장음표시 사용
41쪽
ui Baptista - iuxta domum suam, extruena dum curaverat . ut Rubeus t i ad annum 38. idem factum paulo aliter narrans, signifieat . Verum quia etiam S. Neonis obitus tribus ante iaculis accidit , quam id aeciderit euius occisione fluvius ille Pantheus est ab Agnello memoratus , &taculis pariter sere tribus antea Sidonius Ravenna transierat , ante duo autem , ut creditur, Iornandes scripserat; idcirco ad interrogationem tuam dubitanter respondi . Nam quod alicui videri poteti huc attinere Rubel loeus et . Anno Iao3. tirbis Ravennae fluvios defodientes , atquis expuringantes , illum praesertim , qui ante ades,
qua fuerant Ioa=mis meis, ad pomum Cauis rellum , ante demum Bonhomi erat , usque ad portae Ursicinae Gottilam ; vereor , ne malint alii naee de Bede si , Uitique accipere, qui , magis magisque tot oculorum intervallo aestuariis ae stagnis quae circum erant, imminutis , iam produm essent ad Ravennam intercipiendam ; & quibusdam etiam locis , ab additis postea suburbiis, aut suburbanis aedibus seiungendam.
4. Sequitur, ut de Anemone , caeteri que amnibus , olim in ea stagna influenti-b s , sermonem habeamus . Hune vero ita proximas Litteras relIciemus .. Vale.
DE quinque suminibus , superioris Eispitiolae initio propositis , quae priscis
temporibus circa Ravennam confluebant,
primo , quod ex Pado erat , eadem Epistola , quod ad eius licuit, exposito, pr ximum est , ut de Anemone , Manto O, Roncho, & sapi verba iaciamus. 2. Anemonis Tullium meminisse libro
III. de Natura Deorum , stripsi ortelius 3 , quod ad oram quoque Lexiei Gemgraphici philippi Ferrari adscriptum
uideo r sed in Tullio non invenio . Seeum Leander 3 Anemonem affirmasset Antonino dictum ; Paulus quidem Merula 6 confirmavit , nee tamen in itinerario quod vulso Antonini vocitant ; vi in Ta-hula Itineratia Anima legitur . Plinius
monem memoravit . Sed non omnes , ut
nos , & plerique, pro Faventino ; quidam certe pro Foroliviens amne acceperunt, eo videlicet quem Montone. appellitamus, sive quod Pliniani vocabuli Anemonis v stigia sibi in ea Italica voce invenire viis deantur , quas non magis extarent in haealtera Lamone , qua Faventinum fluvium vocamus ἔ sive quod in nonnullis Tabulis veterem Italiam repraesentantibus , ut Iuquadam ortelli 8 , in aliaque a p. Beristio ς j. edita Cluverit nomine nullum ad Faventiam appimam flumen tonsoexerint ;sve tandem. quod alius alium , & Exteri praeserit m hae in re Italos sequuntur . Siclo. Harduinus io Vir caeteroquin Eruditissimus, credere potuit Coronellio sit , hie autem Mala testae Portae si χ) : quem tamen iure meritoque ob id fuisse reprehensum a Seipione Claramontio tiῖ , nihil potest magis ostendere , quam inepta , ne in manifestis defendendis erroribus necensario aceidit , Iacobi Villanti t4 responsio ad illam Clara montii reprehensionem . Hunc autem ideo manifestis erroribus a censeo , quia si id ponas ; consequatur necesse est , a Plinio amnem interis. quos ini nominat, haud minorem , Faventinum videlicet , omi stum esse . Quae una poterat animadve o recentissimo Scriptori dubita-
42쪽
tionem eximere . nihil, ut videtur, inter propositam paucorum opinionem , & eam quae plerisque communis est , statuenti. 3. Sed ut plerique Plinianum Anem nem agnoscere in Faventino fluvio non dubitant ; se eorum qui in utralibet seu-tentia sunt , alii quidem italicum nomen eiusdem fluminis esse Lamone , sine ulla ha statione censent ἔ alii vero , & praesertim ; id quod in vocabulo mireris nolim ;Externi sentiunt aliter , & Amone Omnino esse , contendunt . Quorum plerisque imposuisse credo maiorem vocis hujus , &Anemonis similitudinem'; ut L litteram non ad ipsam , sed ad italicum spectare
articulum , existimarent . Verum ea littera , quantum video, lonee aliam ob causam addita est . Scilicet sequioribus latculis regionis huius homines pro Anemone dicere coeperunt Alamonem . Constat id ex Faventinorum , & Fomliviensium Chron
eis manu exaratis . Nam in una illarum,
ad sareulum XIII. attinente , haec verba produci video a Frane. M. Salieto si fecit cificare unam alιΗd easistim ab alia pane piaminis Alamonis: in altera autem, quae ex nostris est , & ob Auctorem vulgo appellitatur Chronica Morarina , interea quae ad illud idem saeculum spectant, haec lego ; Clusa Communis Fasentiae, quae erat in fitimine Alamonis , & rursus infra, fluminis Alamouis . Vides igitur . ut ex corrupta latina secta sit ab nostrati Bus vox Lanione . Quod eum dico, non .illud nego , me in eadem Moratina Chronica mox legii se in valle amonis , & Iulium Caesarem Tondultum χὶ tradere , Io. Galeatium mimam ex Man redis Comitem Vallis Amnnis , Faventiae Vicar tim im
ventinorum monumentis pro Anemo scriptum esse per compendium , aut syncopen Amo : neque propterea in communi usu
video qui e re finitimorum elle existim tunt , ut haec Vallis primo pollus , quam
altero , nomine vocaretur , non illud ab
Anemone fluvio , sed ab Lybico, si Superis placet, Hamone repetendum esse, con
. Caeterum huius fluvii apud nos vo. Obulum siquis sorte Italis nonnullis credidit esse Amone is minime attendit,
Ferrarium 6 , Maginum Corone, lium 8 & si quis est alius eiuscemodi, sua , quod haud inficior , laude dignus;
eum tamen ne aue singulari linguae nostrae, neque peculiari hujus, huius, inquam, Italiae partis notitia, neque auctoritate , cum his qui Lamone scripserunt , esse comparandum . Princeps eli Dantes , Vir suo saeculo destissimus , & linguae nostrie in primis parens , & in hac regione versatus, cuius verius ita scriptus eii , ut suspieari non pol sis , operarum culpa articulum vo ci temere adhaesii se ς La e tia di Lamone, e di Santerno, pariterque scripta est praeelari eius In te pretis Christophori Landini expositio , Imtende Geneta , reppresso delia quale eorreii fume Lamone : ela , ove cine Santerno': nec aliter scripsit Interpres alter Alexander Uel lutellius . Quod si Geographos quaeris ; Raphaelem Volatteraranum to lege , ae Leandrum Albertum it); & vide, num . quod aliquis videtur obtrudere , Amove scripserint , an potius Lamone d quos cum Abr. Ortelius cir ,
his recentiores Exteri sequi potuissent; non seribere Anemonem vulgo nunc Armone,
Ammone, Zc Amone dici. Historici denique nostrates', & ii praesertim , quibus in his maxime standum est, Faventini Ca
patiam eum amnem appellant nomine,
43쪽
steriores , vidisse,non poterat . at Ru-um poterat , gravem sane vicinae Civitatis & totius pene Rimiliae Hillori eum. Hic autem diserte scripsit i Anemo ,
qtiem Fanimum , Lamonem , Rafanaraum , in Santernum vocant. Unus este error primum videtur in ultimo nomine, ut omnes iamdiu suspicari vel ex iis potuerunt , quae apΗd Dantem , eiusque Interpretes leel, diximus . Catera nomina sine ulla dubitatione vera sunt . alterum , uti ostendimus , in regione universa notum, duo reliqua in agro pol ssimum in quem is amnis defluit. Ravennate, primum quidem, qua si Faventinum per syncopen dicerent . tertium autem a Rafanaria , ut opinor , de-
dustum . eastello Ravennatum proximo finibus Faventinorum . quod non semel ab his captum , dc incensum, ab illis autem restitutum , & ab his denique dirutum Tondutius χ memorat saeculo X l. &XIl. id ea tellum ad Anemonem fuisse, indieat Blondus eum, traiecerat, in quit , Auemonis inda , quae meant Ras Urιa , sexto a Lagonaria γ miIliaris distantia, ab Ravenna autem decimo. Nam& Rubeus ipse Anemonem fautuam,
ait, eo loco Rafanarii nomen actistere , quieil decimum c/rciter lapidem ab urbe Ravenna remotus . Ad idem autem exemplum opinari liceti, factum esse Anemoni ultimum nomen in ea saltem parte agri Ravennatis , qua rus praeterfluebat Sant'-na dictum . Id rus in Magini Tabula '
indicatum videbis. 3. In il agna autem quae erant circa Ravennam , inlluxisse Anemonem Plinii tempore . superiore Epistola mihi videor ostendisse . Seeunda autem 6 propositum de hoe & proximis amnibus Plinii locum se illustrasse . ut eum iam liqueat , cur ipse Bedesim non inter alios , sed seorsum
memoraverit ad Ravennam et credere non
possim , te Cluverio adstipulaturum, qui eum locum censuit paullo incuriositissa Plιnio consignatum , multoque minus
causam , quam protulit iudicii sui , proba-
turum , nimirum quod Anems non ἰn maia re Hadriaticum inter Ariminum , CT R vennam , ut reliqua dia siti nuua , sed untra Ratiennam is Padum defluat. Scilicet quid fieret Plinii aetate , ex eo ex niIma bat, quod fieri videbat sua , non secus aequia A nemo no ira tempore in mare in-stu i , non desuerunt Uiti Dore qui , senescente Romano imperio , In mare Pinxerint defluentem . I ile vero etiam Blondi η temporibus nee Adriaticum mare , Nec Padum attιnsons , in eam primus delabebatur statuitim . quae supra -Auguilam
Ravennatem Fossam incipiebat e & vix denique avorum Rubei ρὶ aetate in Padum es ti adseditis . Atque ut intelligas quo ipsum loci natura serret; . vel pollea ruptis aggeribus , in eandem iterum paludem es. fluxit , unde paulo ante Rubet ipsius io tempora denuo in suum alveum , & in Padum retrahendus fuit . Quin denique natura vicit , Padoque prorsus relicto, An mo ubi paludes fuerant , illac ad mare via facta , in hoc influxit , dc adhuc influit ostio antea paulo minus , nunc autem , idque Artis opera ti , magis a Ravenna dissito ; ut si Dantes ad nos rediret , id quod ceu peculiare Montoni scripsera i ir , sibi intelligeret esse mutandum,ia ad Anemonem transferendum. 6. Eius enim tempore iam per se in mare eontendebat Montonus , quod non
perpta eum Plinius viveret , sed Bede sis nomine in stagna in nuxisse , & propius
quidem urbem Ravennam quam fluoios caeteros , proxime ante ipsum ab eodem Plinio memoratos , non hie a nobis est repetendum . Confirmanda potius ea sunt,
A magis magisque illuliranda quae de huius amnis duplici origine , & singularum nominibus. ac progrestu , & in unum alveum tum vetere , tum recentiore connu-xu , de aliisque eiuscemodi Secunda Epistola posita sunt . Quorum aliqua tametsi per se ipsa leviora videri possunt , non sunt tamen cum a Foroiuiensi ad Forolivi ensem scribantur , patriarum antiquita
44쪽
tum studiosum . igitur ve sus. quos paulo ante indicabamus, Dantis hi sunt. si Come quel fume P ha proprio camino
Rimbomba la Iura San Benedetto Deli' Alm, per eadere ad una fresa ἔ& quae sequuntur . Quibus in vers buscum quidquam quod improbarent , nec Gmeetardinus Σ , nec Bonotus 3 , nec alii , quod sciam , offenderint. haud sitis intelligo , praesertim poliquam ne quis hoc
loco se erraret olim admonuerat Landinhs
M ; haud satis . inquam , intelligo , qui
Viro, alioquin Docto , veri dissimilitudo. atque adeo falsitas inesse visa si , quasi Dantes huius originem suminis poneret
in monte Ueso , id est Vesulo , qui monsultuea . Augustam Taurinorum eli ; eum aliud non significet , nisi Me unum , si
quis ab eo monte incipiens siectare per sat seu vim omnes , quicunque inde ad nos usque ex sinistro Apennini latere nascunatur , scire ut inveniat . hune de quo loruimur i, primum esse qui non per Pa-um, neque per Padusam . sed pmprio alveo serretur in mare. Dantis quidem tempote . Hic igitur fluuius , qui sederiore illa parte . haud proeul a montano olimS.. Benedicti Coenobio , Aequet theta . s cile per ironiam, ut ex productis vers smihi videtur , appellatus , eum ad urbem
noli ram accesserat . ' non eodem amplius
sed alio, Montoni videlicet . nomine designabatur . Infra hanc autem eum altero olim confluebat , quem Aeσua viva dictum suti se . ab nostris Histori ei tr ditum est, & tum denique ex duobus istis
amniculis iustum id umen emeiebatur. Nune vero eorum singulis alia esse nomina. primo quidem Faenone . alteri Frumans ut
Magini quidem Tabula coin indieat, Gem
graphos video non dubitare. Sie Clu-
praeterea utuntur altero eorum nominum .
Sic recentissim iis Scriptor utroque utitur, diserte Maginum sequens . Nobis vero unde hie ea voeabula aeceperit , ignotum est , quando neque Maioribus ex eorum scriptis , neque montanis accolis ex ipsorum re onsionibus cognita esse , nedum usitata , deprehendimus. Quae de Fasnonepotissimum dicta volumus . Nam Huma na vici saltem esse nomen , propter quem primus labitur amniculus , nemo ignorat Forolivi ensum'. Quem ad vicum an olim ea laesium , sive oppidum attineret , quod in tabulis testamenti nobilis Dunastae Fra
cisci paulucci so) se memoratur Salti di fumano δι Rnihi, tu videris. In iis enim inlul:s sequuntur Hamanae proxima Cain stella s. Cassano in Pennino , Pιetra ae stio , e . . simulque videris, num sorte coniici inde liceat , quid esset aqua Rabi, amniculus videlicet de qua loquimur , an
potius canalis ex eo deductus . in quo uno excipitur , anno rata. a Praetore , & Se
natu Foroliviens , ne frumentariae molae ponantur a Monachis S. Mercurialis io . Bini enim Canales , ut nosti, linguli ex singulis illis amniculis molendi potissimum ea uia a Foroliuiensibus deducti sunt,
alter . isque multo longior , ut per urbem tradum et . ad Ronchum usque flumen pe tineat ab Aqua viva , alter vero breuis ab Aqtia chera in Montonum derivatus equorum hune etsi Alexander Paduanius ii inchoatum aiat anno 443. , tamen
intelligere ex eodem ia) possis, tunc utiliorem potius redditum essa aqua altius deducta , 8c eerte antea fuisse; cum anno 3 6. ab aegidio Cardinali scribat castra eise posta inter eum Canalem. & numen. Sed breυiore hoe Canali seposito , de alutero dumtaxat longiore verba fieri , in te, ligito .'cum infra Canalem nominabiis musi In quo recentissimus ille Geographus deceptus est , tum aquam accipere scripsita duobus amniculis , Fagnone, & Fiumana s
45쪽
na'; sed in his magis , eum postquam insta Ciuitatem Solis inter se communiearunt . se cedere iterum , ait, ut rursus inter se accedant ad Forum Livii . Illi enim amniculi semel , haud amplius, inter se accedunt , communieant , & in unum confluunt, idque passibus , ut nosti, supra hane urbem circiter quingentis; non, ut in illa Magini Tabula, bis mille quingentis. Quae Tabula cum eandem perperam & Canalis , & mmmunis amniculorum alvei latitudinem proponat , alveus autem ad Canalem accedat ἔ facile imposuit , in eumque errorem adduxit , a quo
ter inspecta, opportune abducere potuisset. 7. In communem autem alveum , non
illum dico , quem infra urbem antiquissimis temporibus fuisse , allas, et in demonstravi , sed hune quem videmus , ut artis
opera corrivatos amniculos suisse , constat;
se quo tempore id factum sit , repugnantibus inter se Maiorum monumentis , non liquet . Nam Bonotus' 33 quidem id sactum scripsit ante anaum io 37. a Scarpetia I. Orde lasso , non Domino illo scili- licet. sed Capitaneo Forolivii , qui & Canalem eadem sera via qua fluviolus Aquam antea perrexerat , in civium commodum perduxerit , eique Canali pontes imposuerit duos , alterum a Pane . alterum ab Equitibus nomen serentes . Et sane in
antiquis Chronicis , quae, cum haec scribe.rem , in manibus sabebam , ab ipso Alexandro Paduanio deseripta ), eadem quae tradidit Bonotus, illi Ordelaiso tribuuntur, nisi quod pontes ii duo ita memorantur, ut antea suisse , & sub ipsis flumen transisse videatur . Caeterum in tabulis testamenti cujusdam , t ab eodem Bonolo ue indicatis mentio fit anno li78. Fluminis novi , & Molendi notum Calanthio 3t ipse in Tabulario Reverendissim . Canini.
eorum Foroliviensium Documenta esse , scio , Canalem eommemorantia A. I93.& Ir94. prope Molendinum, quod in urbe adhue est , Ripae nuneupatum . Sed his omnibus , atque aliis ejuscemodi, quae polica indicabuntur , plura sunt quae ad
versari videantur. Primum in antiquis Cas. senae Chronicis haec legimus , Anno DomMCCIV. Motum es canale aqua per me dιtim Civitatis si Γυ i . Quae seeutes est Clarat non tius: 6 : Alexander autem Paduanias non modo alias ex Chronicishoe deseri plerat, A. Dom. Iro . derivatio
ex fiumine dufia peν urbem fortioli ; sedia in propriis chronicis set ipserat, eo ipso
anno id factum , deducta aqua ex flumine Cataneis , sic videlicet eundem appellans amniculum , quem A aDiva suisse olim , diximus , & in collectis quoque ab eo Chronicis nuncupatum videmus . Sed praeter hanc tantam , quam & Bonotus ου animadvertit , & discutere eonatus et L, in Canalis deductione discrepantiam,
plura extant Documenta quae post annum illum io 37. in urbe fluvium commeminrant, ut in Tabulario Meila sterii S. Me Neurialis quoddam eii quo anno IO92. mentio fit de fluvio perc&rrente a latere domus polit.e tu hae Civit. Livi: quae vorantur β-Hine et qua in ultima voce et si tanto magis haereo , quod & insta habetur , in Civitate Fistine quae vocartir Livia ς tamen nullum eit dubium , quin utroque loeo sit Forum Livii intelligendum 'r itemque alterum , quod anno Iao a. diserte memorat duas ἁomos ροsitas in Fontiυio in Burgono ira super flumen constituto . Mitto alia sciens, quae vel serius in urbe fluvium designant , ut testificationes , & sententiam
latam die ar. Octobris A. i 23 i. q) ex quibus intelligas , tunc flumen haud ita procul suisse dissitum ab sacra aedae , non S. Thomae Apostoli , quemadmodum alter ex Historicis nostris eredidit , sed , ut ibi
diserte scriptum est , S. Thome Cantua Hensis , condita eirca A. I 2 8. a Tederi. eo Malgenero . instaurata autem postea, ut nunc videmus, eodem illo urbis nostrat loco . Quonam agitur modo etedibile sit, ante annos i 74. illud ipsum flumen supra urbem fuisse alio corti vatum , quod numen etiamtum per urbem flueret , suumque primum servaret alveum 'cui , ne a sane plurimis antp illam sententiam annis, novum pontem imposuisset Praetor Forolivi sis,
46쪽
uienss. non ita dignum . si non sumini, sed Canali suisset impostus , marmoreo adjecto monumento, & iis qnidem verbis, de quibus alias' i ad te scribam . 8. In dissidio tamen hoc tanto eum illud inter plures.coni et , quod paulo ante 2 indicatum est. Canalem fuisse, si non
circa A. io 37. at certe A. 2 3. per me
diam , ut videmus . urbem perductum'; satius est , ut conieEhuris quae in contrariam sententiam rapiunt, minus tribuentes, inde illud primum eliciamus flumen igitur abductum alio suuIe aut eodem anno Iro . aut antea potius cur enim Canali opus esset in ea urbe per quam persteret amnis
suere aut quanam fieri ratione posset, ut eundem per hane alveum & Canalis.& amnis habetent Tum deinde videndum est , quo liceat modo dissidium tollere . eonciliatis inter se discrepantibus mo. numentis.. Quid igitur , si dicamus, vel postquam abductum fuerat numen , ei tamen unde abductum fuerat . loco , ob diuturnam consuetudinem mansisse , ut fit. nihilominus Luminis nomen Quid . si Canalem ipsum fuisse nomine fluminis vincitatum Sic anima 4 verti , vicinum qu nnudam nolitum Matthaeum Vecel, taetranum
in Documento quodam scripto anno 12 4. quo suburbia , aliaeque partes Fori Popilii describuntur . verba haee iuxta aquam fuminis . oe usque ad flumen de
canali esse interpretatum, non secus atqne in Brevibus, ut vocant , Litteris Honorii Pontificis anno datis ix et r. Quin etiam cum illam eandem sententiam referat quam in Foroliviensi Tde S. Thomae latam diximus 3ὶ anno i 23 i. non numen ipse memorat, sed canalem . 9. Re igitur retro volueris modo explioeata, facile dii solves pleraque omnia , qua
me olim retinebant', ne amniculum Ac. avrba crederem ante annum ros. in
alterum qui superiore parte Danti suit -- cheta , esse derivatum.. Hoc vero si ctum esse ante annum leto . ex iis quae
mox subiicientur , testimoniis intelliges , unde & quaedam altera tolli possit dubi-Α IU. Art.' 8. q. 8c IO. ψ7tatio .'Erit enim qui sorte quaeret , numsuvius hie in quem supra urbem fuerat corri Latus amniculus Aequamma primis quidem post eam corrivationem temporiis bus eodem perrexerit alveo fluere , & sub Romano ponte , quem Moratinorum Umeant , subire; an eontinuo in novum effossum alveum , quem videlicet etiam nune eernimus , exceptus , ab eoque ponte abductus fuerit . Dubitandi causam hine a
fert Bonotus 6) , qui olim quidem unum
modo amniculum , postea autem utrumque sub eo ponte suxisse, affirmat ἔ inde vero tollit illa ipsa ratio . quae nna movere pituit, ad corrioationem alterius amniculi in alterum essiciendam , metus videlicet , ne in urbem aqua redundaret . Quod enim fuisset consitum , quam metuerent duos in alveos divisam, eam omnem, unum iri alveum coniunctam . per urbem traducere Aeeedit non facilis in urbe .alvei dilatatio. nee sana spes utriusque fluvioli aquas posse trami re sub illo uno fornice , qui olim ab sapientissimis hominibus tonstructu enset ad alterius tantummodo transimittendas. Certe' ex ipso Canali quem ab altero deri vatum diximus . est usa aqua anno IIVI. omnem inundavit urbem )r ex communi autem amniculi utriusque alveo , extra ipsam quidem, sed nimis prope ipsam perducto , nonnunquam adeo redundavit , ut per proximam urbic portam ingressa , plures usque ad illum pontem diruerit domos anno I 384. 8 anno autem i 6 I. usque ad saeras Edes pervenerit S. Hieronymi,
xo. Igitur ex illo ipso facto unde primam eoniunctorum amniculorum notitiam habemus , alvei quoque habemus utrumque extra urbem perducentis. Anno Iacit.
inquit Rubens civi se se Faventini magno
impetu in Foresivianos pedem referentes ad amnem Moutone mi, qui aure suburbium Scissenia fluit, intulerunt. Hoc autem factum cum referant non una vetera monumenta . ab Alexandro Paduanio collecta
47쪽
su et quique Historiis eam memorenti nemo ipsorum eii qui Montonum: ibi non ponat
anno illo eodem iacit. Eo igitur anno iam Montoni alveus extra urbem erat , ubi donec singuli amniculi, suos intra,vr iam servarunt alveos , certe eise non, tuerat . Antea igitur in unum corrigati fuerant al. eum , & hic extra urbem perductus . Quod si pontibus opus sumat
qui singulis antea imponerentur tanto magis ponte opus fuit qui utrique . Sed quo hic primum tempore exstructus fuerit, non liquet. Illud tantum liquet , iam au no i 38 . lateritium fuit se . cum tanta aqua civis , quantam eo anno , Paduanio
auctore , smise , diximus si lateritium Montoni pontem , ut idem scribit a ,
dejecit . Pro eo autem ligneum pontem A. II , . essu factum . confirmat. Qui cum sepe eadem causa abreptus, ut A. 1 ἰ 3.& A. 1483. & cepe quoque resectus esset de lateritio milus exit ruendo cogitatum vitante A. III 3. Sed & hunc qui , uno sornice nixus, pulςherrimas , Comnlodii simulque persectus fuerat , vis aquae abistulit A. 1337. Denique is quem nunc cernimus, magis fortasse pulcher, & commodus , trino autem sornice subnixus, architecto Caesare Mengolo Ravennate , cuin A. I 6 O. inchoatus fuisset , A. Qi6lῖ. absolutus et . Quae lingula ex eodem Paduanto excerpare, ac hie nniversa commemorare neoque ab re alienum esse , & tibi certe pergratum sere visum ei l.
ii. Antequam haec de qua diximus,
utriusque. amniculi in unum alveum eorrivatio supra urbem artis opera esticeretqr , alter fuerat eorum consu us , a natura, ut videtur, nec multo infra urbem , essectus . Iam enim in ipse urbe alteram ad alterum valde convergere ecepisse , indicia sunt , si hinc quidem paulo infra amplissi. mum urb:s notitiae sorum Canalis nexum occasum versus spectemus , quem Canalem magna ex parte deductum aiunt qua amniculus Aqua viva de suxerat , inde vero situm illius pontis quem alteri amniculo ab
Romanis suisse impositum , cum Smiliam munirent viam , Fabius oliva Ale.
ii ratibus inspexerunt, nunquam dubitarunt Quem ego pontem , quantum parς sinit quae adhuc extra humum exllat , cum ab tente inspicurem , magnosque , ex quibus coniis uetus vii , lapides valde inter se dis pares curnerem , di minus affabre commisitas , Ii latus pontis exeipias quod Dectat ad leptemtrioncs , animadverti , fornicem non recta sed valde oblique postum', eoque limul conversum , & alveum eui impositus tuerat, evidenter otiendat ab o cive a te cie ad orientem inclinasse , &quod coniequitur, non ante , sed pone v tuitam .Edeni , quae proxima ei , Divina Triadi sacratarn, perrex ille . uua ex animadversione tria proclive est deducere . Primum, cum Moratina, ut&noil rates a
pellant Chronica haec habeant , fmultus Iu ι S. Mercurialis rimus Forolivi eo thina Leitcopus γ in Eccissis S. Trivitatis de
Foroisto , qua tunc erra Ecclesia Cath dralis , D' extra. ae iuxta ciuitatem monsumen , ct itratam Flamineam ; contra autem Paduanius co scribat , amnem imter suburbium , & Templum illud Catheud tale fluxit Ie , sicque id Templum intra antiquam urbem sua ise ; videri in hoe disilidio illis potius Chronici x , quam Paduani', MIentiendum . Alterum, quod ex primo sequituri AEdis S. Mariae N pae a peliat ionem , non a proxima, ut quondam suspicabamur ripa numinis esse ortam, quippe quod ab ea vel magis dii aret , quam a fronte vicini Sacrosanctae Triaris Templi , sed ut Paduanius s8 docet , iruiue id nominis secum Moniales i attulisse, quae antea degstrent ad Canalis ripam, ubi vel olim aedes fuerat, A Joannis, ut apud
Marchesum 9 in flumines vel , ut in
Canonicorum Tabulario eli adiA. ira 3. ter sumine quondam, vocitata , sive fluminis nomine Canalem accipias ut iupra io indicavimus, sive amniculum, de qua loquimur; nam etsi ante A. lao 3. .ex ptu rium consensu deduximus , extra urbem suxisse ; tamen s cuidam sinstillatim mo numento habere fidem velimust,ia nullum profecto extare novimus, quo freti id muti
48쪽
IE MILIANA IV. Art. Itato ante A. Ii 78. Q indieari , assirme.
mus . Tertium est denique , eundem fluviolum , quantum ex memorato pontis eius positu ae: imare lieet , eam ipsam aedem versus , quam modo dicebam , S. Joannis contendit te; non , opinor , ut ibi eum altero conflueret ; neque enim Canalis quem illuc ab opposita plaga serri videmus , toto tractu secundum Aquarivae
amniculi alveum perductus dieitur ; sed
dumtaxat ut ad hunc alterum convergeret,
mox non ita multo infra urbem , ut in. veteratum ibi nomen indicat, fluminis moris ruι ain confluxurus.1 1. Cum duo igitur amniculorum tonis fluxus fuerint, priscus infra urbem , novus autem supra , quem adhuc videmus ; ab utro, an ab neutro si deductum Montoni nomen, videndum est . Paulus enim Bo.
notus ex novo repetit , duobus videlicet amniculis, tanquam duobus arietis eornibus , in unum alveum convergentibus ἔqnasi vero non idem de prisco quoque confluxu dici posset, aut confluxus eiusmo. di non pluribus aliis quorum nullus sieuocatur, amnibus communes scirent , quando his videt ieet eausa fuit , ut Bonotus quidem existimat , quamobrem Pristi plerosque Fluvios bicornes finxerint . Mihi
igitur id nomen ex neutro consti xl repetendum videtur , ex novo autem multo
minus, si quidem his Agnelli 4 verba, S. Apollinaris in Basilica Beatae Euphe.
mia, quae vocatur ad arietem , primitus baptomum fecis . secundum ea sint quae Rubeus, 3 scribst , intelligenda . Primum baptismarit fontem, inquit Rubeus , in ea
iarbis p arte conuitatum ferunt , qua ad Arietem dicebatur . a flavio , cui ρωxime accedit, nomen foretita: quem nune fluvium vulsari vocabulo Montonem appellamus , in ipsius Tribuni domo , quam S. Appllinariste tiam fecit ae consecrataι , & infra , Tribiani domtim ad Arietem amnem , jamdiu a se templum consecratam , Dius Euphemiae Aquileiensi dicaυit. - Is autem locus extra urbem dicebatur, quod urbs ab ea parte nequaquam moenibus erat cir
eum lata. Facile qui haee cum iis conserant quae de primo Foroliviensium Templo Divinae Triadi sacro paulo ante 6 dicta sunt , extra urbem , & ad flumen exit ructo , tanto veriora existimabunt , quod utrobique primos illos Episcopos cernent urbium frequentiam vitaise , numinum autem vicinitatem , baptismatis ritui , qui
tunc erat , maxime opportunam , esse secutos . Verum antea praestat Eruditissi.
mum Agnelli Interpretem 7 audire , qui adversus Rubeum animadvertit , tunc S. Apollinarem latere oportui sis , itaque non templa, nee basilicas extruxisse ; sed Agnellum latum , ubi primtim Fideles baptizati sunt, exprimere , Ecclesiamque , quois silet,po evoluta tempora ibi erectam indicare intendisse , oe nil straeteres . Quid igitur si nos quoque , Doctissimi Interpretis exemplum secuti, animadvertamus, non ea quae
Rubeus habet , Agnellum,scripsi se . nec
de amne . prope eum locum , tempore S. Apollinaris, fluente . nec de nomine quodam ni , aut ei loco esset illo quidem tem pore : potuisse autem & flumen , quod
tune satis absuisse , ostendimus . , propioribus Agnello temporibus ad eum locum accedere quanquam ne id quidem Agnellus dicit & id nominis utrumque
accipere .' itaque Agnellum , ut eum Omnibus indicaret locum; non quo S. Apollinaris aetate , sed quo sua voeabatur , nomen posuisse. Nec vero dicas, quo igitur modo
ibi baptitabat, si id aberat numen ὶ ideo enim aberat , quod alterius fluminis , id est.Padi , aquae tune passim Ravennam circumfluebant 9 . Et sane eum ipsum loeum diu poli seculum illud primum aquis sui iIu eircumfusum , Agnelluς indieat in Vita Martini sio in qui post initium vivebat saeculi l . Muni υit , inquit, hic An-
isti Ecclesiam B. Euphemia, qua vocatur ad Arietem , quam Osem aqua dominabatur . Quibus ex verbis iuscimus , inquit
Agnelli Interpres ri Ecclesiam araneantiquitus aquis circumfusis inaedificatam, quae Mrrtini eis in sicca erat , quod j- tum ex alluvionibus excrescente solo mare
49쪽
issonis. Sed huie mare fuisse vicinum , haud crediderim ; neque enim ut ab hac distinguerent alteram Beatae Euphemiae Ecclesiam , potuissent a mari discrimen acci-ζre , ut factum videmus ex Vita S. Pro- i) : iuxta Arssicam Beata sitiphemia, quae vocatur ad mare . Qua da altera ADdicula Rubeum sa) quoque video meminisse. i s Sed gravior mihi oritur dubitatio super interpretatione prioris illius Agnelli loci . Neque enim tantummodo ad Arimrem , sed & in Bede ute φυis, o in mare S. Apollinarem, ait multos bapti isse. Ibi autem Interpres duplici nomine unum eundemque fluvium non dubitat indicari; quod fere eum Montenis Italica significario Me Cr Akietis, oe Bedentis, seu Bidentis vocasDIa conveniant: quanquam ex Ru
madvertit Vir alter Doctissimus . qui de dente alia Agnelli verba in Vita Felicis interpretans , Beientem veterem amnem avellat, inquit, qui Plinio Bedriss , Bistens recentioribus e N insta , Bidens es, quem vulgias Montonem uominat; r autem is vetus amnis p is Arbitro de. is scere vocem is inentem is r quem enιm medιo aevo Bedentem , dein mutonem,
quod ejusdem significationia vocabulum, dicebant , eum veterem fuisse Urentem , a SLmnio o Cluserio felici opera Licio L. V. e. 33. redditum , ex simabant , sicuti ex Actιs S. Hilarii oe 90brai cognitissimumo . Scilicet Bedesim , & Utentem , quem in Plinio pro Viti contendit reponendum esse Cluverins Q, R quem tamen aliuniae Bede sim , recte ex Plinii ipsius verbis quod & nos evidentissimum ducimus esse , non dubitat , Bede sim , inquam &Utentem eundem , si Superis placet , suisse amnem ponamus , necessse et , si Montonum Bidentem esse , N hue attinere Ae a.velimus Sanctorum illorum : in quibus nimirum sie memoratur Vitis amnis, ab incolis , ut aliqui arbitrantis . & mox
ab ipso Actorum Scriptore Bidens adpel-
latus , ut nemini qui sciat , quid Galie ra sit , quae ibidem ei fluvio proxima drucitur , dubium esse possit , quin ibi Ronchus , non Montonus , significetur . Sed& Blondus 6 Ronchum Bidentis nomine diserte deIu'mit , illum Scriptorem,
aut potius montanos accolas secutus , quos propter vicinitatem vel magis quam Ru
beus ὶ , audi viile poterat utentes , ut etiamnunc . eo vocabulo , apud ipsos, ut opinor , nato ob eam facile causam quae a me alias 8 indicata eli. Quo ut quemquam non memini esse usum cum iis Avactoribus sive antiquitate . sive auctoritate comparandum , ut Montonum significaret;
se etiam . quod Agnellus ait , S. Apollinarem in Bedente fluvio baptivisse , non de Montono ipse quidem ausim intelligere ; sed de Roncho potius . , ut quem eo tempore Ravennam pedibus adiri potuisse , eonileio, ut alio loco is) declarabo.
I . Montonum autem propius Ravennam quidem tunc defluxisse, ut Plinii Bedesis fuerit , in stagna tamian exceptum is& per haee ab urbe divisum. & alias io , Oilendimus , & continuo , serupulis siqui
sorte rellant , exemptis , confirmabimus. Suspieari enim fortasse potes , Montonum,& Ronchum , tametsi in aestuaria influerent Ra ennae circumiectau suum vel per naee alveum sngulos , suumque iteriervasse . non secus ae per Veneta aestu ria Medoacus ; cuius suisse alveum assio mant , qui magni Canalis nomine meis diam Venetiarum urbem interfluit, elucque demum portum efficit L Sie igitur olim Ravennam quoque , ut annis superioribus cernebamus , intercipi utroque amne potuisse.& infra illam ex utriusque eonis
fluxu Bede sim fieri , & vetultissimum Ravennae portum, ut Blondus Ii opinab
tur , adstipulante magna ex parte Cluve.
rio ia) ubi ostium , scribit, conis fossam
habuisse idem , quod Utentem , o Bedentem amneis vulgo nuno sunt Montone σRonco apud Ravennam in mare estiud
bat , aut ubi ci 3 hos fluvios in ipsis aestu
riis delineat in mare eontendentes . Ego
50쪽
vero ut in Medoaeo , aliisque suminibus perenni aquarum eo pia praeditis id facile agnoscam ; non idem tamen de illis dicam , quae , ut nostra haec , torrentium in modum nonnunquam sint plena , saepius autem , allate praesertim , perexilia , &pene sicca ἔ ut arenae , aestu maris in stagna invectae , ipsorum alveos prius OPleant , quam nova tandem aliquando a uviis importata aquarum copia eandem queat per aeiluaria tenere viam . Quod si tertos illos per aestuaria alveos hi nostri servassent Plinii tempore; cur, quaeso, at
terum dumtaxat ad Ravennam, non utrum
que memorasset aut si Bedesis nomine, ut Blondus censuit , neutrum, sed caecum quendam. & sub aestuariis latentem utriusque alveum designavit , alveumque ejusmodi , quod dissicile creditu , amnem appellavit , eur igitur inter Sapim, & Anemonem alterum tantummodo recensuisset nostrorum amnium Nee vero hoc factum putes propterea quod Montonus fortasse tune influeret in Anemonem , quem ad modum Tabula quadam pingitur . hoc saxulo edita , quae Italiam medii aeta repraesentare dicitur , aut quod influeret in Spineti eum Padi alveum , ut in ea Cellarii ci Tabula quae inscribitur Italia Pro.
prιa , delineatur. Hoc enim satis, ut opinor , a me supra Σὶ reiectum est ; illud
vero nullius , quod sciam , auctoritate Scriptoris , nulloque monumento nititur, quod nostrates Historici , aut Faventin ,,
aut Ravennates commemoraverint . Quin ne tunc quidem cum Forolivienses R. Iai 7.
inimicitias , ut saepe olim , cum Faventinis exercentes , disiectis Montoni adigeribus , huius cursum in hollium agrum avertissent , in Anemonem influxisse, reperio ; sed ut declivitas soli serebat , magnam ejus agri partem septem ipsos an . nos late inundasse , & denique , s hue spectant , ut arbitror , multa illa monu
menta quae se Rubeus legisse, scribit ;
pere Galli mellam villam sectindo ferme ab urbe Ravenna lapida , in paludes infitixi f. se . Sic etiam A. t 6 i. cum sibi ob
ingentem aquae vim novum alveum feci cset ; multa , serme Ravennam usque , rura obruit, neque in Anemonem tamen
deflexit . Igitur , ne Plinium sne causa damnemus , reliquum ell , ut ad illa re. deamus , secundum quae alias 6ὶ ostendimus , MOntonum, propius Ravennam In aestuaria excipiendum , Bede sim ab ipso fuisse nominatum . 3. Tunc autem smul ostensum est 7ὶ, non eadem cadere in Ronchum, quem caeteroquin haud ignoramus a multis ereditum esse Bede sim , Montonum
autem Uitim , sive, ut alii malunt, Utentem , sic tamen ut aliqui inconstantia ipsa sua dubitate videantur , in quibus praeter Coronellium t 8 γ , eum quoque invenies qui annis superioribus de vero Rubicone librum emisit , si quae scribit nomina cap. 34. ρ & i . si o) eum iis conseras quae cap. I. si i) & quae ter habet ea .ao. ia) , & quae in Tabula inscriptitquam exhibet cap. 8. Scio quoque , inter
illos haud deesse qui Orielit cir non
scripturam , neque sententiam ἱ utraque.
enim pro nobis est ; sed tria quae is ha-.bebat O ) , Plinii exemplaria secuti , Γ sedis scribant . Verum ut Cluverius , qui antea ciue scripserat ad eundem modum.
pollea meliores , puto , codices nactus
facere alios video sere omnes ; sunt enim adhue qui Gaudentium Merulam cir mendose , ut videtur , codice usum , in Tabula sequuntur non ita pridem vulgata Italiae Antιquae , Roncho nomen He lessinscribentes . Sed quae ad Ronchum , & Sapim attinent , proximis Litteris habebis . Vale.