장음표시 사용
141쪽
Perpetuas Saeternas, quae ni inquam alte. rantur&mutantur. Vnde recte Aristot g.
tatuam disserent tam , tantamque varietaten in se continent ut lege seu institutionamelopimone, non natura esse videantur Iobonis etiam talem quandam dissimilitudia neminus propterea putet, quod mμlti exi quckna existim ne damno afficiantura quippe cum non auci extiterint, qui veto, diuitias vel ob fortitudinem fuerunt inter-fect . Itaque multa apud nos iusta Io.nesta esse putantur, quae apud aliosvi iniusta sunt,4 grauissimis poenis ac supplicii M. qui talia agunt,puniuntur. scientia quoque pari ratione distia- gutturi quia scientiae finis est cognitio;prudentiae,actio. Deinde quae sciuntur, sunt uniuersalic quae aguntur , particularia
142쪽
indiuidua propterea prudentes consultant de rebus particularibus &scientes co- templantur uniuersalia. Ex quo loco λυπι itur probi orna,quo quaeritur, cur pueri
adobstantes scientia habitu pra diti esse possint,prudentia vero nonpossint. Quod ideo accidit, quia prudentia tractat negocia indiuiduad particularia, in quibus locum habet, di maxime valet experientia, quae non nisi multarum rerum peritia,d longo empore acquirituri scientia resolutione generis subiecti , dc cognitione passionum
comparatur, quae breuis est,ec breui tempore ad disci potest. Pueri ergo, si possunt esse prudentes, quia carent rerum experitntia, quae longissimo tempore nobis ingeneratur. Rursus, prudentia non est intili ctus,quia hiόuobabitus sunt rerum conistrariarudi oppositaru imam intellectus est habitus primorum principiorum , dc prudentia rerum ultimaru ,quae in acti Q irae cer nutur. Id tamen utrique comune est, quod queri admodu principioru nulla reperitur demostratio,ita neqi actionu&rerii particularium, quarum est prudentiari intellectus. Sed principia idcirco non demon. strantur, quia per se nota sunt, desipsorum cognitio melior est quam aqua per de i
143쪽
mostrationem habetur. At indiuiduarum demonstratio propterea esse nequit, quia deterioris sunt naturae, quam ut comprobari valeant. Iam veto eadem prudentia
diste ita capientia, quia vincitur dignitate praestantia, a sapientia: etenim sapientia contemplatur subiectum nobilius desexcetilentius dbfirmiori utitur cognoscedi ratione quam prudelia cotemplatur enim si stantias illas ab omni materia abstractas, Deum videlicet, de mentes caelestes prudentia bona tam tum humana consectatur. quae deterioris naturae sunt, quam illa. Et quemadmodum sapientiae cognitio firma est Scimmobilis certa, ita prudentiae peritia instabilis estic incerta, perpetuoque mutatur alteraturque Praeterea multa sunt & varia prudentiae genera , Propserdiuersia bona contrarios fines, qui ab omni animantium genere diuersimode expetunturi Sapientia una est, de eadem intuma quia res quae sapientiae subiiciuntur, semper eodem modo eueniunt. Qu*nimo in eadem specie animalis, hominis vi delicet, varietate quandoque haec bona&utilia, rectaque insuper ratio, Vt nuper di xi, distinguuntur. Huc accedit, quod prudentia diiudicat bona humana, de quibus
144쪽
homines solent consultarc&deliberare; sa-i pientia, diuina, quae Aristoteles δήμια ...ppellat. Cuius rei signum est,quod Ana- agoram dc Thaletem sapientes m non prudentes appellare consuevimus, PIO a terea quod ignorant ea quae sibi condu- cunt. Nam cum incognitione eorum qui
hominum ingenia excedui. Occupat sint, commoda vitae dc utilitates negligant id. circo superuacua di ad intranda, d dissici, lia, diuina con noscere dicuntur. Su Feruacua, quia non construnt ad comm itates usus vitae admiranda, quia ex edunt communem hominum cogniti diem difficilia, propterea quod labore ac multo studio opus est, anisquam ea quis ireretpere possit diuina autem seu δαμ-
νια, quia animum quasi a colpore, cui ad ἀ
ictus est, cogitatione seducentes , cum, dii Versari Videntur, eorumque naturas mimo perlustrare atque intueri. ecau- , rem sunt supra hominem δε non pertiis, ment ad naturam prudentiae. Praeterea fi , Missapientiae cognitio est&contemplatio: Frudentiae, consultatio det:beratio, a- io ipsa. Denique prudentia , ratione de
145쪽
quin imo experientia prima partes sibi ve- dicat in viro prudente quoniam citri quit Aristot. experientia plus valet in actione rerum,quam ratio. Sapientia insola cogitatione cernitur , quae Xperientia vel nunquam , vel certe raro indiga est. Porro autem prudentia, neque opinio esse
potest: quia qui opinatur, nil agit, sed qui
prudens est, agit quidpiam. Et opinio vera vel falsa dicitur; actio prudentiae bona vel mala. Rursus prudentia suapte ii non decipitur,quia nititur recta ratione, quae falli nequiti opinio sua sponte quando.ue errat Eclabitur in comprehensione rerum. Sed fortasse quid quantumque a prioribus animi habitibus distet, iam est cogniti per
ceptu facillimum Lab arte vero quomodo distinguenda sit, non ita cuiuis obvium dc manifestum quia ars dc prudentia habent vicinam naturam, sunt genere coniun ctis; quandoquidem referuntur ad conssultationem, cuius antea partes esse statui, mus Verum siquis ea omnia, quae superiori loco a nobis disputata sunt,diligenter intuebitur, magnum profecto horum habituum inueniet discrimes etenim pH. de tia, est rerum agendarum s ars, emcienda-
146쪽
nis est ipsa actio bona; ita artis, opus. Prae, terea prudentia est virtus , ars virtus non est; nam prudentiam, viros prudentes raudamus, imperitianari impetitos vituperamus. Atqui laus propria virtutis est, quemadmoduli nos,artis&scientiae Deinde,artis virtus esse potest, prudent ae visetus esse nequiti quia virtutis virtus non reperitur Virtus autem artis seu artificis est, artificiose prudenter in rebus emciendis versari di quasi prouidere, ne quandoque in actione, vel negligentia, vel vitio rerum, peccet. At Vir prudens non peccat, sed sequitur rectam agendi rationem, cuius virtus alia eme non potest. Iam vero qui in a te peccat , maiori venia dignus esse iudica- tur,quam qui pradentiae&caeterarum vir- autum habitu praeditus, data opera fallitur erratve.Denique omnes animi habitus
obliuioni tradere possumus, prudentiae novossumus; quia dc artes&scientiae vel lo go temporis interuallo, vel febre caeterisque morbi, ut de quibusdam traditum est Iextingui possunt, planeque in homine aboleri. luc accedit, quod ex caeteris habitibus nosemper operamur, ex prudentia perpe-xuo agimus; quoni: in prudentia iunctii est man appetitu, qui cum ab homine seiungi
147쪽
non possit, semper ab ea dirigitur in bonur appetitus enim semper agit in homine, qui ut recta dc utilia expetat indiget recta ratione, qliae modum&occasionem praetcriba appetendi bona,& fugiendi mala. Qua propter cum homo extra tempus, extraq; prubonii, itemque sine actione&affectu, in hoc Virae spacio, quibus omnibus prudentia diiudicatur, esse nequeat, cert necessariun est ut semper homo aliquid agat, ex qua perenni actione semper augetur, minimeq; ex tinguitur habitus prudentiae: quia obliuio .nis causa, oritur ex intermissione actionu, ut in Ethicis scripsit Aristot. Atq; haec qui dem sunt,quae de natura horum quinque habituum dic eda esse existimavi, Vt ex eorum cognitione, ad quem Iuris prudentia res renda esset, facile cuique innotesceret, te nim hane ego ex sententiai veterum philo sophorum, uniuscuiusque propositae quaesionis veram ditatutionem semper essetu . dicaui, in qua natura&Vis termini pr dicati subiecti, comentatione quadam explia
caretur: ea enim cognita, facile intel
ligi potest quid cuiq rei insit aut non insit
148쪽
cinissitando. Ain. Qiam separatio, , discretiovinati . mpr mitia non distinguit verum a ficus sedi, inam a malo desitam inimusto. in
sultando consulendoque prodesse. Rua λυ him in popincognitioin scientia, Vt -- uatis opinatur; υ' - .iniustiti iustitia
149쪽
stogire. Huc accedit quod officium scientis eccognoscentis sit, rerum naturas atq; proprietates persuas causas comprehendere ac contemplari iurisperitus non tantum conateniplatur iusti de iniustinat uia, sed aci.one in Repub tuetur ac defendit id quod v-tile esse recta rati ope cognouerit iam Vero est habitus cognoscendi, erit scientia, aut intcllectus, aut sapientia, aut opinio Sed
scientia timesnon potest quia scientia versa
tu circa res quae natura constant, aeterna. atq; perpetuas Iuris prudcntia circa continis
gentes corruptioni generationique quae in nostra potestate sitae sunt. obnoxias Neque intellectus, propterea quod intellectus habitus percipi edi prima cerum quae adde monstrationem reseruntur, principia Iuris- prudentia est rerum Vltimarum, ipsarum vactionum quae sensu, non ratione&intelligentia percipiuntur. Quod si neque scientia est neque intellectus, multo minus sapientia esse poterit quia sapientia est habitus ex scientia&intellectu compositus. Sed a quo.
remouentur partes, ab eodem quoqs remo iuetur totum. Iurisprudentia ergo sapientiai
esse nequit Neque etiam opinio, quia opini obest rerum earum quae tu E natura, tu earum
150쪽
quae sunt, vel non sunt atqui Iurisprudentiano est habitus percipiendi illa quae a natura fiunt, sed diiudicandi actiones quae ab hominibus proficisci, tur Ex his patet lusris prudentiam non esse habitum cognoscedi, sed consultandi atque deliberandi. Por ro autem consultamus, aut de opere essici endo, aut agendo tantum. Si de opere esti. ciendo consultamus, ars est si de agendo, prudentia Iurisprudentia igitur aut ars eiu aut prudentia. Sed ars esse non potest prilicipio, quia nomen huius disciplinae non indicat esse artem, sed prudentia in quandam iuris desiustitiae quia videtur esse quaedam custodiavi conseruatio iustitiae: atqui iustitia conseruaxurrecta ratione, quemadmo dum & reliquae, tum per se, tum ad alterum Telatae virtutes. Recta ratio nil aliud est qua prudentia cuius partem Iurisprudentiam esse necesse est. Rursus, non essicit aliquod opus, sed agit tantum,quia eius finis, est a- io bona: quoniam actione discerest aequa ab iniquo, licitum ab illicito: tuetur totius reipub incolumitatem tranquillitatetaq; ,-nseruat ciuium concordiam, eaq; omnia ficit, quae bonae actionis nomine contineris
turiNam ut qua libet ars habet proprium: Particularem aliquem finem, cuius gratia