장음표시 사용
111쪽
inam agnoscens, hanc in candente krro non deprehendat 3 cui si sorte lux insit remissior, certe nec calor hebetior, nec vis ure di languidior. At ferri naturam non perire, clarius est, quamvia quoquam negari queat. Aut igitur duae semiae, quarum est ra alteri subiecta non est, materiam eandem pariter imbuunt, id quod Peripatetica Philosophia auersatur: aut, si nouam formam, substantialem insert ignis, serro candenti ignem inesse pertinaciter inficiandum est cum aliquibus, quosaliquando disputantes audiui, qui sensibu omnibus frustra reclamantibus mitebant praepostere philosophari, ne Metaphysicae quaedam, ut aiunt a vero potius abstra eorum natiocinationes perirent. Si igitur ignoscere nil aliud fuerit, quam eximium calorem cum virtute comburendi coniunctum concipere . poterit serrum citra suae naturae mutationem , aut nouae formς substantialis additamentum , virtutem hanc acquirere , qua nihil distare videatur ab
ignea. Dand. Melioris notae Philosophis , ne duabus Formis Materiam unam subijciant, placet in hiantes serri poros particulas igneas inseri quemadmodum humida tempestate ligna aliqua ita vapinribus imbuuntur, ut eorum moles aucta videatur quarum nat, uo lumine inuoluta seni obscuritas lateat, ignisque tantummodo lucida species exhibeatur. Verum ut ut lux ignea ferro accidit, vis certe urendi maior apparet, quam quae tenuissimis igniculisper hiantes poros distributis tribui valeat; quippe qui , licet multo plures, in ardente carbone vim eam languidius exercebant: ex quo non obscure intelligitur ipsis quoque ferri particulis igneam adurendi virtutem inesse. Neque nodum hunc continuo opodiunt, qui ferri particulas aliquas in ignem contumaces disti guunt ab aliis facilius concipientibus ignem, a quo absumantur ut satis dilucide indicant tacturae ex seruenti masta erumpentes , siue dum in sornace excoquitur, siue dum malleis super incudem tunditur) his vero igneam naturam consecutis acerrimam illam urendi vim. concedunt, ob maiorem nimirum , quam in carbone, subiectae materiae densitatem. id enim , si defaecatus chalybs, vel purissimum aurum incantatat Z aut perpaucae , aut omnino nulls sunt particulae, quarum natu mutationem subeat, comisse quoMetalli sorma prorsus ignescat; tota tamen candens misia nec exiguam pro ignitarum particularum portione virtutem
112쪽
An exussione noua sustantia gignatum. Ios
ebniburendi obtinet, nec imbecilliorem, quam si metallum mulista scoriae vis adhuc inficeret. Illis igitur quoque metalli particulis, quarum forma non interit, comburendi virtus tribuenda est, non quae renoua substantiali forma ortiun habeat, sed quae v
hementem calorem consequitur. Eatenus itaque ignitum dicitur metallum, quatenus, licet ex incensione non exuratur, quemas modum ea, quibus vulgus Ignibus nomen fecit, ijs tamen qualit tum communione iungitur, paremque in agendo efficacitatem o tinet, ex insignis caloris copia promanantem.
Maur. Si placet, ab alienis controuersjs dirimendis absineamus; non enim raro qui duobus digladiantibus interuenit, Iocumdat vulneri. Multa sunt in illa quaestione enucleanda , quae pendeant ex natura caloris, &qua ratione corporis densitas agendi efficacitatem augeat, quae non sunt huius loci. Nobis satis est si materiae unica ferri aut auri forma imbutae vehemens calor vim urendi tribuat, adeo ut etiam Ignis dici valeat. Quapropter cum sola qualitatum mutatio, cadem manente substantia, ignem in candente metallo constituat; earundem qualitatum comploxio, citra nouae substantialis formae procreationem, ignem puriter excitabit ex materia, qu3 combustione dissipatur , suEr . pente avolet in flamma, siue sensim languescat & extenuetur in prunis. Quamuis autem metalli particulis tam tenaci vinculoc Lereant, ut concepto seruore non dis luantur, eoque extincto eandem metalli speciem praeseserant; contra vero lignum , chamo, hisque similia, tam exardescunt, ita suas in particulas distrahantur, ut species eadem non permaneat; ipsae tamen nat rae, quae unam in speciem clisnum puta , aut chartam temperabantur , distratacuae non intereunt; sed quae vesido calori
subiecta materies Ignis dicitur, illa ipsa est , quae ligno aut cha
Quid vero non una est ignibus omnibus agendi vis & efficacitas, si noua Ignis forma gignitis , nec perseuerant naturae , quae in combusto corpore lividebant λ An Primam illam Materiam, puramque , Ut vocant, potentiam dissimiles ignium formae 1 buunt 8 At eorum, quibuscum nunc agimus, pudibunda adhuc Philosephia non eam ubi usurpauit comminiscendi licentiam, ut substantiales Ignis Formas specie dispares in medium produceret .
Similibus autem formis dissimilem qualitatum complexionem no ii mo
113쪽
mo tribuat; quae etenim qualitates naturis recens genitis minim Econgruunt, eas e subiecta materia ab oppositis qualitatibus ex turbari necesse esset, nisi manerent naturae, quibus illa prius in haerebant, ijsque Ctiam nunc, V pote proprietates, nodo eodem sobstrictae cohaererent . Vnum certe neminem ex omnibus reperias,
quos sorte rogatas, cur, psos aeris, rubi ρptimum inni siritum
penitus combiberit, admota .anila accendatur, psquam pamlisper exarserit, inflammam demum viridem iucundi imo e I
culo er Nat, neminem, inquam, reperies non opinantem, princ
pio quidem leuiorem vini spiritum aerugine non imbutum in linc ram flaminam stibuolare, postea aliquanto flammam ab ipso arris flore cum accenso spiritu pariter ascendente infici viriditate. Qii tus autem quisque est, qui ignoret igne ex quernis lignis excitato tentari caput ac lardi magis, quam ex sarmentis, ob noxiorum spirituum & salium copiam , quibus ligna fortia abundant, qui deflagratione dissiparet per hiantes capitis ros se insinuant, tabbiamque cerebro temperiem corrumpunt 8 .Neque opus estad hanc non prorsus intereuntem naturam , quae comburitur, e tenebris
vendicandam, ex incinis testes aduocare fabros serro in chal bem excoquendo operam dantes, ut ex ibintelligamus,quantum ad operis abs tutionem intersit, quo demum carbone liquatum .serrum fluat, cui massa in chabbem conuertenda immer itur: nam metalla igne liquata e mollibus lignis tenaciora reddunta & molliora , contra vem e validioribus duraeuadunt &fragilia, victim notauit cardanus lib. a. de subtil. Veritatis lucem exquirat inflamma ludibundus puer, nec eam alto Democriti puteo demer sam , sed in summa aquae superficie fluitantem deprehendet : Si enimiictilis aut aerei vasis aqua pleni labro admoueat ceream candelam, spirituque peri fistulam immita, exurgentem Rammam ita reclinet, ut aquae superficiem lambat, pelliculas ridebit inna tantes, quas tandem collectas nihil a cera is exceptosiscolorore )discrepare cranoscet: &ubi eas etlychnio circumpostas in flammam iterum abir osse; similesque in pelliculas concrescere o seruauerit, Bammae pabulum a famina ipsa solis qualitatibus Urni pronunciabit, Qu*siquis effugium quaerens adsingula xii cerae natinam confugiat; ex qualibet famina aquam da Mittes mod0s doringuique alia tonuitiatur dion dissimiles pessi xcul disia nim capaces, 'relinqui ostendet. Qius vero , niti
114쪽
An exustion nasta fid tantia gignatur .. 1rer
medi in luce calig/ns, non iii telligit naturam eandem calore multu ratam concrescae, cum in stigidam incidit, d splendida flammae notione depulsea ad antiquam generis obscuritatem tantisper redire, dum mncepto iterum calore rarescens fulgeat, & ad ignis claritatem evehaturiNeque enim cordatu quisquam ita in fabularum commenta pronus esse potest, ut pereuntemflammulam existimet in viscidam illam pinguemque pelliculam conuerti , aquae nouam naturanis nζntis minisi erio: l alioquin terrea quoque stylo tribuenchi erit virtus Gram procreandi ; nam illum, si in mediam a dentis cerei flammam paulo supra elwςlinium,. quod nullatenus contrigat , immiseris , extrahes . ea delibutum materia , . quae curae non bsimilis poterit noua flam r. alimenta supp edit te ι. ra vi laticet primium rarescens; dum. auolare nititur ,' obiecto
Illud itaque ex his quibus plura id genus addere in promptu e et, misi iusto longiori dissertationi finis imponendus esset satis: perta consecutione confici videtur , quod, si res quidem ad Physicam trutinam . expendatur, exustionis ratio in eo sita est , ut corpus ex dissimilibus naturis coagmentatum tantam Vim caloris concipiat , . ut soluto particularum nodo, humore scilicet raro .scςnte , atque auolante , Vel nihil praeter cinerem, aut calcem, aut carbonem relinquatur,. yel plane totum in auras dissipetur . . ulla. vero naturgiana ii Ignis vocabulum vulgo obtinent , quandiu acri c lare praeditae, & luce aliqua conspicuae, vim retinentalia pariter corpora proritandi ad similem particularum distracti . 'em immissocalore. . Et ut ad eam redeam, quam Aristoteles instituit Ignis cum Glacie comparationem, quemadmodum. congelatio perficitur vi frigoris humorem fluidum constipantis inmi-ἐstasque particulas congre ciς & coercentis, quin opus sit noxi in moliri naturam, quamuis diu. permaneati glacies: ita exussio , citra nouam fugacis ignis substantiam , abseluitur calore
naturas corporis dissipante cum humore, quem ad raritatem e timulauit .. Dissimulare tamen non possum insignem Aristotelis. lacum , quo plura ex hactenus disputatis non leuiter confirmata videntur: nam lib. s. Topic. cap. 2.loco sic loquitur. ου γαρ
115쪽
eorum ignis exissem: haec autem non nisi caloris communione assinia sunt.Certe Aristoteles lib. Meteor. summa 3. c. a. cum dixit, Sunt autem Ombussibilia, quaecunque babent meatus susceptivis ignis, intelligere non potuit meatus ipsos formam ignis suscipere, ted igniculis a corpore urendi vim habente immissis locum praebere, ut suo calore partium nexum soluant.
Dὸ Calore. DAM. Quoniam exardescente signo substantiam nullam gigni postrema dissertatione statuimus, consequens videtur, ut, qua ratione exarsio contingat, examinemus. Quid autem dicendum sit, a Mauro no expectamus: id enim quin ab illo dudum diligentissime perpensum fuerit, minime dubitamus. Mauri Parcius, quaeso, Amici. Diligentissime λ An excidit v bis Ciceronem hoc uno verbo Diligentia , qua virtute , ut ipse quidem loquitur, reliquae virtutes omnes continentur , compi re voluisse Curam, Attentionem animi, Cogitationem, Vigila tiam, Laborem Nonnulla , fateor, mecum non raro hac super re commentatus sum, si forte aliquod veritatis vestigium d prehenderem: sed nihil accuratum, nihil exquisitum, nihil v eruditione dignum proferre valeo. Vestrae voluntati morem gerere graue non erit: id tamen hodierna disputatione exequi me posse vixsperandum est: ne iust enim illam Caloris redundantiam, quae ignem constituit alis explicaremus,essiprilis Caloris naturam periporum habeamuS.
Grad. Quibus placet passibus,progrediamur philo phando. Et quidem si genus quaeramus, in in latum numerum reserendus est Calor; est enim Qualitas, ut Aristoteles docet in Haedici cap. de solita ,secuatim quam quales quidam ' dicuntur , quaerenti autem qualis sit Ignis , calidum esse respondent
Dand. Ita plane: quinimo huic generi subest livea spme, quq Passibiles in uitates comprehendit : nam inter has a Philosophocua, dulcedine, amaritu sine , austeritate, albedine , nigredine inflateratux calor, dc B R . Wro qualitaui dicuntur,nom
116쪽
que enim mel, quoniam aliquidpassum sit, Acitur dulce, neque aliud hui, modi : similiter autem nis calor o frigus Passbilei Galilatei dicuntur, non quod ea, quae illas suscipiunt, aliquid pasta sint : sed quoniam secundum sensus unaquaeque dictarum qualitatum passionis essectiva ορ, Pasibiles Galitates dicuntur idulceri enim passionem quandam secundum disium essest χν calor
secundura taectum: Amiliter autem O aliae . Porro animaduer.
sione digna sunt, quς paulo inserius dicuntur, ubi a Qualitati- bus Passiones secernit Philosophus . β cunque vero , inquit, D ex ki, qua facise soluuntur, O cito transeunt, sunt, Pasiones
dicuntur, Galliates vero minimὸ, non enim aliqui secundum ipsas dicuntur a les ; neque enim qui propter verecundiam rh heus fa Ius es, rubeus dieitur, neque cui pallor propter timore n
Ied magis eo quod aliquid pasius es. aeuore Passones quid ε' venit,pallidus huiusmodi dictintur, aualitates Uero minime. Mauri Has vocabulorum tricas mittamus Logicis euoluendas.
Quid enim refert , utrum aqua seruens dicenda non sit calida,quia calor cito evanescit, nec in illa permanet; an vero illam inter res calidas recensere oporteat, quandiu seruens est, quia passionem secundum tactum efficit Z Mihi certe videtur caloris corporibus firmiter inlinentis natura vix innotescere msse, nisi illam vestigemus ex iis, quae calorem extrinsecus immissum assumunt, &γ- sto reijciunt Neque enim minus calor est qui ad exiguum rei pus, quam qui diu durat. Quapropter vocum dissidijs abire ius sis, ad rem ipsam accedamus. Sed ne vagari dc errare cogatur dis putatio, quam mihi datis corporum texturam h Dand. Equidem toties decantatas veterum Philosophorum atomos, quae ita sint indiuidua corpora, ut partibus omnino careant, in quas saltem cogitatione distinqui possint, semper reii, ciendas duxi. Naturam tamen certis finibus circumscriptam ii gare non ausim, adeo ut, quamuis corporum molem in tenuisitanias particulas comminuere valeat omnem sensum sugientes, ad eam demum tenuitatem deuenire necesse sit, quam adhuc magis extenuare non possit , & citra quam substantia consistere nequiret . Minimorum huiusma corpusciuorum in quolibet exiguo corpore 'plures myriadas contineri, nihil aeque, ut opinor, euincit, ac exilia quaedam animalcula, quae quali puncti magnitudinem trullam
117쪽
habentia vel acutissimae oculorum aciei se subducunt; Micrino pio tamen deprehenduntur eorum motus, dc membra ad gradien dum efformata, imo & pili, quorum Ratio ad totam corporis in leni sit multo minor quam si millecupla. Minutissimam canent, in quam putris caseus resolutus fuerat quasi in puluisculos , albquando subieci Microscopio; cumque nullus appareret motus,nim hi nimis credulus videbar, quod fidem adhibuissem . asserentibus vermiculos puluisculo illi intermissos. Venim cum tantisper lis radio puluisculum exposuissem, ut modice incalesceret,illico Microscopi; ope turbam vermiculorum quasi argenteorum blando Solis calore excitatorum hac illac gradientium non tae admiratione vidi; nam & pili aliquot eminebant rum in antica, tum in postica corporis parte , ct aliquorum dorso incumbebaicaseos, ii lius caries granulum: quae omnia nudum oculum latebant . In tam filio igiti corpusculo si distinguantur membra omnia ad capiendum & conficiendum cibum, ad nutationem perficiendam , ad appetitiones & ad metum necisaria , quantula haec esse oportet, cum integrum corpus minime sit con 'cum Grad. Vtinam similiter Microscopio subi ere liceret ea , quae in locis palustribus resunt animalia minuta , ut monet 1 Narradere rust. lii I. cap. I a. quae' possunt oculi consequi, O per area intus in corpus per os ae nares perueniunt, atque 'ciunt di LIes morbos Horum enim figura si nobis perspecta esset, compar ri possent cum tenuissimis vermiculis , quibus obseruatum est abundare satagii eme distari vena erumpentem eorum, Dos sobris conipuit: huiusmodi scilicet vermiculorum capita si nigra crint, indicant periculum ex sebri imminere , quam nulla aes
huc exanthemata malignam esse docuerunt. Procliueauton tunc
esset suspicuri minuta illa animalia cum aere quem spiritu ducibinus, intus assumpta commisceri cum sanguine, in quo & incrementum aliquod suscipiant, de pestistra saecunditate multiplices strus procreent, unde incommoda primlim valetudo, destita bris consiliat. Neque fictam ct commentitiam sabulam facile dis cerini hanc ex tantillo animalculo multiplicabilem cal talem;
quippe qui apud Guillesta. Pisonent de Medicina Brasiliensi lib. a. icap ta pag.38. nuperrime legi in Brasilia repeririminutissim ver inacidos, Lusitanis' allirho, BrassianisGmia dictos, qui saTecum prurini, raro cum dolore, pedum digitorum extremitatibus
118쪽
De Arria ' III nescimtur. Maximoperelasini sunt prae coetens iis, qui nudis p dibus loca arenosa perambulant, in quibus, utpote calidissimis, vivere amant extra omnem conspectita, fugiuntque pauimenta lithostrota Initio in cute exteriori aliquandiu latitant: Mox in genti cum pruritu , praecipue circa plamas pedum, cutem sine n xa penetrant, inque ea se recondunti Hi vero exigui,intusquepaulo prosundiusvicultati, & vesicilia orbiculati inclusi, nigricantes apparent,eosque per Microscopium Mesocopium ille nominalsortasse Typographi errore explorare oportet; secus enimne 1 lynceo quidem exacte satis perspici possiuit .Tandem ubi aiu iustam im gnitudinena idquodest circa triduum vel quatriduum excreuisse nipertuni fuerit, tunc maxime de excisione cogitandum: quod solius icular, aut argenteae cuspidi beneficio a Brasiliano
aut hi ope facillimo negotio fieri consueuit Eae sol in adhibbenda est cautio, ut vermis membranula inclusus integer eri malui ,ne vitiosus humor quidam contentus, quod saepe contii
git, dispergatur. Tunc enim noua parti vicitae accidit aerumna: ruptae nimirum vesicula, statim ux Mnerantur, qui vicinas. &illusas partes. depascunt .. Et tuncqvitim non minus cal amitosi, quam qui Guineae habentur, adeoque gangraenam ipsam int 2lisse commemorat Author , ut pedum digitos amputare non. s. mel coaetus fueritia Addit & alius vermiculialati genus illarum. Brasilij λ vocant i adeoque paruum , ut tactus seni potius, quamvisu percipi soleat Culicum more riuatim volitant. Nunquam apparent nihilumnia existente malacia , idque vesperti- no tempore potissmum: circa. fluviorumai pas inter palum es illas arbores Mames dictas haerent . Adeo exercent echuicinant VK
lo, ut nonsolam membra eorummita, sed leuiter vestita morsis lolorem inurente insistent, acuumque mucrones reserant.
Hoc ut experimentis confirmet , narrat sibi atque comitibus. His panis scapha fluuiumlent gradu ascendentibus adeo intinnuisse, vesicisque ac rubore conspers fuisse faciem, ut ne ae semiliarisse simis. ouidem icis lignoscerentur .. AEthiopis quoque, doministi iustu, palo affixi, perque rit gramai et sub dio resilati, post, ridie litio capti ex metis doloribus, mei hin Danae. Nullus dubito, qui, ura sint huiusmode animasculi. quorum nexocabula quidem,nedum Duram, Oniat
119쪽
protegunt, ne videantur' singula autem propriis membris instru cita sunt, quae si vulgari Microi copio , quod lineolam proponat Ditem centies longiorem, quam illa nudo oculo appareat, obibciantur ,iam corpus integrum, quod quasi punctum apparet oculo, saltem millies millenas particulas minimas continet: sed nihil pluribusconstare partibus tenuissimis, ostendet Microscopium e quisitii elaboratum. Certe aliquos vermes, quibus ipsa antiquitas nomen fecit, cuiusmodi sunt In cornua, & vitium oculos erodens, Cis frumenta, Midas fabam, Trips ligna, Sis vestes, Is vitrum, cum primum enati fuerint, antequam nutrimento au geantur, valde exigui sunt, suis tamen denticulis ad erodendum instium: quantula igitur tantilli corporis pars est unus in ore dei liculus, corpus, cui vermis ipse innascitur corrodens Z Quos ue miculosa Poeta quodam Epigrammate comprehensos memipi ,
videlicet JΡS Vineas, & Cornua: Frumenta SCIS: TRIPs arbores: Ac M IS Vitra; SIS velamina; iribas MIDAS arrodere, Nascuntur a quibus, solent Nihil minus sic, a quibus Ferant iniquam gratiam Consul, Magister, & Parens,
L IPES, SCIES, TRIPES IES SITES, MIDAS que habent suos.
Quapropter minimas corporum Physicas pesticulas, quae ne que oculis, neque ullo sensu percipi valeant, quamuis certo niminem definitas, plurimas tamen esse nemo potest negare; nec vero, nisi temere, audeat quisquam earum numerum ad calaulos reuocare. Verum in tanta Micromeria , suae cuique particular 'les certis terminis circumscripta, nimirum figura, inest , vi quidem lissimilis pro naturarum varietate Unam in corporum stlutione non easdem in Muras con inantur adhaerentes. Chymicis vasis chostalli aut sales: ex quibus de coeteris particularum gen l Dbus pri biliis coniectura capienda est.
120쪽
iam sortitae sint figuram pro naturae dissimilitudine, vix cogit ri , nedum fieri poterit, ut inter se omnes ita apte cohaereant,
quin ullus relinquatur hiatus, aut omnino inanis, aut extraneo corpore plenus: ac propterea aut nullum erit corpus homogeneum, si corpuscula aliena intermisceantur, aut saltem Omnia corpora ho mogenea, erunt inanitatibus intercisa. Dan l. Nullum inane quantumuis minimum , quod omni pro sus vacet corpore, admitto; plena sunt omnia: at quamuis ob
impares atque dissimiles figuras accidat minutissimorum corpuscudilorum aliqua tantum ex parte se contingentium superficies ii lubbus interuallis disiungi, quae minoribus alieni corporis particulis tepleantur siue aerem dixeris, siue aethera in modo partes singulae, quas sensus consequi valent, simili complexione temperentur, similemque obijciant formam, homogeneum censendum erit iblud mistum; cuius aequabili temperamento non officiunt intermisti pori. Hinc quia singuis corporum naturae peculiares exigunt sales spiritus, igniculos, humores, quibus consistant, propterea. alia prae alijs materiam habent magis compactam & dei iam, prout minima corpuscula sunt ijs figuris praedita, quae propius cohorreant, minoribusque, aut paucioribus interuallis disiungantur.
Neque enim cuiuscunque naturae minima corpuscula molem o
tinent aequalem, sed alia alijs exiliora sunt, atque aliter conso mata. amquam non negauerim posse aliquando figuram in nente tamen mole eadem) per vim a naturali specie deflectere, ut si globulus aut pyramis comprimatur, aut rectus cylindrulus imilectatur, aut armilla in ellipsim deformetur, aut hamus & v cus ad risitudinem compellatur: submota autem extrinseca vi,
unumquodque corpusculum suam sibi reparat figuram virtute sita elastici.
Giud. Haud aegre in hanc sententiam adducor, ut proprias quihusque naturis figuras concedam, quarum ratione fiat, ut quae par
ticular eadem vel proxime simili ligura sunt proici nisi hama
suerintde aduncae) cum aliς alias non omnino apprehendant, cae. neque inter se cohaerescant, sed fluidum, aut fluido simile, compus constituant; Concreta vero & solida corpora tunc demum consistant, cum dissimiliter conformatae particulae ica se vicissim, complexae fuerint, ut difficulter diuellantur. Certe decussa cribro farina nunquam in massam coit , ut panis conficiatur', nisi aqua