장음표시 사용
81쪽
Dissis ratio Tertia iamriim, quae apud eundem nupemme legi illo eodem libro cap.: atque ex recentissima lectione adhuc menti meae infixa verba ipsa retinere mihi videor, prosero in medium eiusdem de illo igne
sempiterna impiorum corpora cruciante sententiam, Cmus natura, inquit, diuersa. e I ab boc nostro, , quo, ad uitae necessaria utimur, qui nisi alicuius materia fomite alatur, extinguitur . At ille Diuinusper se usum semper visit ac viget vilis alia mentis ; nee admixtum habet fumum, sed est purus ae liquidus, edi in aquae modum sirudus a non enim vi aliqua sursum υersiasvrgetur, sicut noster , quem labes terreni corporis, quo tenetur , ct fumus. intermissus exilire cogit, ct ad caelestem naturam eum trepidatione mobili subvolare. Idem igitur Diuinus ignis υn2 emdemque vi , atque potentia cremabit impios ,. O recreabit, O quantum ὸ eorporibus absumet, tantum reponet, ae sibi ipse aere num pabulum subministrabit Haec Laciantius nisi mea me salulit memoria.. Fauere autem videtur vox, qua usus est Christus Dominus Marci 9. 8. Omnis enim ipse salietur: quasi ignis libla salinis particulis constet acriter quidem vivam carnem Vrentibus, seruantibus tamen perpetuo durantem in supplicio impium quemcunque igne illo salitum. Concipio itaque circa huius orbis
centrum quasi ingens stagnum ex acerrimis omnium causticorum particulis, quae quia natae atque aptae nota sunt ut inuicem complicentur, i& in unum coeant, atque concrescant, propterea liquoris in morem fluidae sunt di si enim , ut aiebat Cicero de Nin Deor. Aquae admisium e se calorem primum ipse liquor, tum aquae declarat ess is , ubi maximus est calor, imo caloris origosita libere uere & agitari dicendae sunt particulae, ut nusquam adli escant. Sicut iritur nec oleum silphuris, nec aquae acres ex salibus extillatae, quibus metalla soluuntur, nec similia caustica lucent, quamuis calore abundent nil mirum, si in inserno illo carcere conclusus summus calor cum tenebris foedus inhi: Nam ut lucem ignis prostrat, opus est expeditissimo quodam motu, quo quandiu caret, lucere nequit; ut satis indicant abstrusi in silicum aut Pyritarum venis igniculi, siquidem nulla comparet Lintillla, nisi tritu atque conflictu laxatis repagulis eliciatur, quo se expedite vibrare valeat. Et quemadmodum in silice sine pabulo manetit igniculi' quos are te Poetadixit Seminasammae, nam neque in horreis recondita semina indigent humore, q ui tunc si
82쪽
nni eriperent , cum terrae gremio mollito & subacto hiaria excipiuntur ita milia materia, quae conflagret, opus est, ut ignis ille seruetur: hoc enim quod ignis pabulum dicimus , nil aliud
est 'quian materia, quae admoto ime ignem concipiens di Iiu..tur, ac dissipatur; ac propterea priore pereunte materia aliam subministrare oportet, ut nostros in usus ignis semes excussus h s-
sic e , aut fetam, aut repente, sbbolescat, & propagetur: qui si
leniter per materiam serpat, aptus est, ut a nobis prudenter ad--inistretur, nostrisquecommodisseruiat; sin autem repente materiam omnempermeet, subito incendio illa conflagrat, ut puluis pyriusi: qua in conflagratione quia plurimae partes in vaporem attenuantur, &rarescentes ad amplissimum spatium se illico e piscant, disjciunt omnia, quaecunque obsistunt, atque vapor in stimum abiens insuperiora subvolat. Haec autem in igne illo terrae visceribus concluso, qui non gignitur ex conflagrationes sed natura sua subsistit , non contingunt: propterea pnulo nodi indiset, ut noua semper accensio fiat. Sic stagnum aut lacus noua subinde aqua non indiget, quemadmodum fluuius, quae fido ficiat, alueus exiccatur: nec dissimili ratione ignis , qui apud nos est, ignis fluens censendus est ille stagnans. Dicitur vero ignis ille Diuinus, non quod ei omnia praeter naturam contingant, sed quia supra Naturae vires a Diuina Iustitia assumitur ad torquendos Spirit incorporeos, quia impiorum corpora comburit, neque tamen absumit, quia singulos, ut sunt meriti, discernens iuxta culparum modum dolorem in git: quae omnia, nisi Divisena virtus intercederet, neutiquam ab igne fieri possent, Geterum nil Π ohibet, quin praeterea telluri calorem impertiatur, doreliqua Naturae opera administret. Quas autem impendentes tes. Iuri ruinas ex igne amplissimam illam cauernam replente per i cum iactas, non opus est refellere satis enim manifestum est tune illastae timendas, cum materia accensa repente per cuniculos se dilatat, nec exitum inuenit paratum. At ignis ille purus absque nrateriar unico 4mpetu attenuabilis admistione tantam raritatem non assectat, neque adeo ampliorem locum requirit, quin satis illi sit per tellum venas serpere, aut etiam sertaue per Vulcan riun crateres placide erumpere. Sed iam nimis multa disputaruli
intia. Mihi enim cum igne illo, si Deus faueat, ut spes est, nita volo esse commerci Quamuis autem illum grauis Aiun om
83쪽
nium statuamus , hon continuo omnibus igniculis in con orii coagmentatione requis:tis summam pariter grauitatem tribuendam censemus : sicut enim illorum natura valde dissimilis est, ita quoque dispares eorundem grauitates esse possunt immo: & aliquibus Spiritibus leuitatem aliquam facile possumus tribuere , ut in Atmosphaera sponte ascendant, atque iterum vaporibus immisti descendant. od si &coelestes igniculos e Soledc syderibus d lapsos corporibus immisceri quis non aegre concedat, eos ingeniata vi ad suae originis caput contendere posse, negare non poterit,
atque adeo terrestres igniculos eraues&fixos statuet, laues verbatque volatiles, quos syderaeiaculantur. An vero ex hoc, quod glacies concreta exponatur nocturno frigori brumali, atque pomridie mane deprehendatur diminutum eius pondus , quod pridie Ivesperi indicarat libra, argui possit graues esse igniculos , quos maius figus expressit ex glacie, in medio relinquo. Certe, cum
olea fere omnia supernarent aquae, oleum ex cinnamomo dc ex ca-Vophyllis landum petit: quantum vero igniculorum in his repe
An exuctisne noua I stantia liquatur. GRad. Quae hestema collocutione disputauimus , animo re
colebam, atque ignem vehementi calore mea tum, quin aliqua luce fulgeret, facile admittendum esse mecum ipse reputa bam, clim pe obseruauerim extinctam faculam accendi, quamuis a flammae cuspide remotam eo loco, ubi lux nulla appareret, modo nimium non esset interuallum ab ardente candela: Nec ibi
minus esse ignis, quam in ipia flamma, hinc constat, quod multo citius, quam admota ad flammae latus, facula ibi ignem comcipit . Quapropter si in terrae visceribus eiusmodi ignem admire mus, qualis ex flammae cuspide erumpit obscurus, utique pluri mam esticacitatem a luce seiunctam habebimus. Hinc prout ex alia in aliam cogitationem descendete procliue est , illico menti sese obiecit illa controuersia, Vtrum Ignis, an Terra esset , quq liquis Vesta dicebatur: hanc enim in Universitatis centro omnes statuebant, ciun Plato in Phaedro reliquos Deos subsequi Iouis cu
84쪽
An exustione noua sub unita gignatur. 77ruis dixerit, Vestam autem in Deorum domo solam manere, a que consistere. At citidius monet , Nec tu aliud qti visam intellige flammam: Philolaus autem Pithagoraeus Ignem medium , quasi uniuersi scum statuit, ut Plutarchus lib. 3. de placitis Philosoph. cap. i I. scribit: & Aristoteles lib. a. de Coelo
text. 7 a. hanc eandem Pictagoneis sententiam tribuit: in medio enim Ignem esse inquiunt; quorum rationem , cur potius Ignem quam Terram in medio sphaerae iacere existiment, sequenti textu
73. assert, propterea quod maximὸ conuenit id custodiri, quod es potisimum iesus Vnities c medium autem tale , quod Iouiscu odiam nominant hanc habens regionem Ignis. Verum Ignem hunc Pithagorei opinabantur esse Solem in Universi centro quie- stentem Tellurem vero Astrum nec tamen eundem cum Vesta, quanquam propterea Cleanthes putauerit Aristarchum Samium violatae religionis postulandum a Giacis, tanquam A VniuersL res Vsamque loco mouisset , ut habet Plutarchus lib. de lac. in orbe Lunae. Vesta enim, quam candem Cicero lib.de Nat. Deor. dicit cum ea, quae Graecis εὐία hoc est focus, sic Galeno Corcst μα σου θερμοῖ vocabatur, utique Sol non erat, siquidem vis eius ad aras , & focos pertinebat. Cum autem apud
plurimos Authores habeamus Vestam dictam fuisse Terram, nam ct Ouidius cecinit, Stat vi terra sua, vi sando Vesa vocatur :Omnes facile ad concordiam reuocamus, si Vestam illam fuisse Tellurem Igne perpetuo laetam dicamus: Nos siquidem Igni procipuum locum, videlicet circa Sphaerae centrum , concedimus ;Ignem Terra ambit expanso Marium sinu Aquam excipiens , his circumsunditur Aes, neque alius in hoc sublunati cribe reper,
tur ignis, qui statui possit huius globi Elementum, hoc est,
una ex praecipuis partibus molem harac componentibus.
Danae Iam in hoc consensimus, reiectis vulgi somniis de Igne
Acrem ambiente, & concauae lunaris coeli superficiei finitimo, cuius proprietates nulla, nulli essectus innotescunt. Veruntamen quoniam Ignis ille intra terrae viscera abditus, nimis remotus esta nostris sensibus, & an omnino syncerum , atque acceleris so erum elementum sit, ignotum est, nam & in Terra, Aqua, ct Nire purum de impermistum elementum nusquam sortasse reperitur, quod quidem nostrum sub sensum cadat; propterea Ignem hinc potissimum considerare operae pretium fuerit, quem sub
85쪽
omnium aspeetum Sapientis Simus Natum Author subiecit; ex iis enim quae patent, ad ea quae latent, facilior est coniectura; ut aiebat Cicero de Fin. inui in explicatione Naturae infatiabilis qMedam ex cognoscendis rebus voluptas
Maur. Ita planc: quia de remotissimis rebus, ad quas propitis accedere non licet ad veritatis vestigia recognoscenda, philos phantes mihi parum distare videntur ab i)s, quos praesentium igia
ratio non stimulat ad indagandas eorum causas, mirifice tamen soliciti inquirunt, quaenam ea sint, quibus Author Naturae viressitas exercere potuisset, cum tamen ea voluerit in Potentiae suae thesauris recondita. Illud itaque ante omnia nobis examinandum occurrit, cum plurima quotidie ardere conspiciamus, quid ab igne materiam corripiente essiciatur; an scilicet noua quaedam n tura in lucem prodeat, & ipsa exarsio sit nouae alicui substantiae productio. Grad. Praeclare nobiscum agitur, quos colloquentes nemo corum audit, quos, cum Peripateticae sectar nomen dederint, a con gressu nostro absterreret tua haec, Maurocme, proposita quaestio, quasi in controuersiam vocari posset aliquid, quod in ipso Physicae disciplinae linuno tanquam minime dubium ab omnibus assumitur: & nos Zenonis asseclas existimarent, qui apud Lae
lium τὰ προ vocavit τεχνηkον non autem spinrιχον.
Maur. Si qui de Peripatetica doctrina illico conclamatum putarent, ac huiusmodi quaestionem institui audirent, animum non satis aduerterent ad facilem instituendi methodum ; quam prudentissimi disciplinarum doctores dum consectantur, veritateni in exemplis non exquisite perscrutantur. Omnibus, fateor, familiare est, ubi de corporum mutationibus inciderit mentio, ad lignum, quod in ignem conuertitur, confugere: quia cum vulgari exemplo in rudiores tyronum mentes clarior mutationis nintio influit 1 Sed ad stabilienda sua dogmata grauioribus ratio num momentis ducantur, oportet: alioquin caduca nimis dceneruata esset doctrinailla, quae huic uni exemplo , quasi claudus
Grad. At Primam illam rerum omnium Materiem per Omma diffusam corpora, Puramque Potentiam, cuius praeconijs lycae omnia undique circumsonant, ubinam gentium latitantem de mum deprehendere poterunt, ac in medium prosaread instin
86쪽
au exustione noua subnantia gignatur. 79 gendam aduersatij inficiantis pervicaciam Z Si enim hoc ille eos signi combusti exemplo uti prohibeat , quasi de eo uno disputationem declinans, nihil ex mutua inistorum corporum commutatione confici poterit, quod ad Primam Materiam adstruendamericax censeatur: Nam praeter variam elementorum complexi nem materiam omnem reijciet; ipsorum vero, elementorum inter se mutationem nullam maiorem agnoscet,. quam. quae aquam in ter di aerem intercedit, quando. aut illa. densa, grauis, perspicua , & frigida , in rarum, leuem, obscurum, &tepentem vaporem soluitur, aut vapor in aquam cogitur: tunc autem, manente eadem aqtae natura , qualitates. tantum mutari. plerique Philosophorum concedunt .. Quare si in dubium vocetur, an coinbusto ligno noua aliquaenatura, siue Forma substantialis, . ut v cant, producatur, quodnam illis reliquum facimus argumem tum, quo Materiam Primam Peripateticam ex mutationibus inue
stigare possint tMa .. Nec locus hic , nec instituti nostritatio postulat, ut PK-mam illam Materia robabilemreddentes conemur a Peripateticorum vulgo non dissideae. Equidem. nunquam animum induxi opinari vulgarem hunc. Ignem corporum exustioue excitatum quippe qui admodum varius, nec aequaliter efficax pro materiae varietate obseruatur apud Philosophos velut simplex quoddam elementum haberi. odsi & ille ex pluribus naturis concretus est, nil habet singulare, quod de reliquis pariter corporibus missis asseri nequeat. . Quare etiam si renuerit quis de hoc disputare, cum de Materia Prima sermo est,. non continuo, Peripateticorum orae obstruet: his nimirum aliae quamplures corporum conuersi nes, quasasserant, suppetere debent, quamuis ea non conflagrauerint. Verum quia ab omni fuco longissime absum subue reor, ne inpuram atque illimem Aristotelis doctrinam, si ex ipso quidem fonte hauriatur, irrepsisse per Commentatorum riuos non pauculas commentor sordes. Tuam mihi dari velim, Dand la, Graecaeli raturae copiam,. nec desperarem in Aristotele ipso certiora quaedam veritatis vestigia deprehendere me posse . Me certe a vobis redamui non patiar modo , sed & vehementer
o , si a recto philosophandi tramite deuium inueniatis, dum Aristotelis in Philosophia prope singularis mentem, sententiam' que persequiar.
87쪽
Philosopho Naturam speculanti, rerumque principia venanti quas mutationi obnoxias Physicus contemplatur, quid procli uius suit, quam manifestis illis, & extra omnem controuersiam positis fundamentis inniti, videlicet, Rem nullam de nihilo oriri, Nullam in nihilum occidere Z ut enim necesse est lancem in Iibia ponderibus impositis deprimi, sic animum perspicuis cedere, ut cum Cicerone loquar in Lucullo. Materiam igitur aliquam esse necesse est, quam fingat & formet efictio, & si distatuatur, intereat non in nihilum, sed in suas partes: Nulla quippe vis, ut eunti per singula patebit, mutationem in mundo moliri potest quaecunque tandem vis illa sit, praeter Deum) quin aliquid alicui detrahat, sibique assumat, in quo facultatem suam exemceat . Quapropter Mutationis generatim atque uniuerse acceptae
principium optimo iure statuendum est illud, Ex quo aliquid it di,
haec autem est, si explicemus atque excutiamus intelligentiam nostram, ipsissima notio Materie. Ideo, quamuis a Natura adhiberentur in ipsa rerum essectione minutissimae particulae & indiuiduae, quae dirimi distrahique non possint, primitin fortasse comfusae, postea in ordinem adductae, non continuo Atomis rerim,
principia tribuenda sunt; quia scilicet non ob id ipsum,quia At mi sint & indiuidua corpuscula, sed ex ea tantum parte Principii natio illis conuenit, quatenus ex ijs constat id, quod fit; uno verbo, quia Materia est: siue demum particular illae diuiduae sint; siutandiuiduae. Similiter parum refert, an ad haec peruulgata ¬a quatuor Elementa Ignem, Aerem, Aquam, Terram pertianeant ea, ex quibus corporum vicissitudines gignuntur: non enim,
quia ignis, aut Aer, aut Aqua, aut Terra , sed quia Materia sunt, ex qua res fiunt, Mutationis Principium censentur: id quod
aeque tribuendum esset cuicunque naturae, quae nullam cum hisce elementis communionem haberet, modo ex illia res, quae gignitur, constaret. Propterea reiectis Atomis , atque vulgaribus Elementis, coeterisque huiusmodi, quatenus propria singulorum notione comprehenduntur, hoc unum omnibus, quae fiunt, commune est, ut ex Materia ortum ducant. Non quod unam tab rerum omnium Materiam Formarum varietate distinctam, quemas modum cognatae species, disserentijs discretae, generis communione iunῖuntur, usquam aperte docentem Philosophum repere
88쪽
An exussione noua *bstantia dignatui . 81
stituitur , nec quasi fortuito ex eo conflatur. Coetersim etsi in pluribus eiusmodi materiam ponamus, quae non esset illis cum cce teris omnibus corporibus communis, sed intra certarum specie rum terminos cohiberetur, adeo vis centa&co amplius Mat riae genera numerari posscnt, non repugnat, ut opinor, AristoteleS.' Dand. Non repugnat prosecto: quippe qui sub exitum libri primi Physicorum, quid Materiae nomine intelligat, diserte pro
εkuςου , ut in quibusdam parum emendatis Codicibus aliquando lagi perperam scriptum, quibus usus videtur, qui manibus pas
teriam voco, inquit, illud primum unicuique constitutum, ex quo non temere, ct casu, inexistente fit aliquid. Vt autem innotescat, quodnam censeri debeat illud primum, notam addit ex rei interitu desumptam; id scilicet ultimum , in quod unaquaeque res soluitur, cum perit, eius Materia fuit: Inamb nihil rosere , corpus aliud illa deinceps componat, aut omnino non componat , quantum quidem ad Materiae rationem attinet in compore distatuto; eorum enim corporam, quae ex illa fieri possunt, Materia est, quin necesse sit corpora omnia ex eadem constare posse, modo apta sit, ut ex ea aliquid fiat, &. huic pereunti 1uperstes maneat. Nullus itaque dubito asserere, non certam ali quam naturam inchoatam atque imperfectam ab Aristotele Materiae vocabulo designari, sed abstractam quandam a singularibus simplicibusque naturis , mentis opificio, notionem ; ita ut Materia ob idipsum, quia Materia est, nullum certum naturae genus, nullam magnitudinem, nullam qualitatem inserat, sed nec repellat, hoc uno contenta , qua Materia est, quod ipsa per se sit ultimum, in quod res, cuius illa fuerat origo, solitatur. Quapropter lib.7. Metaph.text. 8. dicitur, λόγω νυλην, i Καθ' ἀυτω
teriam , quae secundum se neque quid, neque quantum , neque
aliud quidpiam dieitur , quibus ens definitur ι φ enim aliquid, de
89쪽
mi τε αγλα ουδέν ετιν; ουδε δη eu ἀἡοφασεις .. Quare M. quod is es: timum, secundum se neque i quid , neque quantum, neque aliud. aliquid , nee verὸ negatione .
Grad. Si. satis video, ea quae fiunt, coagmentari existimatis . ex simplicibus naturis, inquas&distatuuntur , si intereant, manentibus. adhuc integris naturis illis siue coniunctis,. siue disiuimois, cum nec generari valeant, nec corrumpi, quippe quae nec 'ex alijs coalescere naturis, nec in alias dissislsi possunt, quia , si lices cum sint, ex dissimilibus rebus misceri & temperari non possunt, nec ex nihilo fieri, nec in nihilum abire, quia haec vim Naturae excedunt. Quod ad rem ipsam attinet, nunc quidem non repugnabo: 'vertim si non plus huic sententiae tribuitis, quam res & veritas ipsa concedat, qui fieri potest, ut pro hac stare censendus sit Aristoteles , qui omnium confessione 1 ratione Principij reiecit Elementat haec enim corpuscula simplicia ape
uulgatis quatuorElementis, si rite examinentur, Vix, aut ne vix quidem, distare inuenientur. Dand. Aristoteles, non inficior, a Principiorum. numero excludit elementa lib. I. Phys ubi Mutationis generatim acceptae principia vestigat cum enim ab uno ad alium statum transire, hoc sit mutari, & fieri quod non erat , utique prima atque sim , ex contrariorum ratio deprehenditur inter esse, dc non esse; ad quam demum oppositionem quodammodo adduci videntur quγcunque contraria, & sibi aduersantia censentur . . Idcirco Prima Mutationis Principia etiam Prima. Contraria esse oportet; atque adeo Elementa, quae a se inuicem per multiplicem oppositionem separantur: πῖρ γὰρ, Και γη,.Kαι ἀηρ , Κηαυδαρο μεθ' εαι ο7ητων συριπεπλἐγ μεα ε I, Vt loquitur textu prima principia esse
πρωτας . οἰῶ γὰρ εν ἐει' γενει μία εναβίωσις f. δ ποατα δἰ αίε ν- ωσεις ανάγε Θαι δοχουσιν εἰς μαν . Impossibile s plures esse primas contrarietates:; semper enim in uno genere una contrarie-t s es ; omnes autem contrarietatςs reduci videntur ad am
Coelalim illa. ipsa Elementa, quae, a primorum . principi vim ratione , eatenus tantum repellantur,. quatenus ex oppinxioni bus contexta, idem Philosophus Physicastrationes examinans .mper in me um adducit, praesertim lita . Meteor. ubi , nulla iacta decantatae illius Materiae Primae mentione , non nisi ignem,
90쪽
aquain, aerem , terram, stigidum, calidum, humidum, & siccum commemorat, tanquam ea, qua coagmentat Natura gignens, dis luit corrumpens. Neque enim solum in Meteorologicis aeris impressionibus generationem ex coEuntibus particulis essici, ex ijsdem vero segregatis corruptionem, voluit lib. I. Meteor. cap. V. siue apud Iatinum interpretem summa 3. cap. I.) Solis motui congreganti atque segreganti tribuens escientiam principii gi
σεος, Κ si της φθορας . Solis latio disgregans ct congregans, ex eo quia sit propὸ adit longius , causa generationis o corruptionis es Vertim etiam ad gignenda metalla atque fossilia simile quid in terrae visceribus, quemadmodum & sublime in acre , contingore tradidit in hanc candem sententiam ad calcem libri Meteor. Quid Z quod animalium , plantarumque sponte sua nascentium causam huic commistioni trib uit lib. 3. de Gcncr. Animataea vit. γίνεται δ' is γη, Κ, τὰ Και τὰ φυτὰ , διὰ 'τὸ εν γη
nerantur autem in terra, humoreque , animalia ct plantae, eo quod in terra quidem exsit humor , in aqua terὸ spiritus , in seuerso uutem calor animalis , tit quodammodo omnia animae sint plena . Propterea coagmentatur celeriter , quandocunque comprehensus f ; comprehenditur Dero, incalescentibus corporeis humoribus sit uelut spumosa bulla. In his vero quae putrescunt, idcirco animalia gigni docet lib. . Meteon ad finem capitis I. apud latinos 2. quia nativus calor separatus compingit ea , quae
Si itaque stadia, metalla, plantae, animalia ex varia halituum tum calidorum , tum humidorum , atque frigidortim , siccorumque corpusculorum complexione ortum ducunt, ut Arist teli placuit, satis patere videtur haec quidem corpuscula elementis amnia, seu etiam Elementa ipsa, Materiam esse, ex qua gignum tur atque componuntur coetera corpora: Sed, si ad genus & naturam uniuersam eadem clementa reuocentur, unumquod quusua