Ioan. Bodini Andegavensis Galli, De republica libri sex, latine ab auctore redditi, multo quam antea locupletiores ..

811쪽

DE RE PUBLICA, LIB. V. 'ν cuique genti conueniat,is profecto naturam oppugnare videatur. litium vero constituendarum ac iudiciorum legesin formulae ab Asia minore, a Graecia,ab Italia, a Gallia, atque omnino a mediae regionis tominibus fluxerunt: Gaura , inquitasse,causidicos o Vacunda Britannos. Et qui lites, quibus Gallia mitifice delecto tur,a stirpe se conuellere posse putant, nae ipsi nostrae ciuitatis euersionem moliuntur. Necoste est enim aut vi aut ratione controuersia dirimere; quorum alterii hominum, alterum bestiarum quodammodo propriu est. Deniq; maximos quos' Oratores, Iurisconsultos, Legumlatores , Historicos, Poetas, Actores fabularum,Pque hominum mentes sermonibus d verborum illecebris permulcent, a mediis regionib. planum est origine habuisse. Hic rationi b. ac feciali iure Legati principum cotrouersias, quoad eius fieri potesto,dirimere cosueuertit:ac testari deos de homines,se inuitos ad arma venire. Vt autem Aquiloni ad vim facile prorumpunt;medii vero populi leges&verborum lumina conquirunt. sic Australes astutia: calliditate uti aduersus Aquiloni

os; u religionum metu suos terrere consueuerunt.Quia

dicendi Veneres ac lepores stupidi Scythaemo sentiunci Australes vero astutissimi falli ac decipi cum no possint

verborulenocinii 1, nec rationes nisi necessarias ac perspicuas demonstiationes admittant probabilia etiam

argum enta quae Verum inter ac falsum periclitatur,dubitationemque animis afferunt, omnino respuant necelle ciboraculis diuinis persuaderi, ac numinib. metuet; deorum inice oa maleficiis deterreri. Quamobrem videmus abditas naturae scientias, Preconditas disciplinas,artesque mathematicaS, quae hominum mentes ad assensionem quasi tormenias cogunt, a Chaldaeis,ab E-gyptiis coeteitici; Australibus populis prodiisse; Religiones item omnes ab Australibus ad omnes populos perueniue non quia Dcuso pl. max. religionis praestantiam locis aut perlonis illigari velit, cum omnes homines sui

numinis bonitate participes afficiat sed ut Sol clarior

812쪽

coenosarita quoq; dium silva triti gatis animis, S a menti b.ab hac teciei ii labe longinime remotis, facilius per cipitur Cretinetur, Quam ab eo qui assiet hvino diuina

particula Π,2 rae R. O si Ptirgati mentis est ab te .gerrimi Dei puritate,& ab ipsa diuinarum rerum con templatione petenda, quis dubitet eo facilius perueniti ab iis qui pernicibus animorum alis,id est, a diuua1ssima mentis agitatione sursum rapiuntur, quam qui perturbationum mole premuntui tAptiores gitur ad diuinosa latus eorum natura rmoderatos habent animo tu motus,&ab actabile quietos, ut liberius ac facilius ad cotemplationem erantur:

b Vm It . ui taria propterea Academici mortem Hebrari se morte pi

eoris ectu totam appellant, quia mentem a corporeis carceribus a domini mors vinculis seducit. Quamobrem mirum videri non debetiesu, sinatione Australes Respublicas melius religione tuetur, quam caeteri armi aut rationum momesIS. Quae res inprimis animaduertenda est iis qui ciuitates Imoderan- tur, Ut Cas TentCS Hae nec armorum vi, nec dice di facul-s rata tema late duci volutat, religioni ope ac numinis metu cogat:

Columbi vi quider Chris ophorus Columbus Genuensis siccisse dicitur. Qui cum Indi aemopulos ad humanitatem lo-spitalitatis iura blanditiis pellicere non posset, numinis metum iniecit. prosi exerat enim Lunae qua Indisium ma veneratione colobat, deliquium breui futurum. Is igitur Lunam elatis inanil, testatus est, eam iniuriam noa qua mente laturam q, seio in inem Lunae amicum cultorem a portu, ab hospitio ab aquis,a comeatu prohiberent triduo post Luna deserta lumine barbaros sic terruit, ut summa volam late Columbi iussa facerent. Neque cro miliam debet videt i, si a Septemtrione discedentib ad Austium homines tanta constantia religionem eme uiceptam tueo videmus,Vt qui de in Europa Hispani; multo cita magis Afri 11 Alvaresiod Ico ni As o fidem habemus. Hic enim scribit fina DCC. se in vi beFesta numeraster quorum maxi-Im quingento aG

813쪽

D E RE vBLIAE A LIB. V. 79 ni ille passus in ambitum, nam&triginta portas ampades DCCCC haberet, annui reditus tria ac septuaginta in illianum una aut eorum. Alu.iteli' vero qui thiopica scripsit, incredibilia prope narrat de cmplorum imme- .i mole, de sacriticiis, de ieiuniis de publicis ac priuatis deuotionibus, dem finita monachorum ac sacerdotum multitudines quodque uno actu inaugurari viderit duo milliae cclv. sacerdotum. Ex qui b.perspi una streligiones maiore culi si in f thiopia nusquam haberi. Ide auctor est omni b d persuasum esse, ea quae in speciem aut quae reuera bona malave iudicantur, non ab hostibus aut ab amicis; sed i praepotenti Deo impendere. qu salae persuasa ratio magnum inprimis ad eorum Respublicas . . ad hominum thcietate attulit incrementum Lites vero prope nullas habent illud etiam mirabilius quod nulla iudicia nulla paci ab nulla testamenta publicis aut priuatis tabidis , sed rationes tantum accepti expensi conscribuntur'. Qui nationes illas litium an ' si fractibus quibus inuoluimur , implicare volet, nae ille Rempubi uinditus uitulerit. Itaq; sapienter Ferdinandus rex Hi sipanorum, qui cum Pedrariam pro regem in Indiam Occidentalem mitteret, in mandatis dedit, ne iurii consultum aut causidicum eo deduceret ne litium semina, quaesiit illis regionil, nulla erant,ab illis importarentur acti Op.agaren ut in quo certe peccauit Matthias Coiuinus r X Pannoniarum, qui iurisconsultos. causidicos ab Italiam agna mercede accersivit, ut litiga-di leges ac legis actiones populit ignasti docerent. Paulo pol enim tot ac tantis litium amb. igibus circuna nenti sunt, ut populi rogatione causidicos uis sinit, . arcere cogeretur. At nostri homines qui omnium mortalium in cogen cre studia sirperarunt, iudiciis ac litibus constitu enditae alendis inici fice deleccantur, quas qui ab radice exscriadere voleti quanqua id Omnino fieri nota potesnfrempublicana perdiderat, cum sira ouisque&alienavi armis ereptu ius it Itaque iudices nostri tanta in- erdum auctium obscuritate impediuntur , ut cum

814쪽

too IOANN1s Io Di Ninec porro progredi,nec regredi possint, necesse habeat

ad arbitros rem deducere, aut dedita opera causas am

pliare ac iudicia differre, ut tandem aliquando reos expensarum tardio ac molestia litigandi ad mutuam concordiam adducant: ac modis omnib.essiciant, ne, quod iure&aequitate tribui debeat,armis eripiatur.

Quib.rebus intelligitur mediet religionis populos re

rum gerendarum ac ciuitatum moderandarum scientia caeteros superare, ut qui maiorem natura prudentiam M

depti sint.Est autem prudentia honestorum ac turpium, utilium ac inutilium, iuris&iniuriae norma, atq; omnino vitae humanae moderatrix. Haec igitur artem imperatoriam; quae hominum secietatem tuetur,in sc se continet. ViS autem ac robur quo Scythae gloriantur, ad iussa exsequenda pertinet, Australes vero qui ad res agendas minus idonei sunt, minus etiam robore praestant,se totos ad contemplationem rerum diuinarum ac naturalium conferunt, ut Verum a falso, pietatem ab impietate

dividant:in quibus scientiarum ac religionis summa co- sistit Artes ite δ opificia, dc quaecunque a manuum ope industita proficiscuntur,ab Aquiloniis nationib. gnauiter exercentur. Itaq; Australes ea quae a Germanorii, Anglorum,ac Belgarum opificiis aduehuntur,tam multa actam affabrefacta miratur quidem, imitari vix pos sunt:quasiScytharum ingenium,quantumcunq; est, to tum in manibus ipsis politum esse videatur.

ταάελ ii Et quemadmodum triplex animorum facultas est,

Scientia AtΑ, scilicet sensi is comunis seu φαντασία ratio: intellectus. i. via' 'ρ' ita quoque in omni ciuitate prudenter constituta, Pon-rib tributa tisices ac philosophi in rerum diuinarum&ab hominii sensib. abditarum disquisatione versantur,quasi mensi- .sa ciuitatis principes ac magistratus in imperando,iudicando, atq; omnino in ciuibus prudentia moderadis, quasi ratio ipsa ciuitatis, milites, Opifices, agricolae, in iussis exsequenciis, atq; in opificioru valcietate occupantur,4 ad id , adest, sensu comuni feruntur.Idem nobis de uniuersitate ac Repub mundana iudicandum relinqui-

815쪽

DE RE Pu LIAE A LIB. V. 8arquitur quam mundi princepSac moderatoriant i sapie-tia fundauit ac stabit ruit, Australis natio inrer imo cultarum lcientia omne studium ac operam coli caret, caeterasq; gentes pulcerrima rerum admirabiliu cognitione informare polletri media religionis populi artes

imperatorias, legitimam disciplinam, oratoriam,mc t turam,gubernatoriam adhuIus mundanae ciuitatit: vidlitates ad uellerent; carieti opiliciorum varietatem iri fec-rent, cametalla quae in intimis terrae viscerib .retrus sunt, inlinito labore promerent Vc enim Aultralcs in genii ac timine caesciis praestent,ea tamen quam dixi: la

critate in ad res agendas celeritate necellaria vacant, qabile flava impellitur&excitatur: quont ut prudentia, quae non nisi actionein usu indocili comparatur, excelsiere minime possint. Itaque iucundi issima veta in uel ig: di oblectatione ac suauillima contemplatione perfruiui tui; cum publicis sese negotiis implicare conantiar, vel eam molestiam ab otio ac tranquillitate animi alienam ferre, vel simulationem rebus agendis sepe neces satiam imitari nequcunt: quo fit ut cum ad res agendas

minus idoneos se lentiant, sponte Rempublicam deseant aut ab hominib.ambitiosis&gloriae cupidioribus eiiciantur: id quod accidit Magis Periarii mortuo Cambyse ac Pythago i eis qui Rerumpublicarum ac ciuitatu

imperiale tueti posse putabant. Sic enim iupiter imperandi cupidus Saturnum parentem, rerum abditarum contemplationi plus quam imperatorem deceret,intctum, quietis amantem, de impello deturbauit. Nam qui acutius planetarum vitra intueri volet,ad eas quas dixi regiones non inepte a natura tributamintelliget .sii Saturnum stupremum omnium Australib. tribuata mediis Iouem; Aquiloniis Martem: sic enim ordo planetarum postulat. Solem velo fontem luminis planetarum omnium communem sequitur Venus. haec ite

Australibus, quorum maxime propriam esse diximus

ordine seruato tribuatur; Mercurius mediae region Isma

tionibus, Luna vero Aquiloniis.Quae distributio trium

816쪽

nationum Vim ac naturam aperte declarat. Australes e nim quieta mentis contemplatione gaudent,nec unqui ab ea nisi Veneris cupiditatibus a natura impulsa coora, uocati se patiuntur: media gens Iouis ac Mercurn dotes ad imperandum,ad iudicandum,ad agendum,ad eloridendum, ad quaestum faciendum adepta, contem pia uionem res,uit postrema Lunae ac Martis,id est, venationis, militiae, opificiorumq; omniu studiis delecta

tur. Scytas quidem veteres ac Germanos Marte ac Dia

natans ut Australes Venerem,quam ipsi Astarten vocant

m:agna religione coluisse, ac omne studium in venati a M. me posuisse Caesar auctor est'. Quinetiam Lunam Ger mani masculino genere semper enunciant,id quod Aretonius Caracalla non modo praeclarum, sed ita ad imperium in sceminas retinendum necessarium putabat. Atque haec stellarum inerrantium ad regionum&nationum varietatem conformatio, magnam hiabet cum

humani corporis coagmentatione, quae inudi totius Alimago similitudinem ae rationem, Nam si dextra conuerteris ad Septemtriones, sinistra ad Austrum,oraversus Occasum, terga vero ad orientem: redi illima fuerit

naturae consentanea corporis humani constitutio, vibin in th alibii perspicue demostrauimus ita fiet Ut motus in an Q teriora cum orbis uniuersi cursi conueniat,dextra pazmascula robustior cum regione Septemtrionis,sinistr: foeminea cum Australi, cui lien atrae bilis coceptaculinimpendet:iecur vero cum folliculo fellis in dextro late re, Lunς ac Martis naturam fmguineam vim demonstrant Antea diximus plures ad Septemtrionem mares πad Austrum vero foeminas numero vincere,aliter ferti non potuisset, ut singuli ad Austrum greges uxorum haberent. Omitto quae de motu masculorum ad uteridesnxtram prodita sitnt ab antiquis. Haec igitur de uniuersit e dicta sint. Nam ubiq; reperiuntur qui atra, qui flavabiti .qui sanguine, qui pituita plus minusve abundant. Grientis autem Sc occaliis diuersa ratio, non parii Quoq; in niorum diuersitatem pavit.Tametsi enim criti

817쪽

D E RE PYBLICA, LIB. V. to 3

ritur nihil, occidit, veteres tamen uno pene consensit Ailaticos facilitate morum Sc humanitate caeteros su- perare traditia ' Sic enim Iuliatius Transtite in eo li- si 'ri' bro liquem actueritis Christianos tariplicii Quis, inquit,in σιω--a genia Persarum Syrisrumfacilia. tractabilia nouit M Dci quis Celtarum a Germanorum ammos croces acsua libertatis να ,. amantissimos Ronranos vero natura militares ,rbanos; t

fecto nostra aetate prodiderunt indos Orientales, qui Sinarum littus accolunt, caeteras gentes V Ibanitate, in genii lepore gre lilianos vero sit Neodem AEquatoris tral tu, indomita feritate crudelitate gentes omnes superare Ventus item Orientalis, aetas suauitas eis cit Orientcles ut qui ab Oriente originem traxerunt, Osis dignitate aca' u ., ,ε forma caeteris praestent. Hoc Vero mirabilius, quod po- urbaniores. pulares morbi, qui ab Oriente ad occasum,aut ab Austro ad Arcton progrediuntur, longe lateq; gratiatitur: contra vero si ab occasu vel Arcto, minus nocent,&Acilius curantur id enim diuturna experientia cognitum est,& in Gallia Narboneli ab ultima memoria exploratum. Quae quoniam alibi fusius a nobis inplicata sunt A varai/-

quousq; Orientis: Occasius natura progrediatur, ni - i.

hi necelle est ea commemorare caetera persequamur. se iam' ab Nam praeterea quae ad uniuersi natura pertinent, sin ' 'gularis quaedam est differentia eorum, qui moles accolunt ab incolis vallium; eorum qui sub eodem coeli inces, lota vertice montes obuerses habent ad Austrum ab iis qui ad Sept D triones conuertuntur; item eorum qui ad orientem Solem conuersi iuga montium habent a tergo, ab iis qiribus a fronte mons adortum oppositus est. ar- gumento sint incolae ultra citraq; Appenninum, qui tot tam pene Italiam ab radicibus Alpium ita secat, ut parsi altera ad Meridie,altera ad Septemtriones spectet 1uom item Adriani dictus, qui citeriorem Hispaniam ab ul- teriore, tum etiam altillima Pyren orum iuga,quet Gai

illam ab Hispania diuidunt; Taurus in Asiam more; Α- illas in Africa,qui ab Oceano in AEgypt usq; excurrens

818쪽

go IOANNri Bo DrNrmaritimam Africae oram versus Aquilones,ab Australi solitudine dirimit.Item Alpes quia Gallia in Thraciam

usque producuntur,ac arpathus qui Pannonias e Po .lonia distinguit inde tanta ingeniorum sub eodem caeli vertice dissimilitudo; Hetruscorum inquam a Bono niensibus S in conitanis, Arogonensium a Vasconibus; Numidarum ab iis qui oram Africae maritimam colunquorum alteri sub eodem coeli puncto parui, atri,sicci, alacres, longaevi , alteri fit sca facie,corpore robustiores, morbis ispius obstricti esse feruntur. Qui ad haec animum intenderit, mirari de inet, quid sit quamobrem Florentini ac Neapolii an Venetos&Insiibres ingenii acuivine in inuatis rebus rationibusq; vincant; in publicis tamen vincantur. Nam Veneti prudenter contilia capulat: quippe a sententia discedere,& saniora considia sequi non dubitanta ut qui ingenii viribus nec plane confidunt nec diffidunt omnino. illi vero, siue nimia disserendi iii btilitate line ingenii ostentatione, quam semel sibi pis posuerunt lententia, modi.dicus tueri pulcerrimum putant, cum se imperiod, gnos esse singuli arbitrentur, populare imperium semper maluerunt quam Optimatum. Et quemadmodum g ab agro Bononiensi in Hetrus iam proficiscuntur, vel ab agro Tolosatium superatis Pyrenaeis Valentiam petun insignem aeris dissimilitudinem percipiunt ita non minorem percipere est animorum diuersitatem ac natura;

tametii eadem utrisq; coeli longitudo,ac latitudo,ac pene vertex idem utrisque. Sed alteri ad Septemtriones, alteri ad Austrum conuertunt r. Idem pene fuitAtheniensium ac Thebanorum ager, idem coeli trachiis,eade longitudo breue inter utrosq; iugum,&fluuius Asopus: gratias tamen Plato diis agebat, quod se natura Graecii fecisset, non barbarum , Atheniensem,no Thebanum:

acutissima fuere Atheniensium ingenia, stupida Thebanorum Athenιs tenue coelum, invit Cicero,ex quo acutiores

putantur Attici crassum Thebis, itaque pingues Thebani Muntes sed ob id tenue coelum Athenarum,quod earusitus

819쪽

DE RE PUBLIC A LIB. V. 8assitus est ad Meridiem decliuis , Thebanorum vero ad

Archon. Itaq; alteri scientiarum,alteri agrorum cultores&armorum. Ac tametsi status utrisq; popularis estet, Thebani tamen, quantumuis stupidi, statum quietum tantisper coluerunt, dum Atheniens es alliduis secessionibus conflictarentur; non aliter quam Helvetii,qui etiamsi minus ingenio valent quam Itali,annos tamen fere quadringentos popularem statum summa cum laude tuentur; quem Italorum ingenio sitsi mi Florentiniδε Ligurum callidistina Genuens es, vix annos decem sine seditionibus retinere potu Clunt. Ex quib. planum est quae quamq; rem res consequatur; quibusq; locis Respublica conueniant Amat mo-tium accolae, ac tota natio Aquilonia populares status, aut mona chias liberas, ut principi b imperia tribuere, eaq; eripere quoties velint possint: cum tamen corporis non ingenii viribus confidant prudentioribus acquiescunt. Supciuis docuimus nationes Scythicas, Bohemos inquam, Polonos, Danos,SuccoS,Tarsa os,regib. imperia dare: abdicare .Eadem pene est montium quae Septemtrionis natura, propter coeli intCmperiem quaerata est, perpetuis niuit . aut glacie togantur etia sit bipsis Tropicis&AEquatore,ut antea diximus.Quamobrenihil est cur Leo Afer mirm debeat accolas Atlantis,ac potiis naum Megeneta molitis, no modo candidos esse, verum etiam statura proceros ac robustos: qui autem in convallibus ac planitie attos debiles,pusillos videri. Est enim omnium scriptorum ' una vox, hominCS, bestias, a P ηιώ, CE arbores, omnia deniq; robustiora in montib .esse quam sis, P. V. in Planis regionibus.vis ac robur esticit ut montani non nisi sponte pareant,nec tyrannidem ferre velint. Neque olim tantii in Helvetiorum ac Rhaetorum montib.li- bera sunt ac popularia imperia: venim etiam ii qui Arabiae, Atlantis. Parenaeorum d fimi iuga tenent,sine imi perio, Ilatrociniis iapinis libertate vitamq; tuetur; no tam armorum ac praeruptarii rupium fiducia qui natu-

Lili desiderio libertatis; cuius dulcedine sic aluntur, ut

820쪽

ferarum in modum lin libertate Θnsenuerunt, maseescere non facile possint. Haec igitur est, opinor,causa qua Plutarchus qrebat, quamobrem ii qui editiorem urbis Athenarum regionem tenebant, pro libertate populari propugnarent; qui decliuia loca, ligarchiam optarent. Quamobrem qui Helvetiorum S Rhaetorum populares status in monarchiam conuertere volet, Operam

luserita quia tametsi regia di imperio populari praestat,P-spiciendu tamen est, quid quςq; natio cupiat, quid ferre

recuset. Prius enim montanas gentes ad mansiretiorem vitam deducere aut veluti feras indomitas detractis unguib.ac dentibus exarmare oportet, quam regnuSpo nere.Mansitescunt autem,&feritatem sensim amittunt

populi quit, .a militia vocatio datur, qui otio ac tra quillitate fruuntur ac potissimum ii qui disciplinarum humaniorum studio ac musices assuescunt. Cum n. Arca diae reges accolas motium vix armis: imperio exercera

possent, ad studia musices maximis propositis praemiis impuleiunt; indicta graui poena qui musca studia deseruisset,ut feritatem ac barbariem sensim deponerent: sic enimPolybius scribit'.Quod igitur Liuius)tolos ferociores este dixit quam pro ingeniis Graecorum, Me cede militarem operam sic Iocare cosuesse, ut Ope eius dem gentis acies contrariae inter se pro conductoribus dimicarent Romanis etiam, quos cotra diutissime bella gesserunt, pene inuictos se praebuisse; tametsi trib. tantum oppidis populare imperium tuerentur: mirum Vi-i deri non debet ei cui cognita erit montium,quos toti accoluerunt, natura .Idem iudicium est de Ligurib.mo-tanis,qui Romanorum exercituis pefregerunt,ac tametsi centum amplius annos Romani bella aduersus eos gessissent, non prius tamen Romanorum imperia ferre potuerunt, quam coloniis deducendis montes deserere coegissent: sic tandem imperiis populi omnium potemtissimi parere didicerunt'Iam vero Marsi vetetes Appennini montis accolae,o totiei niu Italiae populorum ferocissimi fuisse feruntur, hinc

illud,