장음표시 사용
191쪽
EPISTOLA PHYSIOLOGICA, INAUGURALIS,
Ex Auctoritate Reverendi admodum Viri,
GULI EI MI ROBERT SON, S. S. T. P.
Academiae Edilaburgenae Praesem;
Amplissimi SENATUS ACADEMICI Con2nsu. Et Nobilissimae FACULTATIS MEDICAE Decreto;
UMMISQUE IN MEDICINA HONORIBUS ET PRIVILEGIIS RITE ET LEGITIME CONSEQUEΝDIS;
LUDOVICUS ODIER, GENEVAE REI P. CIVIS.
obloquitur numeris septem discrimina υocum. VIRG.
192쪽
CHRISTI MINISTRO, &c. S. I. Is IHIL Oso RHo naturam contemplanti et scientiis inti cumbenti, nulla, Vir Spectatissime, magis attentione digna videtur, quam quae hominis systema docet; physiologia, videlicet, inter cujus partes nulla magis arridet, quam quae de movenda voluptate agat. Variis autem voluptatis fontibus mecum recensitis, nullum ego Musica
magis constantem ac certum Occurrere puta Vi, qua Omnes
delectantur homines, omniaque fere pathemata jucunda representatione describuntur, immo et in nobis cientur. Exinde, multum mihi fuit animo, ut, quibus tandem elementis constaret Protheus ille, inquirerem; cumque Doctoris gradum alma hac in Universiitate appeterem, hanc disquisitionem, pro inaugurali dissertatione, eruditorum examini subjicere decrevi. Verum, quoniam mihi, in illis praecipue quae ad Musticam spectant, Praeceptor primus et amicissimus fueris, cumque te semper Alumnum suum agnoverint Musae, Laurisque optimis tempora cinxerint tua, hanc prius dissertationem tibi, Vir Clarissime,' Osferre, benignaeque animadversioni subjungere, non dubitavi. Si enim, te mihi plaudentem sim conciliaturus,
quis legat haec P Num duo P Num nemo PII. SONUs, physiologice assumptus, cum sit sensatio, vix accurate definiri potest, nec usquam illis qui ab ortu surdi
sunt innotescere. Cum vero pauci tales sint miseri, aliis sic definiendus venit sonus: Seu satio simplex ab imprestione, quae aure Vulgo percipitur, nec tamen ad aurem, sed ad externum quid, ut plurimum, refertur. Ea quae sonum actu gignunt, sonora dicimus corpora. Soni duas praecipue species credimus posse diit ingui, quarumi. Quam proprie sonum dicimus, est sonus quem comitatur sensatio a conscientia, qua illius percipimus acuminis
193쪽
nis relationem cum alio quodam sono qui voce humana produci potest.2. Autem, quam Bombum dicimus, Gallice, Bruit, est
sonus 'quem non comitatur eadem sensatio a conscientia quae sonum proprium. Bombus ad musicam non perti Net, atqUe tantum ut combinatio multarum soni proprii
varietatum a plurimis physicis consideratur I. Plurimae sunt aliae soni differentiae. Sed vel in gradu tantum consistunt, ideoque i pecies non constituunt vel specifico charactere accurato carent a. III. Vae sonus producatur, longa requiritur Causarum catena, cujus primos annulos, quatenus humanum systema necdum attigerint, physici potius quam physiologistae est considerare. Cum tamen de illis externis soni causis omnino tacere non possimus, liceat hic breviter exponere, quid, omnibus bene consideratis, de illis concludendum
I. Soni prima vel remotissima causa in conflictu quodam, sed non in omni conflictu, ponenda videtur. 2. Quamvis elasticae vibrationes mole cularum, consigentia corpora constituentium, sonum fere semper comitentur, illae tamen ut soni causa considerandae non veniunt ; quia, a. Saepe dantur tales elasticae vibrationes omni in gradu frequentiae et impetus, nullo tamen sono producto, ut in igne, luce, electrico fluido, aere, &c. Dantur etiam tales veluti mutae vibrationes a sympathia; dantur et insonis harmonicis, ut postea videbitur, &c. b. Sonus datur, etiamsi nullae appareant elasticae vibrationes. Concentuum furca Anglice, Concert Pitchinorh, dicta) percussa, datur sonus, et vibrantur ejus crura. Sed cum in aquam illa immergerem, subito cessabat sonus, brevique tremulos motus aquae impertire desinebant: Nihilominus autem, si statim tunc ex aqua furcam educerem, dabatur iterum sonus, cum minimum quidem tremorem percipere jamdudum desiisset oculus. c. Si elasticae vibrationes ut soni causa prima considerentur, datur quod absurdum est) causa quae nullam habet Proportionem cum suis effectibus, et quae multa soni Phaenomena explicare nequeat; ut patet ex consideratione disterentiarum quae senos distinguunt, compositionis mirae quae lanum simplicem e natura excludit, renovationis I , extincti Vid. Notas ad finem.
194쪽
Saextincti soni, contactus simplicis ope s3. , consonantiarum, imprimis Tartinianarum XIII. &c. sq.)3. ERGO, quidpiam aliud requiratur, ut conflictus sonum producat, nec, quid sit illud, novimus. IV. HAcΥRNUs de prima soni causa. Nec minor de intermediis hanc cum ultima seu proxima connectentibus causis dissicultas. Etenim vis soni productrix aurem humanam ad maximas distantias, immo et ad ano Anglicamilliaria, ut legitur s. , assicere potest. Quomodo hoc
fiat, nunc inquirendum. i. Vis illa trans omnigena corpora nota 6. , nec tamen trans omnia pari facilitate, propagatur, ita ut inter ejus conduectores alii fiat meliores, alii vero pejores. a. Neque ab illorum elasticitate, mobilitate, densitate, vel alia quavis nota qualitate, , prorsus pendet haec inter illos differentia; etenim, trans aquam omni elasticitate fere destitutam, et trans vegetabilia juxta fibras longitudinales, longe facilius quam trans aerem ipsum producitur sonus. Immo et trans aerem sic rarefactum, ut in recipiente praeumatico vix talis obtineatur, vis sonatrix quoque
sacile propagatur 7 in 3. Num illi conductores semper moveantur ipsi, id est,
num suarum mole Cularum motu vim sonatricem propagent, Omnino incertum videtur. Etenim calculos Newto-Dianos de velocitate aeris motus su pe ravit vis sonatricis velocitas experimentis capta 8.); velocitatem ventus superat acceleratio soni ventus ope 9.) ; namma levissima, in Campanae sonantis centro posita, neutiquam movetur so. ; cum legibus motus notis non consentiunt soni phaenomena, &C. 4. Ex illis omnibus magis probabile mihi videtur, sonatricem vim trans aetherem Newtonianum propagari sis. , de qao aethere magis infra dicetur. Nec obstat quod in recipiente pneumatico bene purgato non producatur sonus, testante BoYLEo et pluribus aliis ipsi posterioribus. Objicit enim MERsENNUs contraria observata ra. ; de facto nusquam constitit apud BOYLEUΜ ipsum, et tandem alia
ratione explicari potest 13 ) si 4.
V. TANDEM trans suos conductores vis sonatrix aurem humanam attingit, mirum organum, cujus partes ita variae et occultae disponuntur, ut physiologistae harum functiones et usus certo novi me vix sit possibile. Nec nostrum
est consilium singulas perpendere. Satis sit observare, quod
195쪽
catena conductorum externis conductoribus analagorum propagetur vis sonatrix a membrana tympani meatum auditorium externum terminante, trans ossicula, atque etiam fortasse trans aerem et mucum in tympano contenta, ad fenestras ovatam et rotundam, indeque ad cochleam et Veis stibulum, semicircularesque canales, quae' a Vitate S Cum
Pulpa nervea a septimi paris portione molli oriunda diteniatur; hanc tandem pulpam vis sonatrix trans fluidum investibulo contentum, eodem modo quo retinam, in fundo oculi sitam, lux trans varios illius humores, assicit. Hic autem notatu dignum venit :I. iod sonus plurimum ab illarum partium statu pendeat; ita ut, v. g. si trans aerem inclusum in meatu auditorio externo per solida propagetur vis sonatrix, longe majorem impetum, immo et magnas acuminis disseren-ctas induat, multumque diversis modis varietur pro variis
organi affectionibus sis.)2. Nee tamen ad sonum producendum est omnino necessaria unaquaeque pars, cum vix ulla sit quae nunquam te fecerit, quin exinde auditus quoque periret; immo et trans reliqua systematis ossa, destructo sive impedito au litus organo, vis sonatrix mentem quoque assicere potest, Iulpa tamen nervea, in tertia auris camera, probabiliter idhuc integra, et suo munere fungenti I6. VI. Si jam nunc rem ulterius prosequamur, de sensatio ribus ab impressione in genere, paucis verbis est dicendum. qec Omnino a proposito nostro ab normis erit illa consideatio. Quotiescunque pulpa nervea, vel sentiens nervi uiusdam extremum I7.), externis corporibus assicitur, sine ne constituantur organa, fit sensatio. Hujus autem pro-oriam sedem non esse pulpam illam, sed alterum potius tervosae medullae extremum, sensorium nempe Commune Ι 8.), per ligaturas, compressiones, aliasque interruptae Ommunicationis vias, novimus. Hoc vero, apud homi aes et assiniora animalia, potius in en cephalo, vel paulo ul-erius in medulla oblongata et spinali situm, conjectura mnino probabili assequimur. Sed quomodo fiat haec Ommunicatio 8 Alii dixerunt, per nervos ipsos, oscillat Oio motu agitatos; alii autem, inter quos BOERHAAVIUS I9 ὶ, per aquosum subtilissimum, in cerebro secretum fui-lum, &c. Sed haec omnia, utpote minus Cum HerVorum latura molli, Cumque systematis nervosi phaenomenis, se-reto fluido repugnantibus, congruentia, rejicimus. Ve-um, per fluidum subtilissimum, elasticum, cerebro et ner-Vo L. III. A a vis
196쪽
vis inhaerens, oscillatorii is motibus suscipiendis, et summa Cum velocitate propagandis, aptissimum, institui communicationem credimus. Cum autem, in multis, hoc simile videatur AEtheri illi per naturam omnem diffuso, omnia loca in Mundo, ab aliis corporibus relicta, adimplenti, et penetranti, qui aditum ad profundissima naturae my- steria aperire potest 2O. ,' et cujus ope, magnetismi, electricitatis, lucis, caloris, attractionis, atque etiam, ut
dixi, soni miracula produci videntur; cumque natura H simplex sit, et rerum causis superfluis non luxuriet a I.);V NEWTONVM merito assirmasse, per eundem, Sensationem omnem excitari, vibrationibus, scilicet, hujus spiritus per solida nervorum capillamenta ab ex- ternis sensuum organis, &c. ad cerebrum propagati S 22. , nos concludere necesse est.' Quae opinio summis nominibus, analogia omni, et ratiocinio solidissimo, confirmatur ; ut lucide, in praelectionibus suis, probavit CUL LEN Us noster, optimis simul et ingeniosissimis assentientibus discipulis. VII. An igitur sensatio aethereis oscillationibus in sensorio communi factis immediate perficitur ξ Sensatio est mentis functio. Sed quid sit mens ξ Quomodo cum corpore connectatur Z Quomodo ab illius actione assiciatur ZQuo modoque idem assiciat 8 Non nostrum est tantas componere lites. Hoc satis est observasse, quod aethereas oscilla- ltiones inter et sensationem interponi possint plurimi causarum annuli; immo, juxta Leibnit Zianum Harmoniae praestabilitate systema, et sensatio, extra physiacam catenam praegressam jacere posset. Nos autem ad corporis statum solummodo attendere cogimur, nisi medicinae practicae omnino valedicere velimus. Si vero, hoc etiam concesso, quaeratur, quomodo sensationes simplices inter so invicem differant, quidni, v. g. vis sonatrix opticum nervum assiciat, quidni lux et aurem Θ &c. Num extrema nervorum sentientia organizatione sua ita inter se differant, ut alia aliis tantum impressionibus genere diversis assiciantur; num, e contra, haec tantum inter illa occurrat differentia, quae a sit tu pendeat i me plane nescire respondebo. VIII. His praelatis, ut nunc ad sonorum differentias deveniamus, illae ad tria praecipue capita referri possunt, quatenus soni distinguuntur: I. Acumine, in acutos, vel graves. Quid sit acumen
lani omnibus notum est: Nec definiri potest; quippe
197쪽
quae si sensatio simplex. Sed mensuratur chordae so
Quo minor chordae longitudo; Scil. Q Quo minor diameter ejus ; Quo major vis eam tendentis radix ;Quod facile ad caetera sonora praeter chordas applicatur. Sed, praeter eas mensurae rationes, nonne quidpiam sit in vis sonatricis impetu, vel etiam in sonori qualitate, quod acumen soni determinet sa3. t Observandum hic quoque Venit, quod, ultra limites quosdam, non amplius minui vel augeri possit acumen; ita ut, v. g. si chorda sonora ultra limites illos longitudine augeatur vel minuatur, Vel nullum sonum, vel solummodo bombum, ediderit. Juxta EULERUM, intra 8, juxta alios, intra Io septenarios, Omnes includuntur soni. a. Robore, nempe, impetu in fortes et debiles, forsitan etiam quantitate in magnos et parvos, prout vis sonatrix sit major vel minor, multiplex vel simplex. Non accurata datur impetus quantitatisve soni mensura. Vis enim sonatrix non bene determinari potest , nec, si duplex, triplex, & c. ad eundem sonum producendum concurrat, duplo vel triplo, &c. major sonus, sed minori potius proportione exinde produci videtur. Verum, in genere, nil certi assirmari potest de sensationum vi, ab impressione deductum.
3. Tenore, Gallice, T3mbre , in asperos et suaves medullatos et siccos, canoros et obscuros, &c. Innumerae sunt hujus generis disserentiae, inter quaevis prope corpora sonora Occurrentes, ita ut vix sit sonorum ullum, quod ab aliis omnibus, respectu tenoris, differentem sonum nouedat, acuminis, et impetus, quantitatisve, abstractione facta. Explicarunt philosophi acumen soni frequentia vibrationum, quas illius productrices putant; impetum, earundem latitudine ; sed tenorem nusquam, quod ego norim, explicare valuerunt.
Ad illos tres differentiarum inter sonos fontes attendit musicus; sed tamen, in systemate musices harmonico, primus tantum, acumen nempe, consideratur et a Ccurate mensuratur.
IX. E supra dictis liquet, diversos dari sonos, quoad acu men, numero infinitos ; quoniam illius mensurae in sinitos
198쪽
numero, pro materiae divisibilitate, gradus admittere ponssint. Sed tantum abest, quin tota sonorum series, gradus
suos omnes prosecuta, auri humanae arrideat, Ut, contra,
nil forsan illa magis horridum, vel magis ab omni gratia
aversum, in natura dari possit. Demptis vero quibusdam gradibus, aliae efformantur series quae voluptatis plus minusve producere aptae sint; originemque generibus Diatonico et Chromatico, apud recentiores acceptissimis omnium, praebent. Si, nempe, chorda sonora secetur juxta proportiones sequentes,
Interv. T. t. H. T. t. T. H. et ex illis sectionibus successive producatur sonus, datur series quae ulterius octies, vel in summum decies, repetita inclusiive, regulis tamen temperamenti servatis, genus Diatonicum, per Omnes sonos a gravissimo ad acutissimum usque insectatum, efficit. In hoc tria inter sonos intervalla distinguuntur ; Tonus major, nempe, tonus minor, tonusque minimus, alias Hemitonus dictus ; sed, in systematibus recentioribus, tonus major et minor, ut unu S et
idem tonus, fere duplex hemitoni considerantur. Si vero tonus bifariam secetur, datur sonorum series per hemitonos, quae genus Chromaticum efficit; ita ut, cum genus Diatonicum, de serie sonorum s 6, vel in summum 7O tantum, genus Chromaticum 96, vel juxta alios 12 O gradus, admittat. Observandum est autem, quod, etsi intervallum singulum in genere diatonico magis quam ullum aliud auri
placeat, totius tamen omnium seriei, pluries repetitae, dantur extrema quae cum sese invicem non diatonice con- . veniant; et hinc, de modo quodam totam seriem corrigendi per intervallorum singulorum majorem minoremve adulterationem, cogitandum fuerit, quod Temperamentum
dictum fuit. X. ALIA sunt quidem genera, ut Enharmonicum, quod
per intervalla chromatica fere bifariam secta ; Diacommaticum, quod per intervalla etiam minora, commata nempe a 4. , procedunt, &c. Erant et inter Graecos plurima alia genera, prout sonos mobiles in tetrachordis suis diverse ordinarent. Sed haec omnia vel nunc ignorantur, vel, in systemate musices recentiori, quoad compositionis theoriam, negliguntur. Immo, et omnia genera praeter Diatonicum, ne chromatico quidem excepto, nusquam diu
sustinentur; sed praecipue transitionibus et transpositionibus, pro variorum instrumentorum natura essiciendis, iu- serviunt i
199쪽
serviunt; solumque tandem Diatonicum genus venit assu amendum pro illa sonorum a gravibus ad acutos successione, quae longe ante alias auri humanae arrideat, musicesque
efformationi prosit as.) Quid ergo Z Qui fiat, ut ejus
potius quam ullius alius seriei intervallis arrideat homo 26.)ῖ An inter animalia ullum sit aliud quod iisdem praecipue voluptate afficiaturi Haec prorsus explan re non tentabo, quippe quae captum meum superent: Sed observare liceat, I. QUOD quamcunque originem generi diatonico dederint systematici, vel etiamsi id ius principium in harmonia invenerint; semper tamen, si ulterius illud prosequamur, ad physiologicum quid devenimus, quo natura ipsa omnes illud genus plus minusve edocet: Nec enim arbitraria est successio diatonica. Nam, si foret, cur apud omnes hactenus notas gentes, illa, si ulla, praecipue nisa reperiatur musica quaedam 8 Quidni ad aliam quamvis successionem aeque propenderemur ἰ Cur hanc semel auditam tam
prompte et accurate teneremus 27.), nil tamen, nec de de proportionibus geometricis, nec de seriebus harmonicis gravioribus, suspicientes t Cur, contra, chromaticam, en harmonicam, et alias successione S, aeque regulares, aeque a seriebus harmonicis, ut dicunt 28.), adortas, tanta dissicultate modularemur Z Cur et plurimi vix consonantiarum sensiculo pollentes, vel harmoniae principia omnino ignorantes, melos tamen diatonicum ita optime calleant, ut
gratissimos cantus componere valeant f 29.) Θ &c. et . Quod mira sit hic inter sonos et colores analogia. Cum enim 7 sonos diatonicum systema generet, sic quoque 7 colores systema prismaticum producit; cumque inter 7 sonos occurrant inaequalia intervalla juxta quasdam proportiones, sic quoque simile quid NEWTONus in colorum prismaticorum latitudine invenit 3o.), cujus ordo, chordae sonorae applicatus, dat sequentes proportiones :
Quarum regularitas, et magna cum systemate diatonico proprio analogia patet. Cumque tandem, ut di Simus, successio diatonica, ulterius in serie sonorum insectata, det sol OS, qui, quantumvis gravissimos acumine superent; cum illis tamen omnino conveniant, et illis omnino sint homologi: Sic quoque prismaticam successionem, in serie colorum ulterius insectatam, colores dare derivativos, primitivis homologos, deducit EULE Us 3 i.), ita ut, a rubro
primitivo ad violaceum, sint 6 intervalla simplicia; sed,
200쪽
a violaceo ad rubros derivativos subsequentes, sint infer.. Valla I. 8. I s. 12. Rc. prout minus magisve in serie colo
. Quod dissicillimum sit judicare, an inter animalia solus homo diatonica successione praecipue gaudeat. Etenim pauca in hunc scopum facta fuerunt experimenta 32.); et,
en notis mussices effectibus in quaedam animalia, nil deducendum venit; quoniam ad rhythmum et sonos in genere, eorumque vel impetu, vel tenore, diversitatem referri possunt. Si vero aves canorae quaedam successione diatonica, accurate modulari doceantur, notandum est, hoc ab illarum imitatrice propensione, potius quam a voluptate diatonica, adoriri; quoniam nec corrigunt successiones in accurate diatonicas, nec et quasvis alias successiones, pario κριβεια, doceri recusant, sed omnes caeco judicio imitantur. De voce autem, venit observandum, hominis ipsius nec artic Ulatam, nec naturalem vocem successione diatonica procedere ; sed intervallis irregularibus, ut plurimum minoribus s33.) Idem de plurimis quadrupedibus dicendum est. Inter ave S, quaedam, ut CuculuS canorus, Gallus gallinaceus, &c. diatonicis intervallis quidem loquuntur. Harum tamen diatonicus cantus arctissimis limitibus includitur, et raro ultra unum intervallum simplex compositumve extenditur. Quaedam autem, ut luscinia, et aliae quarum suaves moduli naturam sylvestrem exhilarant, diatonicis suis intervallis alia chromatica, en harmonica, vel magis etiam incerta, miscent. Verum, inter Mammalia Bruta, unum occurrit animal mirum, nempe Bradypustri lactylus L INNAEI, cujus vox clara noctuque frequens diatonice ascendit et descendit juxta sequentes proportio-
Interv. T. t. H. T. t. t. T. H. t. T.
mae totius diatonicae seriei maximam partem essiciunt 34.) An semper eadem voce sua miserrimum animal jactat Z An sonis, an praecipue musica, moveaturi An alias series, vel an totam seriem diatonicam, doceri possit 8 An quidpiam in auris vel laryngis illius anatomia notabile occurrat Tacent auctores. Dicunt tamen quod auricula externa careat, quodque cum summopere tardo gradu incedat, unde Ignavi nomen acceperit, nullis quantumvis ingentibus sonitu et clamoribus ad celeriores motus exci
Liceat igitur hic cum HALI TRO concludere : Quare hanc quidem gratiae in successione tonorum causam ad