장음표시 사용
391쪽
DT INVENT. LIB. II. 378Scbolia in caput I 8.
andoquidem caput hoc multa coplectitur, & quae non latis exposita uideantur esse iis, qui parum exercitati sunt praeceptis dialecticorum,expediat fortassis quo dam repetere paulo altius,& quae habet Rodolphus , ea in breueis quaidam uelut .summas colligere. inlaestio igitur ut auspicemur ide est id de quo disceptatur, hoc est quemadmodum ait Boethius,quaestio est in dubitationem, ambiguitatemq; adducta propositio. Uel ut Roidolphi uerbis utamur quaestio est cum interrogatione elata oratio, cui est aut non est,responderi queat. Argu mentum est,quo alteram quaestionis partem ueram aud allam esse ofundimus.Vel ut inquit Quintilianus)a gumentum est res,quae alterius probationi adhibetur . Argumentatio est oratio ea, qua inuentum i im argumentum rei propositae accommodamus . Ea interina paucis stinis absoluitur uerbis, interim latissime funditu pro arbitratu eius , qui dicit. Duae sunt eius formae perfectae, syllogismus & enumeratio, quam alii voeant inductionem. Syllogismus est oratio, in qua positis aliquibus,& concessis,aliud quidam quam lunt ea, quae posita sunt,per ea,quae posita sunt, necesse est euerinire . Aut si mauis hoc pacto: Syllogi linus est argumentatio, in qua ex propositione &asti mptione necessario tequitur conclusio , ut nulla ars citra.exercitatione perdisci pol dialectice ars est, nequit ergo ea citra exercitatione pdiici. Costae syllogismus qui partibus ternis , quarum prima ab Rodolpho dicitur expositio , altera assumptio, tertia intentio siue conclusio. Cicero primam illam nominat propositionem, aia sumptionem alteram,tertiam coplexionem . Expositio est pronunciatu generalem lateq: patentem complectes sententia,ex qua omnis v is totius argum etationis en nat. Cicero sic sinit;Propositio est,per quam breuiter locus is exponitur,ex quo Omnis uls oportet emanet rocinationis: Asiumptio est pronuciatu, quo generalis illa is a Z a senten-
392쪽
sententia accommodatur rei propositae. Conclusio illud est pronunciatum, quod ex expositione & allumptione necessario colligitur. Ut si probare uelis episcopum oem oportere esse uirum bonii, hic initio generalem aliqua sen entiain proponas oportet, ea esse possit eiusmodi ;Cuius hae partes sunt, uti homines c teros suo exemplo reddat meliores, is ipse ante ola bonus sit oportet. Haec est propositio, quae quantum in ipsa est, multo pluribus, atq; nostro huic instituto, potest accomodari. Quamobrem excipit hanc assumptio, ita eam proposito nostro astringens, ut quod in comune prius dictum erat,id iam huic instituto incipiat esse proprium. E a assumptio haec sit , Episcopi cuiusq; id munus est, uti homines caeteros suo exemplo meliores reddat. Hinc iam, uelis nolis, sequitur ea quam initio proposueramus, coclusio, nempe haec, debet ergo episcopus unusquisque esse uir bonus. Iam cu pronunciatum quodq; duobus cohaereat terminis, subiecto& praedicato, alter ex ijs, duabus illis prioribus partibus syllogismi debet esse comunis, ita ut semel in expositione positus,deinde in assumptione etiam repetatur. Atq; S terminus utrobiq; hoc modo positus dicitur medium. Cui qui in expositione coniungitur, dicitur maius e tremum,quod serὸ latius pateat. Qui in altumptione, extremu minus,eo quod de paucioribus dici possit. Verbi causa , Cuius officin est erudire alios, ipsum eruditum esse oportet ,episcopi munus est, ut alios, erudiat, ergo episcopu ipsum eruditum esse oportet. In hoc syllogismo medium est, alios erudire, malu S eXtremmum, ipsum oportere esse doctum, minus extremit,epi scopus. Quod si cui uideantur haec parum conuenire tem
tiar syllogismorum figurae, & hoc ego responsum uolo, in praesentia rarum aut nullum potius esse huius figurae apud eruditos usum, ac proinde indignam uisam fuisse,
Porro enumeratio inductionem alij uocant est argumentatio, qua ex pluribus uel partibus, uel speciebus , unum, uel totum, uel genus, uniuersaliter colligitur.Sed
393쪽
ile hoc paulo post explicatius. Interim sciendum illud, quod praeter has duas argu
mentandi formas, aliae duae sunt argumentandi species imperfectar,enthymema & exemplum. Enthymema est syllogismus, cui altera propositionum deestλVt animad se ipsa mouetur, ergo mouetur semper. Et, quod semper mouetur, id immortale est,ergo immortalis est anima Exemplum est, quo unum particulare probatur per aliud; ut , non potuit Romam capere Annibal ,ergo nec Gotthi. Haec rudius, caetera post dicemus explicandis uerbis Rodolphi. Quidam impersectas hasce argumentationes a superioribus illis discrevere hoc pacto, ut has dicerent pertinere ad rhetorem,illas ad dialecticum. Quorum sententiam non satis esse ueram, id uel hinc liquet, quod & dialectici enthymematis exemplisq; ,& rhetores perfectis
itaq; l ccuratius uolet ista sece inere,is hoc dicet, m persectis illis , solum antecedens uocari in dubisspoile, in i perfectis non modo antecedens,sed & consecutione. Ac proinde quoties res est eiusmodi, ut in impersectis hijsce formis uera sit consecutio, non est cur pe .fectis utamur, sin uero ambisi de consecutione possi iam perfectis uti prystiterat,sive in rhetorum, siue dialecticorum campo uerseris. Potest autem unaquaeq; harum specierum ὀuplici dactu tractari,directo & obliquo. Di rectus est, cum proposito aliquo, uelut recta uia colligimus id, quod probare .uolumus. Obliquus,c si accepto cotradicente eius quod probare uolumus, colligimus ex eo aliquid , quod salinium sit, unde regressi,docemus salsum id esse ex quo collectum est,taq; quia contradicens est eius quod intendimuS,consequens est istud esse uerum. Inter hos ductus illud modo interest.quod prior ille aptior est aduersus securum ac intrepidum aduersari ii, hic posterior, contra solicitum & tergiversantem. Haec fere summa est eorum,quae tribus his capitibηs
394쪽
explicantur. Iam singulatim ea quae difficultatis alia quid habere uidebuntur, explanare uideamuS . Quanquam illud adhuc in commune dicendum est, partes syllogismorum, apud diuersos authores , diuersis item nominibus significari. Proinde ne quid caliginis afferae multitudo istorum nominum, hunc in modum ea discernat iuuentuS.-Ab Aristotele Propositios i maior. A Cicerone I Propositio Pars pri s A Quintiliano ia Dicitur ς Intentioma. fA Boethio Propositio,
A Rodolpho l aut sumptu. Expositio. 'Atistoteles
x Partem x Cicero Q lecunda ς Quintilianus
Assumptione Assumptione Assumptione vel assuptu Assumptione
Ab Aristotele Conclusio iA Cicerone j , ComplexioA Quintiliano, Apella- Connexio , t Pars ter i A doethio I tur. Conclusio. tia uA Rodolpho i Coclusio, uel
QvA K quam dum iniintiliani uerba considero diligen- tius uidetur is mihi intentionis nomine intelligere cone clusionem, non probatam sed in hoc propositam ut probetur,demde assumptione uocare eam quae a Cicerone dicit propositio connexione aut,quae ab aliss assumpxio m. dic
395쪽
'dicitur , eo quod haec intentionem cum propositione connectat. veru in haec excutere scrupulosius, dissicili uxfortasse quam commodius fuerit, idcirco ea in mediuuarelinquamus. Nam quod Boethius his tantum nominibus utatur in delignandis partibus syllogismi hypothetici, id certe leuius ell, quam quod admoneri oporteat. Ergo iam ad singula.
D Ro hac diuersitate duae natae sunt persectae forma
. argumentandi. Perfectas dicit propterea, quod enthymema quoque & exemplum formae argumentandi sint, sed imperfectae. Alteram uocant graeco nomine τὸ συλλο, ζεσθαι, id est,colligere &ratiocinari. Cicero apte,ut omnia prope ad uerbum, ratiocinationem dixit. Cicero primo rhetoricorum. Mihi rectissime uidetur inductio enumeratio dici, quemadmodum Cicero dixit&c. Ego, inquit Rodolphus. existi mo eam,quae ab aliis dicitur inductio, rectius dici posse
enumerationem, eo quod partium aut specierit quaedain ea fiat e numeratio. Cice. I. Rheto. posteaquam duo docuit esse genera argumentandi, unum necessarium,alterum probabile,atque prius illud trifariam tractari posse, perco plexione, per enumerationem per simplice conclusione,deinde quod ad huc attinet locu enumeratio est,inquit, qua pluribus rebus expositis, & caeteris infirmatis, una reliqua necessario confirmatur ;Est auteinduetio uel ut nos dicimus enumeratio. Uarie ustirpatur nomen inducti Oim apud autores , quae res esse in casolet, ut cum legerint omnia quae de ea apud diuersos scripta sunt iuuenes, ta odii in quq uis & natura eius sitas sequatur. Mio circa uisum est mihi, quaeda paulo altius de ea repetere. Quae si eiusmodi no erui, ut satisfacian doctis, 3 fuerit in in hoc,ut alii his reprehededis melio xa afferat,& si no aliud hoc certe effecisse uideamur, ue fa pstiterimus aliis,accuratius resistas tractadi. Ergo
ut quide mihi up,inductio eargum etatio,qua uel ex Ptibus totu, uel ex spebus genus , aut certalia pars alia ue
396쪽
species colligitur.Partes in praesentia intelligo eas,quae uulgo dicuntur partes integrales . Specie id ipsum quod Rodolphus. Cum sint autem quatuor inducendi modi, quos in finitione attigimus , eoru primi hoc esse possit exemplum. Concutitur hodie bellis Germania, Italia armis uastatur, concurrunt infestis signis Hispani & Galli, Angli com Scotis belligerantur, in Dacia nullus paci est locus; quantulti ergo abest, quo minus uniuersus
orbis Christianus bello a seipso dissideat,& suo quod dici solet) gladio iuguletur Secundi hoc, Romulus se
trem secum regnantem ferre non potuit,neque Pompeium Caesar, nec Augustus Antonium,& tu aducatique putas esse in terris, qui aequo animo sit laturus conso
tem imperi; Illud tertij. Quid λ manus si sit ita insecta, ut nec ipsa sanari queat, & periculum sit, ne in reliquum corpus is morbus prorepat,antea, quam id fiat, abscinditur; idem fit brachio, pedi, naso,tabris;& capiti indelicet idem non fiat Quarti hoc. Age inter poma, quodnam generosissimum dicitur an non id quod optimum est quid equus, piscis, ager pratum non horum quicque ita demum generosissimum dicitur,si sit idem
dc optimum dicitur prosecto. Quocirca inter homines quoque generosissimum este eum dicemus, non qui natalium splendore anteit caeteros,sed qui uirtute ac probitate morum reliquos omne is praestat. Duo eius genera fieri possunt. Est enim inductio omnis, aut perfecta, aut impersecta. Persectam uoco, quae necessario colligit. Imperfectam , quae tametsi admodum colligit probabiliter, nulla tame subest concludendi necessitas. Prior duobus sit modus . Principio, quoties omnibus uel partibus, uel speciebus enumeratis, totum aut genus inde colligitur. Deinde,cum non enumerantur omnia quidem, caeterum apponitur, tamen clausu Iaaliqua, qua ea quae enumerata non sunt comprehendantur. Imperfecta,& ipsa duobus fieri modis potest . Primum cum ex quibusdam tantu , aut etiam quadoq;
ex sola unaparte aut speciet aliqua, ad totum aut genus l
397쪽
progredimur. Deinde quoties aut una aut altera parte. aut specie enumerata, non genus aut totum , sed aliam quampiam partem speciem ue inde colligimus. Atque haec demum ea est,quam rhetoricam inductionem v cant,quaeque alio nomine dici solet exemplum. Quod nomen ab Aristotele eis etiam argumentationibus datur,ubi ex pluribus particularibus unum particulare colligitur. QIanquam non me clam est exempli nomen illis proprie tribui solere, ubi rem gestain alteri res probadae refellendar ue accommodamus. Ad quae proxime accedunt,quae nos ipsi,perinde ac si gesta sint fingimus. Inter quae primas tenent Apologi,& ut his quoque simili-hium est, quibus similitudines illas Socraticas,Aristoteles non inepte,adiecisse mihi uidetur. De primo modo
inductionis persectar ab Rodolpho ipso exempla posita
sunt. Caeterorum Omnium eiusmodi effingi exemplum queat; quod autem hQminem nefandissimum toti etiaciuitati cliarum elle dixisti, id ego qua fronte abs te dictum sit, nondum latis intelligo..Etenim quem magistratus omnes oderunt, quem senatus iam olim perni-eiosum patriae ciuem iudicauit, quem optimus quisque de tyrannide inuadenda suspectum habet, quem nemo denique est qui non uelit extinctum, hunc tu uniuersarciuitati charum esse audes afferere quid λ An non locupletum fortunis quotidie imminet latro importunissimus)An non clues etiam tenuiores, quacunque ratione
potest, suis illis quant uti scunque fortunis studet euertere Et quid multi sytu, si potes, nomina aliquem, in quem idem non cogitarit, imo in quem idem no secerit, quod si non potes , quae impudentia est negare ciues omnes ab uno i si s umma iniuria esie affectos λ negare, ab uno isto hoste periculosissimo intra muros noli ros uersan-ti,omnium nostrum sortianis extrema omnia immine- Te Quanquam minus timendum erat, si de fortunis taritum, non etiam de uita omni bus nobis eripienda, cogitaret homo nefarius. Sed qui rebus adhuc dubiis, Poly- Uum ciuem reipub.natum occidit,qui interemit Phi- et 3 lodam ιuΠ,
398쪽
lodamum, qui integerrimum optimumq; uirum Timo the uni crudelissime trucidauit, hunc tu uictorem ciui cui quam parciturum existimas Si nescis ne auunculo quiciem tuo homini innocentissimo, uerum luis istis sceleratissimis conatibus retillenti pepercit, & nos adhuc fore speramus, scilicet uti huius tam crudelis beluae, si quando uota compos erit gladios citiis quisquam eu dat Equi dein mihi uidere uideor, nihil eum aliud animo destinasse, nisi ut totam hanc rempublicam funditus euertat, atque in nihilum redigat. Nam qui consulibus palam caedem minatur, qui praetores etiam hoc tempore dubi js adhuc rebus a dicedi iure deterret, hic qui ali- iid quam totius rei p. meditatur interitum Profecto quisquis non parcit capiti,totum corpus extinctum uult, de
qui magi liratus e ciuitate tollit, non uult saluam rempc Nunquam ne legistis, quomodo olim tyrannidem inuaserit apud Athenienses Pisi liratus, Dionysius apud Siracusanos,apud Agrigentinos Phalaris quorum mores Mo tam reserret nouus hic Phalaris noster, nisi & finem im quem illi quaerebant, quaereret. Anni sunt uixda triginta, cum auus eius simile quiddam in hac ipsa urbe molitus. Qui si eo tempore ijs quibus dignus erat exemplis, es et affectus, nunquam hic illi similis esse uoluisset, nunc uero etiam gloriar sibi apud posteros fore existimat, si uel superasse scelus illius. nedum aequasse uideatur. Itaque prouidendum est uobis, ne quemadmodum, hic nunc illius, ita alius Auisquam post annum unum. aut alterum,huius esse sina ilis uelit. Id quod hac demum ratione commode fiet, si ab hoc nunc ultimum supplicium sumetis. Nam si in humano corpore, quot D S me-brum aliquod ita affectum est, ut nec de eius salute spe rara possit,& periculum sit, ne reliquum etiam corpus contagione sua totum inficiat, tum id membrum sine cunctatione praecidi solet, si idem fieri videmus in ramis arborum. Idem in uitium putatione, quis sit, qui hoc membrum tam pestilens, hunc, inquam, perniciosissimum non dico ciuem,sed hostem, e repub. adhuc cor et pore
399쪽
fore nolit reuelli 3 Credite mihi, quemadmodum ouis
saepenumero una totum inficit gregem, ita unus pestilens ciuis,saepe uniuersam rempublicam. Laurent. Ualla contra Boethium disputans, negat inductionem dicendam esse,quae uel interrogationibus careat, uel a particularibus ad uniuersale progrediatur. Id quod miror equidem excidere potuisse homini ingeniosissimo , quando neutrum ex ijs , usquequaque uerum esse, facile probatissimorum autorum scriptis ostendi queatλ. Quod autem Socrates apud Platonem , fere interrogationibus utitur , id non ea de causas cit', quod omnino aliter inductio fieri non possit , sed quod eiusmodi ratio elocutionis maxime sit apti dialogis. Alioqui non esse semper nece ilarias in te . rogationes facile declarant uerba Ciceronis , tertio lib. de Finibus, quo in loco cum dixisset nouis rebus noua item esse imponenda, & nomina: deinde haec uerba subiecit. Quod quidem nemo mediocriter doctus mirabitur , cogitans in omni arte , cuius usus singularis communisq; non sit, multam nouitatem nominum esse, cnm constituantur earum rerum uocabula,
quae in quaque arte uersantur. Itaque & dialectici, &physici uerbis utuntur i)s , quae ipsi Graeciae nota nota sunt. Geometrae uero, musici, grammatici , etiam more quodam loquuntur suo . Item ipsae Rhetorum artes , quae sunt totae sorenses , atque popula res , uerbis tamen indicendo quasi priuatis utuntur ac suis. Atque ut omittam has artes elegantes & ingenuas nec opifices quidem tueri sua artificia possent, nisi uocabulis uteretur nobis incognitis, usitatis sibi. Quinetia agricultura, quae abhorret aboi politiori elegatia,
ame eas res in quibus uersatur,noibus notauit nouis ,
quo magis hoc philosopho faciendu est. Ide in Oratore ad Brutum, uod nepe indecoru, ac dedeces) si poeta
fugit, ut maximum uitium, qui peccat etiam cum pro
ba orationem affingit improbo ivltolae sapieti . Si denique
400쪽
trique pictor ille uidit, cum immolanda Iphigenia,tristis
calchas esset,moestior Ulylles, moereret Menelaus,ob- uelandum caput Agamemnonis esset, quoniam summuillum luctum penicillo non pollet imitari. Si denique histrio quid deceat quaerit,quid faciendum Oratori paetemus λ Iam quod addit Laurentius, ex particularibus uniuersale probari non posse,non id quidem semper uerum esse partim exiJs quae ramex Ciceroneiadduximus,modo accuratius expendan inr,partim etiam ex ijs
quae ex Platone mox afferemus,liquere potest. In Phoedone hunc in modum Cebetem interrogat Socrates: Ergo utrum necessarium est, cuicunque aliquid est comtrarium, nullo modo aliud id, quam ex suo contrario fieri,ueluti quando quid maius efficitur, necesse est ex eo quod ante fuerat minus, postea maius euadere CE, Ita est. S O. Nonne & si quid minus fiat, ex eo quod ante malus erat,postea fiet minus CE. Sic omnino. SO. Quinetiam ex robustiori debiliuet ex tardiore uelocius. CE. Prorsus, So. Quid uero si quid euadat deteriusλno ne ex meliori & si iniustius, ex iustiori CE. Quid ni SO. In omnibus igitur satis id exploratum habemus , omnia ita sieri contraria uidelicet ex contrariJs , quem in modum & Cicero in oratione ea,quam dixit pro lege Manilia, probat in Pompeio omneis res eas inesse, quae in summo Imperatore exigantur, propterea quod in eo insit scientia rei militaris, quod uirtus,quod aut vitas;quod felicitas. Quae utique inductio eis,& quidema speciebus ad genus. Q d habet idem,stultum dictu esie:si quis in inductione apponat haec uerba,& sic de singulis,aut alia fortasse,quorum tamen eadem sit tiis S significatio,id planὸ cum eo pugnat, quod nos diximus
paulo ante,de secundo perfectar inductionis modo. Quapropter huius etiam rei exemplum ex Platone affer mus, quod si non plani, atq; omni ex parte cum illa inducendi forma consentiet, hactenus consentiet tamen, ut intelligas: quoties partes aut species non omnes enu