장음표시 사용
151쪽
quippiam efficiti propriam materia, o in qua messiciendo expoliendoq; versaturi veluti sutoria circa corium, ex quo calceos statuatia circa lapides ex quibus statuas, de aedificandi ars circa ligna, ex qui b. domum quae vel ad voluptatem vel ad corporis tu telam omnia pertinent .ssietes ita Iurecom
sultus non voluptates, non priuata corporis aut riun q, sed totius adeo humanae so cietatis bona consectatur quia versatur in ciuili societate, in qua felicitate, cuius gratia omnis societas constituta est, nititur c5- seruare custodireque Eadem faciunt legislatores, qui de omnibus quae Rempub. conistinent, leges sanciunt quia Iureconsulti delegislatores, ut suo loco manifestius ostea.
dam, eadem tractant: tractant, inquam, actiones iustas de iniustas, legitimas atque il- legitimas,quibus vel prem a Schonores,vel poenas' supplicia decernunt. Sed hoc in terest, quod Iureconsultus a legislatore prς-cepta, diligenti prudentiq; interpretatione explicat, quaeq; ab eodem propter tem p ris&casuum perpetuam varietatem omissa sunt, ex similibus iisdemq; casibus adiungit mentemq; adeo legislatoris ipsarumq, legum perspicue aperit. Iam vero non tantum materia dc fine ars a Iurisprudentia di
152쪽
xi PRINCIPIOR. IVRIsmia guttur, sestet iam tota natura ac desilu-tibne: quia ars est liabitus recta ratione essiciendi opus, hoc est, addendi Sc auferendi destiansmutandi materiam Iuris prudentia nilial mutat, nil addita dimitue materiae in qua vel situr quia actio cstres carens materia atque ob id est iusti&iniusti boni de inqui, quod in actionibus cernitur, separ
tio atque diis dicatio quoniam non sat est Iureconsulto quid aequum aut iniquuin, ii citum vel illicitum sit cognoscere, scdeo ipso act: one frui. Tvetur ergo Iure onsultiis iustitiam politicam virtutu omnium praestantistimam ae nobilissimam,que suo ambitu caeteras omnes continet complectiturque: nam haec iustitia est finis 5 scopus Iu reconsulti, quem cum assequitur, ab omni actione quiescit quia fruitur proprio bono,
quod antea expetebat; iraeter hanc acti Num nil, ut quidam arbitrati sunt, relinquitur. Etenim si quis contendat tranquillitate in Reipublicae quae opus aliquod esse videtur,ac similis esse sanitati, quae a medico corpori humano inducitur post actionem Iurisconsulti etiamnum permanere ac re linqui, illi responderem , tranquillitatem Reipub. comitari actionem Iureconsulti,uo P se. sed ex accidenti, veluti umbra conse , qui
153쪽
quatur corpus,&felicitatem voluptas; nam primo per se cxpetitur a Iureconsulto iustitia, quam sequitur tranquillitas, ut aliquod accidens.
his manifeste patere arbitroraurispr dentiam non esse artem aut scientiam, .sed virtutem potius, di prudentiae sartem quod pum Veteles iureconsulti animaduertisseAtilianc disciplinam nonnunquamar tem, Interdum scientiam nuncuparundar tis&Lientiae nomen latius nuncupantes ut hac ratione plane indicarent, Iurisprudet iam neque ad artem proprie, mi que ad scien i iam educi possc pro itide tum artem, tum scientiam pro habitu quodam animi. liliis prae eptionibus, iisq; ad vitae com in oditates, litibus, ad unum aliquem finem tendentibus, constantem, recta ra tione activum, conceperunt. Ex quo id liquido constat, grauissime eos errare, qui Iurisprudentiam ad artem aut scientia propi .c conceptam,rcferre conantur.cum quid
154쪽
re TRI QCIPI CR. IURIS ars aut scieti sit vel omnino no intelligas ita non recte quid sentiant, explicent: nisi forte arcis V ice pro ordine ac methodo docendi, tantur, quod etiam nos libet ei concedimus: si quidem existi ramus hane disciplinam non miniis quXm caetera artes. ordine ac methodo conscribi atque doceri posse. Hanc ego arbitror esse veram Iureco. ultorum ac ph losophorum de natura Iuris prudentiae sententiam, plique adeo veritati rerum consentaneana est enim per spicua&facilis, denique doctissimoruin virorum iudicio& autoritate comprobata. . Verum haec res m ulto apertius intellis tur, si id quod secundo loco propositum erat, expli--bitur.
155쪽
UM in priori libro breuiterex positum sit, qua ratione Iurispi, dentia ad naturam prudentiae reseratur , itemque quid sit ars, quid scientia, quidq; sapientia 4ntellectus, denique quid opinio consilitatio; ordo deinceps postulare videtur, ut id quod secundo loco propositum erat, eadem methodo explicemus, atqueade ad qua prudentiae partem ipsa pertineat, scientifices stendamus. Etenim clim non simplex sit Muniformis, sed multiplex & varia prudentis natura,distinguenda ea est,atque insita quasi membra partienda, ut cognitis iis facile id quod quaeritur, possitintelligi. Nam quemadmodum non satis est Physiologo,cognoscere quod homo animal sit, aut corpus
156쪽
ait PRINCIPIOR. IVRIs medico quod febris sit assectio preter naturam aut morbus ex inteperie ted etia, qtriale animal siit, hoc est quod rationis pateticeps eiusdem ve expers; aut morbus cxin temperie humida, vel calida, vel iii Ida, vel sicca scire omnino est necessirium cita futuro luti sconsulto non multum utile erit in teli gere, luris prudentia prudebam esse.
nisi qualis east 'ad quam prudentie a tem referatur, diligentissime percipiat atq; cognoscat Quandoquide perfecta uniuscis iusq; rei scientia, ea demum esse iudicatur. quae ad infimas usq; species, ipsiq; in diuidua&particularia,cognitione progreditur, uti diuinus noster Plato,artifices ab ulterio ri inuestigatione iubebat coquiescere indiuidua enim infinita sunt, di infiniti nulla potest esse comprehensio. Prudentia igitur ut autor est Aristot. Ethic. capite octauolatia est absoluta,alia die τι κη,seu relata. A soluta est, quae ad unum tantum,&ad pri
uatum hominem pertinet relata, quae Blures, non ad seipsum refertur Absoluta, breuioris doctrinae gratia . priuata nunc a nobis relata, communis dicatur. Dicitur
autem prudentia priuata, illa quae cuiq; priuato homini, bona malave, utilia Minutilia,com odavi incomoda vitae , cognoscedi, diiu
157쪽
di indieandi . adipiscendi futiendique viam
commonstrat; unde virtus quaedam animi
absoluta,minimeque ad alterii relata appellatur hoc est ut significani ius dicam insocietate non spectatui,sed in ram ominis animii absolutius, quia regit moderaturque in feriores animae vires, iram videlicet atq; c
piditatem, quae si rectae rationi obediunt. proprias, Ut saepe antea dixi, sortiuntur perfectiones, haec quidem temperantiam, illa fortitudinem contra quas distinguitur' evirtus prudentia, estque earum princeps ac moderatrix quandoquidem praescribit re- agendi ordine ostenditque quid,quum do&quantum' quo locon quo denique tempore sint appetenda bona, dc declinanda mala; ex qua obedientia. unio seu consensiis&harmonia quaedam, harum trium animae partium gignitur, quae iustitia nuncupaturino illa,quae ad alter u refertur, atq; in ciet tecernitur,sed quae hominis &a nimae est propria. Hic igitur prudentiae species omni b. homini b. naturaliter tame affecti sytributa est a natura, vel saltem ipsi usquaecum particuli qua doquide homo natura sua, est animal sagax, prouidu, plenum rationis & consilii,quo se, vitam corpusque guttur declinatq; ea quinocitura videatur.
158쪽
- ro PRINCIPIOR. IVRIs omniaq; ea preparat ut Tullii verbis vis o
quae ad bene beateq; vivendum sunt neces. Maria. Hanc ob causem Iamblichus antiqui L
simus philosophiae magisto, prudentiam
oculum mentis Man1ma appellauit, propter smilitudinem quandam, quam cum c -
poreis oculis obtinet. Etenim ut oculi cor loris Epterea a natura homiari donati sunt, ya timit variarum reru aspectu, scientiamr earum quae caeterissensibus percipi nequeunt sibi comparet, partim, ea quae corpo 'at noxia aut utilia sint, diligenti ac prouida adhibita animaduersione inspectioneque, Taticini hoc terrenum domicilium inhab, tanti significet, ac plane de nunciet: ita prudentia caeteris omnibus animae eiusq; par titim virtutibus non utitur tantum, sed ordinem ipsis, modum occasionentia recte quidpiam agendi essiciendive commostrat. Est ergo haec prudelia, ut nuper dixi, virtus quaedam absoluta, quae in animo tantum 'hominis cernitur, nee eum ulla adiectione spectatur Altera vero prudentiae pars, quae ad plures refertur, ipsa quoque prudentia Sc tririm appellatur, sed non simpliciter,di ab - solute,sed eorum respectu ad quos referturi quorumque commodis acutilitatib. seruit: quoniam. non in homine, sed om hino ia' socie-
159쪽
cietate quadam hominum inter secernitur quam necessariarum rerum, earumque uuae ad vite commoditatem, societatis con seruationem iucunditatemque, ad facultates rerum atq; copias, dopes, ad potentia,quibus& sedc alios iuuare possint, utilia sunt, praeparatione inuestigationeque conseruare atq; custodire nititur.N:q; tamen re dc subiecto ut verbis Aristot utar 'priori di
fert, sed ratione habitudine tant uec materia in qua versatur. Etenim utriusque vim
tutis idem planevili mile est officium,idem finis,eademq; penitus serma. Ossicita, quia utriusq; est recte consultare de rebus,easque diiudicare, atque facta dictave emendatione indigentia, corrigere dc emendare. Finis. quia utraqi id quod homini optimum &tilissimum in actione esse perspexerit,ratio
cinando coniectari approbareq; solet. For- ana quoq; non distinguuntur hae virtutes. propterea quod Vtraq, recta ration laquam findamento proprio nititur: quinimo recta ratio est eorum essentia & substantia. Differunt tamen ratione, & rebus subiectis. M propterea sunt habitus diuersi. Nam qui per se prudens est, propria suaque commoda Mincommoda expendit; at prudens ex ad-
ῆunctione, aliena &ad societatem aliquam
160쪽
pertinentia. Quandoquidem perinde selia: bet prudentia ex adiunctione, ad simplicem t&absolutam, ac tota virtus, ad iustitiam illam legitimam: est enim utraq; ut autor est Aristot.b re eademaatione aut e diuersia: navi ad alium refertur, iustitia dicitur ut vero habitus est animi perfectus, di quida cosen sus omnium animi virtutu, simpliciter tota Daram appellatur. Simili rationis modo,se licitas unius hominis,&societatis alicuius,
x. Et hic.eade esse dicebatur, propterea quod Sutriusq; finis est idem,bona videlicet actio. secundum virtute:at hic plurib.comunis est, illa unius tantum propria. Et propterea prudelia comunis videtur esse praestantior atque nobilior quam priuata,quia plurib.uti litatem affert. etenim bonii quo comuni u est,eo praestatius quoque est. Neq; veros loco audienda est sententia vulgi, abEuripi - dein Philoctete recitata, quae profitetur illa solumodo vera esse,&proprie dici posse pru- dentia,que&priuata est in animo latum cerniturialteram illa,in societate spectatam,
-ia,ea quia uerius sunt, quaeque ad seno per inent,quaerere quod sane proprium est hominia curiosi curiositas a tem miuitiis