장음표시 사용
61쪽
tinuitatii addita eonstituit aliqvid magis graue; igitur ' se
additum. leui facit aliquid lautus: quapropter, cum aer in . sol pugillatorio additus aeri efficiat molem grauiorem , indictum est graue additum fuisse graui. Nam h argumentandi forma perin deest, . ac si dicerem, longitudo addita longitudini facit inius: Multum additum multo facit plus;. Crassumaedditum crasta facie
crassius; igitur Parumn additum paruo, facit breuius Modicum additum modico facit minus, Tenue additum tenui facit subtilius Cum autem huiuscemodi consecutiones manifesta falsitate laborent, . quia quae per exuperantia &desectum opponuntur, contrario modo se habent, & ad augendam denomiinationem exuperantibus additio, deficientibus detractio conuenidi; ideo ad constituondam leuitatem maiorem non est addendum leue leui in eodem spatio, sed demendum leue ex leui. inamquam eo ipso quod in eodem spatio corporis coeteroqui leuis aud saltem non grauis, quia in loco suo. constipaturalia pars. corporis simpliciter & solitarie leuis extra illud spatium, iam non sunt duo levia , sed factum est unum graue:. neque enim hic res se habet, quemas modum si ex naui exportentur sarcinς , Quarum in locum succedit er,& re addito aeri nauis fit leuior Similiter pretereo Hydrostaticum fundamentum ex Archimede petitum, ubi liquoris partes premere,. &Vrgere se inuicem, poliuntur: Haec enim mera Hypothesis est, quam assumere non ex
minatis Physicis rationibus Geometra licuit': Coeterum,pressione omni valere iussa, quae merguntur, proe dissimilitudine constipa tionis moeriae grauitant; . quae innatant, parem habent depres se partis leuitatem cum grauitateemes e. Si enim aer aquam premit, & aqua aquam, sit in vase superficies aquae FG, cui innatat cylindrus ligneus da, de extra aquam estpars cae. Superficiei aquet
FG intelligatuppanallela stiperficies HI, iis quaestvasis lignei cylindrii a b': Iam sic. Si partes superficiei HI non premerentur aequaliter ab impositis Fpartibus, pars minus pressa urgeretur sursum: igiL Hvir tam premit cylindrus ligneus da Ina cum incumbente illi cylindro aerio , quam premant aquei
cylindri aequalis basis simul cum impositis cylindris aciijs: at reliqui cylindri aerij longiores sunt illo, qui incumbae Ulindroligneo, aquei vero cylindri aequalis basis non sunt leui
62쪽
De ignis loco. 3ςm j sed aequalismilitatis cum toto cylindro ligneo: ergo non est qualis pressio in a b, atque in io, cum tamen fiat consistentiaetum liquoris, tum ligni. Ex quo non obscure arguitur, nullam, esse pressionem actis 1upra aquam. Quod verb narrant in Galliabbschiatum devire ad radicem estissimi montis languido, in sum mo aut iugi vertice distento. dciterim flaccescente ,. cum in vallem reportaretur. quasi inclusiis aer deueniens in superiorem Ioculii, ubi a breuiore & minus graui aeris cylindro premeretur, ut sua clastica se ipse expanderet, reductus autem ad infimuma innmagis premeretur: Non ine admodum facilem habet ad assentiem dum: nisi sorte uter in ascensu Solis ladiis percussus incaluit, &erumpentes excorpore defatigati in motu hominis illum desere iis subferuidos halitus concepit, unde & raritatem assumpserit inclusus aer, suam postea deposuerit ad vesperum, o in vallis umbra, iterum concrescens vi fit oris. Subuere autem , ne id ex gitatum fuerit ex prFoncepta opinione elateris, ob quamdam analogiam cum vesicula flaccida, quae in Machina Mylaea, cum exhauriretur aer , intumescebat: ibi quippe rarescens aerundequaque membranam vesicae attrahebat, & inclusum in v sica aerem distrahebat; qui rursum se contrahebat, atque vesica detumescebat, cum, nouo aere in Machinam admita, vis cessabat attrahens circumflus ad pristinum statum se restituentis. At in libero aere nihil huiusmodi contingit. Cene tam multos Vtres oleo repletos , & nonnihil aeris habentes ex Liguria in Galliam Cisalpinam quasi perpetuo deuehi nouimus, & nullum inflationis vestigium apparuit in summorum montium transitu: nisi forte hos nimis humiles dicas. An in vitrea phiala, cuius osculo obducta sit membrana, si in altissimum montem transseratur , in clusus aer exercet vim elanicam ita, ut membranam magis Ἐ-stendat λ modo absit vis caloris rarum illum ficientis. Sed, ut aliquid narrantium authhritati tribuamus , haud dubium quin m tui medium propellendum resistat pro sua densitate, quaiacunque in partem v atur, etsi non aduersetur illius grauitas , clan ut
tus non fit sursum, sed ad latera: sic aqua magis resistit quam aer, mel magis quam aquar Igitur di aer crassior magis res it ,
quam rarus. Sicut itaque, cum in utrem aut vesicam ingeritur aer, resisteret mel aut aqua , ne vesicie latera adeo distenderem
tur, ac propterea inclusus aer aliquam pateretur compressionem,
63쪽
perinde ac si immitteretur in vas firmiorum latiniis i lia quoquacircunfluus aer crassior aliquatenus resistit, ne vesicae latera extemdantur, ideoque comprimitur ingestus aer; qui postmodum in aere tam , minusque resistente dilatari potest. His & similibus
non videtur operae pretium immorari. Vnum superest, quod alia qua indigeat explicatione. In siphonem aequalium crurum utraque extremitate hiantem infundunt Mercurium,non tamen omnino implent; & quia se Mercurius aequaliter librat, aequalisa rigportio hinc& hinc siphonem replet. Appositis utrique osculo digitis inuertitur siphon, & aer in superiorem siphonis curuat
ram se recipit: Tum oscula immerguntur Mercurio subiectorum singulis vasorum, atque amotis digitis descendit in vasa pars Mercuris , pars in utroque crure altitudinem habens aequalem suspe samanet. Firmatur siphon immotus, & alterutrum vas ita a tollitur, ut illud siphonis crus immergatur prosundius: tunc inerum illo attollitur Mercurius , sed tantundem in reliquo crum deprimitur. At si haec eadem piastiteris siphone eodem prorsus pleno Mercurii, omni aere excluso, siquidem crura ponuntur longiora digitis 3o, descendit utrinque Mercurius adstatam altitudinem di vertim si vas alteri cruri subiectum attollatur aut deptim tur, - attollitur quidem aut deprimitur ibi Mercurius sed in altero crure immotus manet, quasi cum illo nihil habens commercii . Quando aer intexipitur inter duos illos Mercurii cylindros, aiunt esse non ut eorum nexum, sed ut impedimentum , ne ad se vicissim proxime accedant, adeoque, dum cylindreunus Memuris assio cylindro acrio attollitur, ab hoc geri acrem intermedium,
ut reliquusdeprimatur. At cum nihil ata, in siphonem admisitim fuit, cylindri illi Mereuriales nihil habent intermedium, quodvryant, sed singuli sustinentur a suo acrio cylindro exterius
Mauri Horum igitur Philosophorum vestigia prementibus discendum est , duos alafios cylindios exterius incumbentes Mercu rio vasorum sustinere duos cylindros Mereuriales in cruribus siph nis, simulque reniti virtuti elasti aeris interesta; sublato alutius vasculo , ad digitos ex: Π:, Mercurialam cylindrum , uiorem factum Gnsis ponderare, ac proptereaexteriorem acrium lindrum, licet digitis quatuor diminutum, praepollentem retia
quo fistulae Mercurio in vase in fistillam extrudia Mercurium al-
64쪽
De tenis loco. e Ptilis , & impellendo aerem siphonis deprimere in altero crure Mercurium; vicissim vero depresta vase, quia longior esset & stravior cylindrus Mercuris in fistula , quam sustineri possit ab ext
riori aere contra vim elasticam aeris interclusi, illum descendere,& cedendo permittere , ut alter cylindrus acrius sursum extrudat Mercurium in altero siphonis crure . . Videntur eorum placitis consentanea ilicet dissicile sit intelligere cylindrum aurium vasi immoto insistentem sursum repelli ri alterius non maioris cylindri aerii dum urget Mercuitum, qui in eodem vase immoto succrescit.
Mauri, Ego vero inter duos illos aerios cylindros exterius pro mentes vasa nullam aliam video factam , elato altero vase varietatem , praeter alterius cylindri dithinutionem dii 4., cui altitudini respondet Mercurialis cylindri altitudo, quae nulla oculorum acie perspici valeat, quippe quae ad digitos se habet ut rauit aeris ad grauitatein Mercti rii: igitur in hoc crure altius demerso attollitur Mercurius supra Mercurium vasis ad altitudinem sere priori aequalem, hoc est digitos fere supra punctum , ubi desinebat prior altitudo. Quia verb quantum iste attollitur, tantundem alius Mercurius in reliquo crure deprimitur propter acrem inici medium compressi ni repugnantem , necesse est alium Memcurialem cylindrum fuisse diminutum digitis seret , tanta scilicet grauitate, quantam grauitatem habet cylindrus aerius altitudinis, quae ad altitudinem dig. se habeat ut grauitas Mercurii adorauitatem aetas secundum speciem: cylindrus tamen ille aFrius vasiimminens non est , minutus nisi, quantum succrescit in vase Memzris superficies; id quod vix conspicuum est, si vas sit amplum. Hod itaque attinet ad duos aerios cylindros sustinentes Mercurium in siphonis cruribus , eorum grauitas vix intellioi potest liminuta, cum eorum altitudines sollim digitis discre laetas insiphone intercepti virtus elastica non est aucta; Mercurii in 1iphone grauitas est minor, videlicet in altero quidem crure, cuius vas immotum fuit, diminuta digitis sere , in altero vero movicum quid, quantum fert altitudo reciproca grauitatum secundum speciem , hoc est omnino dig. sere . Qua igitur rati ne contingataequilibrium inter exteriores aeris cylindros grauit tis Vix imaunutae & iaequalis, atque Mercurium diminutum in
65쪽
telligo, si etiam ius eratetorundem cylindrorum aeriorum cum maioribus cylindris Mercurialibus & eadem vi elastica aeris , aequi librium; eadem enim grauitas inaequalibus grauitatibus aeques esse nequit.
Quoniam vero aliquid simile contingit , si loco Mercurii aqua sphoni infundatur& aer in superiorem siphonis inversi curu turam se recipiat hoc discrimine ,. quod aqua ex siphone minore
digitis oo non exit, quia tanta non est aquae grauitas, ut eius vi aer distrahatur, atque rarescat elato enim vase altero aquam continente, in crure illo aqua ascendit, &in opposito descendit: Propterea utrobique , siue Mercurius sit, siue aqua , eadem est ratio. Quia nempe in elato vase crus siphonis magis immergitur, dc aquae aut Mercurij supereminentis cylindrus minuitur dum immoto reliquo vase oppositi cruris cylindrus eandem obtinet altit dinem ideo hic longior & grauior cum sit, praeualet, atque descendens secum rapit proximum aerem , & cum acre aquam audMercurium alterius cruris; quapropter ille cylindrus supra commoti vasis superficiem aisetur, hic minuitur usque eo , dum ab
titudinum perpendicula sint aequalia: & idcirco quantum alter fit breuior descendendo , alter fit longior ascendendo: si tamen haec breuitas aut Iongitudo non simpliciter&absolute accipiatur, sed comparate ad superficiem subieeti vasis; nam in vase immoto dum liquor eκ siphone descendit, superficies attollitur , dein vase elato
superficies deprimitur, quae succreuerat, cum vas attolleretur, &maiorem siphonis partem reciperet. At quando siphonis crura longiora digitis 3 o omnino repleta Mercurio conuertuntur, de in subiecta vasa apertis osculis usque adeo defluit Mercurius, dum in utroque crure obtineat statam a titudinem dig. 3o, si alterum vas attollatur, minuitur altitudo cylindri Mercurialis , ideoque spiritus ille per vim rarus quisquis ille sit 3 qui Mercurium suspendit, inuenirens hinc minorem grauia talem se contrahit, illumque altius rapit; neque propterea dimittitoppositi cruris cylin um, ut tantundem descendat, quia iam spiritus ille niliis lucraretur, sed eadem spatii mensura de nitus aequalem ac pestis violentiam subiret aequalitet dist stus: neque eundem oppositi cruris cylindrum sursum attrahit ad maiorem altitudinem, quia constitutum violentae suspensionis termianum dig. 3o transilire nequit ideo ille immotus manet. Simili
66쪽
ter depresso iterutri vase, quia cylindrus.Mercurialis sit aIlior diagitis 3o, iterum distrahit spiritum , qui non valet se contrahe do conari , ut oppositum sylindrum attollat Vltra digitos Io; pro .pterea ille adhuc immotus inanet. Hinc satis constat non eandem esse rationem, cum aEr inter cylindros Mercuriales intercipitur; ille enim nequit aduersus Mercurium, quamuis aliquatenus di minutum, praeualere, ut illum attrahat; propterea illorum motum consequitur , prout ab hoc aut illo cylindro Mercuriali trahitur,
Grad. Satis diu a proposito scopo disputationem nostram de
Ignis loco institutam detorsisse videtur haec aeris grauitas tantopere celebrata. Certe Aristoteles lib. de Coclo text.2 9. postquam asseruit lignum imius talenti in aere grauit esse, quam plumbum vnius libne, at in aqua lautus esse, apertissime ait, Omnia gra- Nitatem habent praeter ignem ,-Imitatem praeter terram. Vidit scilicet Phil ophus grauia & leuia comparate dicenda compora, prout in medio prona sunt in motum siue sursum, siue deorsum , iuxta constipationis materiae dissimilitudinem. Si igitur aer crem igne comparatus grauis dici potest, cum aqua & resera collatus leuis est . oniam itaque insperantibus nobis cecidit, ut in istum sermonem delaberemur , redeamus , si placet ad ignem, & immoderatius excurrat hodierna haec nostra volt
Mauri opportune sane mones , Gradonice . Quanquam ipsi nobis disputandi lex sumus, neque vitio vertendum, quod philosophandi ratia digressi parumper iuerimus a causa: non adeo tamen longe abducti sumus, quin ad praesentem de Ignis loco quaestionem aliquid utilitatis conserat haec de aeris leuitate aut frauitate disceptatio. Nam si aer grauis, se deorsum urgendo , sursum extruderet flammam , haec utique exellychnijs erumpens
non inconi fastigium desineret, sed potius in ima basi appareret
compressa ab aere circunfluo, quemadmodum clim mollem ccram
digitis interclusam exprimimus. Ipsa igitur flamma ponte sua ascendens sibi , cunei in morem , viam aperit in aere obsistente, quia flamma leuior est quam aer. Grad. Si aerem sua virtute permeat flamma leuior , supremus profecto in hac elementorum regione tribuendLs est Igni I cus , supra aium ascendere contendenti: neque enim ascendit E a rati
67쪽
ratione terrae aut aquae, quae graues sunt, neque ratione acris ML inissi, qui cum intra aerem existat, non deberet conari ascendere:
igitur ascendit flamma yi plurimi ignis, quem habet.
Maur. Flammae naturam a nobis ante exstanari nollem, quam de exarsione disputauerimus. Quod ad p sentem quaestionem attinet, flammam aere leuiorem asserens non continuo leuitatem igni adstruo. Si enim ex vapore admodum raro &ex ignesculis ashuc vapori implicatis composita moles sit secundum speciem aere leuior, leuitas tribuitur flammae, quin ipsa Ignis natura, seorsim , ac sita, leuitate praedita intelligatur; potest siquidem a vapore sursum rapi haud secus, ac in salientibus aqua salsa, aut limosa, permistum salem , aut limum secum defert, cum tamen quiescente aqua demum subsidat limus, aut illa evanescente sal relinquatur. Ita pariter, si igniculi leues non fuerint, resoluta flamma, a vapore raro liberati eo pergere poterunt, ubi qui rem illis Natura destinauit. Quis grauem neget esse fuliginem illa tamen cum flamma ascendit, & nisi caminis adhaereret, vix ea inobis innotesceret.
Grad. Ituae vero 3 Ignem grauem putas 3 Vix mihi impero avoce Vrielis Angeli Esdram alioquentis Esdrassi .cap. . . Vade, nisi a mibi pondus ignis.
Maur. Quin & consequentia Angeli verba addis 3 aut mensura mihi satum nti, aut reuora mihi diem , qt praeteri' .An quia venti flatum metiri nescimus, & praeteritam diem reuocaetre nequimus , neque flant venti, neque praetereunt dies Z Non igitur ideo pondus igni denegandum est, quia nobis certa men-.sura non suppetit, qua illud definiamus. Prosecto pondus igni inesse neque illud quidem Metaphoricum pro certo habuit Uriel, alioquin tam inepte dixisset, Pondera mihi pondus ignis,
quam si dixisset, Numera mibi ranarum plumas, quibus carent. od si nulla prorsus grauitate praeditus est ignis , cur, dum Vir tute fornacis in cinerem redigitur plumbum , cuicunque centenaritio octo aut decem pondo adduntur, ut metallarij testantur Z Nonne & lateres ipsi in mace excocti, quamuis plurimus humor in fumum abierit , grauiores deprehenduntur , maxime si nimio calore sollicitati in materiam ferro affinem solui co perint
Danae Quandoquidem , ubi de lane disceptatur , non est a
68쪽
fornace recedendum, unum pariter addam in rem nostium maxinae oppore um. Satis notum est lapides in calcem excoctos multo leuiores fieri, quam cum in flumine colligebantur, aut ere ru'pe excindebantur: Nam saxa, ut ait Vitruvius lib. 2. cap. .e octo liquore circiter tertia parte ponderis imminuta ese inueniuntur. Si tamen recentem calcem vivam fortiorem antequam ex aere halitus aqueos exugat, quibusilla extinguatur igni vehementi in catino exmsuc ris , post duas aut tres horas eductam,
di bilanci statim impositam deprehendes auctam pondere non contemnendo: Nam Massula pendens drachmas duas inuenta est acquisiuisse in pondere gnana viginti nouem spatio horarum duarum i id quod tribuendum videtur additamento igniculorum ;quorum pariter accessionem factam in excoquendo latere non I uis coniectura, sulphure scilicet una cumsalinis particulis lignorum peruadente meatus lapidis, seque terreis illius particulis commiscente. Imo catinos ipsi,s quos Cupellas dicimus; ex os- sium cineribus consectos, si primum expendantur accurata bilance, ubi iam 3robe incaluerint,& omnis prorsus vapor auolauerit, dein de in sumo probatorio ad duas saltem horas vehementiae ignis permiseris,candentes extractos,& statim libra examinatosdeprehendes
auctos pondere, quod non nisi ab Igne lucrari potuerunt: Nam si in ipsa libra tandiu illos subsistere permiseris , quoad omnino re fritierint, tunc demum aliud pondus accedet ex aquei vaporis, quo
Maur. Ignem grauem esse non leuis mihi iniecta est iamdudum suspicio, cum incidi in Disertationes de Terra machinis mota, quamuis Authqr ab illa, tunc aliena, quaestione maluerit abstinere. Sed ubi nouissime oblatus est libellus, cui titulum fecit
De Flammae ponderabilitate acutissimus Naturae vestigator Bule , in hanc sententiam ita me inclinatum tot experimentis fateor, ut in maximam verisimilitudinem pene inansierit coniectura. Quid enim laminae cupreae drachmarum duarum, & gran. 23
pondus habentis grauitatem auxit granis sere 3 a Z nisi subiecta sulphuris ardentis flamma , ex qua, licet sulphur insigni inte . uallo abessct a lamina , igniculi in cuprum penetrarunt, quod dc nonnihil intumuisse compiciebatur. Id quod & argenti r purgati laminae drachmar unius si tamen grana duo adiecta in-Wlleacris contingit aequali duarum horarum spatio, nam& i
69쪽
tumuit & octo sese granorulii in pondere incrementum suscepisti deprehensa siquidei ne drachmae visus & granorum quinque cunii
tiarad. . Anglicis tamen experimentis opponere quis posset Flo tarentinoruin Acadenaicorum experimentum sol. 216. qui duas plane aequales virgulas .chalybeas delicati limae bilanci imposuerunt alteram ignitam , frigidam alteram ;. haec autem paulo grauior apparebat : sed ubi ad eam .proxime admota est pruna , aut serrum candens, illico rediit ad aequilibrium . Id 'quod contingit, siue aureae, siue argenteae, , siue ex quolibet alio , metallo . tuerint virgulae . . Imo in lancibus vacuis eiusdem delicatissimae librae obseruatum est , alteri lanci admoueaturi ex parte superiori accensus carbo , illam quasi leuiorem attolli , at vero si carbo ei subi latur , eandem. quasi' grauiorem saetam do
Mauroc. Vt ab hoc postremo, quod quasi ,αρ γ additur praesenti quaestioni. non est mirum lancem vacuam subdito carbone ignito descendere , .&illo superne admoto attolli . .si illud I.
quod apud omnes extra controuersiam est, . admittamus , videli cet aerem vi caloris rarum fieri: Si igitur. ab ardente pruna ar insta lancem fit rarus , ac propterea leuior, quam aer oppositae lanci subiectus , .utique Ianx magis supra illum grauitat; . idcirco descendi . Contra verb aer intra lancis labna comprehensus eκ calore admoti carbonis rarescit, adeoque moles ex lancis motallo & aere raro composita, . fit in specie leuior ac prias , pr inde leuior quam opposita lanae; ideo a grauiore attollitur . . Quod 'vero spectat ad virgulas illas coeteroqui aequales , dis- pares tantum ratione caloris & sti oris, dicam grauiorem appa-
rere stigidam vimulam, quia aer intra eiusdem poros & lancis labra comprehensus non est aeque rarus , ac aer implens poros ., gulae ignitae, cuius calore rarescit etiam aer, qui lancis labris oratinetur: statim igitur ac admota pruna rarestit aer circa &
intra stigidam virgulam, fit etiam leuior , & moles ex hoc aere raro & chalybe composita fit secundum speciem leuior, ac proinde utraque virgula in aequilibrio consistit. At in experimento, Mylaeo lamina cuprea, . aut argentea , non tantum cat icta est M& ignita, . sed diuturnitate temporis , hoc est duarum horarunx
Otib congesti. sunt intra eius poros. igniculi excluso sortil-
70쪽
Te omni alae . qui sua leuitate metalli grauitateri amininuere
' Grad. Sulphureae siligini parentes cupri, aut argenti, die tus peruadenti facila tribui potest illa ponderis accesso , quin ignem propterea grauem dicamus. Cum enim cuprum piae ar. gento ampliores poros habeat, plus ad sit ex illa fuligine, ide, que maius in cupro fuit ' quam in argento incrementum graui . talis : & sertasse non aeque purum adhibitum est sulphur viri que hexperimento , ut proinde alterius fuligines additae fuerint
Maur. Non in ad Sulphuris naturam, 'quasi ad peculiarem caus et cferenda haec pondetis appendicula ; Nam laminarum cuprearum uncia una in depresso crucibulo imposita sumo probatorio, ibique duas horas Tereata , acquisiuit ponderis grana
triginta :. & ramentorum cupre uncia breuishmo crucibulo ini atque te via fornicata cooperta, in 'iurno probatorio ad tres horas relicta, demum deprehensa est 'granis quadraginta nouem aucta. Similiter undia stanni Anglicitii catino tegu la' se 'nicata cooperto post duas horas extracta e furno probe cinata, drachinam integram lucrata fuerat. diem ramentorum chalybe
rum drachmae quatuor per duas horas in catino sub semicata tegula detentae incrementum ponderis acquirebant unius drachmet& Fanorum sex cum quadrante. Ucatullae intercessciunt sulph ris nili es. Grad. Experimenta huiusmodi ab ingenuo viro producta quis nisi plenus inconsiderantissimae, ac dementissimae temeritatis inficietur λ Hic mihi tamen ex animo euellendus est scrupu lus; qui me non parum stimulans adhuc ancipitem 'reddit. An notidii nisiste, quem Reuerberij vocant: suas habet fuligines, quae etiam sub te am insinuare se valeant in crucibulum metallo'comnu-sceri, cui proindepondus addant Danaei At fuligini ipsi igniculos inesse non paucos contendent igneae grauitatis a nores. Certe si fuliginem in aqua distatutam tandiu coquas, donec sanguinis instar aqua nil scat, tum hanc terreo vase exceptambrumali tempore exponas Egoti maximo, adeo ut tota demum ius aciem albam conciescat; si omnia comstingantur, in media glacie reperies oleum 'maxime calidum instar singuinis nilaum, quod praestantissimum di tur medica E mem