장음표시 사용
721쪽
ris p sp VBLICA, LIB. III t. 8 biis Solis cursus terminabatur , fatis ossicio socii, curii qui particulas eius imperii adopti sunt, ius rogantib dicere oculabunt i cur non potius omni studio, labore, industria in id unum incunabent , cum nulla sit laudabiliorphilosiophiaepars, inquit Plinius,' quam agere negotium a m eis i publicum , cogno cereri iudicare , promere , O exercere iustiria=n, quaeque philosophi doceant, in su habere Quod silegitima scicialia iliciique dicendi munus principibus tot ac tantas utilitatCs parat, quanto uberiores futurae sunt, si illa ipsa quaenaaicitatis propria sunt per seipiam tractabit caetera quidem princeps magistratibus committere, iura maiestatis eorumquci ignitionem exuere, non nisi cuna in perio ipso polci L Nae illi valde caeci, surdi, muti; qui quae sua iunt&quam maXime propria, nunquam nisi alienis Oculis intuentur, alienis auribus audiunt, nec nili aliena saepiusque peregrina lingua loquuntur superius quidem documaus, non modo peregrinaria gentium sed maiorum etiam nostrorum exemplis, ignauiam regum qui Omnia domesticis crederet, sibi posterisque suis exitium attulisse.
Haec argumeta speciosa quide videritur iis,qui arcana imperii abditam tuendae maietatis disciplinam non satis perceptam usu cognitam habuerunt. Mihi vero
propius intuenti, non modo nec ellarrum non videtur,
Dd ne utile quidem ciuibus, principem per sese ius dicere. Concedam tamen id praeclarum fore®itimat state dignum iidemus,tales fore principes, qtiales Scylax Indor reges opinione libi anxerat id est , tanto sis bditis praestantiores, quanto Dii mortalibus stiperioressent. Quid enim praeclarius e siet, de ad splendorem illu Cur princeρ, diruis, quam iri clari illim populi luce positum principe deberi. per seipsum equitate summa iudicaret bene de Republica meritis sua praemia , sceleratisin facinorosis supplicia irrogare necesse est n. virum bonum ac sapientelii esse, qui non nisi bonorum ac sapientum coetu delectetur;&integritate ac iustitia praestate, qui siumma aequi
722쪽
or IOANNIs Io DINI intue*1dum,& ad imitandum proponat,nisi qui principem irrideri,in populum deprauari velit quae enim leuissima sunt in caeteris peccata, in principe flagitia iudicantur: nec magis latere postulat, quam in ore ipso ac vultu foedillimus cancer: nam regiae tortunae sublimitas regum actione Obscuras esse non patitur. Est autem 1hbditis omnibus quasi lex ab ipsa natura insita, ut omnia principis diista facta,gestus, mores accuratissime imitetur; atq; in id unu intentos habeant oculos,s udia, mentes, ut eius singula vitia,virtutes,omne
denique corporis 3 animi habitum ipsis animis: mentibus expressum habeanta virectissime Plinius vitam principis censuram appellauerit, eamque perpetuam,ad quam dirigimur Mad quam conuertimur. Haec illa est: ab antiquis lima vetustate posteritati tradita disciplina, primum ab ipso Sapientiae magistro, deinde a Platone,
Cicerone, Liuio, Cassiodoro repetita qualis scilicet'erit ciuitatis princeps, talem quoque populum Juturum Melius etiam hedoricus rex Gothorum apud Cassio dorum, cum ad Senatum populumque Romanum scriberet; Facilius es , inquit, errare naturam, quam dissimilem
sui princeps psit Rempublicam formare. Quid exemplis
in re tam peripicua opus est Θ domesticum illud tamen de multis Francisciis maior rex Francorum,S MansbrAfricae ac Hispaniarum Imperator,alio quidem uterque tempore ac loco, bonas artes ac disciplinas incredibiliter amplexatus est repente principes, patritii, nobiles, sacerdotes, milites,opifices, omnis denique aetas, omnis sexus tantis studiis omnita artiu ac disciplinarum scientiam prosecuti sunt, Vt nullis via qua seculis, ntillis squaregionib: tanta doctorti hominum seges quam sub illis principib. exstitis e videatur. cum igitur tatum valeat principis imago, ad conformandos, in utramq; parte
mutandos suoru mores; summopere cauendum esst,ne principem nil optime a disciplina, uberiuS etiam ana. tura informatum, populo spectandum exhibeamus:aut
si vitiosus erit,suorum oculis quali pestem popularem modis
723쪽
modis omnibtis subducamus. Non propterea dices tu quidem, principem vitiosum oportet a publicis actionibus,a foro,a Senatu,a iudiciis anstinere: cum nemo tam
sit deprauatus,vinullis virtutibus, nulla laude excellat, nulla vitia dissimulare pollit; quarum virtutum ac Vitio rum delectum habituri sunt ciues;vt haec quidem declinare,illas amplecti facile possint. Ego vero vitia potiugimitaturos quam virtutes existimo: eoque facilius quo citius ad vitia quam ad virtutes glisi it hominum natura; de cum unus sit ad virtutem rectissimus aditus, ianumerabiles vltro citroque sua uosi anfra stus, quis dubitet quin praua potius quam recta sequamur Fuerunt in Alexandro Magno raristimat virtutes, sed rerum a se pest arum gloriam ac decus turpissima ebrietatis consuetudo' foedavit: quum etiam talenti praemium proposuillet ei qui pocula vini ampliora siccaret: in quo certamine quadraginta cum eo qui praemium tulerat estulis visceribus propemodum spectante rege crepuerunt ac perierunt. Hunc igitur morem non modo Graeci, sed turpiter caeteri quoque principes imitari studuerunt. Mithridates
vero,etiam Iis qui auidius vorarent ac biberent, praemia
proposuit, in utroque genere victoriam si vincere,ab intemperantia vinci fidissimam est adeptus.
Virtutes vero simulare, aut vitia dilli mulare, cum omnibus , tum vero principibus difficili muni semper
visum est: quia cupiditatibus imperare, domitas habere libidines, perturbationes cohibere minime omnium didicerunt quae qui nesciat , malus est simulationis magister futurus. Dionysius iunior Platonem Syracusas acciri iusserat , hominis virtutibus ac Lama illustri excitatus ut primum viri verba voces, sapientiam gustauit, momento histriones , ebrietates, lenocinia, meretrices sese a principis conspeehu subduxerunt: sed quia vultum mutarat, non mentem,ec libidinum illecebras, non ipsas libidines exegerat, diu vitia distimulare non potuiti, nec Platonem diu ferre, qui non prius aula excellerat, quam princeps ad conlueta flagitia, nota
724쪽
7io IOANNI, RODINI quidem omissa,sed paululum intermissa rediit.Tantum
Valent principis ad immutandos subditorum animos illecebrae,multo facilius tamen ad vitia quam ad virtutes. Sed domestica libentius qua externa memini. Fracis maior rex,accepto vulnere, capillos, quo facilius curaretur,toderi iusterat:repente domestici omnes Principes, nobilita s,magistratus opifices; omnes denique ordines capillos omnino de capite decuti curauerunt: ac si quis maiorum vestigiis inlitteret,aut to deri turpe duceret,cuomnium risu excipiebatur; cum tam regum insigne ab hui' imperii primordiis semper antea fuistet, nec nisi, triciis ac nobilitati cavillitium nutrite fas erat caeteri se uili habitu tonderi tam diu coacto sunt,quoad PetlusLombardus Parisiorum Ponti sex obtinuit, pro ea qUae tunce sat Pontificum in reges auctoritate, ut plebi capillos alere liceret. At principis assentatores, non modo animi, sed etiam corporis di naturae vitia niodisi innib assingere conantur; S ut procul ridentem aspexerint, rident: si claudus est, claudicant ipsi. Alexander Magnus d Al- . Plis,auh. ibi phonsus re Aragonum colla contorquebant; hic quid
D tris, a natura, ille .a consuetudine deprauatus 'Laulici canes
utriusq; vitium modis omni b.studebant initari. Quid i- .gitur ciuitati pernitiosiusquam principum vitiis subditius imbuere velletillud etiam exitiosius, quod principii peccata leuissima quanquam leue nihil in eo genere, videri potest: amplificare student aulici, ut quocunque prosciscantur,populi mores deprauari sit necesse: florcustarum S erucarum examina populatis frondibus ac frugib. etiam in posterum semina relinquunr, quae agros dc arbores quantuanuis puras ac fertiles inticiant. DemuStamen,Vitiosum non esse principem sciarum mortalibus ac Dei concessu tributum donum,quum vix singulis aetatibus linguli principes tolerabiles reperian tur summa virtutis esse, vitiis item vacare: tametsi maximum interuallum sit intelicetum inter eos qui vir itutibus imbuti sunt, qui a vitiis deseruntur:.via ramen d
fieri potest ut non aliquid excidat principi , quod pe- euntib.
725쪽
DE RE WVBLIAE A LIB. IIII. III stantibus Usummouere possit. At multum de principis eius dignitate detrahitur, qui aut ineptus sit, aut es Qvideatur Demus igitur illud quoque, nec vitiolum nec ineptum elle,ac ne videri quidem, sed praeclaris virtutibus informatum ipsa tamen subditorum cum principe
consuetudo, maiestatem plurimum minuat, δί eius contemtum parit contemtum U. sequitur contumacia,&a
principe defectio. Quod si princeps se populo terribile
ac metuendum ostentarit, ut maiestatem tuam tueatur,
metum quidem fortaste suis incusserit, sed tantumdenide amore sui detrahat Oportet amor autem suorum multo magis ad Reipublicae salutem quam metus, necessarius est eoque magis, quo qui atriat, violare metuit quem amat qui V. metuunt nec amant, hoc unii student, ut quem me tulit oderint; oblata occasione, si pollini.
Ac mihi quide alti cogitanti, videtur Deus Opi. max. Vitam compendiariam principes humanos docvule, i si sequantur,c, amari possint,&metui quia sese mortalib. non nisi latenter quidem dormientibus, nec nisi paucillimis quibusdam summae sanctitatis ac integritatis viris insinuat'. Cum vero decalogum sita voce promul- gauit,fulgura, tonitrua, flammas, ac turbarum mirabiles nitus de clangores tanta vi excitauit, ac tantis terroribus populum perculit , ut omnes proni ac trepidi procumberent; cum illam rerum sectem nec contueri pos sent, a Deo precarentur ne deinceps vocem eiuS, qua ferre non poterant,audire cogerentur, sed per Moysen, quae vellet iuberentur Deum igitur qui non niti mente conspiciendum se praebet, suas leges resonantem semel audiuit una omnium selectissima gens cum tamen omnibus locis ac regionibus, omnibus horis ac momentis mortales omnes,imo vero omne animantium genus flamma caritate ac bonitate sempiterna foueat, ἰο-norum omnium cumulis abundantillime augeat Principem igitur in Reipublicae administratione , illam quam Deus in mundi procuratione adhibet sapientiam
726쪽
imitantem,adiibditorum a populi conspectu se quantum licebit subducere: nec se nisi cum maiestate flamma
contuendum praebere sua consilia& arcana cum paumcisamissium nrae sapientiae ac integritatis hominib',quorum delectum singularem in primis habebit, communicare.&eOS suarum legum interpretes adhibere; ubditos denique summa benignitates caritate fouere, cibi mnibus hostibus summa prudentia ac potentia tueri o portet. Exstat liber De mundo ad Alexandrum Magnum , in quo quidem Deus uniuersitatis moderator, cum rege Persarum potentissimo comparatur, qui in armce superba triplici muro ac fortissimis propugnaculis munitissima, omnibusque deliciarum generibus abundantissima, domicilium habet: ac taetli mortalium nemini visendus esset, praeterquam paucissimis quibusdaamicis; nihilominus tamen ab extremis Indiae mellesponti finibus quaecunque in imperio gererentur, breui temporis interuallo dispositis undique flammarum ferspeculas indicibusvi exploratoribus,intelligeret ac sentiret. At nulli principes tam magnum imperium tamdiu tenuerunt;nulla usquam subditorum erga principem bedientia maior, nec iustior vllius principis erga suos
Iam v.principes illi si libidini seruire didicerunt,aduce conspectu multitudinis se ipsos in latebras subducere
cosueuerunt,ut liberi omnib. voluptatum generib expleantur:visde Tyberius optimus simulationis artifex, insula desertissima ad fruendas voluptates conquisierat; turpiter ille quide, minus tamen imprudenter, Mutim purissimarum libidini odore teterrimo loca puolica q; ac priuata cospurinni: qui cum plus exemplo quam scelere ipso peccant, tum etiam in uniuscuiusque mentibus Sanimis sui contemptum ingenerant. At princeps qui
modo ipit, quoties ei populo conspiciendum praebet quod quam raristina faciet deipsum ita compa-
Tabit, Vt ore toto ac vultu maiestatem mista modestiae
grauitate spiraro videatur, ac potissimum in sermone, in quo
727쪽
DE RE PUBLICA, LIB. IIII. I in quo dignitatem 'ondus sententiarum inesse oportet:ac dicendi genere utetur, quod sit utcunque a populari remotum: qu a paulo disiiciliora piincipi videbuntur, praest abilius erit Veii paucillime loqui, vel omnino
conticescere cum sciamus homines in tantis rebus, aut
ut contemnant,aut metuanr,aut oderuat,aut ament, o
pinione non minusquam aliqua ccIta ratione commoueri.ac si verum est quod Sapienti magistersci ibit, Muiatos,quamdiu vocem continent,sipientissimos Iudicari, quantuprincipi publicam oratimnem habituro enitendum erit, Vt Ore, vultu,verbis, Omni denique actione, cum digni late maiestatem tueatur nam haec singula pro legibus, pro exemplis,pro oraculis haberi consueuerunt. In quo Tyberius ne quid peccaret, nouum morem inuexit, ut scriptis conueniretur ac responderet Moris erat, inquit Tranquillus,eo temporeprincipem etιam praesientem scripto adire'. Ab iis vero qui saepius sermonem habent in con ' 'φ 'clone, apud Senatum, coram populo, multapcccarimcceste est, quae principis contemtum allatura lant, aut existimationem violatura , ut non immerito Graecus nescio quis diceret; Principem non aliterpublice, quam in tragoedia,
si modosapit,verbasacturum. Intelligo quae quisque dicturus sit, nec meam sententiam Omnibias probabilem videri: scilicet principem ab oculis ciuium subducere,sermones non nisi cum amicissimis serere; multis multa iure roganti b. nihil respoderc; ac ne loquentes quidem subditos audire velle absurda illa quidem ac principe minime digna videri. Ego vero
principem suorum ciuium conspectum omnino refugere ac latebras quaerere nolo, ut reges Indiae nonnulli: sic enim de rege Borneo nostra aetate proditum est, qui praeter uxorem liberos alloquitur neminem videtura nemine: sed domesticus aliquis ex abditis locis arundine ori admota solet adeuntes conuenue; ne frequens sit in populi corona, ne omnibus aditu facilis, ne multus sit in suorti, nisi proximorum famili. trium colloquiis; ne iocis,dic eriis,lusu, exercitatione publica voluptate
728쪽
quaerat. his enim rebus principis maiestas, quam modis omnibus illisam esse oportet δύ existimatio valde minuitur atque eleuatur; eoque magis quo maior erit de augustior princeps. Neque erum in eo genere Turcarum autAEthiopum, aut Tartarorum, aut his omnibus maiorem Hispaniarum principem cum regulis aequare oportet; nec ridiculi videantur, si ne aspici quidem a subditisse patiantur; ut illi, quos non nisi demistis in terram oculis alloqui fas est . a quibus non nisi aduers vultud corpore disceditur. Quanquam ad interioris Africae reges nemo nisi adolans , pulueere antea consperiuS, Lea ueta verba facit'. Quod si quis putat, Orientis&Austri reges his moribus ac institutis uti Oportere, quod seruilis&abie ista sit subditorum natura. Aquiloni S vero populuSingenuam quandam animi vim ac praestantiam habere.
quae seruitutem huiusmodi ferre non possit istud quide suo loco, quae regionis cuiusq; natura sit,disseretur: video tamen reges Angliae, Poloniae, Moschouiae, qui ad Aquilonem positi sunt, Gallorum Italorum principibus augustiores , ac multo acculatiusquam nostros maiestatem tueri suam. re iculuΠ', occurritur etiam a pleristitie, principes ulli suorum
qui omnia ope ac1Olicituduae publica omnia gerunt, abalus Inter- alteri Omit dii in remno poliari eius rei exempla de Sardanapalo dc
exuatur. Childerico promere non duoltant; quorum tamen alter
inops a mente;alter omni voluptatum genere diffluens, ad seruitutem quam ad imperium aptior erat sed absurdum est, unius aut alterius principis CXemplo praecepta concludere velle .nunquam corte Gallorum populi magis obsequentes fuere, aut regum maiestas augustior, iupcimis illis regibus, qui non nisi Calendis Mai sese populo conspiciendos proponebant; omnia Praefecti Praetorii, quem Palatii magistiam appellabant,imperio gerebantur. Sed huic morbo ac periculo facile occurri potest,si ad praefecturam Praetoria iram duos tresve collegas princeps adhibetat , ut imperatores Orientisfecisse vidennis citatiet ut potentia singulorum demi inuta,
729쪽
DE RE PUBLICA, LIB. DII. Is nuta,regia maiestas augustior sit ac tutior futura. Nana cum Tiberius Seianum, Commodus Perennum,Theo dolius II. Eutropium, Iustini canus Bellissmium, er cS Artabanu, Childericus Pipmuni haberet, Nessumam cru& corporis siti custodia solis tribuerent, in ea qdixi 'cui cula uaciderunt. Quod autem ad iurisdictionem attinet, multo melius magistratuum quais principis ossici Oexerceri polle non dubito. Quis est enim qui nescit, tam multa in boni iudicis ossicio polita este , ut peritillii nos etiam ac diligentissimos fugiant'plura certe principein ante praeterlabi nece ite eliquam pcrcepta sint. At in eo saepe quod atri QS piae tervectam est, status caula Velia,
Ac si quis principe dixerit iuris ac iustitiae peritis limos
viros habitu ium, quales Aus ullus Traianus, Adrianus, Aurelius, Alexander habuisse teruntur; id quidem nota ita difficili me Romanis principi b. sic educatis videbas, sed aliis mori b. ac institutis nunc vivitur. i his autem n si videt tam multas ubiq; litium dilationes tot subtei fugi: Ire Oru,tor pragmaticorum fraudeS, tot circumloran COIurogationes o clamores, no Od principem non a u-rum,sed ne magistratus quide sine incredibili mole icia,q deuoranda illis est, ferre poste tat ne res quidem mori, in ciuitate Inlaximas maximeque ponderis ac mometrii princeps capere potest; quo igitur modo tot rebus liti duique iudicandis ustaceret si munus illud suscipiati nec tamen recte atque ordine exsequatur, pro iure iniuriam illaturus est. ln utro certe Demetrius, is qui Obsessor est appζllatus, Ma edoniae rex, cum iudicandi ama' obire vel linvideretur,ac rogationes quam plurimas a siti Vllulis accepisset , oblata occasione omnes ex intimo
et insolentia Sc indignitate Macedones siccxarierunt , Vt non multo post exercitus illum deseruerit; deinde tutius populi, conspuantibus omnium animisi secuta defcccio est. regnandi potes a te ad Pyrrhum de- aia. Si ruicipem iudices a iudicia daturum pia ter , Ut
730쪽
lite constituta, deinde plane perceptae cognita,sententiam ferat; erit tamen in iudicum arbitrio qualis sententia feratur, nisi princeps ipse facti quaestionem, testimonia,tabulas,leges, mores, caetera quae ad lites instruendas pertinet, exquirere volet:sed quis non potius litium Rc iurgiorum requiem optetiquibus autem principibus tantum ab re sua otii est, ut etiamsi maxime velint, ea tractare possintZDemus tamen, uniuersi populi iudicia principem nomodo velle, sed etiam poste disceptare nego principis
maiestati conuenire, lites ac iudicia ordinaria pertractare; qui praeterquam quod pleraque rescripta,decreta,iudiciali 1 Prit otio,principum vel gratia vel pecuniis regio nomine erepta videm ';illud iniquum est, sit bditos a necessariis negotiis rebus lue domesticis auelli,ut principe
huc illuc vagantem consequantur: ac multo commoGius videretur liti cedere, quam cum tanto detrimento litigare. Cum autem nulla sit principe cognitio dignior,
quam quae est de capite de fima,de fortunis omnibus, quis accusator reos apud principem agere, quis peragere velitξ quis audeatῖ quis postit in tanto fortunarum ac vitae discrimine si reus euaseriti Etenim cum principes vix unquam reos damnare consueuerint, damnatos saepe restituant, non modo nulla peccatorum vitio, sed summa improborum impunitas ista ratione in Republica sequeretur: quo nullum certius est cito periturae ciuitatis argumetum. Cui calamitati cum variis legib.occurri soleat, tum V. nusqFlam commodius qua lege Conani Scotorum regis:indictum illud appellant, Mediolanesium morib.vsitatissimum; quo quidem sanxit arcam perfor tam in maximo cuiusq; urbis templo constitui, in quam cuique latenter iniicere licet delatorios libellos,quibus scelus admissum, locus, tempus,testimonia,rei denique, consciorum ppetrati criminis nomina perscripta sint. magistratus stato die urnas aperiunt, stionem habent; reo damnato, bonorum dimidiapars delatori cedit. Quet ratio vindicandorum criminum perfacilis est apud o din