장음표시 사용
291쪽
demonstrationem quandam anteriorem S. 193 in aliam formam transfudimus.
Per hane propositionem patet, quomodo fieri possit, ut aversatio continuo sortior evadat , si 1, pius iteretur , Occasione eandem rem aversandi saepius oblata . Patet etiam , qu usque in potestate nostra positum sit ut Melsationem fortiorem efficiamus .
S. I97 Si voluptates complures cum re quadam antea perceptae ideam boni ingredissetur ; bonum maius videtur, quam ipso sensuum judicio deprehenditu niam voluptates complures cum re quadam antea perceptae idem boni ingrediuntur perhpotb. ponamus evidentiae gratia, ideam boni ingredi v luptates A, B, C&D, ac mixtam L constituere. Quoniam itaque voluptates A, B, C, D simul unam constituunt voluptatem L, singulae erunt
quasi partes hujus S I I Ontol. 2. Voluptas igitur sola A minor est volu
ptate L S. 3 3 7 Ontol. . Quamobrem cum voluptates olim cum re perce stae non omni tempore ex eadem, vel cum eadem percipiantur, quod pene patet; si in dato casu ex re data tantummodo percipiatur voluptas A , minor utique percipitur, quam quae percipienda in id ea boni repraesent setur Quam vi S ergo ex voluptate percipienda aestimetur bonum, adeoque sensuum judicio stetur ; bonum tamen majus apparere debet , quam postea
deprehenditur, ubi voluptates complures cum re quadam antea perceptae ideam ejus ingrediuntur ἀIdem etiam confirmatur a posteriori. Ponamus enim A denotare voluptatem ex sapore vini perceptam, B vero voluptatem ex praesentia amici , C voluptatem ex discursu praesentium, D deniquo voluptatem ex rino v ta plurium amicorum absentium memoria perceptam Dum igitur vinum hausisti, plurima voluptate perfusus fuit animus Experieris autem, quod in tali casu haustus vini majus bonum judicetur, quam postea deprehenditur, si vel solus, vel etiam cum alus vinum postea hauseris.
Notiones boni magis nobis imponunt, quoedissicilius successu temporis deteguntur rationes voluptatis accidentales , quae non semper dc ubique adsunt
malum majus videtur, quam ipso sensuam iudicio deprehenditur. Eodem modo ostenditur, quo proposit io praecedens, modo voluptatibus taedia, & bono malum substi tuas. Idem quoque confirmatur a posteriori Si quis enim saepius ex suo de aliis judicio taedia , eaque subinde satis grandia percepit; ei de aliis judicare praesentibus aliis majus malum videbitur, quam alteri, qui nunquam adhuc taedii quidpiam ex eo percepit, quod de aliis libere animi sententiam dixerit. Quodsi quis ad casus quoscunque sibi obvios attentionem suam dirigere adsueverit, animumque suum ad eos reflectere noverit ἱ is plurima deprehendet exempla, quibus propositionis praesentis veritatem
292쪽
De Appetitu sensitivo S Auersatione sensitiva. 179
Quod paulo ante imi. s. yy de fallacia notionum boni diximus, ea etiam ad tae. dium applicanda. Ceterum utilis imum est fallacias in utroque casu detegere, quod magnitudo appetitus atque aversationis inde pendeat. omnis autem philosophiae moralis sco. pus in eo consistit, ut directionem appetitus in potestatem nostram redigamus , ne facile amus id, cuius nos postea Poeniteat.
Appetitus sensitivus ct aversatio sensitiva habet gradus. Quoniam enim appetitus sensitivus & aversatio sensitiva facultates animae sunt g 18 ,
adeoque determinationes cLI II. I 2 2 Ontol. , quae sine alio assumto, scilicet per dcfinitionem intrinseca continentem I. rue Log. 2, intelligi possunt I s8o .s 8a ; qualitates animae sunt cf. 32 Ontol. . Quare cum apis petitus unus altero S.I 9s , atque aversatio una altera sortior sit c .s ροὶ, adeoque salva definitione communi vel tempore diverso in eodem subjecti , vel tempore eodem in diversis subjectis differat; tam appetitus sensitivus, quam aversatio sensitiva gradus habet I. 7 6 Onrol. 2.
Hinc appetitus & aversatio aestimationem recipit, etsi mensura nondum sit reperta . Nobis hie suilicit nosse, quod dentur gradus non minus in appetitu sensitivo, quam iaaversatione sensitiva : id quod utile est ad naturam affectuum intelligendam .
Gradus appetitus sensitivi ac aversationis sensitivae in eodem subiecto mutanetur, si iudicia de bono ct mali mutantur. Quoniam enim appetitus sensitivus & aversatio sensitiva gradus habent c s.f99 ἱ unus appetitus altero &tina avcrsatio altera major est S. 73 I Onto in , adeoque gradus Oriuntur ex magnitudine, qua bonum S.I9I , vel malum nobis repraesentamus permultitudinem & magnitudinem voluptatum ac laesiorum ex re, vel eum cadem perceptorum S. 396 . Enimvero Voluptas, quae ex bono apparente percipitur, vel etiam ex vero, quatenus pro apparente perperam habetur, mutabilis S. 16 θ: similiterque taedium , quod ex malo apparente, Vel etiam ex vero, quatenus pro apparente habetur , percipitur, mutabile cI. 37I . Quamobrem cum mutatis voluptatibus ac t iis bonum non amplius tantum appareat , quantum videbatur antea S. 5979, nec malum quoque tantum videatur, quantum antea videbatur fr.3 9 8 ; nec tantus quoque appetitus est, quantus antea fuerat, nec tanta aversatio , quantam antea experiebamur, vi eorum, quae demonstrata sunt. Mutato
igitur judicio de magnitudine boni vel mali, mutantur quoque gradus appetitus sensitivi, ac aversationis sensitivae. Idcm confirmatura posteriori. Videmus enim homines, qui objectum aliquod vehemcnter appetunt, postea in idem vix ferri. Quaesiti respondent, se nunc non amplius pro tanto bono habere, quantum ipsis antea videbatur. Atque adeo clari me patet, mutato judicio de magnitudine boni mutari quoque gradum appetitus, quem adeo imminui poste experimur, ut pro nullo prorsus haberi debeat. Simile quid contingit in aversatione, quam continuo minui posse, ut tandcm prorsus evanescat, nemo non novit, qui ad ea attendere adsuevit, quae quotidiana sunt.
293쪽
- , Propositio praesens maximi momenti est in praxi mora ii, quemadmodum suo tempore constabit.
S. 6OI. Si quod antea videbatur bonum, nunc malum babeatur; appellam mutaris in auersationem: si vero quod antea malum videbatur, nunc bonum habeatur ;a Vatio mutatur in appetitum . Quoniam enim initio objectum nobis videis
batur bonum per Θpotb. ipsum appetebamus F. 389 . Enimvero quoniam mutata sententia idem nunc a nobis judicatur millum per poth. ipsum ave samur g. syo . Quamobrem si nunc malum habeatur, quod antea bonum videbatur; appetitus in aversationem mutatur. Similiter quoniam in altero casu objectum propositum initio nobis videbatur malum per poth. idem a versabamur A. 59o . Enimvero quoniam mutata sententia idem nunc a nobis bonum judicatur, quod antea malum habebatur; aversatio in appetitum mutatur .
Proposito praesens non minus maximi momenti est in praxi morali, ac praecedens . Ceterum notandum est, propositionem praesentem ita explicandam esse, ut appetitus Scaversatio denotent facultates animae , ne a significatu Vocabulorum fixo recedere videamur. Nimirum appetitus dicitur mutari in aversationem , quando loco facultatis appetendi sese exerit facultas aversandi , ita ut nunc aversemur , quod antea appetebamus. Et idem intelia Iigendum est de casu opposito . Propositionem autem, claus irequens usus est, breviter enuntiari consultum fuit: quo in casu etiam Mathematici compendia loquendi amant. Exemplo est theorema Pythagoricum, quod ita efferri solet: 'palhenusa potest tale .
Si voluptas apparens is taedium malatur, appetitus in aversationem degen rat: s vero taedium apparens in voluptatem abit, aversatio in appetitum det nerat , quando scilicet in notione boni o mali confusa acqιiescimus. Etenim si ex re quadam voluptatem percipimus & in notione boni confusa acquiescimus, eam appetimus S. 9I : si vero ex eadem taedium percipimus, camaversamur, posita eadem conditione I.I92 . Qtiodsi ergo voluptas a p. parens in taedium mutatur; quod antea appetebamus, nunc aversamur , adeoque appetitus in aversationem dogenerat, quamdiu in notione boni ac mali confusa acquiescimus. Quodsi vcro taedium apparens in voluptatem mutatur; quod antea aversabanulr, nunc appztimus, adeoque aversatio in appetitum degenerat, quando in notione boni ac mali confusa acquiescimus.
Idem patet a posteriori. Qui ex sapore vini voluptatem percipit & inn Ilione boni confusa acquiescit, ipsum ob saporem appriit. Quod si inc-briatus postero die dolorem capitis & languor m artuum nauscamque ventriculi sentit; illud aversatur. Quod igitur antea appetebat ob voluptatem inde perceptam, id nunc aversatur ob taedium , quod in locum voluptatis succedit. Similiter si quis initio tardium percipit ex studio gco mctrico , idem aversatur. Enimvero ubi aliquos ficit progrcssus, i: t vim clemotast ra-uionum percipiens voluptatem ex codem percipiat, idcin appetit. Quod Disiti co by Corale
294쪽
adeo antea aversabatur ob taedium, idem nune appetit ob voluptatem . quae in locum illius luccessit.
Quociam plerique homines in notione boni ae mali consula acquiescunt; principii praesentis inultus usus est in praxi morali, tum etiam in mutabilitaete appetitus hominum dijudicanda a
AFfectus sunt actus animae, quibus quid vehementer appetit, vel Affectus
aversatur, vel sunt actus vehementiores appetitus sensitivi & aver- demisio. sationis sensitivae.
Appetitus ac aversationis actus gradu differre ostendimus . 3ννὶ, atque hine constat, rem definitam esse possibilem . Quodsi ergo definitionem praesentem pro nominali accipis, non est quod contra eam objicias. Enimvero quoniam vocabulum ex usu loquendi iam sortitum est fignificatum quendam , non temere immutandum F. 14 Disci praeiam. definitionem nostram ab usu loquendi non abhorrere demonstrandum.
Definitio affectuum usui loquendi conformis. Patet id per exempla eunti . An sit Ponamus virum, qui rerum naturalium cognitione delectatur , incidere Uui to- in librum experimentis & observationibus refertum. Quoniam sibi repraeis qης σε sentat idea quadam confusa voluptatem insignem ex ejus lectione percipien- ρ'7ρ' dam, eum vehementer appetit S. 393 . Enimvero dum hic appetitus visu periorum in eodem sese exerit, affectum gaudii ac desiderii eidem tribuimus. Imo si ipsemet statum mentis suae exprimere debet; se gaudio cia ferri, quod librum hunc nactus fuerit, & impatiente des derio lectionis ejusdem teneri affirmat. Similiter si quis virtutis amans videt hominem vitiis deditum; cum adeo aversatur, ut nudo conspectu ejusdem offendatur. Omnes affirmant, quod eum odio persequatur ingente, & ipsemet statum mentis internum significaturus ait se eum tantopere odisse, ut intueri non possit. In confesso est penes omnes, gaudium, desiderium & odium es Ie in numero affectuum. Quoniam itaque hos affectus animae tribuimus ob appetitus, vel aversationis actum vehementiorem ; per affectum nisi istiusmodi actum incommuni sermone indigitare solemus. Quamobrem cum drfinitio nostra nomen assed uum tribuat actibus animae, quibus quid vehementer appetimus, vel aversamur c as. 6o 3 I eadem quoque usui I quendi conformis c g. t 39 LM. γ.
Idem ex speciali affectuum expositione elarius elucescet. Quot enim sunt affectuum species, tot dari possunt exempla, quae tanto apertius loquuntur , quod iisdem confirmari debet, quanto clarsores sunt affectuum notiones speciales. Experimenti etiam loco esse potest , si ea, quae ex notione affectus a priori deducuntur , cum observationibus conteran-
295쪽
281 Pars II. Sect. I. Cap. III.
tur. Quod si enim cum notionibus communibus consentiant, ipsi quoque affectus in genere notio cum iisdem consentire debet.
S. 6Os.AθRelis, Assectus ex confusa boni ct mo repraesentatione oriuntur. Sunt enim actus de vehementiores appetitus sensitivi & aversationis sensitivae S. 6oa . Sed oriantur. appetitus sensitivus oritur ex idea boni confusa car. 38o , aversatio autem sensitiva ex idea mali confusa as. 582 . Ergo etiam assectus ex confusa boni & mali idea, seu repraesentatione ejusdem oritur 648 . Idem confirmatur a posteriori. Pertinent huc exempla , quibus propositionem praecedentein confirmavimus. Quando enim confuse nobis repraesentamus aliquid tanquam bonum , vel malum illud bonum judicamus , ex quo Voluptatem percipimus; malum vero, unde taedium percipimus
Propositionis praesentis veritas per induc fonem singularum specierum magis confirma-hitur, si quas eandem admittere noluerit, nili proprio experimento edoctus.
ptos sint species Me rius . Affectus
Quoniam per voluptatem, quam ex re quadam percipimus , nobis eam confuse repraesentamus tanquam bonam S. so I , & per taedium , quod ex eadem percipimus, tanquam malam S. 732, affectus autem ex confusa boni & mali repraesentatione oriuntur c9.6os Iose ius, tanquam appetitus & aversationes vehementiores S. 6o3 γ, cum insigni voluptatis , I taedii gradu conjungunt r.
Species affectuum singulae corollarium hoc a posteriori confirmant, prout i ad inserius dicenda attendenti palam fiet.
I. 6O7. Quoniam in omni affectu insignis quidam voluptatis, vel taedii gradus adest S. 6o62; Voluptas ac raedium perperam pro assectuum speciebus habentur. Dici potius paterat, affectus esse voluptatem ac taedium diversimode modificata Et si et in voluptate ac taedio perfundi possis, etiamsi nullo affectu ciearis I non tamen ideo pro specie quadam affectuum voluptatem ac taedium in genere spectata ha here licet: id quod iacile ex notione generum S lpecierum intest igitur s. a a & seqq. omοι. J.
I. 6o8. Affectus jucundi sunt, qui in appetendo consistunt, seu cum magno voluptatis gradu conjunguntur.
Haee duo sit,i invicem aequi pollere ex antea demonstratis liquet, ut adeo non demum opus sit demonstrari, quod posito uno ponatur etiam alterum.
Alfectus molesti sunt, qui in a versando consistunt, seu cum insgni taedii gradu conjunguntur.
Haec denuo sibi invicem aequipollere denuo ex antea demonstratis abunde liquet, ut unum ex altero demonstrari opus non sit.
Asb Artis mixti sunt. qui ex jucundis & molestis constant, seu ir, quibus
voluptas ac taedium invicem permiscentur.
Daii allectus mixtos ex speciali pertractatione constabit.
296쪽
Quando anima affectibus commovetur, sanguis ae sidum nervemn in corpore matu extraordinario agitatur. Res secti a posteriori probatur. Nemo dubitat iram in numerum affectuum reserri debere. Jam vero si quis ad iram concitatur, facies rubet, sudor in capite praesertim erumpit, Vultus ac gestus mutantur, quamvis non in singulis eodem prorsus modo . Sunt qui cum impetu celeri verba injuriosa protrudunt lunt qui dentes incisorios fortiter comprimunt, quasi adesset quod mordere deberent &truculenta facie praesentem intuentur, quasi oculos instar telorum in eum vibraturi. Sunt qui pedibus equorum instar calcitrant & manus perinde agitant, ac si maximo impetu quid a se protrudere conarentur. Sunt, ut alia taceamus, qui res quascunque primum obvias maximo impetu projiciunt; sunt qui manus fortiter comprimunt. Rubor faciei cum a sanguine sit, hunc vi eorporis magno impetu versus extremas corporis partes propelli colligitur. Calor, qui sudorem promovet , cum a celeritate motus pendeat, quo sanguis in arteriis ac venis fertur; inde denuo colligitur sanguinem vi maxima cordis per arterias propelli. Idem manifeste loquitur pulsus arteriarum, ex quo tactui obvium est, sanguinem maximo impetu adversus tunicas arteriarum propelli quasi easdem perso raturum. Atque ita patet, mutari tam celeritatem , quam directionem sanguinis, dum quis ira excandescit, consequenter eundem motu extraordinario cieri . Mutatio vultus & gestuum fiunt mediante musculorum motu: musculi non moventur sine motu fluidi nervet. Ex mutatione adeo vultus& gestuum colligitur extraordinarius fluidi nervet, aut si mavis , spirituum animalium motus, quando ira excandescit animus. Idem eodem modo patet in terrore. Si quis enim in terrorem conlicitur, facies tota pallet, manus frigent, cor palpitat. Manus & pedes saepius immoti in eodem situ detinentur, quem tenent, ubi terrore corripitur animus. Similiter oculi
immoti haerent. Sunt qui aperto ore silent: lunt alii qui suspiria trabunt. Sunt qui instar statuae immoti perstant: sunt qui prae languore humi prosternuntur, & ita porro. Quoniam pallor faciei inde est, quod sanguis ex
partibus corporis extremis versus interiora recedit; cor palpitat, quod nimia sanguinis copia affluit, cui propellendae vis ejus vix sufficit: ex utro que colligitur, sanguinem motu extraordinario ferri per venas atque arterias, dum in terrorem conjicimur. Ex mutatione autem vultus atque gestuum eodem prorsus, quo ante, modo intelligitur, fluidum quoque ner-veum motu extraordinario moveri. Quod si cui exempla modo allata non
sufficiant: is ad alia in quacunque affectuum specie attendat velim. Ubi vis enim deprehendet indicia manifesta motuum extraordinariorum tum sanguinis, tum fluidi nervet.
Merentur sane haec phaenomena. quae accuratius observentur, ni tandem obtineatur theoria vultus ac gestuum in singulis affectuum speciebus. Etsi enim per ea. quae mado
297쪽
commemoravimus, in diversis subjectis haec non prorsus eadem sint; principia tamen reis neralia singulis insunt, quae decenter inde abstracia constituunt notiones thcorsae condendae inser entes. Neque vero haec illeotia sterilis ac inutilis censeri debet: in philosophia enim morali insignis eluide inclucelcet utilitas, praesert=m in in cimationibus hominum naturalibus ac moribus consectandis, nec non in certis Physiognomiae fundamentis coastit uendis . Quoniam iam in Psychologia versamur, nobis Potissimum res est cum affect ibus, quatenus in anima sunt eidemque mutationem inducunt. Quatenus enim iidem corporis statum alterant, ad Plivsicam 1 pectant, ubi in rationes eorum inquirimus, quae corpori ac cidunt. Quamobrem sepositis iis, quae ad corpus spectant, affectuum diuerentias in ima scrutari lubet.
Voti pla- Si bonum majtis nobis videtur, major quoque inde percipitur voluptas: ct i mrμ eontra s qua me re majον percipitur voluptas, majus bonum videtur. Quod sid bis, b enim malu S bonum nobα Videatur, majoris cujusdam perfectionis hi. conscii nobis esse videmur cf. AP, consequenter majorem quoque volup-busnam talem inde percipimus 9. 3I6λ. propor- Ponamus nos majorem ex re data voluptatem percipere, quam ex re Προ te quadam alia: majoris utique perfectionis nobis conscii esse videmur S. 3 a I9 , consequenter majus bolaum videtur re altera si. 53 4 .
Propositione hac habemus opus in mox sequentibus, adeoque praemittenda fuit. Ce terum ex demonstratione eritidem clarius patet, cur sensuum iudicio stantes seu in confuisss notionibus acquiescentes, bonum iudicemus illud , ex quo voluptatem percipimus, uemadmodum antea suppoluimus tanquam experientia comprobatum: ut ut notio tallaxi, quod voluptas etiam percipiatur ex eo, quod bonum tantummodo apparet, non Uer
Dedit Si malum malu' nobis Oidetur, majus quoque inde percipitur taedium: oegrq contra si qua ex re majus percipitur tardum, malum majus videtur. Etenim si
is pqq' majus malum nobis videtur, majoris cujusdam imperfectionis nobis σὰRori conscii esse videmur I. 56I , consequenter majus quoque t tum inde percipimus II 2G. Contra si ex re quadam majus taedium percipitur, majoris impers et ionis nobis conscii esse videmur S.I 2I , adeoque malum majus appa ret I. 6 .
Hac quoque propositione in sequentibus instar principii demonstrandi utemur, a de
que ipsa quoque hic praemittenda tuit is Ceterum ex elus et ram demonstratione elucet, cur sensuum iudicio stantes, adeoque m notionibus confusis acquiescentes malum udicemus illud, ex quo taedium percipimus, quemadmodum anteλ supposuimus tanquam experientia comprobatum.
Voluptatum insigne praedominium est id, quod Gaudiam dicimus .
Nomina affectuum cum vim significandi habeant ex eommuni usu loquendi, id omniano agendum est, ut definitiones nominales, etsi alias arbitrariae, eidem aceommodentur. Quamobrem nostrum quoque est ostendere, quod significatui, quem eadem ex communi usu loquendi habent, conformes sunt. Quoniam vero id fieri nequit, nisi praemissis principiis demonstrandi; ideo demonstratio deficiitionibus neque adiungi, neque immediate subiici potest. Exemplum gaudii est, siquis monetarum rariorum fuerit amans, eidemque , dum caput dolet. quaedam offertur, quam diu frustra quaesivit, atque tum tanta persunditur vO:uptate, ut doloris capitis non amplius sibi conici tu sit. Tum enim gaudere dici Lur, quod nactus suerit nummum tantopere exoptatum. I. 6I1. proporri
298쪽
g. 6 II. Quoniam voluptas prae dominatur, si tanta fuerit, ut taedium, si quod suomo. adfuerit, non appercipiatur s. 29 Si gaudemus, tanta voluptate per. G πη- fundi nur , ut taedium , si quod adfuerit, non appercipiamus sS6i . G m .
Atque hine intelligitur aci definitionem gaudii illustrandam apprime quadrare exemplum , quod modo nos. F. 61εὶ in medium adduximus. Quoniam enim tantam supposuimus voluptatem, ut dolor capitis non appercipi Atur, qui antea tam molestus erat I voluptatem prae dominari suppotuimus.
S. 616. Si quod nobis datur, vel quod habemus, tanquam insigne bonum idea coπ Quemb. D a nobis repraesentamus ; gaudium in nobis oritur, ct magnitudo ejus magnisu- 'do risu dini boni, quae nobis videtur, respondet. Si enim quod nobis datur , vel deamur. quod habemus, tanquam insigne bonum nobis repraesentamus; voluptatem quoque ex eo percipimus S.I S. I99, quamdiu repraesentatio confusas S. 3 36 , eamque tanto majorem, quanto majus nobis videtur bonum S. 6 Ia . Quamobrem cum voluptas ingens superet taedium minus,
quod forsan tum simul percipitur, seu percipi posset; taedium istiusmodi, si quod adest, non percipitur, aut, si quod adesset, non perciperetur S. s18. . Quare cum voluptas tum prae dominetur s. sas , gaudium oritur S. 6I , cumque voluptatis magnitudo magnitudini boni, quae videtur, respondeat per demonstrata; magnitudo gaudii magnitudini boni, quod nobis videtur, respondet. Idem confirmatur a posteriori. Si quis librum quendam, in quem incidit, judicat esse bonum, propterea quod sibi repraesentat fructus ex lectione ejusdem percipiendos , de quibus olim distincte cogitavit , idea quadam confusa; gaudio perfunditur. Quod si plures gaudeant hac eadem de causa; unius tamen gaudium majus esse gaudio alterius , ex vultu, gestu, voce ac Verbis colliges . Quodsi in disterentiam inquisiveris, illum, qui majore gaudio estertur, respondentem audies, se diu multumque istiusmodi librum quaesivisse, cujus jam compos fiat, manifesto indicio in gaudium praesens multos influere status praeteritos. Percipies praeterea eundem, qui tantopere gaudet, ingens pretium statuere fructibus ex lectione libri percipiendis: id quod his vel geminis verbis exprimit, librum hunc sibi esse dono vel mille aureorum cariorem; se mille thaleris, quam libro isto carere malle. Alterius vero responsiones, cuius gaudium tantum non deprehenditur, ab hisce dissident. Istae erunt, ex quibus colligi nequit tot status praeteritos in praesentem statum gaudii influere, nec tantum colligi potest aflectionis pretium.
Quoniam gaudium tinum quantum a gradu voluptatis pendet, quae percipitur I.6 4 , hinc vero porro praedominii quantitas aestimanda i g. sag j I ignorata Psychinnetria, in qua ea , quae animae insunt, ad mensuram revocantur, Impossibile est ut demonstratio talium, quae quantitatem involvunt, fit omnibus suis numeris alabluta.
299쪽
α86 Pars II. Sect. I. Cap. III.
S. 6IT. Couυeris Si gaudium in nobis oritur, propterea quod quid nobis datur . vel quod qui fio pro- habemum, ipsum nobis repraesentamus tanquam value bonum, oe quis uto magis post 'is gaudemus, tanto mallus bonum nobis ex iuratur. Etenim si gaudium in nobis p oritur, voluptas insigniter praedominatur S. 6I49 , adeoque tanta est,
ut taedium, si quod adfuerit, non appercipiatur S. y29 7. Quoniam itaque insignis cujusdam perfectionis tunc nobis conscii sumus S. si G, gaudium vero oritur ideo, quod quid nobis datur, vel quod qu d habemuς per Θpotb id ipsum quod nobis datur, vel quod habemus, tanquam vald
bonum nobis repraesentare debemus S. 3 . Enimvero quanto magis gaudemus, tanto major esse debet voluptax praedominans I. 6i adeoque tanto majoris perfectionis conscii nobis videmur sus. 3 I 6 , consequenter bonum tanto videtur majus, quod gaudii causa nobis est S. y sq. .
Quae ad confirmandam propositionem praecedentem a posteriori in medium adductae fuere, ea etiam propositionem praetentem confirmant.
6- 618. Db his Definitio goodii, quoae sit prae dominiam insigne voltiptatum, o communῶs isti tistii loquendi conformis. In confesso est apud omnes, nos gaudere de bono prae-m m usui sente: unde Cartesias in Tractatu de Palsionibus animae pari. 2.2rt. 6I , conloqueri sideratio, inquit, praesentis boni excitat in nobis gaudium, cum bonum 'Vsq nobis proponitur ceu ad nos spectans Constat ex demonstratis idem sequi ex notione, quod gaudium in prae dominio voluptatum in s gni consistat S. 6 i5.6I7 . Quamobrem definitio haec communi usui loquendi consormis. Et si autem Cartestis affirmare videatur, omne bonum ad nos spectans excitare gaudium, nec vulgo aliud dicatur; experientiae tamen repugnat. Quamvis igitur nos addiderimus determinationes duas necessarias, scilicet quod idea boni confusa esse debeat,& quod bonum eximium judicari debeat ἔ.non tamen ideo recedimus ab usu loquendi. Sane qui has de terminationes tacent; non ideo easdem negant, vel in dubium vocant. Et, si vel maxime easdem negarent, vel in dubium revocarent; id tantummodo desectum attentionis vel acuminis argueret: tantum abest ut quid a praedominio voluptatum insigni di versum gaudii nomine indigitent. Imo non desunt, qui determinationis unius, scilicet quod boni idca confusa sit, disertam men tionem iniiciunt, quam vis alio nomine. Ita Ioan Baptista δε Hismet in Philosophia morali Tracti. disp. a. quaest. 3.arti c. I. Philosvcl.& novae Tom. a. p. m. 14s, de affectibus in genere monet, quod circa bonum , aut malum sensibile versentur. Unde patet, quod ipsus quoque judicio bonum sensibile gaudium excitare debeat. Jam vero bonum dicitur sensibile, quatenus consula ejus nobis est idea nostra phrasi . Quamobrem laudatus auctor agnoscit , boni id eam confusam esse debere , siquidem gaudium ex ea oriri debet.
300쪽
Nodum hune probandi eonformitatem definitionis nominalis cum usu loquendi saei lecapiet , qui in demonstrando fuerit versatus. Facilius adhuc capiet, qui praeterea noverit, quae de determinato demonstravimus in Ontologia. Praeterea probe notandum est , quod laactenus auctores perinde ae vulgus pauciora saepius dicant, quam in ideis i plorum continet r. Et nolira sane philosophia huic deiectui medetur.
Praedominium taedii insigne est id , quod Trinitia appellatur.
Tristitia gaudio opponitur: unde ex definitione gaudii intelligitur, quomodo ea definiri debeat. Quoniam itaque gaudium definitur per praedominium infigne voluptatum fg. 614 , voluptati autem taedium opponitur in eo fignificatu, quo nos vocabulo isto uti. in ut i nu. g. si δὶ ἔ trii titia utique definienda est per praedominium taedii insigne. S. 62 .
Si tristes sumus, tanto taedio incitur animus, ut voluptatem, s qua adsit , non appercipiamus, aut, si qua adesset, non apperciperemus. Etenim si tristes sumus, taedium praedominatur S. 6 I9 . Tantum igitur est , ut voluptas, si qua adfuerit, non appercipiatur, aut, siqua adesset, non ap- perciperetur g. 5299. Idem etiam confirmatur a posteriori. Ponamus nobis nuntiari mortem amici carissimi: nemo non novit, quod tunc tristitia afficiatur animus . Ponamus nobis offerri cibum, quem nunquam sine voluptate comedimus: nemo non novit, nos nullius voluptatis nobis en conscios, dum eundem capimus. Ecquis enim est qui nesciat nos in isto animi statu affirmare, quod cibus jam nobis non sapiat y Imo recordati istiusmodi statuum haud raro in haec verba erumpimus; nos nec voluptatem percepturos ex illo cibo, quo alias valde delectamur, quando tristitiae gradum significare vo-Iuerimus. Atque hinc vulgo obtinet, ut gradum tristitiae, quo quis affligitur , indicaturi enarremus quod ex hac, vel ista re voluptatem nullam perceperit, etsi eadem alias valde delectetur.
In vernaculo sermone , qui verbis ac phrasibus abundat ad res quasvis apte exprimendas, multo clarius singula patent non modo in omni affectuum doctrina; verum per universam philolophia in , praesertim pra Ricam. vix enim occurrit aliquis mentis status , cui ind gitando non destinetur peculiat is quaedam loquendi formula ι qua vulgus saepius rectius utitur eruditis, quorum de pli rasiologia praeludicra verba a rebus separant, Veritatesgnificatus neglecta.
. 62 I. Si quod nobis praesens est, tanquam malum ingens idea confuse nobis repra sentamus; tristitia in nobis oritur, ct magnitudo ejus magnitudini mari, quae nobis videtvi , respondet. Si enim quid nobis repraesentamus tanquam nobis
malum , imperfectionis cujusdam nostrae nobis conscii sumus f. 16s , quamdiu scilicet idea mali confusa est sy.s 36 . Quod si ergo malum ingens videtur, ingentis cujusdam imperfectionis nobis conseii esse videmur, consequenter taedium quoque, quod oritur, ingens est S. sat ). Quamobrem , si qua adsit voluptas, quam plurimum superat, eam non appercipimus, aut, si talis adesset, eam non apperciperemus S. 528 , adeoque taedium praedominatur S. 329 . Tristitia igitur oritur cI. 6iς . Quoniam filiae