장음표시 사용
51쪽
vis Indi quaedam est uri. Ipseq; diuitiae nosmni id quod
quaerimm bonu .ulites enim sunt et ob aliud. quapropterea quae prius sunt dictu potius quispiam fines esse existiis
mauerit: quippe cum propter se expetantur. at neque etiam illa uidentur: quanquam ad ipsa complures iactae sunt rationes .Haec igitur missasciamus.
C o M M E N T. Ss v N os eo redeamus. JHoc est secundum capitulum irhuius tractatus in quo reuocat se ad primum propositum. Nam instituit afferre & confutare opiniones antiquorum de summo bono. posuerat autem modum inuestiagandi & procedendi in hac scientia ut cognosceretur sun1mum bonum: ideo nunc dicit, redeamus &c. Resumit cntiae opiniones de summo bono,& eas refellit:-primo rurΟ-bat eos qui dixere felicitatem esse aliquid eorum quae iuui nobis mani testaldeinde confutat eos qui posuerunt telicita tem in bono separato,sdeli Plat nem & Platonicos. Diui: ditur in uicinuue partes n erima ostendit eur sint tot variae Opiniones de felicitate, reamrt opinionem vulgζponentis summuni bonum in voluptatibusIIn secunda eam refelliti nitertia confutat elegantiores ponentes Ummum bonum in
honore, & ostendit quod insufficienter ponuntIIn quarta iger. ροrefellit ponentes id in virtute,& in ea parte coiisserationande vita contemplativa differt in alium locumlIn quinta reprobat ponentes id in diuitijs In prima igitur parte oInn-'dit quod tot variae opiniones Te Lammo bono oriuntur ex eo, quia unusquisque Mn suum modum vivendi ,& secun dum quod a*petit: illud putat esse summum bonum. At cum varia appetantur ab hominibus: ideo varij lines pro summo bono constituuntur. Ipse autem reducit haec ad tria generavitae, scilicet ad voluptuosam, ciuilem,& contemplativam. Notandum quod ii sunt ineptisvini qui ponunt summu bonum in voluptate: cu voluptas de qua loquitur hic Philosophus positi esse causa amittendae felicitati otiuidum quod tres vitas enumerauit Philosophus.Primamvoluptuaria.Secundam ciuile. rtiam contemplativam.Istae autem habent ordine ita ut prima sit imperfectissima,& in ea maxime do
52쪽
minetur appetitus.In secunda sit sedatio & mitigatio perturbationum, atque in ea ratio dominatur appetitui non quod omnino sustocet: sed obtemperantem facit rationi. In tertia vita fit vacuitas perturbationum,& appetitus,scilicet sensiti uus nullo modo operari videtur.Bene ergo attulit Philo sophus per ordine istas tres vitas,ut vidimus in textu.N otanda
quod per voluptatem intelligit de ea quae est nobis comunis cum belluis & similia. per secunda vitam intelligit ciuile,qii ponit in honore,& huiusmodi: per conleplativam vero In G telligit eam quae ab omni negotio seiuncta et t. hvvLGus . igitur. J Secunda est pars capituli in qua refellit opinionem ponentium felicitatem in voluptate, & vult probare quod voluptas non est felicitas . Illud quod est nobis commune cum bellitis non est felicitas humana. Sed voluptas est huiusmodi : ergo ea non est felicitas. Maior probaturiquia te licitatem humanam necesse est propriam esse hominis:id autem quod est nobis eum belluis commune, noest proprium
hominis. Nam si ita esset,belluae possent dici se iees quod
est absurdum. Minor probatur, quia voluptate fruuntur edam belluae,cu voluptas gustu & tactu maxime percipiatur: quibus sensibus bruta etiam vivunt,& nos per tales esticimur
Vade comunes cum caeteris animalibus,etiam cum imperfectis:quia nullum animal ost his duobus sensibus vacans,cum
multa animalia careant reliquis. H.ec autem opinio susten-tsi videtur quan uis sit admodum abiecta: quia homines vi dent principes vivere in delicijs, & voluptatibus: quorum eamplo ducti putent eoruia vitam esse potissimam felicis
simaniq; inter alias,atque ideo eam sequuntur. Notandum quod vulgus dicitur simile esse mancipio,quia voluptati ita obedire videtur: ut serui dominis suis. LELEC ANTES au tem. J In hac tertia parte capituli afieri opinionem eorum, qui emergunt a vulgo,& eos vocat elegantes. Hi autem putant felicitatem humanam in honore coiistere:quorum sententia tali modo probatur iFinis rerum apendarum & vir . tutum est felicitas. At honor est talis: nis ergo ipse es elici tas humana. Nam quicquid agitur in vita hqmana, videtur agi ob ipsum)on rem . praeterea honor dicitur esse prae mium virtutis. sv ERE. JHoc addidisse videtur, quia iste 3o vere non est finis talis. ATTAMEN non videtur. J Dua,
53쪽
bus rationibus ostendit quod honos non sit felicitas. Prima.
Honos non consistit in eo qui honoratur, sed in eo quilio noratiat felicitas consistit in eo cuius est felicitas,& non collocatur in alio quam in eo cuius est: ergo felicitas non est hosuscipiente honorem. Primo modo: quia est operatio honorantis magis quam suscipientis. Secundo modo: quia honor videtur ene magis in potestate honorantis quam honorati. Nam is qui patitur non habet potestatem patiendi vel non attendi: quia est in agente. Dixit autem Magi,: quia illeqnio noratur videtur cocurrere propter virtutem ob quam videtur esse causa ut honoretur: licet honorare vel non honorare sit potius in arbitrio honoratis. Notandum quod illud quod nota est in nostra Potestate facile pila inuitis nobis au ferri potest. unde cum bona corporis,& externa non sint in nostra potestate:ideo in illis non coiistit felicitas. De R AE- 31 TEREA honorem. J Secunda ratio:Id quod est ob virtutem di testimonium eiusdem no est felicitas: At honor est latius modi: ergo honor n5 est felicitas. Nam appetunt honorem consequi apud sapientes tanquam petitis,tinosin discernendo,&apud eos qui ipsos cognoscunt existimantes talem honorem esse veluti testimonium quoddam suarum virtutum,
ct indiciu quo deprehendunt & sibi perluadent se habere virtutes,posteaqua honoratur: ergo honore appetiit ob ipsam virtuteri uergo honos est ob virtutem. Notandu quod si honos esset humana felicitas, sequeretur quod breui tepore aliqui, esset felix & non felix id est nune felix cum honoratur, nunc non felix cum non honoratur: & idem etiam r.espectu unius honoratis esset felix: respectu vero alterius eum post ha bentis no esset felix. fATu va forsitan. Haec est quar- 33. ra pars in qua prosequitur Philosophus, refellendo nuc eos qui summi uri bonum in virtute ponebant:&quanqua hi magis ad veritate accessisse videntur quam superiores,quia virtutem habens est in potentia propinqua:felix tamen hac opinione etiam reprobat tali ratione.Id quod non est perfectu, non est summum bonum. At virtus non est perfectum: ergo non est summum bonum. Minor probatur a Philosopho. Nam nos neq; in honore. svATICINAMVR. J Quia nondum est declaratum quid sit,notandum quod duobus modis exponere possiimus honorem mavis este in honorante,quam in
54쪽
Nam virtus potest esse in dormiente & in eo item qui non Operetur ob impedimenta,& demum in his qui sint in maximis aerumnis,& calamitatibus consti tuti: quos nemo felices appellabit nisi positionem custodiens,sicuti fecere aliqui Philosophi ponentes quaedam paradoxa. Notandum quodi si oportet aliquem felice euadere necesse est in illo prius esse, virtutes. Verum no sussicit ut habeat habitum . Nam habitus ordinatur ad operationem, & propterea virtus est imperfectior quam ipsa felicitas,cum ordinetur ad ulteriore finem. Notadum quod a Philosopho facti sunt libelli de omnibus scienti js liberalibus breuissimi & per modum coclusionum, quos appellauit conuersiones:& lic solent Graeci artes liberales appellare, quia videntur circulo quodam in se redire cum unaquaeq; aliis utatur:hos libellos Philosophus appellauit couersiones.alii dicunt quaedam esse a Philosopho confecta ita ut finis unius scientiae sit principi u alterius,& sic sint quasi circuli,quae opinio mihi non placet . Notandum quod positio est opinio alicuius in Philosophia praeclari, quae sit aliena a communi hominum opinione, ut fuit Heracliti,qui dixit cotraria esse idem & huiusin odi. Notandum quod Phi' losophus differt eonsideratione vitae conleplativae in alium locum: quiano pertinet ad hunc locu tractare de ipsa. Nam nec reprobari potest cum sit praestantissima: nec sumenda nuc pro felicitate,cum antea oporteat tractare de felicitate 3 activa &ciuili quae coPetit homini ut homo est. ΓE A. vero quae pecunijs.JHac in parte quinta refellit opinione eorum, qui ponebant summu bonum in diuitijs,hoc pacto: In ea vi ta quae est violenta non cosistit felicitas. At ea vita quae intendit diuitiis,&eis dedita est huiusmodi .ergo & caetera.Item illud quod est alterius causa, & propter aliud ,non est felicitas humana.at diuitiae sunt huiusmodi: ergo diuitiae no sunt felicitas humana. Nam summu bonum no est ob aliud:alia vero omnia sunt ob ipsum. Diuitiae vero sunt adminicula quibus vir studiosus potest exercere suas operationes ut magnifi-eentiae& liberalitatis: ergo sunt ob operationes virtutum nonnullarum,& ordinantur ad aliud ulterius Ex his infert quod illa tria predicta magis apparet esse finis ultimus quam diuitiae,& tamen illa non 1 unt,ut ostensum est,quauis niuitae
sint allatae rationes, scilicet adiuersis Philosophis.
55쪽
Quod non sit ichea. CAP. VI. Raestat aute smsede uniuersali bono conoderare, Cr quona modo dicitur dubitare: quaquam haec quaestio perardua nobis est, apropterea quod amici fiant qui' frinas φὰ η sis introduxerunt. Verum melias frsinn, er oportere videbitur sua quoque,praesertim Philosophos, pro veriatatis salute restilere . nam cum ambo sint amici: sanctum est honori ueritatem praestrae.Qni igitur hanc attulerat opinionem: missi non sciebant idaeas,in quibus prius cx posterius essee dicebant. Idcirco neque timerorumidaeam consciebant . ut bonum er in substantia dicitur, Cr in quali, er in eo quod est ad aliquid. atq; id quod est perbe,substanti ue: prius est eo natura quod est ad aliis quid. Est enim hoc propagini, Cr accidenti eiuου quod est 3 sinule . quibus efficitur, ut non fit in omnibus communi quaedam idaea. Praeterea cum bonum aeque atque id quod ' ' est dicatur nam Crinsib stantia dicitur bonam, ut mens Cr deus: er in quali, uirtus: Cr is quanto,mediocre: Crin relatione,utile: er in tempore,occasio: Cr in loco, nora: er alia istiusmodi costat non ese coimne quicquam
iversale ac imum. non enim in omnibus praedicametis: sed in uno tantiummodo diceretur . Praeterea cum eorum 3
quae unam habent idaeam, ima sit cr scientia bonorum τetiam omnium ina scientia quaedam esset. nunc aute plures sunt, Cr eorum quae sub eodem praedicamento sunt collocari: ut temporis in bello quidem, militaris scultas:
Mn ritudine autem,ari medendi, Cr mediocris: in aliae mento quidem,medicuna. in laboribus autenr,ars corporis exercendi. Dubmuerit autem qs iam,quidnam Er 32s.lint dicere ipsum quodque: si una er eadem holminis ei b
56쪽
3o ETHICORVM ratio, r in ipso homine cr in bomne. nam quo vlerq; est homo, hoc differentiam inter sese nullam habebunt. quod
. et ς si ita est: neque quo utrunq; est bonum. At uero nes quia .perpetuum est, ideo mans erit bonum. siquidem nes diuturnum album,nians est album, quam inivi album diei Probabilius autem de ipso uidentur dicere Pa thagorici: ipsum unum in bonorum serie collocantes, quos sequut cli uidetur er Ueusippus. Sed de his quidem alius erit seris γ' mo. In ijs autem quae dicta sunt,controuersia quaedam vim detur,quod rationes non de omni bois uni dictae . dicuntur autem una specie bona ea quae amantur perse. Aemro quae haec efficiunt,aut aliquo modo coseruant, aut contraria prohibent: propter haec ipsa,modos alio, bona dicuntur .constat igitur bona, biseriam dici: alia per se, alia 42 propter illa. Seiunctis igitur per se bonis, a bonis utilitab s, confideremus si ea quae sunt perse, una idaea bona di' cariture . at quaenam qui iam posterit per se bona s Wn eaqμα Cr fine alijs persequimur, quale est sapere, er victis
re ex uoluptates nonnullae, atque honores. haec enim tamis
etfi propter aliud quippiam persequimur, tamen ex iis,ese posti rit qui iam quae sunt per se bona. an nihil ari , liud praeter idaeam ponend- ests quare ranaΥes quaeraq3 dum erat inanis. Ouod si haec quoque per se sunt bona: eandeiidin his omnibu, ipsius boni rationem inesse oporistebit, perinde atque albedines ratio eadeni est niue atque crevsa: at honorta re prudentiae. uesumus hoc ipso
quo bona sunt, diuersae sunt rationes ac differentes: ip mergo bonum non est quid commune una idaea. At quonam modo dicuntur s non enim ijsce milia sunt, quae nomine
. . eodem fortuito nuncupantur. Dicuntur ne igitur, quia, sunt ab uno,aut ad uitlim omnia construallir: an compararatione
57쪽
ratione potius rationum s etenim ut est in corpore inpus: se est in anima mens, er aliud item in ulla. Sed haec in 'praesenti forsitan omittenda sunt: nam exacte ipsa discuaerere,ia aliam magus spectat philosophiam. Et de idaeasiis italiter. constat enim et si est aliquod unum bonum, quod communiter praedicatur, aut separatum quod ipsam per
se: non tamen aut agi, aut acquiri ab homine posse. nunc autem tale queritur. Fortasse autem cuipiam melias esse videbitur cognoscere ipse , ad ea bonorum quae positis deri re agi pinunt. nam uelut exemplar id habentes,matagis ea quae nobis sunt bona sciemus: Cr se sciuerim s,asis
sequemur. Haec igitum ratio habet quidem quandam prora s .ebabilitatem: a scientiis autem discrepare uidetur. uniuerisse nanque bonum Uectantes quoddam, idq, quod deest
perquirentes, humpr Drmit ictati m. tantam tamen opem uniuersos artifices ignorare, Cr non perquirarere,non est consentaneam rationi. dubium autem est,er
quidnam ad suam artem , aut textori consert avffibro si ipsum scierit bonum: aut quonam pacto uel medicus, vel dux euadetperitior , qui id in ipsam a exerit. neque enim valitudinem hoc modo medicus , sed hominis, imo uero huius fortasse considerare videtur, quippe cum nogulis homnibus medeatur. Sed de his hactenus.
COMMENT.PR Aa sτ A τ autem fortasse. J Hoc est tertiu capitulum ashuius secundi tractatus,in quo Aristoteles refellit opinionem Platonis desumnio bono,quod Plato dicebat esse bonii separatum,id est, idaeam boni. Diuiditur in quatuor partes. In Prima parte proponit quod dicendum est de uniuersali bono,id est dei a boni. In secuda parte assio natrationes,quod no potest esse idaea boni. In tertia ponit quandam dubitatiouem,& soluit. In quarta postquam extermina
58쪽
uit idaeas, ostendit quod dato quod sint idaeae,non est opus quaerere de illis. In prima igitur parte dicit Philosophus,
quod omissis reliquis opinionibus de 1ummo bono torta se melius est considerare de uniuersali bono, id est,de communi bono,& communi idaea boni quam Plato dixit esse summum bonum, &causam cur alia bona quae sunt hic sint bona .Fortasse,quia haec quaestio non videtur pertinere ad moralem: sed magis ad primum philosophum,& metaphysicum, tamen pauca dicere, & ostendere quomodo non sis idaea boni sumimum bonu, quod hic quaeritur,& intenditur, non videtur alienum a proposito & ab Philosopho morali. Pluribus in locis suis in libris Aristoteles irruit contra idaeas Platonis,& nunquam se excusat nisi tu hoc libro moralium.
Ratio est quia cum ipse det praecepta de moribus,ne videatur agere contra bonos mores impugnado amicum,& praeceptorem suum Platonem,cum quadam honestate hic se excusat. Γ v I igitur.J Haec est secunda pars in qua aggreditur Platonis opinionem,ostendendo talem coclusionein, quod non est una communis idaea omnibus bonis,ut putauit Plato,& probat quatuor rationibus. Prima. Vbicunque vel
in quibus est prius & posterius non est communis idaea & forma. At in bonis est prius & posterius: ergo in bonis non est communis idaea. Maior concessa est a Platonicis, quia no ponebant idaeas in his in quibus esset prius atque posterius, Mideo numerorum non ponebant idaeam.Minor probatur a Philosopho,scilicet quod in bonis est prius&posterius. Nasubstantia est bonum,qualitas est bonum: relatio similiter,&alia quae sunt in aliis variis praedicamentis in quibus est bonum. Verum cum ista habeant ordinem, prius est substantia quina relatio,cum relatio sit respectu substatiae, ut est virgultum respectu arboris, & ut est accidens respectu subiecti sui. prius enim est arbos quam virgultum,& subiectum quam accidens,& substantia quam quantitas, vel qualitas vel relatio, vel aliud accidens. Ut prius est homo qui est substantia animata sensitiva, quam sit tantus, veluti trium cubitorum: vel talis,veluti albus:& ad aliquid ,veluti pater . per prius igitur est nomo prioritate naturae, posterius vero haec sibi accidunt : ut sit tantus vel talis,& similia: erso cum bonum non sit quoddam commune aeque in omnibus praedicamentis
59쪽
non erit quaedam communis idaea bonis omnibus quemad modum innumeris. Nam cum variae sint species numerorum, veluti dualitas, trinitas :& altera sit prior alter o ponebat Plato quandam idaeam communem omnibus.ΕΟ-dem pacto cum variae sint species bonorum, & in bonis sit prius &posterius,non debet poni una communis idaea omnibus, dicit Philosoplius. PRAETEREA eum bonum. JSecunda ratio. Ens dicitur de omnibus praedicamentis, similiter & bonum ,& alia est boni ratio cum est in praedi camento substantiae,& alia ratio cum est in praedicamento qualitatis, &sic de caeteris. Fit igitur talis argumentatio. Ea quae sunt in diaersis praedicamentis non dicuntur secun
dum unam rationem: nec est eorum una coimmunis idaea. At
bonum,loquendo de bonis quae sunt hic, est in diuersis praeis
dicantenris:ergo boni non in una ratio,&vna communis idaea.Maior concederetur a Platonicis, &semper asteri maiores hic veluti concessas a Platonicis. Minorem ipse pro bat,scilicet quod bona sunt in diuersis praedicamentis . nam mens quae est de numero bonorum,est in praedicamelo sub stantiae, ut ait: virtus in praedicamelo qualitatis: moderatum in praedicamento quantitatis,& utile in praedicamento relationis. Vtile enim resertur ad aliud c occasio quoque, id est opportunitas temporis ponitur in praedicamento quando, sicut tempus quod est mensura motus ponitur in quando,&congrua conuersatio ponitur in praedicamento ubi: &alla huiusmodi bona,quae varia sunt, & in diuersis praedicamentis collocata. Nam ut praedicamenta sunt maxime distincta inter se sic& res quae in ipsis praediicam evadunt.Sequitur igitur conclusio,quod no est unum&uniuersale bonum coniune omnibus bonismam si ita esset,non in omnibus praedicamentis. sed i mo tantum diceretur ,&eilat ut ostendimus Notandum quod ens & bonum conuertuntur. Sed bonum. sumitur bifariam. Primo modo ut est passio entis,& siccon uertitur cum eo: alio modo ut est bonum moris, & hoc non lconuertitur cum ente, nam omne bonum moris est ens,non
autem econtra. Si igitur Plato dicit esse unam communemidaeam boni, oportet ut dicat bonum commune quod con
uertitur cu ente.&sic accipit hic Philosophus illud bonum
commune quod conuertitur cum ente: &ex eo arguit cotra
60쪽
Platonem.Notandum auod Deus proprie non est in praedicamento,cu ipse sit qui pcoducat ipsam substatiam, & omnis substantia coponatur aut ex materia dc forma ,aut ex potentia&qctu i Deus aute non est copositus,sed accipitur hic im proprie,scilicet pro substantia separata:vel pro corpore coelesti,quae dicuntur animata a philosophis . tamen secundum Scotti,&forte etiam secundu Platonem est quaeda substantia transcedens quae praedicatur de Deo,& de substantia praedi camentali,& sic faciunt decem praedicamenta transcendetia,& sic qualitas praedicatur de infinitate Dei, & qualitas de bo
,7 no,&c. PRAETEREA cum eoru. JTertia ratio .Quorum non est una & eadem scientia, non est una coiutinis idaea: sed bonor u non est una,& eadem scientiarergo bonorii non est una comunis idaea. Maior concederetur a Platone. Nam Pla to dixit ut sunt id ita esse scientia nostram Mit mr A claratur a Philosopho. nam eoru quae sunt in uno praedicamelo non est eade scientia: multo minus erit una scietia eorum bonorum quae sunt in diuersis praedicamelis.Sed tempus quodcunq; collocatur in uno praedicamelo,& tamen teporis non est una scientia atq; eade. Nam teporis bellici est una scientia ruae dicitur ars militaris.Teporis aegritudinis est scietia in icinae,quae obseruat tepus,scilicet principiti,augmentu, statum & decrementum. Similiter moderationis in cibo est ars mededi qua obseruatur tempus debitu alimento,& superius exemplum de medicina pertinet ad recuporanda sanitatem hoc ad conseruanda ean3em Est etiam alia obseruantia tempolis,quae pertinet ad gymnastica, id est ad artem exercendi corporis in ipsis ludis gymnasticis. Notadum quod unius, M. eiusdem boni quod est in uno praedicamento, ostendit Phil losophus plures esse scientias. Nam tempus est bonum,& d ς ipso considerant variae scientiae: ut in bello tempus bonia,&idoneum,& opportunitalcm cosiderat ars militaris:& tem pus bonum in aegritudine modicina.& sic de alijsaliae faciliatates : ita ut cum alia sit atque alia scientia talis boni, erit alia atque alia ratio,&non communis ratio neque idaea litii us boni quod est in uno praedicamelo, multo minus boni quod est in omnibus praedicamensis. O n v BIT A v ERI Τ aure quita piam. J Haec est quarta ratio qua ostendit non esse pone lamcnmmunem idaeam ex eo, quia esset superflua. Dicit igitur quod