장음표시 사용
291쪽
quens. Febris, viz. inflammatoriam imprimis induit sormam, et, cum per aliquot dies perstiterit, nervosa fit. Ob servationes igitur nostrae de vini usu, extremo synochi
stadio, typho, tynonymis supra dictis, iisque omnibus in
Synops Culleniana enumerati S, aptantur. De his satis superque : Ad rem nunc propius. Auctores omnes fere recentiores vinum in his sebribus proprium es e consentiunt. Hanc generalem assertionem comprobare pauca sussicient exempla. A Pringelio incipiam, qui haec habet verba : For a grate fui and estica- Cious cordial, there Was nothing comparabie to Wine; inde ed, so great is the virtve of it, that Ι have seen many reco ver by iis free use hom the loweit condition et .' Cantilenam eadem canit Hos mannus : In febribus ma- ignis vino Rhenano nil datur excellentius, in iis morbis restaurare vires, spiritus erigere, circulum sanguinis liberum reddere, transpirationem movere, expedit, et in eo Versatur omnis alexi pharmacorum virtus: Quod autem vi num haec omnia praestat nolumus pluribus auctoritatibus,
quibus practicorum libri sunt pleni, confirmare ; sed confugimus ad solam experientiam, qua nobis constat, plures ex malignis evasisse solius vini moderato usu sa).' Hic, quod dicit Hux hamus, addam: In these se vers b , Icannot but recommend a generous red wine, as a most nobie, naturat, and subastringent cordial; and perhaps artcan hard ly supply a bet ter.''Si aliorum authoritate haec confirmare necesse esset, peti possent facta ex variis medicorum scriptis. Quomodo vinum agit, ex praedictis et sympto mutum natura satis patere speramus. Per totum typhi cursum, et versus sinem synochi, ingens adest imbecillitas, ingens vis nerveae diminutio, cui vini stimulus obstat. Imbecillitatis praecipua haec sunt signa: Languor, laia studo, motus voluntarius diminutus, vultus in Oellus, pallidus, tarda oculorum motio, pulsus parvus, debilis, fre quen8, inaequalis, appetitus prostratus, animi dejectio, desperatio magna, lingua manusque tremulantes, Vertigo, irequens animi deliquium, subsultus tendinum, Oculorumali Iumque partium spasmodicae contraditoneS, CODVul siones crebrae, sensuum internorum perturbatio, delirium constans, absentia somni, coma, surditas, oblivio, tinnitus aurium, visus falsus, absentia sibimet praesentia singens, partium extremarum frigus, respiratio debilis, fre-
) Putrid malignant se vers, P. 123 -
292쪽
αsa OBSERVATIONES MISCELLANEAE,
quens, alta, molesta, sudor copiosus, frigidus, iniquus,
loquela submissa, turbata, mussitans : ouo vehementiora haec symptomata, eo magis Virium defectum denotant. Medici contra indicationes nonnunquam esse existimant, quando revera nullae sunt: e. gr. quum in his febribus de lirium apparet, cum calore aliquantum aucto, et pulsu frequenti, vinum ipsias valde improprium videtur. Ideoque licet aegrotus sit admodum debilis, et vis vitae laba Lcat, ab ejus usu multi abstinerent. At hic ad experientiam, optimam semper testem, appellandum est, Experientia docet delirium typhi fugare vinum. Hoc delirium, ut ego puto, a delirio quod in synocha accidit, plerumque plurimum distat. Pulsus synochae validus, vibrans, hic abest; et quo insensilior aeger, eo depressior et contractior pulsus. Illud ex aucto sanguinis in vasis cerebri impetu ; hoc ex debilitatis statu, sive energiae nervosae diminutione, pendere videtur: Non phreniticum est, non ferox, quod magna cum inquietudine, vehementia, sermone rapido, iracundia insueta, facile excitata, sese manifestat. Delirium, de quo loquor, mitis nomen sibi vindicat; quum, absque animi perturbatione, iracundia, et furore, ingruit,
et sermonem placidum, lenem, non cohaerentem, magna
animi corporisque agitatione raro praesente, pro comiti sibi adsciscit. Hanc observare distinctionem maximi est certe momenti. Si hoc igitur delirium ex vi nervosa diminuta, sive cerebri collapsu, ut in schola Culleniana vocatur, inaequali sanguinis distributione stipato, ortum trahit, vinum sanguinis
circulationem aequabiliorem reddens, ad illud removendum, a priori, aptissimum esse pollicetur: Sed sive melius, sive pejus, nostra de hujus delirii natura fundetur opinio, pro facto assumo, vinum id removere posse. Ad virorum
clarissimorum Culleni, Gregorii, Gilchri sitii, Pringelii te b
Quando dico vinum virtute refrigerante gaudere, et circulationem auctam, et calorem, qui aliquando in his morbis adstat, minuere, primo aspectu me rationi non consentaneum loqui credas . At, si horum originem conjectura consequamur, nostrum remedium ad haec proposita respondenda egregie accommodatum arbitramur. Audia pulsus frequentia a putrida primas vias stimulante colluvie, vel
ex spasiani in superficiem irritatione, forte oriatur. Sequentia signa, quando adsunt, a flectionis spasmodicae existentiam probare tendunt ; scilicet, nasi auriumque extremarum
293쪽
tremarum frigus sc), urina pallida, pallor, et exsiccatio ulcerum, frigoris calorisque alterna successio sd), linguael siccitas se).
Caloris sensus ad putredinem inceptam referatur. Vi-l nurn aequabilem per vasa extrema sanguinis distributionem
promovens, spasmum inde sopiens, et vim suam anti septicam exserens, haec utraque symptomata superare valeat.
Pringelius in hanc ivit sententiam : By medicines ofbal cordial nature, and e specialty bine, Ι will venture to an firm, that I have frequently seen e very sympto in changet for the bet ter; the head be come clearer, the in Cooler, thirst lest; and , inde ed, this is not to be wondered at, Wwhen we consider how probable it is, that the putrefaction, gaining ground by the sint ing of the υis υitae, o asions that acrimonio us heat in this dis ea se f V Unde e flectus vini soporificus adeo in his morbis aliquando conspicuus 8Anne abhinc provenit, quod topicam irritationem remo vet, et systemati aequilibrium reddit 8 Somni profecto
causae tales sunt, quales vinum inducere videtur, impressionum nempe absentiam, cupidinum gratificationes, rela
Sitim, quae in his febribus nonnunquam occurrit, sC- dare observatur vinum. Sitis aliquando ex spasmodica excretoriorum constri Elione, quae fauces humectare de-l bent, provenit. Natura etiam sitim, sensilitate integrai manente, systematis ci lori annexuit. Sitis porro ab aliis: fontibus notatu dignis nascitur. Omne fere acrimoniaei genus, in systemate praevalens, sitim excitat. C usam hujus finalem, ut eadem diluatur, ese, liquido patet. Quippe quod dilutio omnem acrimoniam minus reddit noxiam, et expeditiorem ejusdem ex corpore evacuationem producit. Hinc sagax ille, nunquam satis admirandus, nunquam a me satis diligendus, Gaubius haec habet verba Sitis, quam indicandae potus necessitati praefecit natura, in morbis solito plus urget, quoties aut tractus superior primarum viarum istius sensationis sedes, aut cum hoc etiam corpus reliquum, humectatione indiget, qua
vel deficiens humor suppleatur, vel spissior diluatur, vel acrior temperetur h).' Nullus fortasse acrimoniae status majus systemati minitatur periculum vel dilutionem plus requirit, quam quivis putrefactionis gradus: Sitis ergo urgens febrium putridarum fit comes. N n et Natura
294쪽
Natura ex putresa ionis in corpus humanum introductione anxie cavet. Cum materiae paulo solito putridiores introductae, vel in systemate sunt genitae, sitis augetur illico. Ac res hae materiae primas vias potissimum in sesttant. Propterea quod hic stagnant fluida, et ad putrefactionem quam maxime festinant Harum utram causarum agnoscat sitis, vinum ad eam extinguendam videtur idoneum, sive glandulas faucium mucosas stimulando, humectando, sive in primis viis putredini obviam eundo. Sudores quoque immodici, quando in his morbis occurrunt, mitigantur vino. Ad hoc probandum, exempla minime desunt. Unum in praesentia a Cel Hux hamo citare lassiciat : In profuse sine ais, Ι have very frequentlygi ven a litile generous red wine with the great est ad vant age ; it presently moderat ing the su eata, supporting the patient, and he eping up also the miliata papulae, is the vli appen lihewi se to attend si 'Propria vini qualitatum combinatio, alacritatem animoque serenitatem impertit, desperationem dimovet, anxium
lethi timorem fugit, qui quidem timor typho laborantis
corrodit spiritus, et meditationes nigro et periculi imminentis melancholico prospectu gravat obscuratque . Hunc, inquam, effectum, prae aliis stimulantibus, aliisve cardia Cis, vinum possidet. Ab omnibus praegressis concludere visum est, vinum manu libera praebendum, quando pulsus sit parvus, debilis, sensorii functiones turbatae, viresque multum imminutae : Nec ab eo abstinendum, quamlibet delirium, modo sit generis mitis, pulsus frequens, et calor paululum auctus adsiliat, si quidem alia inflammationis signa defuerint. Eatenus est cum considentia et audacia prodire, si non datur ultra. Dissicultates revera ancipitesque casus occurrunt, quae practicos in vini exhibitione magnopere perturbant. De his tanta cum audacia nequaquam sum locuturus ; sed, quod mihi videatur probabile, dubie et dirusi denter ostgram.
Multi sese praebent casus quorum circumstantiae non satis apparent conspicuae et determinatae, i. e. ubi dia the
sin phlogisticam abesse haud pro certo scire licet. In his casibus, a vino prorsus abstinere jubemur, usquedum debilitatis signa sese clarius manifestent, ut vulgo accidit inada, certius in 3tia, synochi hebdomada et typhi; et etiam cum haec pervenerit periodus, praecipue sit lucis, et soni intolerantia, capitis dolor, jactatio, et oculorum sit rubedo,
295쪽
res in ambiguo haeret ; quippe quae phrenitidis suspicio
nem dant, et nil nisi aequum est fateri, cadaverum disieciationem, his signis praegressis, cerebrum insam matum, immo etiam suppuratum, detexisse : E contra vero bene monet Vogelius, quod idem mea observatio iterum iterumque docuit, phrenismi symptomata admodum esse ambigua, et saepe ulla absque insana matione topica apparere. Si vero, eodem tempore quo haec occurrant symptomata, vires corporis multum sint labefactatae, incertum est quatenus vino aliisque id genus remediis stimulantibus uti tuto licebit. In hoc rerum statu, ab his circumstantiis determinandum est,
a. 'ri consuetudine. Si vinum quotidie bibere, praecipue si ad ebrietatis gradum usque consueverit aeger, tunc verisimillimum est, vinum remedium tutum et commodisia
b. Morbi duratione. Si morbus jam aliquatenus provehatur, inflammatoriam diathesin repelli probabilem conjecturam facere liceat.
c. Appetitu et fastidio. Pauci, paucissimi sunt, in hoe
aevo luxurioso, qui vinum non gustaverunt, nec ejus e
fectus plus minus callent. Maxime vel abstemii et sobriit his febribus laborantes vinum frequentissime appetunt. Sic Pringelius : When the se ver is protracted, with alow and soru voice, the sich have a particular cra ving forso mething cordial; and nothing is so acceptable and cordial as wine lj. Ad veritatem hujus corroborandam quaeque fere dies: exemplum profert. Idem auctor hanc singularem habet observationem : I have se en in cases of this hirad, strange instances os the power os instinci; for, when wine mas todo good, the sich swallowed it greedily and asced for more; Wheti it Was to heat them, or rais e the delirium, they ei-ther Jowed an indifferen ce or averson to it I).' Et idem alios non latuit. Notus mihi quidam amati stimus, studiorum socius, febre quadam correptus fuit. Symplomata rem in ancipiti relinquebant, an cerebri inflammatio adesset necne. Medici, vinum administrabant, semper tamen invito aegro. Ille enim id ab ipso sere morbi initio abhorruit. Medici, fastidium ejus sive flocci pendentes, sue negligentes, vinum adhibere pergebant. Morbo in dies
296쪽
α35 OBSERVATIONES MISCELLA NEAE,
crescente, miserandus aeger tandem vitam cum morte
commutavit ; post mortem disiectio cerebrum inflammatum ostendebat. At, eheu l fero sapiebant Phryges : Diis desiderio si pudor aut modus Tam chori capitis P Praecipue lugubres Cantus, Melpomene, cui liquidam pater
Erm Quintilium perpetuus sopor Urget 8 Cui pudor, et justitiae soror,
Incorrupta fris, nudaque Veritas, quando ullum invenient parem PMultus ille bonis febilis occidit agri igitur desiderium et fastidium nobis aliquatenus
imperare oportet; et, ubicunque aegroti appetitus vinum postulat, confidentius indulgeatur ; ubi vero nec sponte rogat, nec objectum actumere vult, sapiens medicus et cautius et remisitus administrabit. Miror equidem, haec a medicis minus caveri, minus etiam admoneri. De aegrotantium desideriis dicendi pauca hanc occasionem amplector, re procul dubio nostra attentione strictissimaque observantia digna. In omnibus morbis, febribus praecipue, quum aeger aliquid vehementer exoptat, moderatam ejusdem indulgentiam malum sequens raro vidi, etiamsi non modo quantitas verum etiam qualitas saepe minime idonea visa est. AEger contra delectatus est; in quietudo, ab animo offensa oriens, ablata, quae constantem attentionem Cum animo tum corpori nocivam sustentaverat.
Hoc modo, cum per multos dies noctesque aegrotus somnum oculis non viderit, sopor acquisitu S est, per mem-hra quietem irrigans, animi curas ex pectore solvens, salubritque artus perfudit toto proruptus corpore sudor. Haec patrem Hippocratem non latuerunt; ipse enim in variis locis docet aegris gratificandum. Ideoque quoties desiderium curaque aegrotantem urget, plus minus indulgere haud periculosissimum existimarem. Pro tristi molestaque sensatione haberem, quae vitari debet; vide modo, ut petiti tam proprius fiat delectus quam res sinit. Non video cur medici adeo frequenter oculos divertunt, cur naturae sapientis mandatis surdam praebent aurem, quandoquidem quotidiana medicorum observatio commoda inde emergentia monstrat Confirmatque. Quot nobis sunt exempla hominum ex morbis periculosissimis ad sanitatem
redactorum, post suis quam appetitibus furtim, vel permittente medico, indulserint 8Gaubius his verbis pulchre monet: Nec menti huma
297쪽
uae sua desunt conamina, quibus periclitantem sanitatem tuetur. Etenim molesta perceptio minantis mali, aut olim tolerati memoria, non modo impellit eam ad quaerendum praesidium, sive id evitatio causae cognitae dederit, seu usus auxilii experimento, ratione aut conjectura inventi. Sed suus etiam animus, formidine periculi inquietus, concipit impetus, motuique in systemate suarum functionum concitat, qui, licet ex instinctu potius, quam
ex consilio, profluere videantur, certissimum tamen tutaminis aut levamenti adferendi scopum atque efficacitatem manifeste declarant. Hujusmodi sane sunt praecipue, quae praeter rationem toties se te efferunt, determinata rerum noxiarum fastidia, aut medicatarum appetentiae, qui bus obsequendo imminentes morbi saepissime avertuntur,
refractarii etiam sanantur n . Commodorum, ex ab normium gratificatione appetitu unil praeter spem et suspicionem profluentium, rationem, quae
tussiciat, reddere, memet imparem agnosco.
Talia recondita iis resigno quos juυat aerias tentasse δε- nros, anim que rotundum percurrisse polum; et cum Systen- hamo dicam, quamvis enim, si mentem serio applicuerimus, quid de facto agat natura, et quibus in operatione
sua utatur organis, deprehendere valeamuS; modus tamen
quo illa operatur, mortales, aut ego fallor, semper latebit. Ut ad rem redeamus. An vinum sit proprium necne, judicandum est, denique. d. Ab EJed tu . Si ventriculum non perturbet, si aegrum refocillet, si calorem non augeat, si avida hauriat, et plus petat, si pulsum non modo non frequentiorem, sed tardiorem et pleniorem, reddat, si languorem removeat, si anxietatem sedet, si delirium mitiget, si somnum conciliet; tunc pro tuto et aptissimo remedio est habendum, tunc libera manu exhibendum.
Di tinctionem ferox inter et . mite delirium semper fieri debere : vinum in hoc admittendum, in illo rejiciendum,
uno iere animo consensum esse, haud inficior; eodem tamen tempore, haec res magna ambiguitate, magnis tenebris, involvitur. Cum vultus erat ferus, cum voce citata,
delirio, et subsultu, a vino, phrenitidis suspicione commotus, Pringelius abstinuit. Cullenus tamen, medicus hujus saeculi ingeniosissimus, casus se vidisse observat, quibus aderat vultus ille se tus, inflatus, vox citata, cum Peculiari oculorum rubedine, magna tranquillitate abeuntes, medicamentorum inflammantium, vini opiique usum admittentes.
298쪽
283 OBSERVATIONES MISCELLANET,
tentes, illisque manifeste curatos. Cum in harum provectis febrium stadiis delirium, quod hactenus fuit mite, nunc phrenitici formam induit, cum aeger saeva Cephalal gia, magna soni et lucis intolerantia, pervigilio, impetuosa anxietate, lectique impatientia, vexatur, cum Catiora rapidaque loquitur voce, Cum adstantes negligit, cum fa- Cile provocatur, cum vultum rubore suffusum, oculosque rubros habet; tunc vix centesimus medicus asserere dubitabit, inflammationem invasis e cerebrum. Sed haec omnia qualia enumeravi symptomata, absque inflammatione accidere, edocti frequenti experientia, Culleni observatione simul etiam annuente, at firmare audeamus. Ex natura illorum fugaci, ex cessatione antiphlogistis sine remediis, ex usu remediorum stimulantium ad illa removenda tuto, ex salutari eventu, ex disiectionibus, denique, hoc concludimus et exploraratum habemus.
Boni, in his ambiguis casibus, vini effectus perplurimis
medicis sese manifestarunt. Magna vinum quantitate sumptum, auctore Whita hero, omnem vehementiam sedat; nam qualitate narcotica colligit sensus, somnum conciliat, deliria, et acutissimos dolores capitis, imminuit ο . Gilchristus addit: This I can confirm frona my OWn eX- perience, having gi veri Wine in high ravings, headach; tosiing, and watching, and where the e yes mere much insanaed, with wonderfui success; the sich having been composed by it, and se ep procured, when optates falled me, or I duist not give them 1, . Abhinc omnibus constat, nonnunquam dissicillimum esse
bina ante memorata deliria a se invicem sejungere, et pro certo scire, ubinam adsit cerebri inflammatio. An ullaiunt alia irritationum genera, quae Cerebrum veXare, omniaque haec inflammatoria symptomata, nulla tamen illic inflammatione praesente, producere possint i Dies doceat. Nullus interim dubio locus superest, quin magna debilitas, signis supra dictis stipata, nulla in cerebro inflammatione cadavera accurate inspicientibus manifestata, mortales frequenter e medio sustulerit.
Quam lubrica, versatilia, et aleae sane plena, sunt principia quae vini exhibitioni his dubiis in casibus praesunt lQuid, verbo, hanc inter ambiguitatem est agendum, ubi maxima phrenitidis datur suspicio, nulla vero probatio tS llam equidem inter et Charybdim versamur. Veneratio, qua viros supra memoratos prosequor, ne vini usum, qui suis in manibus tam utilis fuit, omnino damnem, me
299쪽
rohibet. Ingens, contra, periculum ejus administratio
concomitans, ne temere et liberius utar, absterret
deoque, in hoc rerum statu, iter medio sacere, optimum utillimumque judicamus, et vinum primo parce, caute, illi te, praebere. Eodem tempore, primarum dosium electus sedulo observare, pulsusque statum e Xaminare, Con-nuo fere medicum oportet. Sed religiose observet, ut 'ellus Olim monuit, non, protinus ut venit, apprehendere ianu brachium : Sed primum residere hilari vultu, perunctarique, quemadmodum se habeat, et, si quis ejus aetus est, eum probabili sermone lenire; tum deinde ejus
Arpo manum admovere. Quas venas autem conspectus
aedici movet, quam facile mille res turbanti Hac, et hacia siua, ejus proprietas stabilienda est. Quaecunque sint vini incommoda, hoc nobis praebet datium, hoc secum plerumque fert commodum, quod,
uando sit incongruum, perturbationem extemporaneamicitat, quae ab eo abstinere mature suadet.
Tempus et inum administrandi. Medici inter se nunc plu-mum disputant, quo morbi stadio vinum administranum. Ad hanc quaestionem litemve potius determinanam, Riverius aliique multum laboris impenderunt. Pau-a hac occasione loca citare haud alienum puto. A Riveo incipium: Circa potum hoc adnotandum, vini usumi hac febre scit. pestilenti) aliquando esse proficuum, ut-ote insigne cardiacum, et malignae qualitate maxime ad- tersum. Haec a nobis observata sunt infinitis experimens, ac praesertim in febre quae Mons pelii grassata est 1623ost urbis obsidionem, quae tantae malignitatis particepS ait, ut tertia ad minus aegrotantium pars de medio subita fuerit, et a vera peste solo bubone distincta fuerit; um non solum exanthemata rubra, livida, et nigra, sed iam carbunculi et parotides, frequenter apparerent. Iis nim aegrotantibus, quibus pulsus erat parum frequenS, et uisui sanorum fere similis, lingua hutnida et nulla sitis, inum exhibuimus felici successu, illius continuationem a dicabat levamen inde emergens. Iis vero, quibus febrissat intensior, cum sit i, linguae siccitate, scabritie aut ni redine, vinum prorsus interdicebamus. Advertendum men est, primis morbi diebus, vinum nunquam ese e X-ibendum, ne materiae crudae nimium exagitentur; sedantum circa statum, cum malignitatis signa sese magis e X- rere incipiunt q;. V Malignitas, secundum Hostinanum, dignoscitur ex motuum et virium defectu, nec non
VOL. III. O o valde q) Riverius, lib.
300쪽
spo OBSERVATIONES MISCELLANEAE,
valde depressa sanguinis spiritu ascentia, ex tardo circulo ejusdem, quae cuncta dispositionem quandam cruoris ad putredinem designant fr). In pete chiis postremis diebus facta crisi debito modo potum, vires dejectas erigendo, et
cuticularem secretionem secundando, omnia fere alia auxilia superare assevero. Hae Riverit Ho annique observationes recentium plurimorum praxi quam maxime consona Di. Ambo vero in hac una re falli videntur; ni pulsus, scilicet, sit tardus, vinum omnino prohibent, vel saltem cautissime et circumspectissime exhibent, sit hujus tardum circulum, et illius pilisum parum frequentem, ita interpretari liceat. At expetientia docet, quod proportiori aliter ad depressam sanguinis spiritu ascentiam pullus tardior haud evadat, ut hi clarissimi viri sibi persuaserint; econtrario, insuetam frequentiam, motumve potiti S tremulum, stibimet plerumque vindicat. Et quando suscitatur vino, tardior fit. Quoad linguae statum, de quo Riverius mentionem secit, ne nimium credas. Praxis etenim quotidiana, dum lingua sit sicca et scabra, vini usum evincit. Zacutus Lusitanus refert, se, in febre maligna, praesenti siti intensa, cum linguae siccitate et nigredine, aegro jam desperato, vinum exhibuisse felicissimo successu s . Pringelius idem etiam assirmavit si . Et ego non video cur potius aliquis credat. Asclepiadi quam Herophylo, cur huic potiusquam Asclepiadi. Cum Riverio, PHos manno, iisque recentioribus, vini
usum, usque dum declinet morbus, prohibentibus, consentire nequeo. Qilippe crisin respicere, nimis religiosum.
Et materiae crudae exagitationem timere, inane, ridiculum, nobis videtur. Variae circumstantiae, multo hoc ante
tempus, nulla ad crisin ratione habita, vini usum indicant. Potest , primo die primum vinum dandum esse, potest Ω-cundo, potest tertio, potest non nisi quarto aut quinto;
potest post unam accessionem, potest post duas, pote it post
plures. Refert enim, qualis morbus sit, quale corpus, quale coelum, quae aetas, quod tempus anni. Minimeque, in rebus multum inter se differentibus, perpetuum esse praeceptum temporiS potest. Hanc generalem regulam dare vellem : Cum febres contagiosae sint manifestae, ex vi sedativa in systemate praevalenti pendentes; cum dejiciatur animus, cum langueat pulsus, cum pauca aut nulla adsint dia theseos pii logi ilicae signa; quarto vel quinto i die