametsi tricipitium illud Caesaris, i alli, ac Pompeii valde metuc ita melle diceret nihilo nil tam e Crai locu legionib. Romano tu in Cliald a occiso, aulia Popeii celeri molle praeuenta exclama- uit ' Vinar a Cn. Pompeii,a7nici ἴticu Casiare nunqua coiisses, ast nanqua diremisses quoniaili Ortim amicitia creuerant, Caesaris opes liberis ciuib.ac Relpunt .populari metuendae; amicitia vero, quam IuliaPompeio collocata utcunque tueri potuisset, Crasti caede dirempta, ad Pompeiu, Caesare iam marerum delapsa esst; quoru alter cum parem ferre, alter maiorem non poli t, armis ciuilibus dimicandum necesse habuerunt,uter tri imperaret. Quod v. maiores nostri factiones principum ciuitati--bus utiles esse putabant, ut quidem Callar scribit, vix est, mihi persuaderi possit, cum plius Caesaris iudicio ta-ectiones principum ac ciuitatum exitium illis attulerint; aliis quidem Germanorum, aliis Romanorum pe&aduocalitibus: quoniam aut utriusq; aut certe victori b. seruiendum erat. Nec verum est principum in Anglia caedes mutua tenu1bus alutarescite, ut Cominius scribit:
quin etiam cum Anglaam legationis causa profectus essem ab incolis didici, nihil eos nisi principum factiones
ac ciuiles diicordias metuere: qu.rs ut commodius dirimere frangere pollini, saepillime conuentus omnium ordinum habere consueuerunt. Atque haec quidem de magistratuum erga principem obseruantia tum de osticiis erga se mutuis, Maduersus priuatos munc ordo postulat,qualem se princeps erga subditos gerere,iudicem in agere,&colloquia cuillis habere debeat necne, qua breuitate fieri poterit, disseram US.
An maiestati principis iudicem agere, M in siubditii
Nou Asane qua illo nonullis, minimeq; dubia videri
possit, cu veterib o inni b. tu philosophis re histori si uter se coueitiin, infitias mendae salsa Iez scrcatos,
718쪽
scribit. Quin etiam veterum Graecorum reges non alio quam iudicum nomine fuisse appet atos, testis est acus, unde genus acidarum; testis Minos, testis Rhadamanthus Graecorum reges; qui, quod aequitate summa ius dicerent, ab Ioue sempiternu iudicandi ac imperandi munus apud inferos adepti dicuntur. Nec Homerus aliter fere Graecorum reges appellat quam ποιμένοις λαων quae vox non iudicia modo verum etiam populi procurationem eiusque tuendi solicitudinem significat. Qui vero post Hacidatam gentem apud Atheiliensesquali prore- ori fuerunt, δε seu iudices appellabantur. Ac tametsi Hebraeorum Imperatores belli gerendi causa saepe Deus excitaret, nihilominus tame,C 'Us II id est,iudises dicebantur.Quin etiam cum Samuel consenuisset, atque ingrauesceret aetas iam sua populus regem sibi postulauit hac leges conditione, ut aliorum regum mori b. acinstitutis populo ius diceret. Id autem piincipis aduersus subditos obligatio postulat; quae quidem obligatio mutua est drutrinque contra ecta, ut non magis principi pa-1ere subditi debeant, quam princeps subditis rus dicere. Neq; enim citis est a magistratu iubente principe id fie- 1. cum subditi fide principi obsequium praestare iussi,
procuratorum ministeri uti non pollini. Ac multo magis necessarium vidctu principem per se Hilum ius dicere, iram stabi lir procuratorio nomine fidem pri tare: quia subditi obsequium ac fides
in dubi .m minime reuocatur: s dis quem princeps iu-d uiae iussit, vel sordibus via gratia, vel odio ad inique1udicandum adduci potest quod in principem minime conueniat, qui Deo ratior em diciorum reddere teneatur:& qui opponere illud non possit. suorum iudicureligionem ac fidem secutum. Quid autem maius aut efiicacius ad mutuam principis ac tuo tum coniunctionem di concordiam; quamlubditos a principe iudicari, de singulorum res rationesque cum principis actionibus conam unicatae comparar, qua communitate sub lara,
719쪽
DE REΡv LIAE A LIB. III r. Os veluti quodam subditorum cum principe comuni vinculo hinc inde seceditur; d ea, quae utrisq; comunis esse
debet, caritas Sc amicitia, paulatria refrigescit. Putant. n.
subditi contumeliam sibi a principe inferri cum ius dicere dedignatur; & quidem aequiore animo sententiana principis iniquam pleriq; ferunt quam repulsam; eoq;
libentius quo contumelia grauior est, quam iniuria. Sili princeps ipse rogationem acceperit, legeri P, disceptaue rit, etiamsi minus quam oportuir, quam decuit, conle-
quantur, sibi tamen satisfieri putant. At quanti sunt illa, non modo principem pro tribunali sedentem intueri,audire, sed etiam ab eo videri, audiri, causam agere. Haec certe inci edibile laetitiam subditis omni b.allatula aemini dubium est. Ac si princeps vlla virtute clarus sit mirabilem etiam sui amore in omnium animis excitabit Iam Vero magistratuum imperia ac iudicia ipse sua auctoritate iudicando ellici et multo cla- riora. Et cum magistratu imq; saepe, vel gratia,vel odio, vel metu, vel etiam legibus iniquis coacti iudicent, aut principis interpretatione ac rescripto adiudicandum egeant, sypeciat ut cum mortalis sit hominum natura, li- te tame inmortales sint, quas ii princeps ipse iurisco sul-ltorumpe disceptaret,cum legib. 1olutus sit, non argutias legii ac formularii momenta, sed aequitatem collectare-ltur,ac breui lites Omne a stirpe resecaret. Item Totbpuo-lcationes, iupplicationeS, euocationes, ac iudicia iudiciorum varietate cumulata,&eadc de re tot ac tam multa reddi non oporteret: siquidem a principe prouocari
non posset. Illa vero magiitratuum ac iudicum tantasti-oendia, quaeq; Ob rem litemve dicendam pecunia tana multae a lingulisic uniuersis minime extorquerentur,aec fordibus vel gratia tot erepta dicam ala empta iudi-ria videremus, quanquam venalia iudicia, venales senentia sub hasta saepe proponuntur , sed soluto pretio
aec merces corrupta redi libitoria actio ire reddere nec
iretium repetere licet. Est etiam tu pleniq; iudicibus ta-as epe vecordia,tanta inscitiarur pleriq; Vio armis,qua
720쪽
ipse .s ius diceret, nutu solo ab iniuria ad mutuam con cordiam reuocaret. Sed ut nulla maior utilitas ad Rena publica pernentura sit, quam quod princeps iudicandi consuetudine iuris ac iustitiae vim in animo penitus expressam habeat, quid ab immortali Deo maius ac meliustum principi tum ciuibus optandum, quam ut acuratissime de assidue ius dicere consuescati Aliarum quide artium ac disciplinarum scientia princeps carere facile potest,iudicandi scientia non potest, quae ipsa regalis est,®um maxime propria: cum arte imperatoria, quae rein
militarem continet, aduersus hostes tantum uti, legitinia vero scientia nec domi nec militiae vacare possit. Sed ne argumentis omnia disserantur, exemplissa pietatissimorum&quam maxime illustrium principunvii libet. Quis autem Salomoni sapientia in toto mortalium genere comparandus est ΘAt non ante rex initiatus erat, quam ab immortali Deo id virum precatus est ut quantum aDientiae ad populi iura iudiciaque disceptanda satis esset, tantum ibi tribueretur. Quae votata etsi somnianti Salomoni exciderant, quasi a vigilate fcta fuissent, tam grata Deo fuerunt, Vt In eum omnes sipientiae ac scientiae thesauros abundantisti me cum irgenti mortalium omnium admiratione effudisse vidiatur: ut omnes intelligerent Deum non modo sapientam illi afflavisse, sed etiam iudica di munus regibus ipsi Deo tributum fuisse. Quis item Augusto rerum maxinarum sua prudentia comparandus assidueta incius dixisse fertur, ac ne morbum quidem excusare solium, quominus in lectica ius diceret. Quanquam spopuli Romani ac temporum,non Augusti propria laest cui, si aliter faceret, imperarem 5 licuisset:ut quideanus illa ad Adrianum Augustum rogationem in alii tempus reiicientem , quia sibi non tantum otii esset eeret, Noli igitur, , inqui illa, imperare qua oratio permotus Imperator constitit, ut roganti ius diceret