Ioan. Bodini Andegavensis Galli, De republica libri sex, latine ab auctore redditi, multo quam antea locupletiores ..

701쪽

DE REpVBLICA, I p. IIII. 687Id aute in maiortim nostrorum institutis ac diuturna experientia perceptum est&cognitum,plures consilio

com in unicato melius accertius quam fmgulos iudicare tametsi Aristoteles singulorum sententias eorsum exquiri putat oportere , idque in plurimis Graecorum ciuitatibus fieri consueti ille tradit. Vtramque rationem Romanos tenuisse auctor' est Asconius, ubi aliam esse rationem tradit cum nives iudices constituisnt, aliam cum singuli siententi im ferunt. Quam brem aequius ac melius in Europa ab uniuersis iudicatur, quia lingulis in Africa, ubi unius prouinciae iudex lingularis de prouocationibus arbitrio iudicioque suo decernit. Est enim

Caira vibium fere omnium axima in qua iudices quatuor seorsum de aliis atque aliis rebus ludicant; unus ite

qui de omnibus prouocationibus sine collega quidesua voluntate statuit; qui sordibus vel gratia facile vinci potest: tametsi Cadile schierus uterque iudicum omnium princeps arbitrio suo iudicibus imperia solet abrogare. Nam Omnia impetia ac potestates precario dantur

S accipiuntur. Diximus, neς omnia munera pCrpetua, nec annua esse oportere, potissmum in regia potestate.Suntn .pleraque sine imperio , viatores in qua scribae,altuarii, cornicularii, id genus alii, si facile accusari, damnari,& coerceri,possunt; dc minores quiq; magistratus, qui sypius

mutari line magno Reipublicae incommodo ac priuatorii detrimento opostillat Senatores ite, qui b. rerum agendar prudeliano nisi V se diuturno comparatur,mpetuos Romae & Lacedaemone. Areopagi suille,& ubiq; este oportere iudico; ut in perpetua magistratuum mobilium varietate, Senatus sit constans immutabilis, in eoq; velut in ordine caetera imperia mutabilia c5quie si ant. Id quod a Platone minus prouisiim est, cum Senatum in annos singulos Orte duci voluit, in librisDe legibus, cap. LXXIV. Summis vero magistratibus,quib. nihil nisi a principe potest imperati , annuum debet aut precariu impetium tribui no modo in optimatu ac populari

702쪽

pulari statu, verum etiam in monarchia itum ne in iura maiestatis inuolare possimi, tum etiam trationum reddendarum metu in ossicio contineantur. Quae item collegia perpetuam potestatem habent, ea si mutanda veniant, ut fere in Optimatia ac populari statu necesse est collegas non simul sed vicistim mutari commodius erit. Videnatus Rhagusiorum, cui consilia Reipublicae ac iudicia rerum capitalium ex prouocatione tribuuntur. &cum aliqnandiu deposito magistratu domesticis rationibus ac studiis intenti fuerunt, rursus ad munera publica velut in orbem alacres redeunt.Illud tamen in omni Republica prospiciendum erit, ut quibus si imma potestas datur, ne sit perpetua aut si perpetuam esse velint,

ne singulis sed collegio tribuatur. Hac igitur potestatuin imperii temperatione,illa q

superius a nobis allata sunt incommodata nulla erunt: quia nec magistratus uno mutabuntur eodem mometo nec Rempubl.gubernatore vacuam ac desertam nec publicaru actionum periaitiosas interruptiones vllas es 1e patiemur nec veredum erit ut magistratus serdidi rerum gestar rationem nunquam reddere cogantur. Naqui annuos magistratus, annuos senatores, annuas potestates, annua cleniq; imperia&cupiunt&optant;prς- ter eas quas attulimus disiacultates, non prospiciunt ista ratione vel homines imperitos&ignaros ad ea, qobire nequeant, munera publica vocari vel Rempublicam hominu prudentillimorum inani rerum geredarum ivsu ac disciplinis instructissimoru plenam esse portere. Quanquam id per naturam fieri no potest, ut omnes omnia possint, cum vix singula munera singuli recte obi re videantur: quibus dam summa consilii capiendi pru- dentia est, qui nullam Hvperandi dignitatem habent

Quod si ad eum quem dixi modum honores conce adatur metuendum inus erit ne non satis magna praemia a virtuti proposita sint: quia tanta magistratuum multitu-

do dignitate ac decus prςmio detrahit,& quo pauciores erunt,et omnium virtuti patebunt,eo ab omnibus aut dius

703쪽

DE RE p VBLICA. LIB. IIII. Cis ditis appeti necesse erit, Vt scopum quidem via si omnes intuentur ed quia pauci feriunt, e praemia maiora sunt ac magis X petitata nec tamen adituScuiquam praecludetur , praetei quana ignatiis ac Vitiosis hominibus qui sibi vias honotum turpiter praecllidunt ipsi. Ita quidem seditionum caulis sublatis, ciues summa pacς ac tra quillitate tuentur Rationum etiam a magistratibus reposcendarum laudanda lex est a maioribus nostiis,&ab Dialis saepe usurpata, creati curatoribus, quo Graeco verbo fyndicos appellanis quales a D. Ludovico S Philippo

Bello Francorum regi b. olim creatos accepimus. Forsitan incommoda plerique scrutabuntur sed iniquui ineli incommodis legum propositis utilitatum nullarii haberi rationem , cum nulla lex omibus commoda esse popit, ut Cato Censorius dicere solebat. Ego, si decernendum sit, legem semper utilem esse statuo, cuius incommoda utilitatibus leuiora sint. In quos pillime peccatur ab iis, qui omnia in comoda de legibus salua Republica, detrahi posse putant. S cum in ea pericula inci-dciunt quae non pro syexerant, leges accusant, easq; saepius mutat, cum fel pio accusare ac mutare debuistent. Argumento sit illud quod Ludovicus XI. rex more maiorum initiatus, statim ineunte imperio Caroli patris domesticos ac familiares omnes aula exegit, ac princi-: pes generis propinquitate ibi coniunctos quam longis si me a Republica gerenda tum mouit, qui summa cospi rationis fide de consensu cum hostib. coniurati,aduersiis pruicipe rebellarunt, Lineas anguitias illum adegertit,

ut pene coronam de cap Ite decuterent, ac sceptra regalia de manibus extorquerent. RebuStamen compositis,&pace imperio parta, magistratu Omnes d ministros magistratuum sua lege perpetuos elle iussi ac filiu do- mellicosi familiares qUOS per omnes honOIum graeus prouexerat, a se abalienare, cu quo minus sibi sapete videretur, literis operam dare vetuit; cum intellige- stet eos principes qui literas multas didicerui, aliena c6

ilia repudiare. Sed illa de toto genere officialiu lata lex,

704쪽

ύso IOANN ID BOD IN Ine cuiquam imperium ni se polenti, aut morte,alit celere Lm si eriperetur, inuiolabilis hactenus exstitit: cui etiam

a V Septi. - subrogatum est uno capite', quo cauetur,=magistratu ab- dicare cog qum enimem cuiuscunque crimims caissa , nisi

iudicatus ac damnatussit cui legi locum este iussit, non solum se via ac spirante, verum etiam Caroli filii principatu quod etsi iure non poterat, successbres tamen legi paruerunt tametii maiorum formula magistratuum tabulis inseritur , t imperio vel munere publico fruantur quoad regi libuerit quae verba non perpetuum imperium,

Alix.iηι sed precarium tribui significant' nisi legibus vel mori- ia. bus aliter caueatucae lausula tamen restat, inanis illa quidem Vt intelligatur omnia imperia a regibus nostris olim precario data fuisse ac rursus dandi ius Philippi Belli principatu de perpetuis imperiis ac posteritatibus tribuendis deliberatum quidem, non tamen decretu fuerrat. At Philippus Valesias curationes abrogauit, Vt ma-oistratuum potestas, quae semper antea precaria fuerat, perpetua deinceps esset Argumento sit, quod inter eas laudes quae Roberto Regi Francorum tribuuntur,illud etiam celebratur, quod imperium ac potestatem no nisi turpitudine de infamia vitae notatis abrogauisset. Ex quo intelligitur,Roberti maiores adiis legibus ac motibusvii consueuille. Putant pleriq; magistratus meliores futuros ac imperia sanctiora, si more maiorii precario darentur; id tamefalsum csse docuimus;&it veru sit, pernitiosu tamen es set, quia fatis unicuiq; perspicuu est principes ab adulatorib.& canib.aulicis fere semper obsest os, tria illimum

quaestum ac mercatura magistratuum facturos; aut imperia optimis quibusq; qui fere semper aulicorii hominum vitam vitiis omni b. inquinatam oderunt, identide erepturOS.t Haec autem precaria tribuendorum magi- stratuum ratio tyrannidem aut dominationem,nQn regalem monarchiam sapit. regnum enim legibus oportet quantum quidem feri poterit non principis arbitrio ac voluntate gubernari ut quidem domino licet,

705쪽

DE RE PUBLICA, LIB. IIII. G9rquem subditi velut aliquc Deum coelo delapstim adolatri ac metuunt, ciusq; ibi zriapi intutae legibus liabent. De rege aliter statuendum est, quem asii bditi satam.Hi pollu quana metui OpOItCt: et US autem amad ira tio compendiaria nitura est, ii praemia quidem omnia, omnes item honores, ac magis bat US paucis Quae deno-t rium tet ex Cepti S, 'bCO tribuant VI, nec nisi ut dicio c6stituto eripiatur. Qui b. enim iure ac legibus erepta po- telias est , de principe queri non polliant Budaeus quidem qui precario imperia dari optabat, non fatis perspe

cta Philip ii Valesii ac Ludovici XI. leges uitae Parisio-

tina lucti, CS annuos esse putauit plerosq; in suam sententiam pertraxit Argumento esse poterit iusiuranduin illud solemne idib. Novem. in stagulos annio repetitii, rei crapta quae a principe quotannis ad Curram antea nuttcbantur; quibu precariam tantum curata Onem aut ceste annuam , non perpetuam potestatem significari putabant. At illi aeta Curiae rationalium minae perspexerant, in quibus intueri cuique licet Curiam Pari

siorum lege Philippi Longi constitutam fuiste, eiq; pe

petatim S Ordinarium imperium tributum cui Praeto 1 tri alio, nutu Praeror maX. praeellet,ac primum quideo: i in una fuisse Burgundia Comitem regis proximum: v Imperialis Curia GetaTianorum Praetor max unus ex ordine principum ita quoque diu cillime Praetor Curiae Patisitorum vir militaris fuit ac legatus, non, uti nucest, togatus argumento sit quod in albo Curiae Parisiorum qui Praetor maxiH esse quem no primuinpraesidem appellamus, smilas appellatur Gaeteri iudices non item qui tunc sexaginta fuere, nunc Vero centum quinquaginta. Ex quo perspicuum fit Curiam Parilio m ordinariam ac perpetuam potestatem habere, nec principui rescriptis annuis ad lites iudicadas Opus habere. Tani et- : si Henricus II. rex Francorum, cum ab adulatoribus circii inuentus in Curiam ad edicta legesQue promuloandas venisset, quas curia publicari nollet palam gixit,

Caria potesarem tum for nil ibis res ripto eam quotannis

706쪽

renouaret'. Jl Iaac attoniti plerique haesierunt:nihil tamen rescriptis opus, nec item annuo iureiurando, quae tum necessaria videbantur, cum Curia extra ordinem a principibus cogebatur. Ordinaria vero ac perpetua potestate Curiae tributa ac iureiurando semel a iudicibus singulis ineunte magis ratu concepto,frustra iusiurandum repetitur. Nam magistratus annui Romanorum mutabiles, quotannis iuratos esse oportuita ineunte nouo magistratu: Senatores ero, quia perpetui erant, semel iureiu-

rado adigeba ur.Idem uidicium est de sigillo regio quo

Curiae maiores apud nos S auctoritate ac nomine principali imperando prohibendoq; tuntur: quin etiam litetae Curiarum ad principem, regia stemmata prae se ferunt tametsi cae eri Praetores ac minores dices priuato sigillo utuntur,ic imperant non regias edine toria po restate. Quae quidem argumlenta certissima sunt, Curias maiores extra ordinem lites olim disceptaste, ac veluti Senatores imperant principi adeste consueuisse. quena quidem morem semel a Curia Parisiorum probatum, caeterae Curi simitari, quam proprio sigillo uti maluerui: quarum tamen Curiarum ordinaria perpetuaque potestas est, ac rege mortuo imperium adhuc retinent quod quidem si precarium ellet,abrogaretur,Vt curatorum Omnium imperia, munera, potestates,principis arbitrio vel morte definiunttu . At Curiae magistratusque ordinarii, rege mortuo , nec cultiun mutant, nec lugubri veste tuntur: noui tamen principis nouo rescripto imperium, ut caeteris quoq; magistratibus, confii matur. Neque tamen improbanda eorum principum ratio, qui precariam potestatem magistratibus ti ibuunt; ac voluntate arbitrioque suo imperium illis abroganr, si iusta causa subest , ut quidem Anglorum reges consileuerunt:cuod etiam in optimatum ac populi statu, qui legibus arctius quam principes obligantur,interdum populus magistratibus imperium abrogare, aut curatores rebus gerendis creare necesse habear hinc apud Romanos Dictatorum creatio Quinetiam Octacilio Consilli abdica-

707쪽

abdicatu iri esti inperium Fabii Maximi rogatione, cum bello grauissimo Respub premeretur cui gerenso minime idoneus esset. quod ii adepta potestare, morbus sonticus,puta furor auic citas, cui mederi non poterat, magistratuum actiones prohiberent magistratibus imperium abrogari necessicerat tametsi L. Torquatus ad quem populus tertium Consulatum c tulerat, valetudinem oculorum excusauit quod indignum diiceret, ei fortunas ciuium ac Rempublicam committi, qui alienis oculis uti cogeretur; nihil tamen prohibebat acie ingenii omnia prospicere optimeque ciuitati contulere. At

quanta multitudo; corum,stlrdorum mutorum, qUib.

nullum ingenii consiliiq; umon est; nulla rerum gerendarum usu parta prudentia; nullae animi vires quibus e- ipsos tueri pollint; qui tamen ipsa Reipublica gubernacula capessere non dubitant Quod aute dixi in in monarchia omnes potestates ordinarias paucis excepti sipetuas esse oporteres in popularib.v. de optimat si imperiis annuas, sic temperandinerit, ut sempexcipiantur aliqui magi illatus sippe tua qua da stabilitate mobilium magistratuit vices sui linear. Ulla sunt imperia Venetiis, nullae potestates, nulla collegia iudicum, ac ne Senatores quidem ipsi perpetUi, praeter principem cunis perpetua quidem ei Aedualde accisa ac truncata potestas procuratores . Marci, Primicerium seu Cancellarium consilii publici, quatuor Senatus Scribas. Itaque Florentini beneficio Ludovici XII. regis crudelissima Valentini Borgia turannide liberati, Ducem perpetuum elle voluerunt, ut in tanta magistratuum omnium conuersione ac volubilitate, aliquid es se stabile, in quo ciuitas acquiesceret ted quonia Uinstatum Flore nimi turbulentillimi diu ferre non po uerunt, in grauiores seditioncs ac dissicilitates quam antea

delapsi sunt. Quod si Sen. tum perpctuum habuissent, ut Reipubl. curam gelerct non tot ac tantis seditionii uctibus, ac bellorum ciuilium procellis iactata&quas

sata Respubl.fuillet Ru bus explicatis, quaerendit illud

708쪽

69 IOANNI, B ODINI etiam, an vagistratus oporteat, in ciuitate bene acpru.lenidi 1Moderata,concordes esse. ' Au magistrat in concors animus Reipublicaesalutarissifuturae. CAP. V. , v quidem frustra nos quaerere, ac de re minime

a. - omnium obscura dubitare videamur. tris enim am-

Argumenta . . . . . . ..

qui b. rudi digit quin magistratus incu11tate bene prudenterq; ορο Rhxψ φὴς dei ara concordes esse debeant,ut communem Omnium

coidiam mu Villitatem,&imrum te raptos concordia tueantur Elt

2 Π.kηx i illa profecta sapientibus probata sententia , beatam Rempublicam humani corporis imaginem rererre, hu- ius autem membra omniam ter se apta ac mirabili as mentatione colligata ossicium ac munus a natura sibi tributum accuratisti me obeunt, mutuisque praeli diis& auxiliis ad uniuersi corporis formam de salutem procurandam incredibili consensui concordia conspirant: quae si dissiderent inter se, nec mutuas operas sibi vicis . sim praestarent,&dextra manus sinistram truncarer,d Ip alter alterum supplantaret, ipsique digiri Oculos co figerent; caeteraque membra proximorum alimenta adisse attraherent; ac ossicia deseri, 3 corpori uniuersi par itiumq; singularu turpem deformationem V interitum consequi oporteret: non aliter de Republica nobis est iudicandum, cuius dignitas datus ex mutua ciuium inter se cum principibus beneuolentia exsistit. Id autem

minime sperandum est, si magutiatus ipsi Reipublica

principes, quos ciuium concordiam iliaritatem mu tuam exemplo suo alere decuitam ter se distideant. quinctiam factiones in ciuitate exiistere , ac partium duces occultas primum, deinde apertas inimicitias in Reipti blicae perniciem fouer ac potiremo ciuilia bella crumpere; ut si prohibeantur, nihilo Tininu publicas actiones magistratuum discordia impediri, ac si uitatem conturbari necesse est. Idemq; futurum de Republica,quod de puella, quam cum riuales ac proci adamare ample-

cti debuissent. in partes crudelissime distraxerunt. Qii

autem

709쪽

DE REΡVBLIC A LIB. IIII. cosalitem de hostibus victoria speranda, si duces exercitias mutuis armis seipses confodiant Z quae iudicia futur ii iudices mutuis diis contrarias sententias tueri quam ae quitatem malint. Namsa ph magistratuum ac iudicumiliter se discrepantium simultates in Reipublice ac priuatorum exitia redundarunt. Ac sii quis ciuium vitan caput, fortunasque tueri sibi proposuerit, alius odio aduersarii inflammatus acerrime it in oppugnare ac pei de re conabitur. Quod quidem Agesilaus rex Lacedaemoniorum feci si fertur, ut Lusandri,quem oderat,

gratiam minueret auctoritatem; Ius omnia ludi t ah f. cia, omnes siententias non tam causarum iniquitate, quacius odio, rescindere ac iactare solebat. Cum igitur ciui

les discordias ciuilia bella, pestem Rerum publicaru)

a magisti aluum inter se distidentiam odiis oriri, d ab iis incrementa suscipere cuique planum sit, consequens est magistratuum concordiam ciuitatibus non modo utile, sed etiam neces lariam esse. Haec argumenta probabilia

videri postulat. Magistratu-Qui tamen subtilius 1lladisquirunt ex magistratuum um discordia discordia Reipublicae salutem exsistere iudicant. Est n.

virtutis ea vis natura ut nec virtuti cotraria sit, nec inter 1Eviri boni, quantu uis dissideat, inimici esse possint: se di. a proborum aduersariorum iniuriis lacessit luxurient atque estiores canitiae virorum fortium Virtus tam coni picua sit, quam cum suae acerbitate conten

dunt, suique ii milium ardore ac velut incedi quodam inflammantur , competitorumque aemulatione ad res praeclara incitantur. Cum enim Traxitas rex Indorum Alexandro Magno bella maxima gerenti, omnia O mnium imperia ad extremos usque fines populanti, regnum suum pcr legatos, si opib. egeret, libenter obtulisset uin opib. abundaret Alexandri opes seno recusaturudiceret: hic Alcae adcr. qui nec vi stor poterat, nec victus acquiescere, cum armis non liceret, virtute dimicauit: Non usu, inquit, Traxita hanc laudis palmam praemiet, ut alni, itanti e meo Pilianis te superare Plistatar:sed 'xx

710쪽

ne ac pecuniarum vi cumulatissime augeo. Sic etiam

Tullus Hostilius rex ad Metium Albanorum dictatore; uvas tu nobis, inquit, ciuilas disicordias obesicis, utiles ciuitatimstra iudicamus contendimu enim inuicera virlpro Repti blica melius ct acrius propugnabunt. Quod ii contentionum ac laudis studia sortes inter ac bonos ciues utilis es , ac praeclara ciuitatibus futura, quanto magis hominibus ignauissimis,ut ad vii tutem impellatur aut a Vitiis de te Teantur,necessaria debet viderit omnium enim utilit tum quae maximae ab aduei sariis decerpi solet, nulla maior est quam id praestare, ne aut vitiis illos vinccre,aut ab illis virtute vinci videamur. Quod si s clara est Mutilis cotentio ciuitatr, in qua principes ac magistratus de virtute cersat, quanto tilior futura contentio bonorum aduersus improbos Θs, .magistratus omnes improbi erunt,no modo utilis est, s sed etianecessaria luctatio:alioqui si cocordes erunt,4 publicadi priuata libere ac omni metu seposito depeculari licebit; tunc Reipubl. aluti melius succurri no potest, quasi mutuis odiis ciccusationib.suas ipsi sordes, e X pilationes,pe eulatus,ac furta pala detegant; ut nunῆmeli' cum gregibus&armentis agitur, quam si lupi se inuicem vorare consuescant: ut quidem Philippus Cominius Anglorum principes mutuis caedibus: capitalibus iudiciis saluti plebis publicaeq; securitati cotulere scrIbit. Et cuna Appius Consul acerrime intercederet, ne Tribunorum plebis numerus duplicaretur, Cincinnatus illum interpellans, Dssine inquit, Appi nam quo plures Tribuni fuerint, eo difficilius concordiam tuebuntur ae saepissime Tribunitiam vim suorum intercessione frangi ac debilitari ne cosse erit, cum unius intercessione omnium actiones prohibeantur. Prudenter ille quide: stetit enim Respublica Tribunis pedimentientibus, quae concordibus momento ruitura fuisset; actam diu stetit quoad Publius Claudius, homo improbus,anno post quadringentesimo,rogationem tulit ad plebem, ne unius Tribuni interceis