장음표시 사용
162쪽
Descriptio horologij muralis per tribumentumsue murus recte sive oblique asticiat meridiem:
Docebimus in hoc capite idem quod in
praecedenti docuimus, nisi quod opera/tio in priori capite uersatur in superficie plana, hic autem inscribcinus lineas horarias per instrumentum , quod aequinoctiale uocant, eo quod supcrficies eius plana eadem sit cum superficie plana aequatoris. Primo igitur in pariete oblato facies lineam perpcndicularem , horae duodecimae accommodandam, in qua Zc stili ccntrum semper erit nisi quando murus a meridie ad orientem uel occidentem dcclinat ultra septuaginta gradus: tunc enim non facile stilus figi poterit in linc a me ridiei,iais longissimum cuia dcm facere uelis, quod necessarium non est,quandoquidcin duobus bra/chiolis sustineri possit, aeque sicut cum murus praecise oricntem uel occidcntem aspicit. Quando uero murns latitudincm seu dcclinationem minorcinhabct septuaginta aut sexaginta gradibus, figes stilum ex una parte in lineam perpendicularcna, horam duodecimam representantem,ex alia uero parte mouebis eundem stilum dextrorsum aut sinistrorsem, donec iuste lineam occupct meridia
163쪽
nam id quod facile dircctione horari j portatilis,
quod Compastum uulgo uocant, ciscere polcris aut aliunde horam duo dcclinam obserues & in eodem momento stilum ultro citroq; moneas donec umbra eius lineam horae duodecimae percutiat. Sed & hoc simul observes oportet, ut stilum eri gas aut deprimas cum declinationem eius iustam quaeris, quousq; tantum a linea horae duodecimae distet,quantum aequinoctialis super horizontatuum eleuatur id quod appensione quadrantis adstilum facile procurabis. Et nota quod tota ista ars pingendi horologia ad muros, consistit in iusta stili positione: alioquin si uel tantillum crraueris in latitudine uel eleuatione eius, quantumlibet horas bene distribueris , erit falsus index horarium illud. Stilo ita 3 iuste infixo &firmato,horas hoc piato inscribes. Para tabellam aliquam rotunda cuius diameter longitudine habeat unius ferc p almi describe in eo circulu, que duabus diame tris quadrabis. Sit diameter una a b, alia uero c d N centrum e . Proinde quartam b c diuide in sex aequales partes,similiter quartam b d. Et ex illis accipe duas partes &pone eas a d uersus a: si militera cuersus a. Semidiameter e c designat hora sexta postmeridianam,& e d hora sexta antemeridiana.
164쪽
At e b est linea horae duodecimae. Puncta uero incerposita reliquas indicant horas. Hanc tabel lam nunc ita aptare te oportet stilo horologii , ut diameter d c ad rectos angulos stilum secet, ¢rum e meditullium occupet stili, quod qui dem hac industria efficies. Semidiametrum a e cultro aut serra excinde, ut stilus ingredi possitus ad centrum e,& simul ex opposito semidiametri eb,hoc est,a dorso lineae horae duodecimae facex li/gno triangulum rectangulum cuius basis seu una. latus assigi possit dorso tabellae,aliud uero rectaguli latus circa centrum e cum tabella orthogonale causet angulum,habens cauaturam paruam in qua
is stilus recipitiae potius ubi totum hoc instrumentum stilo assisti possit. Haec de fabrica nunc de usu hutns instrumenti. Cum igitur lineas horarias e muro inscribere nolueris, adhibe dictum instru mentum stilo una cum longo filo canabeo, quod libere sursem & deorsum in stilo moueri possit. Hoc silam primo trahes ad lineam horae duodecimae sicquod extremam rotundae tabellae tangat superficiem, dc vertes ipsam tabellam sortiter stilo affixa m donec lineola seu punctus horae duodeci/mae hoc est,punctus b cadat supra filu istud,sic expansam: dc in hoc situ manebit instrumentum,do/nec
165쪽
nee omnia horarum puncta cui in instramento sunt signata officio sui transseras in parietem. Quo facto pones regulam ex una parte sapercentrum stili, & ex alia super singula puncta in maro nata,& trahes lineas horarias.
Sine hoe Instramento non sicile poteris describea re horarium in muro, qui aut occidentem aut orientem non praecise respicit, sed aliquot gradibus, puta octo aut decem ab ea plaga declinat. N Compositio
166쪽
PVxo abande satis hactenos dictum de na/
ria horariorum fabricatione, aequinoctialium, horizontalium & perpendicularium: sed quid etiam de non necellar is hic omittam, en ponam tibi ob oculos & alium quendam mo/dum construendi horologia ad quatuor mundi pl-gas, prioribus persectiorem, commodiorem, atqs fere usitatiorem. Et bic quidem opus tibi est rectificatorio quodam,aut si mauis appellare ueriscatorium . Uoco autem rectificatorium,instrumentum triangulare orthogonium, formam ha hens scaleni,cuius latus brcuius basis, medium cathecus,longius uero hypotenuia dicitur. Einc ob/scurus sim in nocabulis Graecis haec omnia clarius se tibi exponam. Orthogonius est triangulus,unum rectum habens angulum & duos acutos,id est,arinores recto. Orthogonius autem scalenos, est triangulas unam habens rectum angulum & duos acutos sed omnia eius latera sunt inaequalia. Scalenos dictus,quod utiat gradibus delino in aliud ' transfertur
167쪽
S, D AIS T. WwNST A MAI s' transscrtur latus. Omne acrificatoriam horario/rum est orthogoniu scalenon, praeter id quod ex eleuatione quadraginta quin graduu polari coponitur: hoc enim est orthogonium isocheles, id est duoru aequalium latcru. Dicitur autem Isocheles triangulus habens duo latera aequalia di terti um inaequale. B asis est linea iacens, sine fundamentum alicuius figurae. Cathecus uero est linea per pendiculariter in aliqua figura erecta. Hypotenusa est linea tangens duas metas triangniariter seu quae perpendiculariter non est erecta. Versus: Protracta linea basis est,ere ista cathecus. Tenditur ad fines hypotenula duos . Sed ut redeam unde digressus sum, rectificatoriam compones hoc Pa
sequitar figura haias descriptionis. N a
168쪽
loo HOROLOG I O G R AP H I A erit poti Describein recta linea a b super centro e circamserentiam semicirculi eamq; in nonaginta ae quales distribue partes dextra' prope punctumh incipiendo. Quo facto numera a puncto baltitudinem potarem tuae regionis, di ad exitumeius fac notam d . Deinde a puncto d duc lineam re/ctam ad punctum at &similiter ab eodem punctod dae aliam lineam rectam ad punctum b, & comsurgit triangulus, prae se serens figuram rectificator' praedicti: nec alio tibi opus est labore , nisi quod
169쪽
qdod triangulum hunc caute excipias &quicquid circa ipsam fuerit abscindas, aut certe in tabellam aliquam ligneam uel aeneam subtilem transferas, qua pro uoto dii possis . sed & hoc quoque non omittas, nempe quod hypotenosam a b in pnncto c linea perpendiculariter in cidente seces,in cuius summitate filum aliquod suspendi possit, infra plumbeam massalam gestans, quo perpendiculi uice utare. Facies etiam in hac triangulari tabella so/ramen quoddam prope notam c,quod perpendiculum ipsam excipiat liberam ei in suo motu praestet facultatem .Hoc instrumento tres superficies planae iustificantur, nempe horizontalis, πιquino malis N polaris. Horizontale rectificat hypotenusa , cathecus aequinoctialem & basis potarem. Et in omnibus uerificationibus necesse est ut
perpendiculum praecise percutiat lineam g c, Nne per pili quidem latitudinem hinc aut illinc alinea aberret. Per cat, ecum igitur superficiem trunci aequinoctialem facile corriges, tracta scilicet ex utrol trunci latere linea iuxta catheci eleuatio/nem. Idem intelligas de latere bassis tedelectet in trunco describere horologium quod potarem habeat superficiem: cuius descriptionis mentionem supra capite octauo secimus.
170쪽
Defornratione Horologis equinoctialis.
Or0 ψgiuna aequinoctiale, quod rcspicit
plagam septentrionalem in trunco uel lapide hac arte fabrefacies. Para primo in truco superficiem septentrionalem, ut scilicet trunco in plano horizontali posito,ea se perficies praecise iuxta aequioris altitudinem in tua regione eleue tur,id quod facile iuxta praecedentis capitis instructionem efficere poteris. Deinde describe in ea superficie circulum, quem in a . aequas partes distribues, ducens ex centro ad singulas illas partes rectas lineas,quae horas ipsas ex stiliumbratili obiectu commonstrabunt. Figes autem stilum in ' circuli centrum, erigeso in hunc modum,ut summa eius extremitas aequaliter a circnli distet circuserentia. Nec cures de certa stili longitudine, tametsi conuenientior longitudo non sit quam semidiameter cirenti. At in duobus lateribus tranei,occidentem & orientem praecise aspicientibus recesse est ut stilus praecise semidiametrum contineat cir