Cristophori Ehemii ... De principiis iuris libri 7. Quibus iurisprudentiam arte, methodo, ordineque tradi, propriisque finibus circumscribi posse, dilucidè ostenditur. Cum rerum & vocum indice locupletissimo

131쪽

Reuerunt,quo prudentis officium planius demonstrent. atq; id quidem videre licet in niuitis animalibus, qua sua industria imitantur hominum consiliain actiones, ut ratione d intelligentia praedita esse existimentur veluti in ursis, formicis pibus&araneis, quemadmodum eleganter cecinit Poeta in Glorgicis, de apibus loquens: em urae se hyem memores,astate laborem Experiuntur, ct in mediu quaesita reponunt. Nans alia victu inuigilant,o foedere parito Exercemur agris:pars intrasepta domorum Narcissi lachryma lentia decortice glute, Prima fauis ponunt fundamina deinde

stipat, filiquido dissedat nectare eιEas,dce. Et paulo post His quidamsignis, ais hae exempla secuti, Esse apibu parte diuinamentis, ct hausus

Neque enim ratio aliud est,quam mens diuina,qua homo Deo similis efficitur; quae

si adulta est, prudentia appellatur. Praetem

ea prudentiam esse vim perspiciendi aedia iudicandi bona malave quae ad hominem pertinent , id maxime argumentum esse

132쪽

areatibus dolorib postra est .aeae ein existi mationes cognitionisque xt ii qui x A- ristoteles)ves uti sapiet tiari , artem dc scieritiam, extinguere non potest lolana pru' dentiam quandoq; euenix, prudenti actiones sita vi retardat di impedit, ut inbus quid verum sit aut utiled bonum limmini, cernere nequeat Propterea temperantia quae oppositaest huic vitio , a Gr*cis σου et Ooici dicta est, quia in es riti φρόνιμαν, id est, custodit &conseruat prudentiam: conseruat, inquam, cum neque illecebris&iucunditate voluptatum, neque dolorum asperita erationem vinci patitur. Etenim volibotas de dolor bonarunt malariim actioinum causae sunt quicquid agitur, aut voluptatis, aut doloris causa essicitur.

Prudentia igitur sthabitus consultandi de ni &rnalis huinanis iisque quae vel ii vel aliis euenire consueue,unt: neq; enimn lferre arbitror, Vtrum de alterius rebus quis deliberet dubitetve, an suis, modo polle si incipium ea adipiscendis, Mi Atentia Ninii, mala de qui is consultare homines lem, non nius sunt generis:quaedam enim furi

133쪽

nae frudente se tuo virid c omnibus dubiis tant: quia uini custodes societatis de felicitatis humanae; quae sine his uniueisiis com - mode constare non potis. Qinnimo is qui generatim simpliciterque prudens appella 'tur eo ipso a prudente partaculari, quem artificem esse dixi, differt. quod hic etsi de bono aliquo consultat, non tamen de omni' bono quod felicitatem parit, delibetat, sed, exempli gratia, aedificator de aedificada domo sutor efficiendo calceo, mercator acquirendis pecuniis , itemque medicus de

conseruandarianitate . quae omnia quidem bona sunt, sed non propter se expetuntur pille vero generatim de uniuersis ac singulis bonorum generibus cogitat, quae pariunt felicitatem , ad quam caetera omnia res runtur, tanquam partes aut fructus summi illius boni, quod propter se tantum expeti- tur. Quare vete prudens censendus est is. ' qui no de parte aliqua, sed uniuersa sciscita' i te hi man ad liberat, eaque proposita tan quam scopo, quaecunque ad illius adeptio- tem pertinent, inuenire potest, inuenta. que ingenio & sapientia diiudicare Ve- - rum enim vero haec cogitationi hil aliud est,' quam reciet rationis inquisitio ac in uestiga-

i. tio,quiquasi sormaist natura prudentis

134쪽

sine qua consei uari ipsa non poteit. Nam 't deprauata ratio imprudentiam, sic vera εc recta ratio prudentiam pari r parit. in squam prudentiam , quia iudicat di disti r- ni ea quae sunt in tenda aut fugienda. Expetu litur autem σύαμ εβα, id est, moderatae mediocri, fugiuntur vitanturque

traria sunt, excessus Sc desectus quae propterea fugienda sunt, quia sunt causae corruptionis&interitus rerum Mediocestas conseruat,&efficit habitus bonos ac laudabiles, qui in actione spectantur,ad quam recta ratio collimans, ab utroque extremo deflectit. Exempli gratia, motus&exerci' lationes corporis, tuendae conseruandique valetudinis causa susceptae quandoq; habitum sanitatis custodiunt, quandoq; cor rumpunt; custodiunt autem, cum mode, ratae sunt, domi diocritate ac modo effici

untur Pecontra corrumpunt eandem sanitatem, cum modum mensuram naturae

aut excedunt, aut deficiunt. Simili rati nis modo dc fabri, statuarii, aedificat res,simpliciterque habitus omnes in actio, nibus quae intendiri remitti possunt, ver sanies, mediocritatem ut bonum eXpet ut,

ontraria fugiunt ut malum ι ideoque in

135쪽

; sciendis operibus, .ma nitudinem,& numerum,&c si formationem,&figuram . . t.&compositionem, in agedis modum,tem pus, locum,&quae reliqua sunt seruarent 'tutur. Est ergo mediocritas nil aliud quam modus quidam mensura, certis limitib. comprehensa determinataque seruandi o- mnibus in res us id quod oportet, quatum opoitet,&quomodo, dc ubi,&quando oportet, ut cuiusque natura desvsus postula. uerit: quam Poeta his vel bis descripsit:

υ modin in rebi ,sint certi dente sines, Aerosistra citras nequitiosissere rectum Haee mediocritas definiturae circunscribitur recta ratione, ut autor est Aristo quq st formavi essentia prudent te, versaturque in actione rerunti quia nihil efficit ut ais, sed moderatur regit caeteras virtutes univer fas quae in actione positae sunt &sine prudentia consistere nequeunt. Agit autem, quia consultat de mediis pertinentibusad bene beateque viuedum, futura caute pro. spicit,praeterita diligenter expendit,ac pri sentibus commode diiudicatis tituri quae omnia opera non sunt, sed actiones bonae, quibus nihil essicitur aliud, sed ipsae finissimi,&propter sex cpetuntur. Dicuntur autem bonae actiones, quia boni tantum. qjliado, Cooste

136쪽

4modocaustio on cupiditatis 6 voluptatis,

cui gloriae alia sus 'iuntur. quam vir prudent honebo maria dicitatem, si licitatem, inquam, vel sibi vis familis,vel ciuitati, tantienso eodem mo-

do id facit,quoardificator domum, aut si1- torcalceum auimedicus sanitate 3 selicitas non est opus,sed actio ipsa, qt: -- texeunte ipsam quoque interire necesse eq. Quod facile quis ritelliget, sit hac ratione totam rei naturam contempletur an wξm edica triapotissimum spectφtur'mira seu artii exsanitas quam Mestmedici 'operati seu actio, quae ab trabitu sanitatis Oignitur Artifex igitur essicit sanitate, uita, actionem, sed dissimili ratione quae opus aliquod estri pereunte artisse ii mactione etiamnum permanet atrii as&homo uniue lit actiones sanas i

seipso, no in alio quia nullui opus crem num ieiniquitJed habitu, incinuisit: -

sione confirmat. Sic prudentia non esticit mici arem.ut medicus sanitatem sed pro ,

odis caditas, Milones sanas: etenim 1 em dc pruin serast sedisio seliaees reddit. Et actioviri midentis est sub

137쪽

uillitas vel in domo, vel republica veluti

v tribra suum corpus. haec fuit opin, o A-4istot. sexto Et hic. capite i Sed inter actionem sanam quae habitu proficiscitur,&astione Diruderitis, id tantu interest, quod

illa qui lem eiu Aqui ipsam etficit, perfectio

est: haec Seiu 'iri agit calterius: quia prudentia quandoque refertur ad alterum, dii spectatur ipsius actio in re familiari,aut repub quam costii id recta rerum admini λstratione consi ruat, non tamen eo modove medie us corpus humanum sanitate perficit, quae habitus est illius qui recipit, ocaliquod opus actionemque medici consequiatur FHicitas habitus non est sed tota in actione versuur qua eXtincta extinguitur, inloeuteq: interimitur. Sed hoe locoquq

rat opportune quis si prudentia,& habitus omnis qui in actione cosist , nihil post operationem relinquat, desin ipsi bona actione tanqua ultimo Sc extremo fine conquiescat quomodo a scientiae actione di. stinguatur Z siquidem sicientia praetere5. templationem actumque intelligendi nil molitur, sed ipsa contemplatio est finis scientiae. Illi hoc modo interroganti respod rem: longe a se inulae differre, actionem de contemplationem Nam quemadmodum

138쪽

ognitionem sequitur actio, ita scientia mveritatis inuentio tantum .at prudentia, simplieiterque habitus activi non solum quid utiles bonum inteli gere cognosce reque,sed etiam eo ipso intercedenteacti ' ne, frui nituntur, ut id quod appetitus ex istendum , dc recta ratio agendum praeco perit,consequantur Ars verb&habitus illi, quorum finis is effectio dc opus, neq; contemplatione, neque actione sola continen- tur. sed opus aliquod efficiunt, quodcum diuersum ab actione sit,digito demonstra

te,atqueadeo intereunteactione relinquere' possunt. Quare satis apparet, qua ratione

actio sit finis prudentiae, doquomodo a co- templatione effectioneque sitdistinguenda aediscernenda. Porro autem hqc actio viri prudentis,quae ad c ustodiam selicitatis hu-. manae suscipitur, non est uniformis,sed va- ria&multiplex: ideoque distinguenda est, ut ipsius prudentiae vis ac natura rectius intelligatur. Est,inquam,multiplex se a- ctiorquia proprium viri prudentis est, non solum proposito fine recta ratione media bonum finepertinentiainquirere,quidque agendum sit praescribere, sed etiam de iisdem bene consultare, rursusq; quaeco

Atilia atque diaberata suci ad propositum sinem

139쪽

finem perducere: demum quae inuentas a ctaque fuere siquidem aliquae Mendatione indigeant)corrigere a lita ossicia, seu tres, ut alii volunt, I rudentiae partes ab nobis sexto Ethicorum ostenduntur. cccx-λ. eeeri O, id est, bonaconsultatio, nihil aliud est, quam rectitudo quaedam consilii seu cola scitationis, qua quis utilitaris ratione consi esui Di Vt Oporici, cum OpOItet, id quod oportet expetcre hoc est, finem bonum vel simpliciter, vel secundum quid. cuius prudentia vera ex; stimatio est. Atota ei: id est, intelligentia seu perspicacia. facultas quaedam cogitationis est, diiudicandi ea quae a nobis aguntur quaeque iunostra potestate sunt, prudentia praecepta dccxcogitata. Et γοὐ,., ut autor est idem Aristot quam sententiam nominauit, esta qui de boni viri iudicium rectum cuius officium est rebus perceptis diiudicatisque nonnihil quandoque ex equitate addere, despersonarum .rerum, modorum atq; cau serum habito delectu, omnia discernereae determinare. Itaque prudentia , harum rerum omnium praeceptrix esto magistra.

propterea qu)d si aeni ultimum liapte

140쪽

n: tti expetendu sibi pro ponit,actionesv

media ad fruitione propositi finis pertisnet ad utilia ostendit Cui bona usa quas adiuuix accedit. Hisc subsequi- p rspicacia, quae prudentiae, arce pia dc inr

uenta percipit, perceptaq; rccle diiudicat. Deneu succedit sententia, quae non .lum deliberata diindicat,sed e in meliusquari μὴ -titisse liquaeque perperac liata suis. Ecresnehensione incurrere possunt,ccia rigit emeridat. De his o Metia partib. multa. mihi dicenda sunt, si perfecta earum mi tu a vellam eo carcised que a non arbitror Irtinere adnostrum institiuum, plura de ἡπι dicere quae ab Aristo grauiter&copio e sexto Ethic unt dis utasa, tantii ais Moscendam naturam retudentiae. cognita natura 3 essentia prudentie,s cile apparet qua ratione id a caeretis ani- mi habitibus tum vnitie: sis, tum singulis udistingvat fr. Ac primit quid in differi ab iis qui in intillictu cotes laturo positi sunt: quia prudentia diiudicationa&vtitia hu- mona quκ pro diuerso humin mere, dissimilibus inae institutis mi -- - vitiis conteinpia iiii considcrant res quae