장음표시 사용
821쪽
Gostauus , ut Sueciae regnum inuaderet, exercita ramex Dulccariis montibus conscripsit. Non est crgo qua unb-brem quis meretur legibus Helvetiorum arma tot is ac domi liabere,ac ferrum gestare quemq; oportere: qil. 'Odalibi tamen, praeterquam ad Septemtriones,pro hi erit videmus sic eni in nati, sic educatisiunt, ut prius sibi vi taquam arma de manibus extorqueri patiantur conti aquam accidit iis qui in convallibus ac planis regionibu snati sunt,praefectura fertilioribus; qui saepe ingenerantur mores no tam a stirpe generis ac seminis quam ex iis rebus quae ab ipsa natura loci vitaeq; consuetudine suppeditantur quibus alimur&sustentamur,eam qui maritima loca tenent, S mercaturam allidue exercent, collat aeteris ciusdem regionis homini, molliores liaberi.astutiaq; calliditate praepollere. Itaque Caesar cum de
Nerviorum orib.quaereret; sic', inquit,reperiebat Nullum - - aditum esse mercatoribus .nihilpati in reliquarumque rerum ad luxuriem pertinentium inferri, quod his rebus relanguesccre anιmos eorumque remitti virtutem existimarent;esse homines feros magnaal, virtutis. Quamobre Iosephus aduersus Ap- pionem, eos qui Spartam ad Hierosolymam amaritimis locis remotim colerent, peregrinorum vitiis minus inquinatos fuisse tradit vino immerito ciuitatem procul a portu fundari Plato vellet, ne delitiis quae impo tantur, ciues dissiluerent: mercatura victum quaerentes mentiri ac fallere consuescerent Carthaginensis , inquit Tullius , fraudulantio mendaces, non gener ,sed natura loci, quodpropter portus suos multis mercatorum sermonibus ad studium allendistudio quaestu vocabantur. Ligures montani, dari atque agrestes docuit ager ipse, nihilserenda nisi multa cultura is magno laboreq situm Campamyupembi bonitate agrorum ructuum magnitudine,prbis salubrita re, scriptione,pulcritudine.haec ille.ex qui b. ea quid1xim' cofirmantur. Eoq; pertinet illud quod prouerbio iacta Ee T M,
822쪽
so IOANN1s Boni Net itur, Inseu nos omnes in dos haberi quibus cum peregritiis
assidua,shnt commercia: qui vero mercatur a quaestum faciun , eosdem mentiri ac si pe fallere,ium etiam vultu multa simulare, ac variis hominum moribus assu tos calli ore essici necesse est.prudentia quidem moribus diuertarum gentium dignoscendis comparatur.Vt Homer is lyssem propterea prudentissimum appellarit; qui mores hominum mustorum vidito urbes. st etiam illud singulare quod ventosa loca ferociores homines ac mobisiores reddunt, quieta vero human ores&constantiores. ratio pspicua est, quod traquilla 'iens In eo esse non potest, qui huc illuc iactatur; cuius ea argumento sit, quod ua motu ac tumultu cotem pla- inemo potest sed purgata mente ac perturbatione va- ma,tum etiam immoto corporei ditat oportet:& quo quis' magis insanit, eo maiore corporis animi motu iaci atur. Vtut sit,satis copertum est Thraciam, Galliam, Britanniam, Circalliam, Lusitaniam,Persiam,Noruegiam,Noricum, Pannoniam, quae ventorum impetu magis agitari dicii tur,ferociores alere gentes, quam quq re giones eodem coeli tractu quietae sunt;vt Assyria,minor
Asia, Italia, praeter Liguria θ Eguptus, insubria,ubi coelum aureum nitidistima puritate conspicuum est. Constat item Narbonesibus Aquitanis nullos esse in Garulia ferociores, tametsi Celtis ac Belgis australiores fiuit: quod illic Altant sic enim Plinius eodem nomine quo incolae ventos appellat o ac Circii fere semper,&quide
violentissime spirantes,seritatem quandam cirrequie tam animi agitationem ingenerant. Esto in palustrib locis corporis aeque ac animi mollities quςdam montanis: arentibus regionibus plane contraria. Quinetia ipsa regionis sterilitas aut fertilitas animo tam in eodem coeli ac terrarum tractu exsistentium dissimilitudinem affert. Nam Liuius nationes in uberrimo blo molles issiae minata esse ab antiquis acceptu
tradit 'at loci stemitas homines temperatiores etle,n ctes serenas vigilare,omniumque artium genere victum
823쪽
DE RE pvBLIcA, LIB. V. 8o9sbi quaerere cogit: itiale fuit solum Allieniensium,apud uos inertia capitalis erat: nec lege Solonis parcntibus alimenta praebere liberi tenebantur, nisi ab iis artes ad vitam necestarias didicissent. Quo fit ut agri sterilitas nomodo homines ad temporantiam,ad laborem,ad opificia cogat, desingenia reddat acutiora; verum etiam urbes efiiciat populosiores tum quia steriles agri ab hostibus minus appetuntur; tum etiam quod opifices δc sellularii ni me vagantur. eiulinodi fuit urbs Athenarum totius GC eciae populosissima: qualis etiam Noriberga,cuius agro nihil magis sterile heri potest; omnium tamen Germaniae urbium populosi si ima, 4piti cum multitudine florentissima putatur: cuiusmodi fere est apud nos Limogarat sic enim incolae pronuntians, verbo plane
Graeco non quidemn ιτον λιμον, cum in montibus posita sit, & alii t.iribus aquis usquequaque irrigua scum , τον λοιμὸν , quia fame interire,ppter agri sterilitate, aut ali uiade Iunaentum aduehere necesse est:omnium tamen Galliae urbium praeter Lutetiam ac Tolosam,ingeniosi lis in is opificibus, abundantissima. At convallium incolas molles ac desides facit agri v-bertas. Cum enim e montibus fontes ac niuium fertilissimarum copia in valles dissiuat,necesse est fertilitatem in generari, quae montium sterilitatem compensare pos sit. Tales sunt Atlantitae valles,ex quibus veteres centesimam, Leo Afer non ita pridem quinquagesimam colligi messem tradiderunt Strabo vero in vallibus Tauri montis racemos duorum cubitorum nasci. ex una si- cum odios colligi septuaginta scribit eadem fere de agro Damasceno in convallibus Libani montis prodita sunt. Nota nobis est Arvernorum Limonia,Taurinus ager, imo tota insubria, aurea vallis Pyrenaeorum,Thes sala Tempe, inter medios montes,vallis item Sedunensis, dc Carpathi convalles; quae incredibili fertilitate luxuriant. Igitur in tanta frugum copia dc regionum a- moeriaitate, incolas voluptatibus ac deliciis di siluere ne
824쪽
Allienaeus delitiarum infamia flagrasse scribit; qui nee
Solem orientem viderent, nec Occidentem.
Neque illud omittendum, quod ad singularesciani maduersionem spectat, eos qui in extremis imperii cuiusque finibus positi s unt,c teris qui intimos prouincia-
aenanti . rum recessus occupat, serociores ac validiores esse; quiatem incena fere semper de finibus aut degregibus armentis in 'i' ,-ώ ter finitimos certatur: qui vero bello assuessunt,feroci--ι. ores: crudeliores evadunt; ut qui pacem otium colunt, mitiores sent humaniores. Itaq; Plutarchus Siculos alIiduis bellis quae mutuo inter se diu gesserant, omnem humanitate mlante Timoleonis in Siciliam aduentum exuisse scribit Ita nobis accidit bellis ciuilibus, a quibus nisi aliquantum conquieuissemus, humanitatem penitus amisissemus Antea quoque Angli ferocis.
fimi fuisse dicuntur; pace tamen diuturna sic hamanitatem expertus loquor P coluerunt, ut nihil urbanius ac mitius fieri possit. Quod si quis planius intelligere volet, cura statum turae Ascesseris, recha disciplina ad immutandos homianum mores quantum possit, in extremos Belgas accermanos intueatur; qui cum Taciti Proconsulis teporibus nec urbes, nec leges, nec certam Reipublicae forma haberent; nunc fere caeteras gentes siue urbiu in magnitudine, siue multitudine, siue militari laude, siue domestica disciplina, siue artium varietate, seperare videntur. Qui velo Carthaginensem Africae agrum incolunt,quique de orbis imperio cum Romaim diutissime certarunt, nunc inertia, ac dulcedine musices,cuius apud eos ineredibile s udium est, sic languent,ut nostra aetate Petrus Nauarrensis nauibus quatuordecim eo delatus,Bugitanos omnes cum rege Iugarit. Quamobre Plato du-b In rana. a. artes ciuitatib.necessarias esse iudicauit gymnastide; ac musicen; hanc quidem animorum,illam vero corporum nutricem:qui gymnasticen negligunt, corporeis virib.languere; qui musicen id est musarum studia aspernantur, rudes ac barbaros fierit:qui ab utraq; desertitur,
825쪽
DE RE PUBLIC A LIB. V. 8rr5 ignauia corporis 3 mentis inertia torpere necesse est Certe quidem populos qui musarum uauissima oblectatione mente assidue delectant ac palchini,humanissimos ac mitissimos esse videmus. Quid Romano come
niorem quid Vrbem illa aeterna' toties de Europa;de Asia, de Africa triumphauit cum utraq; studia colereti
nunc vero facies ita versa atq; immutata est,ut minime
mirum videri debeat, si ab otiosi stimis Pontificibus, per
siminam ignauiam ac dedecus aeternum neglecta militari disciplina, triumphata ac proculcatam videamus.Ex quo plane intellectum est quantum praua quantum re ista educatio possit quamquam id antea Lycuigus suis ciuibus clegati spectaculo comprobarat cum enim duos iisdem parentibus catulos educari iussisset, alterum quident advenationem, alterum ad ingluuic domesticam: utrumq; postea, in theatro exhibuit deinde ollas carnium apponi, ac leporem vivii dimitti iussit; repente venaticus in leporem irruere; culinarius in ollam. Sed Republ. semel constituta, nisi summa cura ac diligentia magistratuum mores ac leges ciuitatis retineant tur facile populus ad natura recurret. Quod si coloniae in longinquas Iegiones deducantur, non tam facilena. tura mutabunt quam stirpes quae radicib. bio haerent, atq; iride sugunt alimenta: aliquando tamen mutabun -
tur;vt videmus Gothos, qui olim Hispanias Magiu Tolosatem suo imperio subiecerunt; Gallorum item colonias, quae in Insubria ac Germania Ambigati regis Celtarum iussu deductae fuerant temporum decuri mores acuatuIam omnino mutauisie. Nam Caesar de Gallorum
coloniis quae olim ad Hercyniam sylvam circa Rhenum consederant, urgens, inquit, ad hoc tempin hi sedibussest
ominet uminatius hantius mair bellica laad:s opinionem. nuncq eadem in egestate pati tia qua Germani per vancnt,eodem mctu caltu corporis utuntur. Gallιs autem pyouinciae,ppinquitas ct traulinarinarum rerum notitia, multa ad c Iam
atque usu in largitur . paulatim assuefacti superar vi ultuque viai proeliu , es quidem 'si cum illi virtut comparam. Haec
826쪽
coloniarum Gallicarum migrationem. Et quoniam eo nos perduxit oratio, operae pretium
me facturum opinor, si errorem inueteratum de leuitate quam Caesar,Tacitus,Trebellius Gallis non sine contumeliatribuunt,refellam, Si leuitatem appellant illam animi ad res agendas alacritatem, qua Galli valent plurimum,placet iniuria: quae nobis cum omnibus nationi bus quae Polum inter AEquatorem medias sedes h bent,communis est.Sic enim Liuius' Asiaticos,Graecos, Syros leuissima hominum genera vocat. id quod Rhodiorum legatus in Senatu Romanorum confiteri non
dubitauit. Et quidem videtur Caesar cum Gallos dociles esse dixit, illam quam dixi animi alacritate leuitatis verbo significare voluisse.Nam lib. III. belli Gallici stibira ac repentina scribit fuisse consilia Gallorii 4 ad bella suscipienda alacrem ac promtum animum fuisse. Idem
tutem non per dolum dimicare consueuerum. Certe quidem Iulius ScaligerVeronensiis non minus eruditione quam genere ac prole clarus, cum se diuturno Gallorum mores bene cognitos haberer,& naturam omnium optime ec..is a cara nosset, hoc iudicium tulit Gallos video,inquit 'ad onmia M' momenta vel euentuu vel disciplinarum promtos, paratos,rersatiles vulsemel quicquam vel, uni vel auditum illico apud illorum ingenia deponant se amittant nouitatem:in eo ipso via dentur nati atque educati; qui animorum vigor igneus, maturaque celeritas, nulli alii nationi data est a natura. quocunque incubliere Micuimessedant;oc inleprosiciunt ignauitori
exercent mercaturam,artes,arma, ιteras,eruditionem subtilitatem, candorem,eloquentiam, omnium tamengentium alinitionumsile sunt maxime integra, ct con stanti. Haec ille Quaesi vera cant, quonam modo leuitas illa integram fidem constantiam tueri potest Ar Baptista Mantuanus, omnium suae aetatis poeta clarissimus, sic de Gallis scribit. Ignea mens Gallis,o lactea corpora;nomen
827쪽
ora color Tyrius: Paphium medit ta decorem, Exgeminissecit natura colorιbus Pnum. Latialacres,lusia,choreis, oecarmitiegaudent. In Venerem proni, proni in conuiuiatroni
Ante dapes adscra deumseruire,iugum, Ferre negant fetiunt figmenta se pocrisin.
Liberi, Pt ingenuis 3 s est,tetrico perosi. Uenatu,aucupio,campos,montana, lacus, Solicitant:bellandi usu latantur,equorum
Terrasatigantes, lorica, hastilia, ct arcus Delitiaegenti sub dio adsiderasomnum Carpere suscari Soles ferrugine,pularum est. Pulvere constergi, grauibussudaresub armis, Pro patria ro cognatis,pro regibin ire Inpugnam Ogladios, morti occumbere, dulce est.Haec ille. Quae vero sit Gallorum constanttia, si non antea,certe intellectum est in suscepta ac probata religione maioruna,pro quo iam annos exaginta tanta constantia propugnamus, Ut nulla gens toto terrarum orbe totustio
nes, tot iectiones, tot iupplicia, tot bella ciuilia pertulerit, quot nobis intulimus ac pertulimus ipsi,ut sui qui sique religionem constanti animo tueremur. Accertere
ipsa compertum est, verissimum esse testimonium a lsaris , qui Gallorum totam nationem religionibus de δε ditistimam uille scribit; quod certe a leuitate alieniss-mum est. Sed enea 'nens ut Mantuanus ille; vetigneuινi- ror, ut Veronentis loquitur , quem in Gallis certaimus, incredibilis in rebus agendis alacritas, ad atra bile est.
Inde celeres animorum motus, inde cordeS,cum averbis ad verbera repente flauabilis praeceps in temeritatem prorumpit, quae tamen si modice vel etiam intra modum temperatur, prudentiam humanae vitae moderatricem plurimum auget,ut Galenus putauit a flati bile eam virtutem hommibus ingenerari. Sed qui leuitatem, vel potius animorum celeritatem illam siue ad in-
828쪽
constantiam siue ad perfidiam detorquent,vehement falluntur. Leues homines ac perfidos esse&semper ubique fuisse non dubito sed haec τύ -ςn Galenus melancholicis animi constantiam tribuit; leuitatem vero iis osanguinei sunt,&l sanguine ει ιρκοι. est n. atrae bili contrarius humor, ac propterea contrarias effectiones ab Heroq; oriri nec elle est Aquilonias aut se tes illa corporis temperatione praestare rubicudus oris color satis demonstrat;quiq; maxime perspicitur in iis qui lepra laborant, q punicea tota est ad Septemtriones; cum tamen in Australib. ab albeditae Eeλeος dicatur. Cum igitur Aquilonii caeteris rotaistiores robur etiam a rubore dici Festus notatb iuuenilem aetatem plane imitentur,ut melacholici eam quae senio proxima sit; sequitur Aquiloniis caeteris leuiores esse: nam adolescentib.insitam esse leuit a ri t- tem non modo Aristoteles ' sed etiam usus ipse docet: ' quos scilicet repente desideri ac fastidium cepit nouatum cupiditatum. Item audaces esse,iracundos,facetos, prodigos quae certe Aquiloniis omnia conueniunt;co-tra quam Austi sibus accidit Sed qui leuitatis eius abz- - in Gallis accusanth, exempla commemorem tTestis e Tacitus omni exceptione maior, ubi de Germanis scribens Ergo, inquit, detecta omnium menspostera die retracta
tur. Ostrogothii Visigothi sedibus ab Attila pulsi petierunt a Valente ut agros sibi permitteret, iurati se rei, gionem Christianam sitscepturos: postea tamen Vale rem qui quae petierant concesserat, incredibili perfidia
oppresserunt ac vivum cremarunt. Cum vero constantia potissimilis religione semel suscepta elucere debeat, Gothi tamen cum Italiam venissent,repente Christiana telicione,mox etiam Arianam susceperunt.Groniandii, qui propius a Polo absunt,ingenio mobiles,inquit Mustetus, facile Christianam religionem probarum;postea ad idololatria relapsi fuerunt. Turcarum gens,ut primua Scythia in Asiam minore Venit Arabicos ritus ae numina avide hausit Tartari cogente nemine Christi
829쪽
Bohemi&Saxones,primi Romanos ritus deseriterunt; quam sapienter, non disputo, neque est huius loci sed repente Saxonia tota, Balticae urbes, Dania,Noruegia. Suecia, qui a Suecis originem traxerunt Helvetii post etiam Britannia Sc Scocia,defecerunt.restitit aliquanta Germania superior, quae a Septemtrione tremotioresti nec tota veteres ritus repudiauit Gallia iam annos sexaginta pro Romanis ritio us propugnat,nec abiis sese diuelli patitur. Et quidem Steidanus, qui Gallicam notat
leuitatem, noue annos acerbissimas ustiones ac sectiones in Gallia se vidisse confitetur,in Germania nullas. Nec in noua Lutheri sententia quam probauerant,dit acquieverunt, sed paulo momento Anab aptistarum,
Leidani, Zuinglii, Carlestadii, standri, mestphali,
Dauidis, Stancari, Admitarum,Valdensium, Interimistarum, innumerabiliumque sectarum opiniones com
biberunt. At Australes Asiatici Afri, non nisi oraculis
aut armorum vi suscepta religione defecerunt.Miramur Iudaeorum, qui ab Austro in orbem terrarum longe i te diffusi vagantur, in tanta seruitute ac inopia perrina clam incredibilem, quae Anthio cum Nobilem ad insaniam pene adegit iam enim quatuor pene annotu millibus legem Molis acerrime tuentur.
Ego in hominum dictis da istis, ut in rebus omnib.
auream mediocritatem,q constantia dicitur.quaeq; pervicaciam inter ac leuitatem medium tenet, semper probaui tametsi pertinaciam aperuicacia plerique diuidiit; alteram quidam vitio, alteram laudi tribuunt'. vlut sit, N. nunquam profecto sapientibus probata est in una senta tentia perpetua perman fio. sed ut in nauigando tempe stati obsequi artis est , etiamsi portum tenere nequCat;
sic in rebus humanis diuinas excipio quae variae sunt ac sui disti miles , opinionem mutare honestum existimo: qui vero suam sententiam adeo pertinaciter defendunt ut refelli turpe,vinci nefas esse puter aut qui de vitarius de suscepta opinione decedere madunt.it neq; sibi sunt, neque
830쪽
thae vero leuillimi: cst enim contraria gentium inter se moribus ac natura discrepantium disciplina. Vt igitur Australis ater est, sic Aquilonius ex albo rubescens; hic
longus, ille breuis hie robustus, ille debilis hic calidus humidus, ille frigidus siccus; hic pilosus, ille glaber hic laetus, ille subtristis; hic sociabilis, ille solitarius; hic a dax ille timidus hic vinosus, ille sobrius hic suivi alieni negligens ille circumspectus, hic rustice arrogans,i te demissb vultu elatus; huic rauca vox illi clara; hic prodie ille parc'; hic minime salax ille salacillim tis; hic Qt-didus,ille nitidus; hic simplex, ille versutus; hic miles,ille sacerdos hic opifex, ille philosephus; hic in manius
spem ponit rerum suarum,ille in mente;hic terrae venas
ac fodinas , ille coelestes inquirit. Consequens est igitur visiAfri pertinaces,quemadmodum Plutarchus scribit, Scythae leues sint. Qui v. medias regiones sorditi sunt, constantiam illam S animi sorduudinem,in qua decus
est omnium virtutum, melius quam triq; tuentur.est autem costantia media inter pervicaciam ac leuitatem.
Nam qui minus habent ingenii, huc illuc sine ratione feruntur, consimiliter ut pueri qui facile amicitias contrahunt ac deponunt; homines aetatis prouectae non ite:&quo quisque ingenio plus valet,eo minus ad amicitias,vel odia, vel ad opinionum nouitatem trahi selet; eo tamen pertractus aegre diuellitur. Est autem animi leuitas no modo cum perfidia semper coniuncta,verum etiam ipsa perfidia ab inopia mentis ac dissidentia exsistit. Nam qui prudeliam usu reruna geredarum sibi comparauit ut media regionis populi)non modo praesentia circumspicit. sed etiam futura prospicit qui vero inops est a consilio, ut omnibus distidit, sic datam fidems,pisti me fallit. Scythae quam dijsiden- citcs sint ac suspiciosi, vel ex eo intelligitur, quod Danoruac Sesecorum n lagistratus in omnibus hospitiis exploratores collocare colae uerunt, qui ex abditis locis omnia 4,mnium dicta, facirp., gestus notare possint. Illud etiam adim-