장음표시 사용
41쪽
tquam& ignem continet , aqua non redditorgrauior admistione aquae , sed ignis, ade invidetur ignis maiore grauitate praediatus quam aqua . Verum hoc ignis pondus diligentius , quam praesens tempus serat, erit examinandum illud unum sic obseruandiim occurrit , quod ignis in corporibus missis, quae flammam non concipiunt , ut insalibus, inest ut fixus, in iis vero, ,.quae in flammam abeunt , dc ardescunt inest ut volatilis, quemadmodum in sulphure.. Ex quo patet nonvat messe Ignis genus; nam & Sales alij Fixi,. Volatiles alij deprehenduntur: siue demum agiliatas ipsis. Salibus. per se conueniat , siue . ex Spirituum admia
MA M. Compositorum corporum , quae Naturae efficientia' subsistunt, non: autem sortuito errantium particularum concursucoalescunt, initiae sunt, qua .ut e Parco imus, Et mentacommuniter dicuntur a inter liqc Ignem numerandum esse utique nondistitemur, quicunque aliquid saltem caloris illis inesse concedimns; concedereautem cogimur, Vbi frigus maximum non deprehenditur. Huiusigitur, quatenus permiste cum reliquis elamentis implicati ἡ non alius profecto est locus, quam quinom p , sitae moli congruit . . Vertim, si quemadmodum lensibus subiectim habemus tellurem , maria', d acrem, ita congestam in unum locum nonmodicam imum Vim animo concipiamus , quem illi locum tribuendinesse censetis λ Non, hic ignem: syncerum & prorsus impermistum,.requiro Psed .satis. mihi fuerit, si ille communi coeterorumhuiuscemiuersitatis elementinam conditione utatur ;nam &terra aquae particulas atque aeris, intra poros admittit;&aquam terrenis puluisculis infici 1 subsidentes demum 'ces d cent; & ad istos acri attenuatos aquarum halitus indicant' nebulae,ros,nubes, imodi varantia per aerem terrena coffuscula ad missus per foramen in obseurum conclaue solatis radius prodit .
Non alium modum Imi statuo . Qiis quis igitur ille fuerit, si-- purus omino , nue permistus , quisham est debitus igni locustGrad.
42쪽
'Crad. Si Ciceronem audiamus, etiam naturis , qua ὸ animis sunt , suus cuique es proprius'; Ut terra insimum t neat , bane inundet aqua, sterior is er, ignibus altissima ora reddatur . Cumque ascendontem fammam omnes passim videamus, si quis igni summam qcuitiatem , adeoque supremum inter et menta locum , non conccderet, a vulgari sensit longissime rece. Heret, & paradoxorum scitator videretur . Nam si terram aqua grauiorem idcirco pronunciamus, quia glebam in aqua dimissam fundum petere conspicimus; acrem Nero leuiorem, quia illum viri inclusum, sper vim immersus uter crebra punctione perforetur , erumpentem in bullas obseruamus: quidni & ignem a leuior in dicamus, cuius motus a Natura institutus sibi quippe semper similis est) inflamma ad superiora contendit ξ locum a tem unicuique debitum pro ratione grauitatis aut leuitatis assignariaum cile quis neget λ Leuissimo is tur igni supremus & extimus in elementorum sphaera Iocus inbuendus est. Scio nullum ibi apparere ignis vestigium , cum neque fulgeat ob summamritatem , neque pabulum proximum conflagret nam quod ire tertia, quam vocant, aeris regione Meteorologicae impressiones accendantur, mihi vim non facit remotissima enim est ora iuta , & nostrum: aspectum fugit. M, sicuti, si fluminum omnium cursum in unam eandemque plagam dirigi videremus , licet mare
prorsus ignotum esset , aquas omnes unum in locum confluere, Ubi demum conquiesciat, non citra verismilitudinem opinaremur; ita pariter flammasomnes per aerem in coelum subvolantes cum quotidie aspiciamus, non ineptὰ philosophati sibi videntur, quihi arguuntdocum esse supra aerem, quo ignes confluanu, Mauroc Vulgi sensum nonmoror , sed ad Neritatem reuotanda est ratio; ut saltem similitudinem veri eo oramur. Flammam ex lignis,' aut stipulis ; disimilibus exereatam ascendere non disi fiteor; sed&candentes tarbones in acre descendunt'; neque munus ignis in prunis. quam in flautina ilicst : Cur igitur levem p
Cum a Axon paratio inruatam: fluuiorum innium,quam cito protiri evmelem videre trus, triuisviaquain auti dissesi aut an re aucti et,has demum an maro confluere L At famm,
rum Geuontium iris uv quis longo tramite se sequemur h
43쪽
Omnes breuissimi itineris tractu deficiunt, nusquam apparentes:& illas supra omnem acrem usque in rinionem Lunari coelo finitimam subvolare arbitrabimur λ Audiui quidem ista saepius, sed numquam adductus sum , ut crederem. Certe corpus illud , quod nostrumactem, sue Atmosphaeram circumpletatur, quicquid iblud sit, si Aristotelem lib. I. Meteor. summa I. cap. q. audiamus , propter consuetudinem υocamus ignem , non es autem ignis autem non esse ex coprobat, quod ab ignis Natura distat, excolas
enim, inquit, calidi, O veluti feruor , est ignis. Illud fateor esse leuissimum , utpote a centro grauium&leuium maxime seiumctum: &si quid habeat aliquando cum hisce inferioribus commercii, dissoluto vinculo acrem penetrabit, & suam in sedem remeabit ; sed utriun ignis sit, validiotibus rationibus demonstrari
Dand. Si, quae iacebat obsoleta, nunc vero maxime vigere in cipit philosephandi ratio, ficilem apud nos aditum inueniat, viae ullus relinquitur huic quaestioni locus, qua in disputationem voc mus , quisnam igni debitus sit in hac rerum uniuersitate locus . Omnia nunc grauitatem assectant; nihil est leue: nihil sponte sua ascendit, sed inia pondus habent, quo ad globi huius terri quei centrum connituntur , & si quod corpus ab huiusmodi ce tro abscedit, a proximo corpore grauiore sursum extruditur, a que eatenus solum leue dici poterit, quatenus minori grauitate
si praeditum. mapropter si corpora omnia insita sibi grauitate,
licct.dispari, perpetuo conantur ad centrum tendere, in quo dumtaxat conquiescerent, unus dicendus est omnibus debitus locus , Videlicet centrum , adeoque ignis lacus proprius non est, sed cumcueteris elementis communis. Quanquam enim huius Philosophiae .statores de igim si a litate verba expresse non faciant, illi tamen si positivam leuitatem a raruerent Igni, non video, cur suam leusetatem Acri adimant, quem l men grauem esse, & deorsum con
ri , pugnacissime destodunt ; Wandoquidem si in aqua adrspo
te sua non ascendit, sed abilla deoisiun validius connite sursum extruditur, consentaneiun est flamman, pariter ab re mutorulatium extrudi. Terram scilicet, &Αquam,&Aerem i reo ad
centium perpetuo nisu conari autumant, ut i moles haec uniuersi
consistat particulis omnibus presse cohaerentibus nuti uelitatu disiua . Adriaci uir uniuersi co imitatem aeque
44쪽
censenda esset ignis grauitas, ut & ibi nihil hians, intercepta in nitate , deprehendatur: aut, si satis esset ignem suo se supremo in
loco tutari, quin deorsum conetur, cur & aεr eodem iure nouutatur, omni adempta grauitate 8 Quare igni pariter sua tribuenda est frauitas, eiusque locus est centrum, nisi prohibeatur. Grad. Hoc omnino consequens esse video , si acri tribuatur grauitas,&ignem grauem esse :,sed prius aerem omnem perpetuo, deorsum niti , persuaderi mihi non opinione sollim, sed ad veritatem plane velim. Danae Pluribus experimentis id satis constare putant, quorum bellissime&perspicue rationes &causas proserunt ex aseis grauitate, cum vulgaris Philosophia vix aegre satisfaciat. Grad. A n rerum naturas ex facili explicatione metiri oportet t- Quia Philolaicum systema Solem immotum in centio Orbis Annia colloc atis, & tellurem in eiusdem peripheria circumagens , errantium syderum Phaenomona nitidius atque breuitis explicat,& diurna telluris circa suum axem conuolutio sydera certis infixa sedibus absoluit a velocissimo motu , propterea Soli, atque Firmamenti stellis quietem, Telluri motum concedemus t Quia summe Oper sum esset spirarum, quas Planetae suo motu describunt, rationesi nire, facilius autem per Excentricos & Epicyclos motuum anomasias ad calculos revocamus , an ideo re ipsa distinguitur coelum inoibes circulis illis respondentes 8 Rerum omnium conditor Deus, qui mimdum tradidit disputationi hominum, legem motibus it tuit, non quam illi facile caperent, aut explicarent, sed quae ipsarum rerum naturis, &uniuersitatis bono congrueret. Aliud est Hypotheses ingeniose confingere, aliud veritatem ipsam in stigare: idcirco, quamuis supposita illa aeris grauitas non partim
dilucide experimentis satisfaceret, mera Hypothessest, nisi grauia argumenta rei tam dubiae faciant fidem. Quid enim prohibet, explosa omni grauitate, solam leuitatem statuere, adia ut is
uiora corpora deorsum protrudant naturas minus leues, quae cum
illis comparatae graues videanturὶ Si vitis aere inflati , & aquae immersi, conatum, quo manum deprimentis repellit, non adii sua lauitate sursum connitenti tribuendum ducas , sed aquae grauitari extrudenti minorem adiis grauitatem ι ego vicissim saxa ,S plumbum, leuia dixero, staminiis leuia quam aer aqua, eorumque momentum deorsum aduersiis nanum sustineis tribuam alai,
45쪽
aut aquae, validius sursum conanti ideoque saxa,& plumbum deo sum extrudenti. Utraque hypothesis autem solius grauitatis, aut solius leuitatis videtur posse experimentis satisfacere : probabili igitur censendum est alia a grauitate,' alia a leuitate , alia aliis a causis pendere. Neque enim mihi videtur inepte philos
phatus Aristoteles ii. I de Celo text. 89.hanc exmisionem reijciens, quae corpori extruso violenta accidoret, asisim moueretur maior ignis sursum, O maior ter a deorsum I nunc autem contra . lsemper maior ignis velocius fertur , ct maior terra in suum locum .,Neque velocius utique propὸ finem ferrentur , si tu, e trusione mouerentur. Maiori scilicet moli maior grauitas congruit, adeoque & magis resistit impellenta: dumque aer circum obsidente aqua extruditur, semper minus habet aquae, cuius impulsu vigeatur , ac propterea minore vi sursum serretur.
Maur. Sed quae demum illa sunt, quibus vulgaris Philosophia
quandoquidem hoc vocabulo uti placuit in tum grauitatem, tum leuitatem admittens adeo aegre satisfaciat, ut propterea opus sit aeri grauitatem adstruere Dand. Non omnia memoria parum tenax suggerit: sed inter coetera praecipuum videtur experimentum olim a Torricessio propositum, in quo Mercurius fistulam implens superilis clausam , &inferius hiantem intra vasis subiecti Mercurium, aut omnino suspensirimanet, si perpendiculum supra subiecti Mercurij superficiem non ieraeedat dolos 3o, aut si hos excedit, usque eo descendit , dum perpendiculi altitudinem metiantur digiti 3 o. Si quaeras,quid huic estitudini legem adeo certam statuat, aiunt esse cylindri aerii
Mercurium in vase prementis altitudinem perpendicularem, quae ad Mercurii in fistula suspensi altitudinem habeat Rationem ean idem , quaereciproce intercedit inter specificam grauitatem Mea AEurij , &grauitatem ris i sunt enim aequales horum cylindrorum, .
aerilscilicet& Mercurialis, grauitates absolutae ii Hinc est in altis simis montibus notabiliter minorem deprehendi Mercurijsuspensi altitudinem, quam in subiecta valle aut planitie; quia videlicet
dEcurtatus actis c siti laus minorem habens grauitatem non tantavi Me urium vatis vrges , vi impddire valeat descensum Mere
riis oris altitudinem digitorum habentis inod sita vase si eisindatur lar aqua, insistissa suspensiis Nercurius exco-- altitudinem digitoriun 3o, quia cylindrus is aqua
46쪽
conflatus Mercurium in vase premens plus habet grauitatis, quain simplex cylindrusaerius, adeoque aequilibrium fit cum altiore cylindro Mercuriiis fistula. Grad. Longitis,quam propositae quaestionis,&lassitutae dissere tionis ratio postulat, digrederemur, si experimentum illud limath&subtiliter examinare aggrederemur. Non est adducendum in controuersiam, virlim Natura in hac rerum uniuersitate materiam in orbem distribuendo omnia confuderit, quin ordinem aliquem corporum coustituerit aptis& accommodatis locis ; qui si forte perturbatus fuerit, singula vim trabeant, qua conentur , quantum possunt, se ipsa reuocare in destinatum Iocum, atque deprauatum ordinem restituere . Hinc si ad centrum accedant, grauitare dicuntur, si ab e ecedant, leuitare: cumque hoc pendeat ex Ordinis perturbatione, idem corpus non absolute, sed comparate, .& graue est,& leue, prout proximum corpus aut magis abesse a centro expetit, aut minus : sin autem iuxta praescriptuma Natura o ,
dinem collocatum fuerit, tunc neque graue est, neque leue in actu secundo , ut scholae loquuntur. Cum vero nihil inanesit, in quod se recipiat corpus , dum mouetur, sed omnia plena esse oporteat, fieri non potest, ut quicquam siue ex se & spontesta locum commutet, siue externo pulsu agitetur,. quin repellat corpus obuium, . cuius in locum penetrat, & simul in relictum a commoto. corpore
spatium subsinuatur aliud corpus . Sicut igitur si corpus obuium
ita sit natura comparatum, ut repelli nequeat , aut 1altem comprimi , nullus est illius motus , quantalibet propensione inclinetur ad proprium locum ; ita quoque , si nullum corpus subsequi queat, aut saltem distrahi, & rarescere, irrita est vis ericiendi m
tum. Contingere autem potest ,. vi res in illud discrimen adducatur , utriun corporis fluidi praepostere collocati motus omnis c hibeatur, quia nullum succedere potest proximum corpus, an aliqua eiusdem particula raritatem praeter naturam assumat, ut reliquis partibus concedatur motus: Ideo, quia utrumque ingeniiqcorpori sillius propensioni aduersatur, sapientissimo Naturae consilio factum est, ut primum singulis corporibus fluidis, iuxta eorum
materianae magis aut miniis compactam terminus statuatur , intra quem toleranter serant praeposteram illam collocationem; deinde, ne praeter modum peruersiis sit ordo , sic partitur natura violemtiam, ud pars corporisintna terminum prae G iptum consistat, pars
47쪽
vero rarescat, ut repleatur spatium relictum. Hinc Mercurio te minus violentae collocationis definitur digitis 3 o in aere communi ; aquae vero utpote materiam habenti tantis compactam, quam sit Mercurii materia in eodem aere communi statuitur terminus
altitudinis digit. o7, iuxta Rationem reciprocam grauitatum secundum speciem, quae est Mercurij ad aquam ut I3iad r. Mauri optime profecto, & ex animi mei sententia illud addi clim, in aere eommuni, quia si fistula tota aquae immergeretur, altior digitis 3 o. consisteret Mercurius; Minor quippe est ordinis perturbatio, sit Mercurius a centro Orbis magis absit, quam aqua, ac si magis abesset quam aer; plus enim materiae est in aqua , quam in pari mole asiris , ac proinde minor est dissimilitudo inter
aquam & Mercurium, quam inter ad rem & Mercurium eundem. Hinc quia Atmosphaene partes non aeque rarae sunt, aut densae, sed inninae crassiores sunt superioribus, maior est ordinis perturbutio, si Mercurius intra raras, quam si intra densas collocetur, quia illae prae his longius a centro abesse expetunt, & Mercurius insta omnes illas collocandus esset. Sic enim concipio uniuersam element um sphaeram, ut materiam simi ibus sphaerae partibus sit aequaliter distributa , ac proinde non aequabiliter constipata ;aequalis stilicet materia in amplioribus spatijs magis dilatatur . Voco autem similes sphaerae partes, quae per aequalia radiorum interualla magis & magis a centro remouentur, adeo ut circa primam& minimam sphaerulam tot sphaerici ambitus intelligantur , quot in partes semidiameter tota diuisa concipitur ; qui ambitus iuxta Cuborum ex numeris in serie naturali factorumdisserentias 7. I9. 37. 6 I.&c. augentur; sunt scilicet sphaerae in triplicata Ratione diametrorum. Igitur viceversa prout augetur spatiorum amplitudo , minuitur partium constipatio. Et haec est vera atque prinpria secundum speciem grauitas aut leuitas absolute & simpliciter accepta; ut scilicet corpus facultatem habeat conandi, ut sistat se in illo sphaerico ambitu , qui suarum partium constipationi comgrui illudque secudum speciem grauius dicitur,quod cuinalio corpore comparatum exigit minore interuallo seiungi a centro. Cum, igitur huiusmodi conatus respondeat dissimilitudini constipationix partium medi jo partium corporis,quo maior est dissimilitudo,ni ior est secundum speciem grauitas, atque conatus: propterea ex
medii mutatione otitur diuersitas ponderis, de corpus idem. ex
48쪽
adre in translatum tantum amittit momentiqi tum haberet aequalis moles aquae in acre; quemadmodum in medio e
dem, si corpus ex raro fiat densum aut vicissim , illico prauitatis,ciem mutat, fit quippe maior dissimilitudo constipationis par
tium , ratione cuius ad alium ambitum sphaericum pertinet, ut rite distributa materia, & apte collocata intelligatur. Duorum autem corporum solidorum diuersitas grauitatis specificae nobis non alid methodo innotescit, quam utriusque corporis aequalem molem in medio utrique indebito expendentibus, cuius enim a seluta grauitas maior est, maior est etiam secundum speciem; aut aequalem utriusque corporis grauitatem absolutam accipientibus, cuius enim minor est moles, maior est secundum speciem grauitas. Idem padter de leuitate dicendum , si corpus idem per vim constituatur in medio pertinente ad ambitum sph icum, qui miniis 1 centro absit, quam ambitus sphaericus partium huius corporis constipationi debitus: quatenus enim ad medium illud restitur, leue est. At corpora ad eundem ambitum sphqricum pertinentia si
inuicem praecise comparentur, neq ue grauiora sunt, neque leui rar si vero utrumqne cum alio corpore ad alium ambitum sphaericum spectante conferantur,autaequc grauiora aut aeque leuiora
illo secundum speciem crunt, prout ambitus ipsi ad Radij partes
reseruntur. Hinc manifestum est, cur Mercurius in montis vertice
magis descendatin fistula, quam in valle ; quia nimirum eum
aere illo tenuiore, atque remotiore a centro cibis , comparatus Mercurius grauior est secundum speciem , quam cum .alis ins riore , atque crassiore , collatus et ambitus enim sphoicus aeris crassioris minus attollitur supra ambitum spluincum Mero rio debitum.
Dand. Q renti igitur, an oblatum aliquod corpus, ex: gr: sa-Xum, grauzsit, an leue, quid responsi dabo λMauroci Me quidem authore, Aut utrumque, auetneutrum Vtrumque, si cum diuersis corporibus, quoium alterum Imri rem, alterum maiorem partium constipationem habeat, conis ratur. Neutrum, si absolute sumatur. Saxum enim in
aqua Faue est, in Mercurio & metallo liquato leue est: si solit,rie accipiatur in loco suo , hoc estin ambitu sphaerico eius partium constipationi debito , neque graue est , neque laue. .emas modum si summosseras, & quaeras, An satis validus di cratas
49쪽
si t λ necne 3 Statim respondebo, ad retinendam aviculam nimiutrix esse; ad firmandam navim anchora, inualidum csse & exilem ' sistatarie considetetur, , simpliciter , quin ad aliquid vinciendui,
Ieseratur , neque validum esse, neque .inualidum γ sicut enim. validum aut inualidum comparate: δcitur , quatenus ad aliud resertur , ita pariter graueaut leue non dicitur nisi haesia. ratio De ordinis corporum in hoc Crhe ihxta citiusque naturam dispoiastinum . Nam quod unicuique corpori grauitas tribuatur, ut omnia dcorsum connitentia presse cohaereant, neque relictis in nitatibus disiungantiir: prorsus inutile mihi videtur, & sine causa confictum: ob idipsum, videlicet, quia Naturae author Deus. Firmamento conclusit inscricracmnia nihil inane relinquens , α ita corpora sibi inuicem sua mole obsistunt, via duobus spatium idem occupari nequeat, tam si esse cohaerent Crania , ut milia virtute naturali fieri possit, quin cohaereant; adeoque nullo conatu indigent, ne disiungantur, quasi, nisi inseriora a superioribita Vrgerentur , relinquendus esset hiatus. Quinimmo tam longe absunt corpora ab isto pressu, nequa inanitas interijciatur , ut potius sibi vicissim manum int,iant, seque inuicem retineant , non Vrgeant, aut premant. Quare quid sit aerem Mercurio subiecti vasis insidentem grauitare, &vrgere, fateor, adeo hebes sum ut non intelligam: quidenim conetur aer insta Mercurium scendere, infra quem si esset, ut Naturae ordo redintegraretur,
oporteret sursum comuli -- Dand. at aer iste telluri circumlaius , halitibus aqueis , ten renisque puluisculis plenus, grauis est; spiritus vero, quem momtium incolae ducunt , des catus est, & leuis. in . Si singulae istius aeris partes absolute accipiantur , dc in Ioco suo, 'nulla facultatem habet inde sponte sua discede a ac proinde grauis non est aer, qui naturalis quietis sedem nactus non potest descendere,neque leuis , qui nequit ascendere; nam parium talaparatio necelationem habet ,nec submissionem.QMdsiEomparatesumantur dipi γostere inter se dispositi halitus, aut Halieno)loco intermedio collocati, tunc alter grauis est , alter lauis. Sed in experimento, de quo sermo est , ordine positasit tmosphae partes, non veris perturbatas intelligimus , vid
inertius in ores, tenues autem superiores; adeoque non ab
illae urgentur , aut premuntur. Verum s aerius Quinctus
50쪽
De ignis loco. superficiem Mercurii in subiecto vase premens sustinet in fistula
cylindrum Mercuris aequalis grauitatis, aut etiam in inclinatam fistulam extruditio vase Mercurium usque ac altitudinem per pendiculi digitorum 3o, quia in . plano inclinato minora stat eiusdem grauitatis momenta, quam in. perpendiculo M ac prori pterea pix et acris grauitas; quare in eadem fistulaaequalis est Mercuri; altitudo, siue ampla, siue exigua sit superficies Me .c ij in vase Z cum tamen maior sit cylindrus, & maior eius grari uitas, cuius maior inbasis sub aequali altitudine: igitur a malo rei & grauiore aeris cylindro plus Mercurii sustinenclitin esset, ut
Danae Cylindrum hunc aerium afferunt aequalis esse basu cum base cylindri Mercurialis in fistula, ac proinde aequalem OL se utriusque cy dri grauitatem aiablatam, cumsint altitudines in reciproca Ratione grauitatumsecundiim speciem. Maur. Ex omnibus igitur cylindris. aerijs Mercurio vasis ii cumbentibus, & aequalem basim. cum basi fistul habentibus , unicus est , qui Mercurio fistula: obsistit,. reliqui otiantur. C do mihi hunc singularem cylindrum , cui peculiaris h et cura demandata est . An qui proximus t an qui ad dexteram Z animi ad sinistram 8 Sed si & reliqui graues sunt, atque premunt Mercurium vasis , quare nihil habiat virium aduersus Merciserium fistula Z haberent autem alia fistula pariter eidem vasiimmergeretur. Vtique in antlia aquam propellente ex modiolo in rubum. , si embolus aquam modiosi amplioris vrgrat per digitum, fit cylindrus aquae in tubo longior, quam si pariter per digitum urgeretur aqua in modiolo tenuiori. Similiter si Mercutio vasis immissa esset ad per idiculum fistula utrinque hians,
aptissime congruens foramini operculi lignei exquisite respondentis amplitudini. vasis, tum operculum imposito pondere urgeret subiectum Mercurium , . hic utique extruderetur sursum in Tolam: Iam si vasorum superficies inaequales essent, . & par esset ex eodem. imposito, pondere operculi depressio in vfroque vase, metusisesium est plus Mercurii extrudi ex vase ampliore, quam eae
minore.. Atquiidem quod opercula illa, videntur praestare aeri; cylindri. incumbentes toti. vasorum inaequalium superficiei. Igitur plus vitium: habent in vase ampliore : id quod tamen non respoudet experimento .. Neque enim hic res se habet. Da quem-