Horologiographia, post priorem aeditionem per Sebast. Munsterum recognita, & plurimum aucta atque locupletata, adiectis multis nouis descriptionibus & figuris, in plano, concauo, conuexo, erecta superficie & c

171쪽

SEB AST, Hvras TER L lo3Per lineam tibi scribitur,elanatio aequinoctialis aintellige superficiem circulum horarium in sua planicie continentem. Stilus huius horologia est semidiameter seu linea horae sextae antemeridianae. No laeua quod hoc horologio uti adsolem non pol ris nisi a tempore aequinoctim uerni usq; ad aequinoctium autumnale. Nam sole existente in signis meridionalibus umbra stili non potest attingere su perficiem horarii. Sed desectat huic facile poteris occurrere si adhibueris horis uel digitum uel li/ .gnu digiti habens latitudinem. Tum enim licebit adueriere,quam horam umbra sit tactura.

172쪽

FAς primo circulam ad libitum, quem dua/

bus diametris in quatuor partes aequales secabis adscriptis literis a b c d. Porro e sit in centro. Semicirculus uero a d c diuidatur induodecim aequales partes, afficiatur notis duodecim occultis. Quo facto,ducatur linea contingentiae,quae scilicet diametro a c aequidistet. Est autem linea contingentiae,linea recta ex utraq; parte circuli ducta, ipsum non secans sed in circumferentia nudo attacta contingens, seu ut ali j dicunt, circulum in uno tangens puncto,ut hic in nostro opere circulum tangit in puncto d. Hac igitur tracta linea,ponatur regula ab una parte super centro edi ab alia super singulas notas in circumferentia circuli signatas, de ubi regula secat lineam contingentiximprime punctum. Consequenter diuidennam quartam circuli, puta d a in nonaginta partes aequales incipiendo a puncto contingentiae d& numera a d uersus a eleuationem aequinoctialis inae regionis,M ad finem eius M super centrume pone regulam, Maduerte intersectionem eius

174쪽

ios HOROLOGIO GRAPHIA cum linea contingentiae. Hanc interscctionem nota cum puncto f. Postea pone circini pedem immobilem in centrum e & aliam extende in pum in f dc circino in tali manente extensione,pone pedem eius immobilem in punctum d contingentiae,& alium uerte in lineam d b scilicet ultra e &fac cum eo punctum h,qui dicitur locus nasi, unde scilicet stilus horarum index prominet. In hunc punctum ii pone regulam ex una parte, N ex alia super singula puncta in linea contingentiae signa/ta,& trahe apertas lineas horarias, aut linearum partes, iuxta quod huic horario uolueris adhibere sermam aut figuram, quadratam aut circularem. Porro stilam erigas iuxta eleuationem poli,

applicando scilicet angulam a rectificatori j puncto nasi h & statuendo lineam a b instrumenti super lineam h. e d horologii,quae est linea horae duodecimae hoc est, ut linea haec iaceat in illa: dc re reficatorio cum superficie horologh ad angulos rectos erecto, infige stilum iuxta ele nationem li/neae a d in puncto nasi h & firma eum in tali simne vacillet aut laxior factus iustum illum situ amit/tat. Haec basis cum hypotenusa eleuationem poli ostendunt, ut iam supra de hac re paulo susius dis

ximus

175쪽

ximus. Hic quot aduertendum quod in horolo/gio horizontali centrum sen locus nasi inuenitur iuxta eleuationem aequinoctialis: stilus autem eri/gitur iuxta poli altitudinem. At in horologio meridiem uersus parato, centrum stili quaeritur ex poli eleuatione, distilus erigitur iuxta aequinoctialis altitudinem.Haec enim duo horologia, ueraticale&horizontale ubio locorum uicissitudines analogas seruant: praeterquam ubi polus quadra gintaquinque gradibus eleuatur: illic enim nullum ab altero discrepat.

Horologium perpendiculare uersus plagam meridianam quomodo in trunco Grmandum: caput ol.

cise respicit non secus describes quam ho rologium horizontale, de quo praeceden ii capite mentionem secimus: hoe excepto, quod horologium in plano formatur iuxta eleuatio/nem aequinoctialis, & stilus erigitur secundum poli eleuationem ut iam supra quoque diximus.

176쪽

io3 HOROLO G IOGRAPHI A sed horologium perpendiculare quod examus sim meridie respicit, formatur iuxta poli eleuatio nem, M stilus infigitur secundum aequinoctialis eleuationem,id hoc modo. Angulum rectificatori j b applica ad punctum nasi h 8c pone lineam h h in lineam meridianam h e, & quiescente rectificatorio insuperficie horologi j constituentel cum ea orthogonium,infige stilum in punctum nasi h secundum declinationem lineae b d , & habebit eleuationem aequinoctialis. Nam linea b a hypotenula,cum linea b d catheco,eleuationem pandit aequinoctialis. sequitur figura huius descriptionis.

178쪽

compositio horologis perpendicularis,quando muruε num quatuor plagarum mwndi praecise licii: caput ΣΣi I.

Destribς primo horologium aliquod hori

zontale in plano,puta in assere ues alia materia solida & transfer illud in parietem obliquum modo qui sequitur. Primo quaere pcrcompassum quadrangulum,quod commodius est triangulo aut rotundo lineam meridianam & haec indicabit quantum paries declinet a ueris punctis quatuor plagarum mundi. Itaq; hanc lineam meridianam fgna super latum asserem horizonti aequi distantem dc parieti in quo horarium cupis de pingere sic adhibitum,ut latus eius pariete ipsum in loco ubi figurandum est horologium ,immobiliter contingat. Super hunc asserem pone regulam aliquam iuxta regulam colloca iustum compassumδε mox inuenies lineammeridiana, quam super asserem usq; ad muriam conspicuam facies.

Qua habita pone super eam horologium quod supra te iussimus parare cum sua linea meridiana, ut scilicet linea horae duodecimae horologii iaceat in linea meridiana asseris &neutra ab alia uel ad pili latitudinem

179쪽

latitudine declinet. Pones autem sic illud horologium ut nasus stili non ad murum sed austrum cergat:eol sic immobiliter iacente, pone regulam ex una parte super eius centrum siue nasum, & ex alia parte super singulas lineas horarias, uel ut commodius opereris, trahe ex centro filum aliquod per lineas horarias,& ubi contingit parietem fac pun/ctu. Quibus peractis quaere nasum in pariete,cui stilum infigas,hoc pacto. Pone uerificatoriucum sua basi super lineam horae duodecimae horologh in plano iacentis, ita quod in eadem linea constituat orthogonium cum superficie horologi j plani.et hypotenula basi si angulas sit in centro horolo.

gii plani, dc posita regula super hypotenusat has

uerte punctu quem regula ipsa in pariete designat, dc hunc nota aliqua afficies, ana est centrum horologii muralis, a quo lineas horarias in singula puncta prius in pariete signata, protrahes,etsi com petentes adscribes numeros. Praeterea in centrii

illud figes stilu, qui nmbra sua horas demos retifiges autem iuste, si hypotenuis innixus seu inDdens,eum situm ablato rectificatorio immobilem

retina erit.

Figuratio