장음표시 사용
521쪽
cloacri 6 diuino praeditus in artem redegit, omniaque theorematain communia praecepta spectantia ad via in fitiem ratione conclusit. Mundipi incipia, ortus obitus, mo usque syderum artesque magicas hominum generi incognita, incertas; a Zsroastre Bactrianorum rege primum adinventas,&a Ptolomaeo aliisque vetustioribus autoribus ordine conscriptas testantur historiae. Naturalium rerum cognitio a Pythagora Sc Anaximandro horuirq ceptoribus Pherecydeni mirum Thale.. te fluxit. Eam postea scriptis commendarunt&docueruntAnaximander,Anaximenes, Anaxagoras, Archelaus, Socrates,
tum in primis Plato, qui instituit Academiam, Speusippus, Polemus, Crantes, λCrates, Archesii laus qui mediam inuexit, Lacydes qui nouam,Dioge nes, Zeno Cleanthes,Chlysippus,Xenophanes, Parmeniades Democritus, Leucippus, plerique alii, qui monumenta sui ingenii reb quere, praecestaque Phil'sophiae posteris tr didere.
Hos omnes ingenii acrimonia, cognitione rerum,scribendi commentandi industria atque methodo,Vnussu perauit Aristoteles, qui multa&pleraque non tant lim in natu
inli,sed Amorali philosophia,ab abibia ses
522쪽
adinvelata ornatius, copiosius, maiori e- Xachior ordine tradidit. Idem totam dis-iserendi artem, bene&ornate loquendi p. persuadendi rationem , antea voce Scrudi qua darn via a vetetibus, aditam, primus ad cientiaeac methodi modum redegit, sucisque filii bus conclusit. Hunc secutus est
Theophrastus discipulus ipsius, qui neque
facundia neque doctrina, neque rerum mul- tarum eXperientia praeceptore inserior ex titit,&pleraque quae ab aliis, ut Aristotele, aut negligenter tractata fuerunt,adiecit. Vnde non mirum cuiquam videri debet, si quemadmodum aliatu di sciplinarum d scientiarum, quae Iurisprudentia longe inferiores ignobilioresque vel praestantiores habentur, ita huius artis in perpetuam quandam seriem & consonantiam reuocari posse prqcepta, Cicero existimauit. Mira est enim arsin disciplinatam vilis tam ii sordida,quae si vel contemplari cognoscere res, Vel agere quippiam
velit, non certa aliqua ratione, via me-
thodo id faciat' estes huius rei esse pos- sunt bubulci, coqui, fabri lignarii, aedifica tores, reliqui artifices ignobiles ac seden- inii, qui iraecepta suae artis certa ac defi- aut vin ad materiae in qua versantur,tum
523쪽
adinstrumenta quibus utuntur, tuadiso dum agendi spectantia, animo ordine c6prehensa habent,& cum adactionem ven tum est, ex habitu quod a perpetuo suisque praeceptionib firmato. prompte quicquid propositu ira est, par cq agunt triciuntq;. Namin aedificatores anicquam domum
extruant, prius eius naturam resolutione, ut suprad: ctum est,contemplantur, e X qua contemplation quae ad eius constitutio 'nem necessaria , quae materia ad aedifica- . tionem idonea, quae denique instrumenta ad actionem utilia sint futura perpendunt. Idem exemplum imitantur bubulci&pastores qui tantana adhibent diligentiam in pascendis pecoribus, tantum habent pastionis, ovium, terrae, regionis, temporis&caeterarum rerum rationem atque curam,
ut omnia non nisi ex praescripto rationis, certo quodam ordine cuncta experiri dc tentare velint aut cupiant. Ac ne coqui quidem Sc laniones fercula & carnes temere ac sine iudicio dilacerant aut condi unt, sed commoda diuisione facta,mebratim magno ordine dissecat,& adhibita cer Vt ae debita condimentorii mesura, fercula' ita praeparant, Vt esui apta sint, Sc homines iis vescatur.Et ut semel dicam, nulla est ars
524쪽
PRINCIPIOR. IVRIstam abiecta, humilis, do P rdida, quae 5
finem aliquem propositu adrii e praecepta ordine dirigantur, habeat quae non viam methodovi cognoscere ager doceat: qui non dict diu fisciosumq; stior ureddere cauubsas rationem qi possit atque valeat Nullam igitur dicere maxima ita rerum esse artem, dum minimaru sitne arie nulla esse possit hominum est parum ut Cicero ait con Gderate loquentium, atque in maxilonis rei errantium Venio nune ad disciplinas ibias, quae maiorem cum nostiaturis prudemtia familiaritatem atque similitudinem ex quibus ipsa suam os iginem traxit, habent. Ethicen nimirum, quae de moribus ist de Ceconomicen, quae familia praeest,&poli. licen, quae gubernandae ciuitatis ieipub rationem docet. Hae scientiae omnes, qua methodo tum a Platone tum ab Aristoteisse,aliisque philosophis conseri prae poste,
risque traditae sint, nullus est qui nesciat. Nam quod ad mores attinet, finis ultimo hominis abiis adinventus est, domedia mnia, quibus ad ipsum facile actutbperu
nitur, grauiter fuerunt explicata virtutum ac vivorum partes seu species,obiecta,causae, principiari elementa, docteri luculenter inucii saxa denique dec ζ
525쪽
ine cohaerenti b. omnia' fioad eius fieri poterat demonstrata. Eadem quoque inposterioribus disciplinis exactisIi .me fuit do- cendi obseruata ratio, cum priora domu,
aereipub. initia, partes, partiumque omnium
archiones, officia vires, genera,&quae his sunt affinia, sunt tradita, suisque praeceptionibus compreheia Quare si istaru omniumciisciplinarum, quarum Iuris ciuilis cognitio potissima pars, certa earum propago eae, olim ab eruditissimis viris certa potuit inueniri docendi ratio, earumq; theoremata: praecepta antea confusa ac disperia definitis quibusdam finib. circumscribi, quis obsecro haec priuilegia nostrae Iurispruden tiae, quaein superiorum artium dominain. iliarum disciplinaruregina est, iure adime ire, tantaq; felicitate homines priuare pote- tit Accedit vero quo sicut & csterae multonue facilius artificiose doceri Ius ei uile os sit quod minime plerique arbitrantur is ira qu da in cognoscendo facilitas atq; delecta - om' sunt posita ante oculos, oli ocita in usum quotidianu, incogressa o . ne hominuatque in foro, utScquola apud Ci- cerQne dicere solitus sit, nullius sibi artis faciliorem cognitione videri. Sed omissis his leuioribas accedamur ad maiora, mapisq;
526쪽
taeeessaria dc ex natura rei petita argumenria Dictum a nobis insuperioribus est,con stituendarum artium rationem a duobus
4otissimum seopis sumi debere , proposito nimirum fine,&materia subiecta, seu obie-9etoan quo ut philosophi loquuntur que
libet disciplina versatur; nam ex resolutione tum finis,lum materis, om nis artis inueni untur partes atque capitaue quia ut finis gene ratis distinguit tota artem aut scientiam,a, 18 alia arte vel scieti a. ita fines particulares, ire quos generalis dissoluitur, distinguut parte . a parte scientiae " sunt sines proprii, totidem sunt partes artis. Eadem degenere subiecto statueda sunt: ex si figulis n. subi chi partibus, singulae scientiae partes oriun i tur. Quapropter si Iuris prudentia proprium genus subiectum habet, propriuq; finem,ut antea demonstratum nobis est, eaq; in sua principia, causas atque elementa possunt re inlul,quis dubitat Iuris ciuilis artere tua. tione consti tui possUGenus subiectum dia ximus esse actiones seu negocia ciuilia harum partes Impaustinianus dixit esse res, pei sonas ac actiones, quod se ex his tribus
fontib.oriantur. Personare luit in sua et menta eius videlicet statu se coditionem, i
527쪽
Iibertatem dc serruitutem defensionem in curam&tutelam. ex qua dissolutione,quoesunt membra, tot reperiuntur partes artis, quae ordine postmodum explicantur. Eademque ratione: res resoluiuntur, in earum nimirum acquisitionem,retentione,&alienatione,&qui has co paramus,Vel personas defendimus,actiones. Ad qui tria ca-ipita seu tres fontes, quicquid in Iure ciuili icriptum est, redigi potest. Quod si ho iv
numquodque rursus in alia atque alia, ebra dissecare libeat, uniuersiae tande artis capita, partesq; quis adinveniet rerii. Hic res peculiare tractatu postulat,quippe cum no Iuri prudelia hoc loco costituere, sed an costitui arteq; doceri possit necne,ostedere mihi positu sit. Quod si Iurisprud potest re lutione constitui atque inueniri. sequitur ut cois positione quoq; possit doceri,cum compo litiuus ordo idem sit subiecto& natura cunresolutivo,differatque habitudine ac ratione tantia,queadmodu descensus&ascensus in scala. Denique si omnia quae late fuseq; explicata sunt,rursus co trahi&in copen diu aliquod redigi possiunt , fit ut ea de definitiva methodo oscribi queat atque explicari. Quae
. n. res Vno Ordine tradu tur,e de alios ut ovadmittam necesse est. Definitiva mella do
528쪽
utcunque Imperator Iustinianus mus est in
institutionibus in docenda Iuris arte Resolutiua,ut arbitror, in inuenienda Compo istiuae nullum in Iure ciuili extat ex eplum. Eius qualis sit ratio antea expositum est Eadem sententia ex natura dc proprietatem e. thodi ostendi potest; nam methodus sciuor, do est breuis quaedam uniuersalium in arte aut scientia aliqua preception vi in dispositio atque collocatio, quae non tantii nter se con uenienter apteque haerent,sed ad unu etiam finem ultimuin extremia destinantur Porro
nihil est in Iure ciuili,nihilan reliquis arti quod non ad praecepta uniuersalia redigi de ratione aliqua constringi possit. Aduersa iriorum argum et is, qui contra sentiti t. post
ea respondebimus. Iam vero cum propri scientiaracartis sit causas rerum ostendere,& cur unuquodq; quale sit, aperire princi pium n.artis,causae inuetio est quis est qmen denegare ausita Certe ut reliqumnes, ita& haec suas rationes tum ab natura, tum a ratione civili petitas habet ' Huius iei signum esse potest,quod pleriqu Iureconsulti propter exercitationem, non nulli propter peritiam quandam, callidius
Mare melius quam caeteri de Iure respon
529쪽
LIBEM VII. g dent&docent. Vnde dubium non est, qui . si quis animaduertar, quid si, quare alii me lius quam alii id faciant, idque possit notare, atq; in toto postmodu genere praestare, isai
non plane artem, artis tamen exemplar aue
simulachruinuenerit quadoquide causam cur hic bene,alter male doceat, ostedere poterit demonstratio, quae artis principiu est. Verum enim vero statim hoc loco obiiciat aliquis Iuliani meratii dicta, qui non O
innium quae a maioribus constituta sunta rationem reddi posse, neque rationes eorum quae constituunturAnquiri oportere aiunt: futui si enim, ut multa ex iis quae certa sunt, subuertantur. Hanc seritentiam multi saepe in ore habent, cum de re interrogati,cui rationem reddere nequeunt, hoc tanquan
firmissimum ius ignoranti praesidium ob
tendunt. Vertim isti qui haec inculcant, non intelligunt, aliaru quoque artium praeceptio nes causis: rationib suis confirmara quan doq; no posse; hac.n. ratione nullus esset deis
4ntonstrandi finis daretur semper causaeau et sis, ratio rationis,&sic piogressio in infihitis qua ratione scientiae essent incertae&infini tae, quod a ratione est alienu. Itaque ut certi sint terminiac fines scientiaru principia statuenda sunt, critae vel sensui,vel experienti
530쪽
et primae intelligentiae sit ni euidentia, nul-aq; demonstratione opus habeant ue qualia, sunt, definitiones, axiomata , postulatauius generis rei; qua exquib. conclusiones postea &praecepta demonstrantur. Quare multa sint iniure, quoru causas reddere&turpe,&no necesse est: neq; enim curvis virepellenda, cur honeste vivendu, cur nemo laededus sit,anxie inquirere oportet,sed tanqua prima principia, cotra quin ulla dis-utatio admittenda est, nota desinanissessa Stq; indubitata ponenda sunt. Multa etiam maioribus recto consilio,certisque de causis statuta sunt,quinos latet.In his igitur si noexacte voluntatemi rationem immessia tam,ut Vocant, inuenire, cur unumquodq;
positum sit, valemus, probabilitateri coniecturis,ad haec consuetudine d autoritatererit iudicatarum colenti esse debemus. Id. que semel tenendii nobis est, inscientiis de
artibus,causas rerii atq; pr ceptionu magii esse necessarias& perpetua su in ciuili, iisq; disciplinis quae de moribus de re familiari. dei agur, magis probabiles δε quotidia
anas ab usu, ratione ciuili,circunstatiis iccasibus aduentitiis, qui perpetuo mutari Q-lint, petitas; non tame aut omnino falsari