장음표시 사용
21쪽
PROOEMI ubi mphus utitur , partim est resolutivus, partim demona strativus , non a priori, sed a posterior S demonstra. tione , quia res est quae non est ex principiis necessariis,ut fit in scientiis demonstratiuis , Ubi materia patitur talem modum doctrinae: oportet autem modum doctrinae semper accommodare materiae atque subiecto circa quod talis doctrina versatur. sed materia diasciplinae moralis Varia est atque ex ris quae Utplurimum fieri solent , Sc quae non sunt necessaria: quare modus doctrinae non debet esse demonstrativus a priori, a posteriori, re ab effectu. Est enim,ut Philosophus in primo Ethicorum inquit,hic principiti, quia res est: atque si id sufficienter constet non est opus scire propter quid Sc qua ob causam es De subiecto au.
tem huius philosophiae moralis , etsi plures opiniones assem soleant, illa tamen praeclarior esse Videtur, quae dicit subiectum esse hominem ea ratione qua I iis ber est in agendo. Nam sicut medicina considerat hominem secundum ea quae spectant ad corpus: sic moralis philosophia considerat hominem liberum , Ec de homine ea quae sunt animi , Ut Virtutes Sc operatio. nes , Ec alia eiusdem generis , quae ut proprii affectus competunt ei. Sed ris praemissis iam ad explanatio. nem libri Ethicorum accedamuS. β 2
22쪽
COMMENTARIOS IN ET HICA ARISTOTELIS AD LECTOREM
Quisquis Aristotelis contendis ad Elbica,morum Visnitis adess,hanc sibi sumescem, Quam praestri Acciaiolus,penit ima quaeque
Si lustrare iuuat,quae docet iste liber. Nemo nec Ausonq,nec Graij nominis author Enarratore est doctior hocce, Vale.
23쪽
Ethicorum Aristotelis Stagiaritae ad Nicomach m.
ae finiudiuersitate. Cap. IQuod unus agibilium finis qui ciuilis sit facultatis. cap.2De modo procedendi, & auditore morali. cap.3De summo bono,& recta audito iis educatione. cap. Quod felicitas no sit voluptas, honor,virtus,aut diuitiae. cap. Quod non sit idaea. cap. 6 De felicitatis subiecto, substantia,& praeceptis in unaquaque suentia obsutiandis. cap.7De dictorii antiquoru cum vera felicitate cosensu , ac de triplici bono ad felicitate necessario. cap.8De modo assequendae felicitatis.
Quod quis in hae vita dicendus sit
felix,&quid felix. cap. IO Quod posterorum fortunae ad defunctos pertineant. cap. IQuod felicitas bonii sit honorabile potiusquam laudabile. cap. in De duplici animae parte ac virtutis diuisione. cap. 13
De productione virtutis intellecti
Quod virtus ab excessu& defectu
corrumpatur ad medioeres inclinans operationes. cap.2Quod virtus moralis sit circa volu
ptates ac tristitias. cap.3Discrimen inter iustaagere, &iuste agere. cap. De affectu,potetia ,habitu:&quod habitus genus virtutis. cap. De duplici mediocritate &virtutis substantia. cap .s Mediocritatum inter duo extrema dispositio. cap. I De virtutum ac vitiorum mutua oppositione. cap. SDe praeceptis quae ad ipsum mediu
De electione. cap.LDe consultatione. cap.3De voluntate,& volutate affecta bili. cap. Deijs quae in nostra sunt potestate. cap.s De fortitudine&forti. cap. sDe terribilium diuersitate, & fortitudinis extremis. cap.7Quod quinque modi fortitudinis
De proprietatibus fortitudinis.
Quiued diuersae sint cupiditatu spe
cies. cap.I IDe temperantiae extremis. cap. CAPITA LIBRI MU ARTI.
De liberalitate, & eius extremis. cap. I De magnificetia, & eius extremis. cap. 2De magnanimitate,& eius extre-
24쪽
De modestia, eiusque extremi,. D MVDe mansuetudine,eiusique extre- DT Iozia, M.
M IS. cap.s δε De affabilitate, eliisque extremis. cap. GDe veritate,&eius extremis.cap.7De comitate,&eius extremis. cap. 3De verecundia. cap.9CΑPiTA LIBRI Q vi NT .
De iustitia & iniustitia ,& modis cap. c
iniussi. cap.Iiustitia particularis,& quo-tuplex. cap.2Deiusto distributivo. cap. 3De iusto commutativo. cap. De repassione,nummo,Scindiae tu . . cap. De amurra , iusto ciuili, herili, &oeconomico. cap. 6
cap. 7 De sagacitate De sententia. De utilitate sapientiae atque Pru dentiae. cap. Id Denatiua virtute:virtutum,&prudentiae connexione. cap. II CAPITA SEPTIMI LIBRI. De heroica virtute, continentia. dc earum oppositis. cap. I
De continente & incontinente. cap. 2Quonam pacto continentes a sita cap-3 Circa quam continens & incontinens versatur. vi cap.
Quod circa delectabilia praeter naturam non sit incontinentia, dc eius duae sint species, cap.s De incontinentia irae,voluptatum disseretijs,&vitio humano.cap.s irronatur. cap. 8 stante&molli. cap.7De pati iniuriam. cap.9De aequitate & bonitate,&aequo&bono. cap. ODefacere iniuriam. cap. II
De recta ratione,duplici virtute, . & partibus animae. cap.IDe principijs agendi. cap. 2Habitu iam intellectualium enume- Discrimen incontinentis ab in te perato. cap. 8De continentis & pertinacis con uenientia & differentia. cap. 9Quod prudentia & incontinentia
simul in eodem non sint. cap.IODe voluptate. i cap. IImprobatio rationum de volupta
ratio, quod sit scientis obiectu, De voluptatum speciebus. cap. I quar proprietates. cap.3 De corporeisvoluptatibus.cap. I . cap CAPITA OCTA v I LIBRI. De prudentia cap.s De amicitia. cap.r
25쪽
Deamabili. cap. 2De1pecibus amicitiae. cap.3Quod studiosa amicitia proprie
dicatur amicitia,aliae vero per ac cidens. cap.
Qui dicendi amici, & qui ad amicitiam apti. cap.s In qua amicitia plures possunt esse amici. cap. sDe amicitia in excellentia. cap. 7Quod amicitia niagis consistat in amare quam amari. cap.8De ciuili amicitia. cap.9De speciebus Reipublicae. cap. Io De amicitia regia, Paterna, Ceco nomica,& fraterna. cap. II De amicitia sodalitia&filiali. .
De duplici iusto,& de compensanda amicitia. cap.I3 De querelis amicitiae in excelletia,& de abdicatione. cap. I
CAPITA NONI LIBRI. Quae conseruant amicitiam. cap.IQuod singas pro dignitate sunt
beneficia rependenda. cap. 2Quando soluenda amicitia. cap.3uae opera amicitiae,& quod nonni prauorum. cap. 'Debeneuolentia. cap. De concordia. cap. 6 De beneficentia. . cap.7De amatore sui. cap.8De amicis felicis, quibus indigeat. cap.9De numero amicorum. cap. IOIn qua fortuna sint habendi amici.
cap. II De praecipuo munere amicorum,
cap.IZ CAPITA DECIMI LIBRI. De voluptate. cap. IOpinio Eudoxi de voluptate.
Dicentium voluptatem non esse bonum , confutatio,etsi non oninis expetibilis sit. cap.3Quid non sit voluptas, & quomo do operationem perficiat. cap. Quod voluptates inter se specie differant. cap.s De felicitate. cap. 6 De felicitate contemplativa.cap.ZDe felicitate activa,& praecipuo
munere operationis. cap. 8Peroratio operis. cap.9ΙNDEX LOCORUM ac propriorum inomn , qπα in decem libris Ethicorum Aristotelis continentur: ubi prim sna merus, libram: seciundus c put designat.
26쪽
Plato Priamus Polydamas philoxenus Periclesphidias
Polycletus Philoctetes Pontus Phalaris Protagoras Pittacus Phoenissi Poetae Rhadamantus Sardanapalus Solon
27쪽
LIBER PRIMUS.IOANNE ARGYROPYLo Bγυnlio inaeterprete. ciam DONATI Accialali Florentini commentariis. De uniuersali boni appetitu, ac finium diuersitate.
MN IS ars, omniss doctria rna,atque actus,itidem cr electio: bonum quoddam appetere uitiae 2 tur. Quapropter bene veteres bo
num ipsim id esse dixerunt:quod 3
omnia appetunt. Finiam autem qdsereniti quaedam esse indetur. quidam enim sunt operationes:quidam praeter hus ipsas, opera quaedam. Atque in quibus praeter operationes ali quid sunt fines: in in ipsa opera sunt operationibus praehabiliora. cum uero complures sint alius, Cr artes, suis scientiaest ut inulti ni etiam fines. medicinae nans
Dis,estsanitas. artis extruendarum nauiam, nauis βα
mst mentorum equestrium lectrices: sese habeni ad
euitatis rei militaris, uictoria. ex familiaris rei guberis nandae, diuitiae. Quae autem talium,sub aliqua una poten
28쪽
scultatem e vestrem, Cr haec cum istis,omnis c actis bellica: ad nalitaremficultatem Ct ad alias aliae mali mori do: in ks omnibMfnes earum quae rationem architectuis stibe ut, magia sunt expetibiles,quam omnes sines inferi γ riorum. Cr il enim horum gratia expetuntur. Atq; nihil
Hierest ue fines actare, ipse sint operationes iue priscire ipsas aliquid aliud: ut in dicti cultatibus intueri licet.
1 '-MMrs ars, mirisq; doctrina. J Aristoteles Philosos J plius in hoc Ethicorum,sive Moralium libro,defelicitate humana considerans, docere intendit ea omnia, quibus homo quoad fieri potest felix euadat. Etenina secundum Peripateticorum opinionem, cum anima nostrast latiqi iam tabula abrasa, quae non habet suam perfectionem innatam ut opinatus est Plato: sed cum vires&potentias habeat,quibus est apta ad eam acquirendam: ea autem non videatur posse acquiri nisi sit antea quoquo modo per cepta &cognita: ideo secundum philosophum Aristotelem, Finis vitiinus in rebus humanis, sic necessario cognoscendus
st homini volenti eum consequi: sicut sagittario signu quod attingere intendit.Videndum est itaq; quid ipsa felicitas sit. Verum antea qNeredum si est. Quaestio enim si est,praecedi equestionem quid. est: ut ait Philosophus in libro Posterioru Igitur in hoc primo libro inquirit Philosophus suit felici tas:& cu sit quid ea de qualis sit: de si fieri potest ut homo eam acquirat Quapropter viserio & ordine saec accipi pos intrdiuiditur hic ptimus liber in quatuor tractatus. In Primo in quirit utru felicitas sit, Scutru homo possit eam acquirere.In secundo diis nil felicitatem, S considerat quid ipia sit,& in quibus rebus sit aut hon sit. In tertio autem a quo est tanquaa causa, ct in quo est tanqua in subiecto ipsa felicitas. In quarto vero ostendit qualis est felicitas,& in qua animae potentia consistit. Primus tractatus est exordium totius libri & diuiditur in tria capitula. In primo quaerit utrum in rebus humanis est aliquis finis bonus In secundo ostendit quod in rebus humanis est aliquis finis optimus. In tertio ostendit quis ino 'diis .it tradendi atque recipiendi hanc doctrinam & a quo auditore.
29쪽
auditore. Primum capitulum diuiditur in tres partes. In prima declarat quod in rebus humanis est aliquis finis bonus. In secunda ostendit quod in rebus humanis est finis melior, &praestantior altero fine. In tertia soluit quandam dubita tionem quae oriri posset ex differentia finium. In prim i tur parte huius primi capituli affert hanc conclusione, quod in rebus humanis est quidam bonus finis.& haec conclusio sic probari potest, si omnis ars, doctrina, actus& electio bo num appetunt quoddam i& quendam finem intendunt, pro secto quidam est finis in rebus humanis. At primum est, ergo& secundum .patet ratio. quia per haec tanquam principia humanarum operationum homo agit omnia quae agit:assumptum de se est manifestum quod ista omnia,& eorumvnumquodq; intendit & appetit quendam finem: ergo sequitur ςile in rebus humanis aliquem finem & aliquod bonum:quia
finis ix bonum conuertuntur. Confirmat etiam hanc con
clusionem diffinitione priscoru de ipso bono. Potest etiam hoc modo probari, Omnia appetunt bonum: Sed omnis ars, doctrina, actus, & electio sunt de numero eorum quae sunt: ergo ista appetunt bonum. Sed bonum & finis conuer tuntur: ergo ista appetunt finem: ex quo sequitur quod est aliquis finis in rebus humanis. Maior probatur auctoritate
M definitione priscorum de summo bono vel ipso bono. Notandum quod bene incipit ab hac sententia& probatione Philosophus scilicet quod est aliquis finis in rebus humanis,ut nos incitet ad consequendum eum id est ipsam felicitatem. APPETERE videtur. J Non dicit videntur: quia illa quatuor non accipiuntur collective, sed distributive. ut omnis ars videtur appetere. Item omnis doctrina.&sic de
alijs. Notandum quod Philosophus in suis libris plerianque
utitur propositione uniuersali affirmativa ut hic ut in libro Phrsicoru: ut in Metaphysicis, Omnes homines natura scire desiderant.In Posterioribus ite: ut Omnis doctrina. Item in libro de Caelat ut Omnia corpora & caetera. Haec enim propositio praeclarissima est omnium propositionum & ex ista oritur scientia proprie dicta: quae fit per demonstrationem. Notandum item quod Aristoteles quatuor sumpsit ad pro bandam hane conclusioneni, scilicet artem , doctrinam,actum,electionem. Quia omnia operationum humanarum
30쪽
duo in priticipia,intellectius& appetitus: intellectus bifariam sumitur:aut speculatiuus,aut activus: appetitus item bifariam, aut electi ius,aut executi uus. Intellectus activus continet sub se artein omnem non solum proprie dictam, sed omnem scientia activam.Intellectus vero speculatiuus co
tinet sub se scientiam: quae intelligitur cum dicit: doctrina est via ad scientiam. Sub appetitu electivo ponitur electio. sub appetitu executi io ponitur actus. Sed ut clarius intelligantur illa quatuor quid sint: definiantur singula hoc pacto:
Ars est habitus cum ratione vera factivus constans ex multis experientia collectis,quae ad usu ni humanum conferunt. Doctrina est modus & via,qua aut artem, aut scientiam percipere possumus. Actus est secundum electione hominis operatioud est actio&non factio. Electio est principium quor homo duobus sibi propositis eligit alterum potius altero. Albertus autem dieit Philosophum susscienter posuisse haec quatuor : de quibus fit consideratio in ista doctrina morali. Nam omne principi u quod colideratur a morali aut dirigit aut prosequitur. Si dirigit hoc dupliciter,aut ad verit,aut ad opus aliquod. Si ad opus:tunc etiam bifariam, aut ad opus quod fieri, aut ad id quod agi potest. Si dirigit ad veru: sie est scietia vel doctrina. Si dirigit ad opus quod fit: sic est ipsa ars. Si vero ad id quod agitur: sic est scientia activa quae innuitur per electione.Si vero accipitur pro executione: tuc illud explicatur per actu: qui est illud ,quo exequitur homo res agendas. Bene ergo posita sunt ista quatuor.Sed Philosophus ut videtur usus est ordine praepostero. Nam prior videtur esse doctrina quam ars, cu sit via ad scietiam vel artem. Similiter prior est electio,quam actus. Dicendu quod incipiendii est a magis notis nobis, ut ipsemet posterius ostendet.Sed magis notae sunt nobis artes ipsae quam doctrinc:&actus, quam electio. Notandu quod electio tripliciter dicitur.Primo modo ut supra definita est. alio modo ut est effectus deliberationis: ut accipitur in tertio huius. Tertio modo pro operatione voluntatis: quae flectitur per habitu & dispositione quam habet ad hoc magis quam ad oppositum, ut accipitur in quinto 3 huius. Hie quocuq: modo accipi electio potest. Dipsu Mbonii. J Bonsi dupliciter capitur, aut vere existes aut apparens. Hic sumi potest illud comune quod de utroq; dicitur bono. modo