장음표시 사용
131쪽
evanescens In auras abit , quia particulae volatiles ab igniculis excitata atque nitatae , leuissima vi inuicem diuel
Grad. Haud dubium, quin aliqui liquores prae alijs facilitis se
uantur in hastum calore urnente : sed id contingere ex ignicul rum sese agitantium impulsione particulas sensim abstrahente, psrinde quali ac cum adducta reductaque lima chalybem ut ferrum,
aut argentum, in scobem comminuit, non Vna omnes voce, & coim
sensu,approbiuunt. Amnd. Multo ambitiosilis philosopharemur, quam veritatis amor postulat, si omnium assensionem atque approbationem qu si iustam ac debitam expectaremus. Satis est, si, qui nobis in rorum Physicarum inuestigatione Physice progredientibus, qua lux aliqua veritatis Uulget, adhaerere voluerint, nihil praeiudicati asserant. Coeterum sicut ab animis consuetudine imbutis petet dum non est veritatis consilium, ita eos approbatores frustra spe raremus, qui certis quibusdam destinatisque sententus quasi adducti, & consecrati, uni philosophandi methodo ancillantur, aut abstractis ratiocinationibus se iamdudum manciparunt. Quam indicasti, Gradonice, igniculorum cum lima Yomparationem, non omnitib probo: si enim igniculi inciderent in corpus ita in suas omnes minimas particulas dis lutum , vincito plane nexi neque inuicem, neque cum alijs interiectis, copularentur, fortasse ex illorum agitatione dissiparentur particulae, quemadmodum arida &m uta pulueris granula vento etiam leniter flante disi, ciuntur: sic, ut ego quidem arbitror, summo viatorum incommodo , aestiuo solis calore excitantur minutissimi viarum puluisc li. Verum vix aliquid huiusmodi habemus, immo fortasse ne vix quidem, quod in omnia sua minima Physica comminutum , nihil admistum habeat extrarium, cui coagmententur pluna mi' nima ad molem aliquam conflandam, aut si quid id genus apud nos omnino sincerum reperitur 3 ea sit minimarum particularum figura, ut nulla sint corpuscula curuata, & quasi adunca, quae se vicissim apprehendant. Certe in liquoribus, nec iis tantum, quos compositos nouimus admistum habere salem, ut in melicr to aut Oxysaccham, sed quos maxime simplices habemus, ut in aqua, particulas aliquantulum cohaerere iudicat gutta ex depleto Viae pendem, aut in globulum consormata herbatiun soli inistens
132쪽
De Calore. Iasstens post pluviam. Quapropter haud temere opinari conserem
existimantem ita cons uis humorum particulis igniculos iminiasteri, ut, dum eorum agitatione minores alique particular, ex quibus maiores constant, commouentur, & qu Hammodo deto quentur, atque luxantur, quasi reflexis per vim uncinulis sobuatur a illitam compages, dcacoeteris, quibus cohaerebant, abstrahantur, locumque ampliorem liberiori plurium igniculorum agitationi relinquentes, molem praeseserant maiorem . Vbi vero nullis in auolantium locum succedentibus igniculis, reliqum tum vis imminuta non omnino repugnare valet virtuti elasticae reparantium sibi pristinam figuram corpusculorum, quae uncin in hamataque esse Natura voluit: illi primum minus celeriter agitari; postmodum paulatim inter angustias concludi, quas pe rumpere nequeant; demum maxima saltem ex parte omnino extrudi. Ex quo fit humorem , sensim cohibita igniculorum agitatione , frigescere, iterum concrescere, de in antiquam molem atque formam redire posse, nisi eius particular, dum vapor erant, disiectae fuerint, &aliae alio dissipatae : η γαρ άταις υδατος διάχρσις ἐςι. Vapor enim aquae disgregatis es, ait Aristoteles lib. I. M
teor. cap. 3. ad med. seu apud latinos summa I. cap. . sub init. Non
itaque isniculus sicut lima abradit particulas liquorum,sed eas peruadens te illi immiscet, atque a c teris auulsas distrahit, alias quidem facilius, alias vero dissicilius, prout ille se detorqueri ac reflecti
patiuntur.' Grad. Illabuntur haec sane cum suauitate, animumque ii tillant, dum rem quasi ob oculos ponere videntur: sed nescio quomodo iam tum a primis Philosophiae rudimentis omnia suspecta habere Wpi, quae vel leuiter antiquiorum Philosophorum placita redolorent . Idcirco non sine culinatione in hanc descendo sententiam,vt humoris a calore in vaporem attenuati raritatem tribuam immissioni igniculorum in disgregatas eiusdem humoris particulas et quasi corpus aliquod rarum fieri nil aliud esset, quam illud alienis corpusculis consertum intumescere, ijsdem vero expressis densari. Danae Optimo iurecommoueris aduersus eos, qui aliquid e tenus rarum fieri existimant, quatenus extranea corpuscula intra poros admittens intumescit: nam dc arida gleba ccesines aquas Drbem instatur, de . panis sustulum vino imbutum turgescit; ne'
133쪽
que tamen terram aut panem itidem rarescere dicimus, ut aquam in fumum abeuntem. Longe scilicet aliud est intra dii in harum particularum interualla admittere aetherem , commune corpus per omni a diffusum, aliud est ingesto humore aerem aut aetherem 1 poris excludi , eodemque humore abundantius irrumpente, tervae aut panis particulas propelli, ex quo oritur tumor . Quando aqua in vaporem soluitur vi Caloris, tria contingere intaligo: primum se insinuant igniculi in aquam, atque pervadunt, e rumque incursione pulsantur, & agitantur particulae. Alterum huic impulsioni coniequens est, quod aqueae particular dum commouentur, a se inuicem digredientes locum ampliorem occupant, molemque maiorem p seserunt. Tertium est, quod in interuabia inter disiunctas aquae particulas interiecta , ubi se agitant ignisculi, succedit aether ex proximo corpore tantisper compressis e pressus : neque enim fieri potest, ut corpus aliquod ad ampliora spatia se explicet, quin proximum se contrahere cogatur, aut saltem propulsum comprimat aliud sibi cohaerens. Ex his tribus primum tanquam causa antegreditur raritatem aquae, immissio
uippe igniculorum et rix est diffusionis partium t tertium hanc
latationem consequitur, succedente aethere in interualla, ne quid inane relinquatur Quare, licet in rarefactione contingat 2ienorum corpusculorum admistio , si ut quid asecedens, siue ut quid consequens ralitatem, ipsa tamen raritatis notio in eo consistit, quod multum loci exigua materia occupet, que pr pterea narescere dicitur,clim adampliora spatia se explicat. Cuni igitur in motu corpus occupet spatium, per quod mouetur, ac propterea plus occupet spatij in motu , quam quiescens , fieri non potest, quin ad ampliora spatia se dilatet incalescens, quandoquidem eius particulae agitantur et ideo Calor dicitur causa r statis.
Mauci Perdissicilis& perobscuraequaestio est de Rarefactione, inquam nec aduertentes delapsi estis: si vero illam in Vulgarem &Philosophicam, ut quibusdam placet, partiri volueritis nullus erit disputandi finis, & institutae nostra de Calore dissertatio, ex huius immissione, in fumum resoluta abibit. Quapropter siue sola contingat particularum distractio admisso in interualla aethere siue distractor particulae ampliorem Vbicationem mela mai di m in molem excrescant , siue quacunque. tandem alia ratione
134쪽
De Calore. I27 contin traresessio, quam Philosophicam vocant, non magno pere nostrai uterest; satis enim habemus, si irrumpentibus&a tatis igniculis incalescat humor , qui & aliquando igni admotus
seruet ebulliens, & in sumum abit adeo urentem,ut non sollim concluse vitreis vasculis herbae exudent liquorem, verum etiam eodem illo fumo per tubi angustias erumpente redigi in calcen aleat Comnu Cerui. Grad. Non in solo igitur hypocausti acre igniculos agitatos i repere sensim in exposti laticis particulas dicendum videtur, sed ut a subiectis aut circumpositis prunis in alienum, fictilemve ollam ' penetrare igniculos , immisceri liquori, partes omnes agitare vehementius , bullas excitare , ex ijsque erumpere in fumum secum pariter rapiendo attenuatas liquoris parti
Dand. De hoc nullus mihi relinquitur dubitandi locus. Si enim Alabastri fiustum in mortario contusum, atque in tenuissimum puluerem vulgus Impalpabilem, Chymista: Alebool dicerent γxedactum , & pollinario cribro transmissum, vas sermo aut cu- preo immittas, cui ignis subiectus sit primum quidem lentus , deinde gradatim auctus, ita puluisculis immiscentur igniculi, ut quid fiat ex illis quasi fluidum, S liquorem motu imitetur, si vas inclinetur in latus; nihil tamen humoris ibi deprehenditur. Quapropter igniculos per vasis meatus irrepere vix negari a quoquam potest. Grad. Id si ita est, per omnia permeent &transeant igniculi, necesse est, per ars, per lapidem, per vitrum, quod tamen minime poros admittere constans est plurimorum opinio. Mauri Quod quidem ad vitrum spectat ex quo utpote perspicuo ficilis cst de coeteris coniectura maiores omni exceptione testes qui se vidisse afferunt, producere possem: sed leui sumptu, nec multo labore vobis ipsis experimentum capere licebit. Vitream phialam quae tamen nulli adiecto pedi innitatur aqua ex puteo aut ex fonte hausta replete, eamque candentibus carbonubus imponite: ubi illa satis incaluerit, tum sollium flatu cineres ex prunis decutite, ipsasque assiduo flatu urgete: demum flain mulas per aquam ascendentes conspicietis , quae vobis uberiorem philosophandi materiam suppeditabunt. Quod si forte suspice anim, an flammulae ascendentes sint, an v Arutilantium pruna'
135쪽
rum lux excepta amplis bullis per aquam ascendentibus, qua pa te suffatur ignis; illud cereum est , cessante flatu illico cessare creberrimas illas atque amplissimas bullas; quae utique indicant igniculos flatu intrudi per vitrum in aquam. Grad. Si igitur illabuntur igniculi, &aquae immiscentur, quid est, quod Scutum seu opereulum testudinis foeminae super osta positam faeis, ut illa nunquam ebulliatὶ ut scribit Miaaldus centur.
Dand. Si scutum huiusmodi testudineum in promptu esset, nihil
me prohiberet, quin experiens probarem, num res ita se habeat. Quanquam, si non responderet assertioni experimentum, anceps haererem, an forte mas, non scemina, fuerit testudo , cui ope civium exemptum suisset: aut, si de hoc quidem non posset dubitari, certe adhuc ambigerem, utrum marina, an fluviatilis , antei stris testudo, num iunior, an senior vim hanc habeat cohubendi aquam , ne ebulliat. Illud addo, quod non admodum v hementem ignem ollae subdere oporteret, ne calore nimio adustae
prominentes extra ollae labra illius operculi laciniae, ingratissimo nidore domum replerent: mediocri autem igne aquam: praesertim simulta sit) non bullare sepe contingit, etiamsi nullum adsit test dineum operculum. Mauri Sua per me licet constet authoris dicto fides: rem non narrat omnino incredibilem, aut similem portento: fieri quidipe potest, ut igniculi aquam permeantes, &cum tenuissimo v
pore ad testudineum operculum venientes ex eo halitum excitent,
qui in subiectam aquam immissus suo impetu cohibeat igniculos,
ne ea vehementia agitentur, qua opus citat ad excitandas bullas;
quas & disiici atque sedari videmus in aqua ebulliente, si quis eam paulo validius sumet. Cceterum in vasa siue ahenea, siue fictilia,
siue vitrea immigrare igniculos, satis manifesto argumento comstare, videtur ex eo, quod excitatis flatu prunis si flammula in vas
impositum dirigatur, longe citius struet inclusa aqua, quam si nullo flatu igniculi e prunis erumpentes impellerentur in vas ; &follium flatu prunas extimulant fabri ferrarii, ut citius mollescat serrum; atque ex vitreis opificiis ad lucernar Lmmam elaboratis unusquisque videt, quantum intersit, utrum flatu per fistulam emisso lampadis flamma impulsa excipiatur a vitro , ut liquetur, an vero ipsi flammet nullo flatu directae admoueatur vitrum, Vt ignin
136쪽
scat quidem, sed coneretum maneat. Mihi certe dubium non est .an flatu impulsa corpuscula, quaecunque illa sint, facilius penetrent; iter enim habenti tempestate coeli humidissima & neb Iosa, Borrhapeliore continuo totum solidum diem flante, contigit penulam quidem omnino madidam in hospitium referre siccis interioribus vestibus; sed qua parte ventus humidissimam nebulam impellebasin sinistrum latus, nec penula , nec interiores vestes retistere valuerunt, quin humor ad intimam usque subuculam penetraret. Cum igitur igniculi sua tenuitate superent humorem
quencunque , haud dubium, quin illi se facilius insinuent in amgustissimos quosque meatus, etiam vitri, quod coeteroqui pe meare nequeunt subtili sint spiritus Chymice extillati. Hinc alia prae alijs vasa diutius igni resistunt, prout impetum serre valent irrumpentium, seseque agitantium magna vi igniculorum :propterea in ignis administratione certi gradus seruandi sunt, ut sensim illabentes igniculi viam sequentibus patefaciant, ne sorte plurimis initio irruentibus , & nimia vi particulas vasis concutientibus, vasa ipsa dirumpantur: ideo vitrea vasa uiuo igni exposita obducuntur luto, quod PhiMophicum, seu Sapientiae v cant; neque enim hoc tam facile., ac vitrum , dissilit, & pe meantium igniculorum impetum infringit, ne tanta vi in vitrum irruant, illudque , quasi adacti cuneoli, dissindanti. Sic in vitream, aut ex Sinem creta Porcellanam dicimus 3 stutellam iniecturi calidiorem potionem, prius calentem fumum inuersa scutella excipiunt, ut sensim illa incalescat , postmodum liquorem ipsum calidiorem infundunt, citra metum, ne stutella dis-stingatur.
Dand. Nunquam satis laudata solertia ingeniosissimorum Ae
demicorum Florentinorum igniculis peruium esse vitrum deprehendit , cum crassiusculae laminae vitreae in hyperbolam aut par bolam aut etiam anomale inflexae colligatas intenta chorda extremitates ad se primlim accedere obseruarunt nam & chooda flaccescens grauiorem sonum reddebat quando, ad curuatmnae verticem applicato ardenti carbone , igniculi conuexam tam ttim vitri superficiem dilatantes nondum illuditam tarimi, ut ad concauam superficiem venerint; ac proinde introrsum reflectivit
ipsas extremitates, quae deinde diducuntur, cum igni tuli ad cominuam superficiem penetrauerint, eiusqueparticulas dilatauerint,
137쪽
tunc enim acutior sonus a perculsa chorda redditur. Aliis quoaque experimentis vitrum, a calore dilatari , vi frigoris constringi deprehenderunt, adeo ut omnes omnino poros quantumuis misnimos a vitro excludere nemo possit, qui Physicas rationes phialosophando cordestari voluerit: esto, non adeo ampli sint pori,
ut per eos aditum aut exitum inuenire valeant humores, neque odores acerrimi, licet odores aliquam cum igne cognationem
habeant, nam, ut loquitur Aristoteles lib. de sensu & sensibit. cap. a. fin. Odo umga eua ratios, tumosa autem evaporatio ab is e. An non quae per cribri foramina decidunt frumenti Ardes, per subcerniculi angustiores meatus uni pollini patentes, exitum non inueniunt Mauri Equidem nullum vasorum genus igniculis imperuium agnosco, cum in omnibus liquores incalescant, & serueant: Si enim igniculi pervasis latera , aut fundum, non permeant &transeunt in inclusum liquorem, quid facit operculum, ut in olla citius incalescat, ct bullet aqua λ ct si nimis ebulliar, ita ut
iam vase contineri nequeat, cur amoto operculo subsidens se uorem cohibet λ quae tamen hiante vase lentissime calorem comcipit. Nisi quia igniculi in operculum incurrentes & reflexi aliis igniculis occurrunt , atque pariter permisti incluso humori in eo
vehementius tumultuantur, & bullas excitant, qui detracto operculo in auras abeuntes dissipantur. Frustra nimirum a circumflui aeris frigore causam omnem petas; tum quia in calidissimo h pocausto eadem contingunt; tum quia externum Egus calorem non raro sotiet, & notauit Plinius lib. 3 . cap. 9. aes omne frigore magno melius fundi; prohibita videlicet igniculorum expirati ne . Hinc Hippocrates .aphor. 26. aquam, quae cito calefit , &cito restigeratur, leuissimam pronunciauit; quia facile igniculos admittit , qui & sacile avolant, nullo lentore cohibiti. Nonne in mensa quotidie experimur pinguiora iuscula dissicilius tepescere , di coeteris epulis vix modico calore tepentibus , artocreis adhuc feruorem inesse λ cum scilicet inclusi igniculi exitum non reperiant aut a pingui & lento humore, aut a theca prohibiti. Hanc certe igniculorum in vase occluso reflexionem manifestam Gciunt Chymicae Circulationes, quibus liquor ad pKstantiore gradum ivtestatur; dum enim vasis latera subeuntes igniculi ait
nuatas liquoris particulas in supremam vasis Circulatoris partem secum
138쪽
secum abripiunt , deorsum reflectuntur pariter cum particulis itilis, Quae tenuiores sam facis: penetrant in liquorem ipsum: ex quo ni , ut hic, licer aliquando ex diuersorum generum liquoribus confletur, demum in unum liquorem persecte temperetur , &siquarinet int sordes, separatim invasis fundo subsidant. Haud ab ili ratione stomachi calor tam varias esculentorum atque potulentorum species digerens in chylum conuertit; ignes videlicet spiritus ventriculumperuagantes se insinuant in ingestos cibos , quos assidua agitatione servim comminuunt, atque permiscent. Hoc autem Naturi opus suis imitatur Ars digestionibus. & Fe mentationibus et ex quibus arguuntur inepti quidam qui salis usum in cibis pro M interdicunt: si enim nossent, quantum Fer . mentationem acceleret prudens salis, aut alicuius aciὼ additamem tum, intelligerent addat sbluti salis particulas, dum disiuncta Spiritus aut Sulphuris corpuscula congregat de in motum susciatat, Spirituum cibis & ventriculo ingenitorum operam iuuare , adeoque cibos facilius sermentari, & aptos fieri, ut in chylum ve tantur Et sane absque hac igniculorum siue Spirituum agitatione vies intelligi, aut explicari potest , quomodo fermentescan Mimmim, atque sensim rite permistis particulis ad dulcem de suavem
maturitatem adducatur vinum depositis Recibus atque superu cuo Tartaro: quod si in cellas incustoditasirrepat aesti scaIor, agitatae iaces iterum vino periniscentur, quod turbatum corrumpitur. Hinc vulgaris illu caloris descriptio, quod nimirum ho- . mogenea congre et, heterogeneadisgreget , non eo sensu accupienda est , quasi naturas ad speciem eandem pertinentes in unum lacum cogeret, atquea coeteris natinis segregaret; id quod nihiΙ aliud esset , quam mista corpora dissoliuere , cum tamen ini, componendis calore tanquam piaecipuo instrumento Natura utatur Sic Aristoteles lib. I. de Hist Minticap. zo ad media mLIum lac, inquit, visit frigore, sed serum potitis tria it , igne nia mirum omne spissatur , er crassescit : Calor si pudem coag Ium a tans, atque dispertiens, illud particulis lactis commiscet; id quod frigus cilicere nequit: ut autem idem sequentica'α I. docet, coagulum es lac iDem habens iatra sese Homogeneae itur Naturae intelligendae sunt, quae, licet singulae in diuersis specierum familijs censeantur, certo tamen affinitatis nexui in litur, Ut in unum quoddam homogeneum temperari vo
139쪽
kant: Sic vinum maxime purum & desecatum, homogeneum quid est; ex pluribus tamen naturis inter se quidem specie discrepantibus, sed ad coniunctionem congregationemque aptis , co luisse indicabit artificiosa sissolutio exhibens Phlegio, Spiritum, di Caput Mortuum. Heterogeneae vero dicendae Naturar illae sunt, quae ita specie diiserunt, ut cum cceteris, quibus confunduntur, copulari nequeant, & in naturam unam coalescere, siue quia prorsus extraneae sunt, siue quia non suppetit sufficiens copia assinium natinarum, quibuscum vniantur: Sic vina aliqua sunt i suavia , quia Tartaro non satis diluto abundant, quibus si, dum fermentel bant, addi ta fuisset congluens aqua, suauitatem coimciliasset, tartari particulis atque Spiritibus congruo humore permistis. Hae autem naturae extraneae, assinium naturarum copes
tione, aut in sindo subsidunt, aut in superficie innatant, pro earum grauitate aut leuitate. Ex his itaque constiti, quid in similibus dicendum sit omnia quippe , . quae caloris ericacitati tribuuntur, ex hac igniculorum agitatione pendent, prout validiore aut imbecilliore motu cie tur: eaque calidiora dicimus, quae sensum tactus vehementius irritant, blandus vero censetur calor, quando igniculi cum suauitate Auentes & illabentes sensum leniter titillant: Calidum enim passisquaedam sensis es, ut ait Aristoteles lib. I. Meteor.summa I.
cap. q. post med. Grad. His autem cq sequens videtur ea, quae calorem extrin
secus assumpserunt, tunc dici intepescere, quando immissi igniculi aut sensim auolantes minuuntur, aut segnius agitantur ; a que adeo tunc demum stigida erunt, quando nullus erit ignicul rum motus, quemadmodum in silice obseruamus, cuius invenis igniculi latent, sed quia agitari nequeunt, propterea frigidus apparet. At si figus caloris inopiam aut absentiam dicamus,qua, si nihil esset positiuum, ut vocant, sed mera priuatio , non lycara tantumnodo reclamabunt, sed&sensus: quamuis enim satis ii telligam, quando extima minialis membra hyberni frigoris vi obriguere, spiritus calidos ita se ad intima viscera recipere extrusa videlicet a partibus frigore constipatis y ut saepe plus aequo inculescat cerebrum, eiusque temperatione vitiata, ineumatisinoia boremus , aut incendatur iecur ; Membra tamen ipsum illapso. te cruciari sentimus. Illud autem , vi curua extremari partes.
140쪽
Dὸ Calore. membrorum inalgescunt, & cuti constipatur, antequam , vecum Poeta loquar Iuuenal Sat. I I. γ Nostra bibat uernum contra ' Era cuticula Solem , non utique simplex priuatio est , sed aliquid molestiam tactui inferens nimio appulsu: Nam & horror , quo febrientes corripiuntur, ubi totum corpus intremiscit, non ex inlocatoris ad intima recessu oritur, sed causam habet. Quis enim mihi persuadeat, si calente manu glaciem apprehendam , nil aliud contingere quam Uniculorum, siue spirituum dissipati nem, quorum ali; in glaciem se insinuent illam colliquefacientes, alij ad interiores inanias partes dissugiant , dum cutis contrahi tur 3 An ipsa se contrahit cutis sponte sua λ hoc quidem accidit
emaciatis atque arescentibus, absumpto& expirante humore, neque vero uno momento, sed aliqua temporis diuturnitate: at in manu nunc primitin glaciem arripiente nihil huiusmodi co minisci licet. Aliquid igitur in glacie est, aut e glacie erumpit, quod vim habeat tactum corpus constipandi: hoc autem illud est, quod Frigus omnes indigitamus. Memini ante aliquot annos mel isse apud Io: Rodulphum Glauberum in Furnis Philosophicis
Part. et .pag. z. o Lunae, hoc est argenti, chrystallis elici oleum lunae viride , quod abstram omni humiditate reducitur ad si citatem dapideam : huiusmodi verb lapis soluitur affuso spiritu vini, vel Spiritu Salis Ammoniaci r qua in solutione vitrum adeo refiigescit, ut vix illud manu tenere quis possit. Non est prose- tanta vis frigoris mera caloris ne alio in vitro, quod etiam ante, quam Spiritus vini aut Salis Ammoniaci ait deretur, sit sidum sercipiebatur : Esto, animalis membra recedentibus spiritibus stigescant, licet nihil addatur, quemadmodum & sinum ab igne remotum sponte frigescit abiectis igniculis resattamen tam magnum stigoris incrementum si priuatio esset vitro accidere nequiret , nisi multo calore pereunte insignis fieret ni tatio; caloris autem notabilis. praeum vestigium nullum e
Danae Non habebimus, opinor, resagantem Mauro num si quid figori praeter nudum vocabulum tribuamus ; quamuis non paucos habituri simus aduersarios, qui ex hoc , quod in tensius appareat sessus, ubi calorem deprehendunt remissioren , adducuntur, ut idem esse arbitrentur illud intendi, hunc in mitti. Connectuntur haec quidem, sed unum nonsint: s