Ioan. Bodini Andegavensis Galli, De republica libri sex, latine ab auctore redditi, multo quam antea locupletiores ..

731쪽

DE RE PUBLICA, LIB. III r. IIginarios magistratus ac iudices, quae nec a principe expediri potest,ac ne commode quidem explicari. Quamobre Tyberius ineunte imperio pala dixit in Senatu, cmagistratibus saepe rescripsit , si magistratuu iurisdifctioni

nec mutare, nec ad se pertrahere vcre maius es e quod aprincipe quam quod maiestatepetatur. Neq; vero mirum cuiquam debet videri, cur iudicadi munus antiquorum regum proprium, nunc Vero magistratuum sit quia cum nullis adhuc legibus populi, terentur, sed regia manus ac Voluntas pro lege haberetur', necesse erat causas ciuium a principibus iudicari: romulgatis vero iudiciorum publicorum ac priuatoruegibus, 3 quae quibus peccatis supplicia, quae merentibus pr. Pinia dari oportet, necellitas illa sublata est,&a principibus ad iudices delata. Sed hic occurri potest, principem no modo rerum omnium magnarum scientia eruditum, sed etiam omnib. praeclaris ututibus iubornatum: eius etiam imperium tam angustis finibus terminari posse, ut vel unius oppidi regioni b. sine cuiusquam inuidia concludatur: eum vero iucundillimos pacis ac suauillimae tranquillitatis perincipereti uchus; quis regnu illud ac regem quoque ipsum in summa felicitate non putet constitutu, si princeps iudicandi munere per se ipse fungatur Ego vero,siquid

sentiam exquiris, ne illi quidem principi tam beato, nec ciuibus ta fortunatis utile puto principem iudicare monquia sui principis maiestatem suo diti lato cultu amore prosequuntur,ut nec satis libere ausint lites interdum

odiosas aut non sine aduersariorum inuid Ia exponere: aut quia negotiorum multitudine princeps obruatur:

sed quia nihil tam principis proprium est quam cle ira entia; regis quam misericordia maiestatis quam lenitas. Et cum tanta esset in Tito Imperatore morum facilitas vivi illum humanigeueris delicias appellarem, ad iudicandi munus distici lime accellit ac ne quemquam capitis damnare cogeretur'. Pontificis max. munus libentisti me f amplexus est cum tamen Imperatore caeceii, qui etiam

732쪽

Pontifices erant,aiudiciis capitalibus minime omnium abstinerent, nihil est autem verae iustitiae tam contrarium quam comiteratio nec iudicis ossicio quicquamagis repugnat quam nitiericordia: cum diuinis aeq; acti u-manis legibus iudex cuiusquam misereri phibeatur. Id

enim maiestatis tam proprium esse docuimus, ut ab ea cliuelli non possit. Igitur princeps utramque personam pro tribunali agere cogetur, scilicet parentis clementis

D i, k integerrua ii iudicis.

Ac si quidem principis animus suapte natura lenis

est,nerno tam sceleratus erit, qui supplicia legib. decreta non estugiat, si principem habiturus est qui lacrymis,gprecibus , qui casibus humanis commoueatur. Etenim Augustus prudentia nemini secundus, parricidam cum interroguet, sic auspicatus esse dicitur, Certepatrem non occidi in quibus verbis non modo reum erudiebat, quid prinoipi, eidemq; iudici responsurus esset, verum etiam parricidii veniam humanisti me largiebatur. Quin etiam Neronem ferunt, cum iudicio capitali iubscribere rogaretur, Utinam, incluti, liferas ne sit rem. At M. Tullius cum Ligarium, quem Caesar damnare proposuerat, defenderet, his vorbis Caelarem paululum ab uacundia placatu, urgere coepi r Cati as, Caesar, egi multas; ct quidem tecu=n,

cam te tenuit ratio honorum tuorum; certe ml qaam hoc modo Agno cite iudices errauit apsus est, non putauit sinquam posthac ad parentem sic agi solet ad Iudices, Nonfecit, non cogitauit, is testes ictum crimen: Di te Caesar defacto Ligarii iudicem esse , c. Quibus illecebris ac verborum luminibus Cicero Caesarem ita commouisse dicitur, ut

non prius orationis bretiissimae partem dimidiam audiret, quin reus plura consequeretur quam sperarat. Si Caesar Orator omnium sit Parratis&quidem Ciceronis aras . iudicio clarisiimus', quique fortituduae ac prudentia parem haberet neminem, aduersarii omnium maximi eloquentia fractus ignouit ei, quem capitaliter oderat,

quis princeps aliquato leuior, qui deserti hominis ficta

orationem, aut muliercularum gemitus ac suspiria, aut voces

733쪽

DEREpvBLICA, I Id. IIII. IF voces dc lacrymas puerorum sustitiere possit'Rex Agesilaus rerum gestarii gloria: gratia florens, importunis amici precibus coactus, ad iudices iteras dedit, qui b. petiit ut reus, si falso accusaretur, causa bonitate vinceret; sin iure conuici us est et,ut tamen in Aeetilai uiatiam absolueretur; quibuscunq, modis supplicio eriperetur. O quam multi poenas legum e frugerent, si ill dices principum literis, non modo occultis, sed etiam patenti b. re scriptis obsequerentur quid pi incipe tacturum putas si iudicarei Non igitur conueniunt iudicia maiestati. Ac si quide procliue est, in eo genere principem labi ac decipi quanto procliuius populo iudice, qui sceleratissimos quos' poenis eripere, optimum queq; damna re consueuit ut quidem Athenienses ac Roman .s,piu sfecisse videmus.Nam cum Servius Galba summus Oraistor maiestatis accusatus&conuictus teneretur, oratione Scactione ad misericordia accomodata, filiolosamplexus populo commendauit, ac lacrymis estulis facile ponas euasiit. Itaque Cato maior, qui reum peregerat, dixisse fertur Galba misi puerisi lacrymixabuteretur,

starum conicientia freti qui nec precibus, nec lacrymis abuti poterant, si vel mendax Orator, vel calumniator improbus accusaret iniquissime damnabantur. Principem vero no Oratores, sed assentatores, non aperte,sed late ter variis traudibus circumuenuint. Itaque nobilitasPoloniae , ut magistratuum aes egum poenas effligeret, beneficium a Ludovico Poloniae&Hungariae lege extorserat, vis iudice nobiles cauiala agerent, quoties de capite aut fama quaereretur ', ex quo flagiti Oru Omnium b =mου s. impunitas secuta est, ac sii quando rex accusatorum pota , tentia de gratia coactus nobilem damnauerit, nunquam tamen ullius sceleris ausi quisqua capitali 1 upplicio, sed annui tantum carceris poena tenetur. Demias principe non facile milericordia cornoueri; verenduna tamen, ut in iudiciis crudeliter se gerat. Nam cum inediocri ratem

tueri cui l dilhcile est, tum vero principi b.disiici limum.

734쪽

Si princeps optimus sit,ac virtutes amplectatur,sceler tos capitaliter oderit: cum sapientillimus quisq; adue sus improbos indignatione ultra modum commoueatur. Quid ex eptis opust pleni sunt libri, plena antiquitatis memoria. Cum Augultus incredibili prudelia Romanum imperium moderare tui; frequenter iudicabat, ac damnatorum poenas initio grauiter ac modestri atq; a Inlib. Dε ira interdum acerbius ferebat,ut Seneca scribit quam qui

plectebatur: quia tamen in iudiciis adeo sequens erat, ut saepissime damnare necesse haberet, seuerior fiebat. Itaque cum Me coenas familiaris ac domesticus illum P tribunali quam plurimos variis suppliciis addicere animaduerteret,& iracundia quadam flagitiosorum muli, tudine permoveri, nec tamen ob iudicii frequentiam illum conuenire posset, tabella in sinum coniecta carn i. z. cem appellauit a ic Augustus constitit,&vt iracundiam liberius exsultantem cohiberet,iudicium soluit. Quamobrem maiores nostri prudenter, qui Curiam publicorum iudiciorum , quam nostri homines Torneliam appellant, ita instituerunt,ut singuliCLaiarum singularum iudices velut in orbem statis temporibus in

ea iudicarent, ne perpetua capitalium iudiciorum consuetudo insitam unicuique a natura clementiam omnino eriperet, S animos esticeret quam pro natura crudeliores, quia quanto quisique metior est, tanto dissicii , in- ζ ' 'quit Theophrastus adurejus improbos iracundiam cor hibere potest, quin aliquando in urorem erumpat. Nam

Claudius Imperator cum accusatorem,tot ac tam multa scelera de eo narrantem audiret, continere sese non potuit quin turpiterin contumeliose pro tribunali gla-d Tranquild in dium in os eius produceret i Si princeps ad crudel1ta μ' ', tem natus sit, tribunal cruore ciuili foedabit ut Caligulam ferunt quinquaginta reos capitali poena, de qui lcmex diuersis criminibus eadem sententia damnasic ac sae- Caligulscru pe ob idipsum tantum reos supplicio addi iste, ut ceruicibus secandis voluptatem&gloriam quaereret aut gla

dii acie experiretur. Igitur si modus ac mediocritas illa, quae

735쪽

D RE VnLIAE A LIB. IIII. 72Iquae crudelitatem inter&misericordia interiacet,qu.ar que tam necet uti nidicibus est; in paucillimis reperia. ἡ 'ur; quis in principi b. fore putet, in quibus acerrimaeq-dani cupiditates insunt ac Chemente Inmaorum perurbationes, quibus ad extrema quaeq; praecipites agun- ur ira pliuato runa in principem dig latio; uacundia aeterorum, in prIncipe furor appellatur. Sit tamen princeps ab omni pertiri batione liber: qui

aecua, nec OdIO, nec gratia, nec misericordia commo-aeatur: sit omnium virtutum ac scientiarum orbem co-

lexus; sit etiam iudicandi petitillimus; sit deniq; omni- Ius curis ac negotiis vacuUS; nec metuenda sint ea quae liximus incommoda sequuntur tamen grauiora, tuaellum a iudicando prohibere debeant. Nam cum princibi multa ad imperium retinendum Vtilli ima praecepta Imperandi radi possunt tuni vero nihil tam necestarium est,quam Num t omnes illum quantum quidem laesi poterit amore ic beneuolentia, nullus odio prosequatur. Illud autem Inanium optime consequetur , si poena ac praemia pro a ieritis cuiasque decreta sunt.Et quoniam gratiosissima

uni praemia, poena vero odios illimae principem oporet, tame cur&colatur, Omnia praemIatribuere, magitiatus inquam .imperia,sacerdotia, curationes, munera, Ieneficia, testitutiones , poenam vero irrogare nemini:

ed magistratibus intege irimis ac prudentillimis per 'νι Cie poenarun irrogationem. Ita fiet ut principem luis erga singulos benefactis subditi omnes suin mare laevolentia complectantur; inimicitiarum nauiunati blata, ct in magii ratus ac idices derivata causa. Hoc psa natura nos docuit, quae inter apum examina regi b. iculeos detraxit, quo minus cuiquam nocerCnt. Ac tametsi sacrae literae nos erudiant pelles Omne Tiorbos calamitates e casus humanos ab ultione diui-aa pendere: Omnium tamen theologorum, qui res diui-aas accuratius tractant, summa consenti Otii, nihil horum a Deo opt. maculab effectrice auia fieri, sed con- est u quodam, d causa non prohibente derivari: quam

et quidem

736쪽

omnia traduxerunt, Iouem tria fulmina iaculari, quas L a Uni IIIa IIsbia albas,riaras, atras appellanta. albas vidε

uias Trais esse innoxias, quia Iouis unius consilio 4 amica traie-ιvium dis Entu, ctione ad Solem heri soleant sine cuiusquam ostensio- λι- ne. Id sioli fulmen, inqui I Seneca, placabile est quod mittit Iupiter. Rubras vero fieri traieci ione ad Planetas minores, quae consilia Deorum morum vocant, quo fulmine aut fruges aut animantia bruta feriuntur homines non item tertium fulminis genus atrum es e dicitur,ltraieci ione ad stiperiores planetas, qua consiliaDeorum maiorum appellantur,seri consueuit: ex quo caedes ho-ininum te tur. Nam Iovialis Theologia triplex illa quidem δε ad Philosophos: ad Pontifices non minus pertinet, quam ad Poetas: prima quidem ad mundum. d ad causas in natura positas secunda ad ciuitatem, quae sicris lacrificiis cotinetur tertia ad theatruna spectat: vi M. Varro eleganter scribit lib. vnoin vicesimo Reru

humanarum.

Omnisi tamen costans opinio est, De oria omnlii principem, quem ipsi Ioue melle putabant, nec irasci cuiqtra, nec violare quemqua, at ne damnare quide sed mediis interiectis causis,& Angelorum imperio ac potestate omnia procurari. Acbppterea Veteres AEgyptia legem inde usq; a Prometheo legislatore repetebant, qua reges non modo hiberentur occidere, sed etia supplicia spe sta, lut pch in re ne ex illis spectaculis vilia in pectatorib. crudelitatis v si q/- vestigii restaret. Mihi quide arcanu hoc imperii nostri permagni vitum est, Uad beneuolentia subditorii erga reges plurimu valet; a regib. Omnia praemia,largitiones, honores, magistratus curatione , Imporia proficisci a magistratibus vero poenas ac supplicia decerni irrogari Nam cum Guillelmus POyetus meus popularis Francorii Cacellarius, violatae maiestatis reus, aduersariorum gratiosissimorum inuidia circumuentus fuis tinoluit princeps qui ostensionem acceperat, se iudicem sese

737쪽

D REDUBLICA, LIB. DII. 723 e at ne iudicio quidem adesse: iuua etiam cum reus P .i aliorum iudices Omnes reiectilet, placuit ex omnibus i ii corum Curiis iudices selectos, S ab omni sordium tr tricione vacuos, ad eam iudica dum acciti. Em itio intuli ii potest, u in o inris ac iustritae cultui et hoc imp illum i cum iisdem ii retemporibus Thomas Mortis Anglorum, Hieronymus Oro Mediolanentis an ci ii alius, torque maiestati c. lsam dicereiar; quorum altei coniuratos&eiusdem sceleris in principem reos Piudicibus haberet alter aduersarios omnium maximo S. Sicli; itur iubornatis teli ibus, i cum reo compositis, cusumma ninium ordinum inuidia , vir sanet: stimus ac intege; imus capitis anatus est; nec prius testes patrio

in D: GILTH vn.ZMOcc effuderant, quam successor in id. f.

eotae mas isti atri Iudex ide&accusatorie re alsentiente, IR *ψη- senis laudari illini ceruicem carnifici feriendam praeberes; qUiae clude hi m. agnam H clarico regi apud bonoson ines aut diana conflauit.

Hic forsitan diceres illustrium per narurn dignitatem id pollulare, ut quoties de capite, de fama, dei ortunt et, Omnibus agi Pur. princeps ipse fulcipiat cognitionem. Cum etiam Dux Alcngonius Caro h clici rancores mregis propinquus perduellionis reus esset, senatus regi

consulent respondit', ill utum illud nec conminu, nec ter ' uinari po sie nisi a Parthin I rauctae rege i oprae ente. Idem Ludovico XI. regi de causa Renati Siciliae Regis Senatum roganti responsum est etiamsi in cars a Iudices interloqui e nn a Ff oporteret, regIabes non lIcere. Haec quidem ex actis Curiae didicimus expres limus. Nihilominus tamen recusententiam ferre non licebat cum ne iudicio quidem maiestatis reges olim affuerint , tametsi principum ac Parium causa ageretur. Et quidem exstat in actis Curiae testatio Ducis Burgundionum, qui tunc at aer g don inriso secundus , qua publice intercessit, quo minius Cato is ar/MI,

VI. rex iudicio perduellionis, quod aduersus regena Duarrae constitutum erat, adesset. Consimili interces sone Pales Franciae coram Carolo V. rege Obtestata iuuet.'

738쪽

ne iudicio Ducis Britannorum interesset; aut si morere, maiorum in nouare vellet, uno consensiti senatui ac posteritati testatum id voluerunt, ac suae declarationis a stasibi decerni petierunti uita testationis acta Paribus ac procuratori regio decreuit. Itaq; cum de fortunis omnibus Marchionis Salustiarum Francisco I Rege Franco

rum aggretur, magna contentiori certatum Cis, ac ne-

cellariis argesmentis rationibu que tum diuinis tum a Fat P huinani; - , demorast ratum, reae in a iudicio Denitus ab-

. .et, rum, de linere portere Acta me sta egio procuratore causam fm O mp urgente iudicio rex interfuerit. nec sententiam tulerit .LDe Oniuxat qua Marchioni bonam tim me pia Diicata ruerunt, ni

Panor hilo nainus plerisque visum est iudicium illud ereptum dicit ' fuisse. Quamobrem cum Cal. iisthenis ac Philotae aliorumque coniuratorum perduellium capita peterensur, bE tiin, Alexanger Magna Vnec belli dicem sere 1 re iudicus iurei essei sum platami,ne iudicibas mettim incilyspaYt liber. an iudicandipotestatem ademis videretur. Nam 1 coli trama ruram ς' δ est ut eundem iudicem dc accusitorem feramus rex

autem In OmnibuS publici mclictis accusator lit; quan po

taverius est in crimi ire perduellionis,quoreus principis vitam aut famam viola sie dicitur Quamobrem D. Ludovicus iudicia maiestatis aduersus Petrum Britanniae Ducemi Thomam Flandria Comitem, tradi arenoluit nec Philippus Longus Rex Francorum, Roberti Flandriae Comitis causam sed omnia iudicanda permisit Paribus, quorum imperio ac potestate iudicia constituta sitiit de Gententia his verbis concepta Nos Pares Franciae ad rem: aestam ct mandatum egis enimus insitam citriam Para iis , ten: imas riam cum XII aliispersonis, ctc. Item sententia aduersus Petrum Maledoctum, qua Britanniae riducia ab eo adiudicatur, lata est ab Archiepiscopo Rhementi,duobus Episcopis, octo Comitibus, Matthaeo ominorancio Vicecomite Bellio montis,dc Ioanne Suessionensi hac formula conceptari Wo-ΤvM trimas quod nos coram cari Omo domino nostro Ludovico rege Francis,izdicauimus, O c.quibus Verbispe spicula fit, reget α

739쪽

D E RE pvBLIAE A, LIB. IIII. 72 rege quidem auctore, acopius pr. Eiente, non tamen iudice, si satellatis iudicia disceptari consueuisse. Cum vero Alpitonio Pictonum Comite naoi tuo, Rex Neapolcos haereditatem uire legitimo ad se delatam creuillet, quam D Ludovic' iure accre condi ad se pertinere diceret,iudicio abstinuit Nec Franciscus maior initi dicio aduer-stis Carolum Burbonium perduellem constituto sente-tiam sibi se en ap rtauit, tametsi praesens adester. Quintiam cum de fide a Comitibus Campaniari rari landa ageretur, iudicium ab aliis principibus rege prael clite constitutum est ac terminatum; cuius sentcntiae scii mula a μ' ' M .

inensi Archiepi coe o ct Lingondus, ili lino a Lilauri Isi, Ph. Bellovacensi Stephauo Noviom seps opis: Crothoite Di cessur-glludiae, o aliis i copis 'Baroni biu,&c. nobis aulientibus iudicium approban ιbiis. Quod si aequum ac verum est principem iudiciis abstinere oportere, cum quid sua intere it, ut in omniti beneuolentia velut in arce munitillima acquiescat; quanto magis in cautis capitalibus maiestatis ac perduellionis id fieri oportet: Succurrit in mentem qinestio habita aduersus Valerium Burboniae colurationi reum, preside Selua quae a coniuratis Tarrari de X pressa lunt, Brinone Rhotomagensi' Praeside ac iudice quaestionis: a via Is 23 .

quibus quaestionibus plane intelle istum est non alia in coniurationis rebellandi causam Carolo Buibonio fuisse, quam quod Franciscus rex,&publicam, dematias causam nimis fouere id cretur; cum agri publici cximperii legib. ac more maiorum sublata fiducia cis ubii cae vindicarentur; quae Surbonius iure legitimo ad se de-hira contendebat. Si rex iudicio penitus abstinui siet,

quanquam a illinuit quodammodo, si tamen uidi cibus integerrimis ac procuratorib fisci tractis da omni. reliqui iter, nec Re publica nec rex ipse tot ac tantas calanaitates pertulisset. Nam qu cunque sententia feratur,

740쪽

16 IOANNI. BOD IN Iobnchur, Si princeps ipse iudicet,iudicia breui explicaturus P, prosio utionibmorogationibin ad principem omnino ablatis. Quis est enim qui nescit quam magnis exemplis litigandum quam multas ambages ac dilationes, quam ubios anfractus, quot repulsas ac molestiaS deuorare opo ret eos quibus aliquid in aula negotii estὶ Neque v.putandum est, iudicia eo meliora fore quo', breuiora. Tametsi enim Thucydides, Areopagitarum sui temporis facile princeps, in eadem qua ceteri sententias uisi e videatur scilicet scelerum ultionem repentesie hi oportere: ego tamen Plutarchi, imo v. Hebraeoruma a, b b. sententiam statuo veriorem esse. Hi quidem mora mymp ῆς μ' - iudiciis publicis trahi oportere necessarium est e ducunt

ei, qui recte iudicare volet. Ille vero in eo libello quem dederam uiuinis ultione scripsit, pspicue docet homines ab immortali Deo admoneri , tardissime ad capitale sententias veniendum esse velut res ipsi magis conspicua sit; velit ab improbis prius fructum aliquem decetapere liceat, quam moriantur; velut scelerum aliquando poeniteant velit grauius puniantur sunt enim eo acerbiora supplicia quo diutius impendere videntur

vel ut aequius ac melius de alterius capite iudicetur. Ne queenim fieri potest, ut si iudex ultionis appetitu , vel perturbatione, vel aliorum temeritate feratur, quanta cunque sit Integritatis ac prudentiae, recte iudicet quid igiturde principe sperandum qui utroq; vacat Senteti magistratuuba minorum a maiora bus emendari solent qui alitem quae apriticipe iudicata fuerint, restindere poterit. 4s enim qui priore iudicio no satis accurate cau- amaexplicauit aut si quid errore praetermisit: si prouocandi locus est, omnia commode fircire poterit: scd sprinceps ipse prima iudicia tractauerit nullus erit pro-υocandi locus aut erroris emendandi relictous Quae sic nobis disputantur,ut principem omnino a iudiciis a ceamus, niti summa sapientia praestet, aut prudenti uri

hominu consiliis sua iudicia constitui ac terminari velit: clusinodi causa fuerint, quae principis cognitione a iudi