장음표시 사용
141쪽
ioniculi aut extruduntur a corpore , quod incaluerat, aut in
ditis agitari co 'ntur id quod est intepescere) utique causam h
bent, quae aut illos exigat, aut si expellere non valeat, eorum motui moram inserat: hanc vero causam calori proximὰ adue santem Frigus vocamus: porro causam & eisectum duo esse nemone at; atque idcirco igniculorum expulsio, aut eorum tarditas,
a stigore distincta intelligitur, licet, cum illo pariter existant . Hinc non sensum habet Formalem, sed Causalem , ut scholae loquuntur, Aristotelis dictum lib-. Meteor. cap. 3. fin. indientia caliditatis , frigiditas est aliquid enim motum impediens , aut igniculos excludens datur; nam sequenti cap. . ubi de Inquin i tione disserit, desectum caliditatis oriri est, propter multitudi
nem frigiditatis in humido; adeoque ex Philosophi mente aliud est caloris priuatio, aliud fiigoris copia : Non igitur frigiditas
est formaliter ipse desectus calidi; cum lib. 2. de Part. cap. a. e .
presse dicat, Patet frigiditatem aliquam esse naturam , non priuationem in js , quorum subiectum ea idum per assectionem , ne passionem , es. Quibus ex verbis aliquis sertasse non inepte in serat Philosopho non aduersari,si quis naturayaliquam inter qua
Maur. An mihi ab aestate ad hyemem. vobis urgentibus, traii seundum est , ut instituta de Calore disputatio ad frigus trans
ratur Z in nimis amplam atque densam sylvani nos abstrudere mus, ex qua non facile esset exitum reperim; tam multa sunt, quae de frigore in quaestionem vocari possent; dc ex una in alteram, atque deincΠ3s, dellabereinur. Quapropter uniuersam frigoris Naturam inuestigare non est operae pretium de Igne disserentibus. Meum tamen quaerent suifragiuin ne sorte viderer aspernari, in ea pariter profiteor me esse sententia , ut stigori naturam statuet vim esse existimem. muis enim calida sigidis aduersentur& arida humidis, non ea tamen ratione, qua corpora humore
destituta arescunt, quin aliquid praeterea ijs addatur, censenduna videtur stiges re corpora non nisi auolantibus , aut compressis ignicillis. Nam si corpori cuipiarii naturaliter insitus sit calor, quem utique sponte sua non abhceret, tillique proximum isat Rus aliud natura Ec specie sua idcircofrigidum, quod paucu din; aut sertenullos, contineat niculos, ut illi quidem aiunt,
142쪽
. De Calore. ximo calente exugat sibi aduersos igniculos, quibus incalescere in cipiat, illo praeter naturam tepescente. Quod si tenuissimas ita turas in corporibus alias Calidas, Frigidas alias concipiamus in 'uicem, ubi proximae fiant, pugnantes, adeo ut, dum igniculi frigidos Spiritus commouere atque agitare conantur, hi motione huiuim a sua figura nonnihil distorti, vicissimillos virtute sua elastica circumplecti, atque constringere tentent, ac pr Uterea fugam, qua data via, molientesigniculi alij ad interiora sui comporis se recimiit, alij extrusi in proximi corporis poros se insinuent, & inde alios spiritus frigidos extrudant, quibus locum in
altero corpore reliquerunt auolantes: Haud aegre intelligimus,&quomodo accidat non exiguo Naturae compendio hoc caloris atque frigoris commercium, commigrantibus scilicet ex altero in alterum corpus eXpirationibus, & quo pacto ex contrarij circumsessione , seu Antiperistasi, augeatur calor, aut frigus, re cedentibus ad interiora spiritibus. Ex hac , confligentibus ii ter se dissimilibus corporibus, commutatione spirituum, visere tantundent frigoris proximo corpori reddant, quantum caloris ab illo recipiunt s. quemadmodum cum manus calida fit dam uet oritur pax inter ea corpora, quorum, par caloris atquestigoris mensura deprehenditur, &, ut Scholae loquuntur, Simit non agit in simile: Cum enim, ex Naturae corpora molientis instituto, efficientia omnis a calore ortum habeat, quippe qui est Hotus initium, si calor in utroque cispore aequalis suerit , par est igniculoruni mensura, similis eorum impetus&agitatio: ubi
auton duo aequalia aequaliter mouentur, se vicissim urgere nequeunt, ut alterum ab alleloextrudatur, aut, si spatia commutent , perinde se res habet, atque si utrunque sua se iactasset in avia; ac proinde semper aequalis manet calor in utroque, atque figus aequale : hoc tamen intes ligendum est , si paria sint cςtera omnia; nam si particulae aliquae non agitabantur, nil prohibet,' inmissis igniculis nouis agitari incipiant, aut nouis spiritibus D idis magis constringantur, sifacilior sit ab altero in alterum
inuisitus. Grad. Hanc niculorum4mmissionem ficile admittent, eamque prohiberi obstructisporis , illi existimabunt, qui plumbum
liquefactum manibus succo Mercurialis & Portulacae madefacti sintnictare septae profitentur. Alij succo Maluar & ouorum ab
143쪽
bumine illitas manus, deinde Alumine inspersas nihil ab igne ipdi docent. Neque desilit, qui tantam vim Alumini aduersus ignem tribueret, ut hominem assereret absque noxa conflagraturum ita, ut totus ignitus appareret, si liniatur Numine , tum Sulphure inspergatur. Alios audiui pzescribentes puluerem Atiliai ti, calcem exiccatam, oui albumen, succum Altheae, Hyosciamum,& Iij semen misceri, simulque omnia que eo contundi, dum unguinis formam accipiant, quo illitae manus iMem impune attrestare possint. Dand. Magnificam hanc agyrtarum supellectilem alijs, si placet, excutiendam relinquamus. Iudicare difficile est nisi expe tum ; in me ipso autem experiti prorsus renuo. Perge potius, Maurocene, &, si quid habes, indica, quo frigoris appullus ad sensum
mur. Calor atque stigiis percipiuntur sensu tactus, qui sere per uniuersum corpus explicatur; neque dubium,quin sensus motio acineruosum genus pertineat. Id vero ut probabili aliqua methodo exponerem, concipiebam aliquando minutissima illa, &, ut ita dicam, innumera capillamenta , in quae nemorum caudices post multiplicem ramusculorum diffusionem usque ad extremam ci tem demum diuiduntur, perinde ipsius cutis staminibus &s ubi minini interseri, atque in holoserico villoso tenuissimi pili eminent. Quapropter in prominulas huiusmodi neruorum fibrillas in currentes igniculi, siue extrinsecus immissi, siue ab animalis visceribus erumpentes , dum illas agitant, caloris sensum efficiunt , blandum quidem si titillentur, quasi leni aura commotae segetes
fluctuent, acrem vero, si vehementius & inordinate concitentur, quasi tempestate iactatae segetes aliae perturbate prosternat tur, aliae per vim a solo diuellantur. Qua in agitatione, quemad modum frictione excitantur eleesticae expirationes, spiritus in moerum proni , qui per neruos excurrant, erumpentes calorem at pent . Quod si stigidi halitus in extremas illas nemorum fibras inclinant, non solvim igniculorum agitationem impediunt, seu elastica vi, qua pollent, se recipientes, nemorum extremita tem circumplectuntur, atque fonstringunt quas vellicantes eriquo quaedam velut conuulsio oritur , dum succr neruosi , atque
144쪽
de aliquando tremor & horror. Hinc dolor ille acerbissimus, quis adhhc gelidam manum propius, quam par sit, admoueat ardentibus carbonibus, Yt calatiat ; irruentium enim illico in gna copia, vehementi impexu, igniculorum appulsus co . tingere non potest sine aspeio motu fibrarum, dum has illi tu multuosissime adoriuntur , nec frigidis expirationibus exitum concedentes eas obruunt potius , non expellunt, nec raro syasiamus excitatur. inodsi manum obhciens prunis mediocriter distantibus, igniculos languidius venientes excipiat , hi frigidis particulis se inserentes , quibus astrictae erant fibrae , arctissima vincula sensim laxanti, adeo ut animales spiritus erumpere incipiant, atque collatis viribus nexum soluant , frigidos halitus immissi, particulatim extrudant absque tu
Grad. Quando igitur Iego Hyacinthum gemmam frigidae naturae, in ore magis frigescere , dicam oris calore educi alios atque subinde alios frigidos spiritus ex gemma, qui extremas neruorii in linguae de palati fibrillas plures dc plures constringendo maiorem frigoris sensum excitent; cum tamen in gemma pauci
Maur. Mea quidem sententia a summa veritatis similitudine
I Grad. Illud sane , quod paulo ante ex Plinio indiciabas, Maur ene, aes omne frigore magno melius fundi, satis aperte india care videtur, non sollim a frigido aere circun fluo calidos spiritus abesse, verum etiam in illo aliquid esse , quod igniculorum dissipationi aduersetur, ideoque ab illis consertim irruentibus inmutatium eius particulas solui t quae amoto igne ad natiuam figuram paulatim redeuntes , seque inuicem complectentri, con- es 'unt. Iam audiui, inquit Plutarchus lib.de Oraculorum desectu . qui de Igne dicereri , b me illum melius ardere, plusque habere virium , frigore in sese coactum atquesipatum ; in insu tem roritate contracta imbreinum reddi atque languidum O D. sole accensum remissius agere materiamque molliter inuadere,ae t -- Guta conjumere . id quod confirmatum legi a Scaligero exercit 73. sic scribente. Iraus quoque in castrensisus coquinis , si Solix ro js feriatur , minus υalidus: dissipatur enim in abrat Isimilis umore. Sic igniculos , ne dispei gantur, cohibe tis '
145쪽
uali latera , non contemnendo ab oeconomis rei lignarii coimpendio. Aristoteles quoque Sest a Probi. 29. Cur , inquit, in caldariis tum magis judamus, cum tempus frigidum sis ρ' An quoniam ea r propter frigoris obmentiam foras euadere non po-D 1 t arretur enim η rum intur se peruoluens, ae insidens, humorem soluit interiorem , sudoremque ex ea producit. E conuerso
autem in Atlante Sinico in XIII. Prouincia Quangsi pag. I s. Hau mons ad Tolin est; frigidus dicitur , eo quod propter figurnimium ab ho inibus inhabitari non possit , cum tamen intra Zonam Torridam M. Quid igitur montanum illum aerem Solis ardoribus aequε expositum, ac reliqua circum regio , adeo fil-sidum facit Z nisi quia Digidae montis expirationes aeri commiscentur: quid enim prohiberet, quin aer saltem intepesceret nisi quia tam multi sunt huiusmodi halitus, tamque valida vis eorum elastica, ut illos agitare, α distorquere nequeant spiritus calidi a Sole immissi Dand. Huiusmodi stigidos spiritus ea figura praeditos esse ,
quae calore commouente nonnihil praeter naturam mutari possit,
mihi facile persuades: Non sollim enim mirari desino cum quibusdam , Cur Haenialites atque Epli estites in lebetem depontus aquam seruentem restigeret quia scilicet calore urgente eduisti ex lapide halitus. complectuntur igniculos aquae permistos , neque eos agitari permittunt ; adstringendi quippe vim haematiti inesse non est dubiuin, nam coli madefactae attritus facultatem habet sistendi sanῖuinem, .ut ex Galeno, Dioscoride , dc Plinio constat: &fortasse iuuiusmodi balitus ita se insinuant in venas de in sanguinem gessim is hunc lapidem, ut sanguis non incale-icat ultra modum, di potuerit Mysius scribere gestantes Haem
litem a femore Solis non laedi. Vertim etiam mihi videornono, sture intelligere, quo artificio Natura varias species coimponat,
ct misceat in uno corpore, dum igniculi primo impetu irruentes hixant stigidos spiritus & intorquent, hi vero se restituentes vi tute elastica manum iiiijciunt igniculis, qu non adeo celeriter,
aut omnino non agitentur: sic virgultum a profluentoinfleeti primum videmus seque postea erigere contra vim a lux currentis . Neque aliter accidere videtur, quod Algentum Quum eoncrescat & solidetur, ubi combiberit calidum vaporem metallicum, opirant liquidum dc fusum cuprum , aut ferrum, aut stan
146쪽
num, aut plumbum; particulae cnim metallicae in vaporem solutatae particulis Mercuris penitus commistae, dum cessante calore extrinsecus assumpto redeunt ad ingenitum frigus, complicantur,& riatiuam duritiem sibi reparant, permistas Mercurii particulas cohibent, ne fluant. Cum itaque naturae omnes simplices, sine
aut calidae, aut frigidae , &pro diuersa earum specie variis sint praeditae magnitudinibus&figuris , aliae prae aliis ad se validius &celerius agitandum aptae sunt tum mobilitate sua, tum figura &mole minus impedimenti inueniente a particulis, in quas incur runt, prout calidiores censentur: sic vicissim prout frigidiores
sunt, aliae prae alijs s e difficiliores praebent, ut igniculorum ima pulsu distorqueantur, atque si multa vi impetitae fuerint', sepostmodum validius restituunt , & quamproxime priorem figuram rccipientes intercludunt spiritum, quem arete constringunt inclusum , ne a uolet. Quemadmodum si serream lamellam in circulum: non tamen serruminatis extremitatibus) contortam, in chalybem temperaueris , tum illi ex cupress filis paulo crassorem fisciculum celeriter intruseris, illa quidem aliquantulum dilata, tur reccidentibus a se inuicem extremitatibus, sed infesta fila a
die complectitur. Quoniam vero initio Naturae huiusmodi calid cum frigidis complicatae adhuc luetantur, atque ab alijsisnicii sis pelluntur & agitantur ,in similes alias calidorum & Bigidorum
complexiones incurrunt ; ex quo impulsu, conflictu, ac tritu in temesores particulas comminutae exquisitius permiscentur, &in unam naturam temperantur. Porro ubi in molem satis conspicuam , ut sensu tactus percipi queat, coaluerint naturae illae permistae, tum calorem, tum,fiigus habent insitum , quo carere non possunt,'quin tota compages , pereunte specie , dissolu tur: Sed dc praeterea igniculos atque stigidos halitus continent, quos ad rerum vicissitudines ex Naturae instituto efficiendas pro renata expirent, prout illi aut sponte sua agitati erumpunt, aut
extrinsectis excitati euocantur. Ab harum aut illarum expirationum copia, quatenus ex contactu sensum mouere possunt , in
sidi aut Frigidi nomen inuenerunt corpora. Hinc si duae manus , altera calida , gelida alim , idem corpus tepidum contingant , illi fiigidum, hinc calidum apparet; cum enim ex tepido co pore erumpant via cium Egidis expirationibus languidiores &pauciores. igni uti non admodum agitati, non valent concitatio 1 Κ a rea
147쪽
. res calentis manus igniculos ad celeriorem motum extimulare, sed potius eorum agitationi moram inserunt frigidae expirationes, qu nemorum fibrillas dum vellicant, sensum stigoris ciliciunt; contra vero in gelidam manum , quam spiritus languide pererrant, ubi se insinuaverint igniculi illi paulo concitatiores , iuuant spirituumniotum, & vincula laxant, quibus fibrae arcitius constringebantur; adedque sensus caloris ericitur. Neque forte aliunde petenda esset causa, ur Demophon, qui Alexandro me uestructor erat , cum ad Solem sabat, aut in balneo erat, algebat , in umbra autem eatefiebat, ut refert Sextus Empiricus lib. I. Pyrrhon Hypot. cap. I . g. de secundo modo mur. Nimii essemus, ri persequi singula vellemus, quae destigore explicari possent ex hac, quam innui, hypothesi petita ex virtute elastica se constringendi. Vtique nemo ignorat , quantum igniculorum Sali insit, i Aquae ardenti ex Spiritu vini rect scato , ut aiunt, si tamen cut in aestate consuevimus ad sedandos sitis feruores niui congestae circa vas plenum aqua, Vt con glaciet, commistus fuerit Sal , & multo magis si nix illa Aqua ardente aspergatur, aqua in vase, ut plurimum metallico, in solidiorem glaciem concrescit, quam si sola nive obrueretur. Acui vim stigoris in niue, asserunt omnes ; Id autem ut explicem , si quis me urgeret, dicerem , a Salis & Aquae ardentis igniculis
spiritus in niue stigidos Uitari, & propclli invasis poros , quos
facilius subeunt, cum a s iura secundum Naturam curuata in quasi directam fuerint reflexi per vim ab igniculis illos commouentibus ;secumque rapientibus inti a aquam ; a cuius naturali frigore dum cohibentur igniculi, tanto validius nivales halitus ad pristinam figuram redire conantur, quanto maiorem passi fuerant vim ab igniaculis Salis & Mus ardentis: ac propterea validius constringunt aquae particulas extrudendo igniculos; qui vage disiecti , & in paruulos quosdam manipulos coacti, dum cohatis viribus in tum tentant, interclusi bullas plurimas immiscent glaciei, quae idcirco in molem maiorem excrescit, quam esset aquae solutae magnitudo . Hinc aiebat Ciccro de Nat. Aqua neque conglaciaret frigoribus, neque niue pruinaque concresceret, nisi eadem se a imiso calore sequefacta dissunderet. Sic & Aristoteles lib. . M
teor. summ. 3. cap. 2. Corporum, inquit, quaecunque concrescunt
indurantur, hac quidem ὰ calido patiuntur hoe, haec autem asia
148쪽
De Calore. I4 Isidue 2 ealido quidem exierante Humidum , a frigido autem ex primente calidum. Neque vero ab igniculis commotis tantummodo perturbari posse frigidorum halituum figuram , quam cessante vi externa recipiant, existimo, verum etiam ex impulsu id contingere posse; flante enim Aquilone delati spiritus frigia di, & magno impetu in obiectum lutum impacti facile flectiuntur aliquantulum, & intruduntur; ubi, dum suam sibi reparantes fuguram proximas particulas constringunt, humorem exprimunt , quem secum rapit ventus, & ex siccatur lutum . Similiter citrorum & aurantioruni solia cum fructibus, nisi accurate custodia tur, penetrabile frigus adurit, adeo humorem omnem exprimens, ut videatur non procul abfuisse ignis. Verum alia quaedam ad caloris naturam spectantia, cum nos frigoris consideratio a puerit , satius erit in sequentem diem disserre, & hanc dissertationem abrumpere nimis fortasse vobis molestam.
De his quae Virtute Calida dicuntur.
ur. Non pauca de Calore disseruimus; omnia examin re nec Vobis otium est, nec mihi facultas: nullus enim dubito, quin aliqua obhci possint, in quibus mihi haereat aqua. Nonnulla tamen supersunt attingenda, quae dissimulanda non identur,ut pr'positae quaestionis De Exarsime solutioni viam ste namus, quoad neri possit, planisimam Grad. Vertim, nisi graue suerit, scrupulum mihi prilis eximi v bin, ut inoctii sede progredi valeam. His, quae calefiunt, imgeri igniculos, eosque agitari corporis incalescentis particulis immistos dicebamus . Quare , si vera sunt, quae de Succim narrata legi, illud scilicet molie instar luti euadere, si is ceram eis feruefientem dupumatam prosistatur, nam illine ades tractabile educitur, υι etiam adsigilla commodὸ adbiberi possis ; hoc ideo contingere dicendum est, quod igniculi in cera sordibus lia rata sol ute mouentur, cumque non facile avolent a cerae pinguedine coerciti , se in succinum iniectum insinuant, quod prinprema mollitur. Si igitin calor ex cera in succinum migrat, no
149쪽
Dissertatio Sexta ..weticorum scholis assueti ne audire quidem susinebune. Ego, vero cum illis pacem habere quam maxime cupio; ut enim aiebat Cicero, Nomen pacis dulce esi, Oresia asalutaris . Dan l. Neque nos bellum aduersus Peripateticos suscipimus ieorum placitis acquiescimus, ut offucias veritati offundi non. ratiamur . Accidentia solum vertere non iubemus ; immo, ubi non in alienodegit calor , indonunquam migrare permittimus . Insitus est igniculis calor, videlicet innita vis se agitandi, & --tera commouendi; neque ab igniculis ad alias naturas transit haec facultas, ut accidens de subiecto in subiectum transferri dici queat: esto, igniculi ipsi plura subinde corpora quasi inquilini peruagentur, quae eκ hac igniculorum immissione incalescere dicuntur. Sicidi aridam tellurem decidentibus pluuijs humescere dicimus, quin
ab aqua recedat humiditas , ut in terram transferatur. Albario parietum tectoria illinuntur, glasto c ruleum colorem pannis in ducunt insectores; saccharoti uuntur amari immaturorum aurantiorum cortices , ut dulcescant; odoramentis vina condire antiquis. placuit: Colorem igitur, saporem, odorem corpora ac
cipiunt absque hac, quam times, accidentium transmissione, sed sola corpusculorum , quibus aurcolor , aut sapor , aut odor congruit , immistione quidni pariter idem in calorocontingat ZCc tate Aristoteli non est visum absonum, calorem ad interiores cor poris partes compelli, quando non est adeo validus, ut stigori, resistat: Nam in lib. de admir.. auditionibus m. q8. ait. Tι,
scere diciol miato citius plumbo. Signum autem Deilis lique ictionis, quod liquescere videtur etiam in aqua ; colorat enim , πιι constat, celeriter . Liquescit vero etiam, in algoribus , quando,
At gelu , incluso intus ct compulso calore ipsi inmiserae , propter
debilitatem. Quomodo autem intus compelleretur & includeretur calor , si noni essent corpuscula, qtae ad interiores paries commigrarent i Et lib. q. Meteor. cap. a. definiens Putrefactio-nem Philosophus ait, se, quae in ram
150쪽
D . his oua Vrtute Calida dicuntur
. caliditate: haec aurem es, qu ambisuris. Et paeso inferius eunte enim proprio calido roseuaporat quos secundum naturam
lumidum. Vtique corruptio caliditatis a cabditate non potest esse expulsio qualitatis a qualitate eiusdem generis : contraria enim se vicissim expellunt: neque diceretur exire calor,si periret At igniculos exire ab igniculis ali, validioribus protrusos, nihil halbet difficultatis. Mauri Ambiguum mini videtur Accidentis Vocabulum, O n tio duplex. Si quid enim natum cuipiam accedere intelligatur , iue proprium , quo carere illa neutiquam possit, siue aliunde assumptum , id illi accidere dicitur : eam videlicet utrumque communem habent notionem , alicuius esse, quod illis assici dicatur : ideo in Scholis Accidens audit Eniis ens. Sic ab Aristotele Potentia inter Qualitates idcirco resertur , quia Potentiae notio Quolui nequit , quin aliquid intelligatur, cui potentia tribu tur, qua potens iit: esto, re ipsa nequeat potentia avelli a natu-aa , cuius est potentiaia Item Accidentia recensens Philosophus numerauit Habitum; vestis enim non est nisi ad aliquem induendum instituta; quς tamen ita aliouuςest, ut etiam per semetipsam
consistere possit, si nemo eam induat. Quincunque igitur ahq a quoquo modo afficiunt siue propria , siue aliunde assii mpta , illius accidentia dici possunt. Hinc apud Quintilianum Ilib. s. cap.
IO. Causa, tempus, lacus, occasio, instrumentum, modus, ctearte
rasura rerum accidentia. Quapropter calor , quem diximus in igni ulis esse vim de facultatem sese agitandi ac coetera commouendi, accidens utique est igniculorum, quorum in potestate est a latio & commotio, quamuis ab illa natura facultas huiusmodi seiungi nequeat, cuius est proprietas. In ferro autem assumptus CX igne calor, accidens pariter est, non Lantum quia ferro tribuitur, sed etiam quia serrum ita calore imbuitur, ut eo carere possit. Quae ad primum illud genus spectant Accidentia, a subiecto in subiectum migrare nequeunt; propterea ferrum calidum non habet facultatem se agitandi, quae ab igniculis in ferrum tram sierit: ex secundo vero genere Accidentia aliunde assumpta, ex uno in aliud corpus commigrandi potestatem habent . Loricae senes accidit sane figura, u serri natura spectetur quamuis linrica, qua lorica est , figuram necessario quasi formam contineat
quae quidem figura ea Droia aliud quidpiam transire nequit; at