장음표시 사용
51쪽
Sapi has tibi Litteras 'pollicitus sum , a pluribus scio , & praeitantissimis quidem Viris , qui Montonum fuisse Uitim, existimaut , Bede sim appellitari ; cause tamen quae superioribus Epistolis propositae
sunt , illis me assentiri , non sinuat. Itaque Bedesis nomen , ut in proximis etiam extremis Luteris constitui mus , MOntonor linquentes; iam, quod consequitur. ROnehum a Plinio vocatum fuisse Vitim, non dubitabimus , hac ipsa consecutione, ac rationibus alias productis , & Illustrium etiam virorum , quos videlicet , si opus sit, illis opponamus, consuetudine, & au ctoritate permoti . Blondus enim, Iovius, Guicci ardinus , Rubeus , Clara montius, Bacchinius in his suere alias i a nobis laudati . Quibus ut praeluxerat antiquus Actorum Scriptor Sanctorum Hilari , &Olybrii si sic Blondo praeterea astipulati sunt suo quisque tempore alii aut stire , aut victaarum Civitatum Histori ei ,
Fabius oliva r) , Alexander Paduanius Paulus Bonotus 3 , Sigismundus Marchesius O nostrates , Ariminenses autem Malales a Porta , & Iacobus Villanius 8 . & . Foropopiliensis Madii haeus Vecchiaretanus 9 j . Qui 'omnes,
ut laudati Rubeus, & Clara montius , Ravennatum , & Caesenatum Historici, tanto facilius , ut opinor , exemplum Forolivi ensis Blondi secuti sunt , quod & ipsi Ronchum scirent Galeatae & Meldulae non ab oppidanis modo , sed & ab agricolis Vitim appellari . Ut vero supra Galeatam monticolae illi vel in Acti; Publicis Bidentem vocant , se inde vulgo nominari metim etiamnunc , scio, non secus atque in agro Foroliviensi, & Ravennate,& in Civitate utraque nune dicitur Ronis
2. R ehi nomen Rubens 32 ab oppido deductum tradit , quod is fluvius alluebat , ab rure autem ipsi attiguo Bonotus ia . Utrumlibet ego veri s milius existimo, quam ipsum flumen ei ruri, aut oppido nomen dedisse . Ipsum enim fluvium multo saepius nostrates solent flamen Rouehι appellitare , quam Ronchum, quo u mine rus potius attiguum designant , aut ramulum terreum satis grandem , in quo sacra aedes eius ruris exstructa eii , olim autem erat , non oppidum , quod sciam, sed militare castellum A. ia8'. ut Marinchesus i seribit , aedificatum , quod ut apud ipsum, ita apud Alexanὀrum Paduantum i5 ad A. i 33 i. ta basia at ponte
det Romo video nominari , parvam quidem arcem , sed opportuno loeo positam. Milicet ibi seeundo , ut nosti , ab urbe lapide is fluvius intersecat fi miliam viam, ut ponte fuerit iungenda . Primam impositi pontis notitiam Chroni eis antiquis deberemug Caesenatibus , libro cum ad alia nostratibus utili, tum ad multorum nomina cognoscenda qui Foroliviensium Capitanei s mulo Xll. & duobus insequentibus fuere ; in iis enim , & in Praetoribus recensendis minus solicitos Hii oricos fuisse nostros, quam Faventinos, videor animadvertisse ; hule igitur libro notitiam deberemus illius pontis exstrum A. ta63 ; nisi lapis id docens , qui paritanii ciea a tate latebat rursus exilitisset antequam B
noli prodirent. Historiae cir) . Quae scripta
52쪽
sunt in eo lapide , ad te mitterem , nisi mali in , a te , cum in Patriam redieris, legi ; in pariete enim extat contra illam sacram aedem , neque a me qui perat lcnte olim & nuper inspexi , verbum ultimum lineae sextae quae de Caphaneo est
Iopuli Forolivi ensis , visum fuit esse , ut
onotus habet , Gratiani , multoque minus , ut Chronica illa Caesenatia , & ex iis Paduanius Graianni ; sed evidenter GRAIDANI . Quod cum tu quoque per spexeris ; a te petam , ut siquid sorte de illa nobili, ut opinor, Stirpe, aut de elus Patria notum habeas . mihi significare ne
graveris . Caeterum eum tunc pontemta irritium fuisse , idem tradidit Paduanius i , quod ex eo lapide non apparet. Quin Paduanius ipse a scribit , A. 3432. lateritia pilarum sundamenta iacta esse, quibus pilis ligneus pons imponeretur: quod porro iterum factum esse , perhibet, A. t 84. eum usus desit ratis qua
transeuntes ultro citroque transvehebantur .
Pons enim tum A. t 83. 3ὶ , tum A. 4λr. 4 , eoque anno bis , ut ligneum tune salsis . facilius credas . aquarum vidisjectus fuerat . Quod periculum eum A. I 6.9. immineret 3ὶ ; Forolivienses latexitium secerunt , quo a. hue utimur , commodissimum , & praelongum ponIem , qui inpe sornicibus septem subnixum , quorum tres medii a inpii illini sunt . En tibi colle,
Ela quae apud Hiliorieos dispersa legi ad pontem Ronchi attinentia ; Ronchi , inquam ; nam Romonis nomen , quo appeliari hunc amnem , Ortelius 6 prodidit , Forolivientibus ignotum est. 3. Aquinitieitim vero, quod idem habet, Blondi temporibus suisse vocatum, & certum eii , & nos quoque diximus paulo ante 7 . Sed quando, & quam ob ea usam ita coeperit appellari , operae pretiume it,inquirere . Ante annum 897. ita sui se nominatum , credat aliquis: rtasse ex Documento Donationis Dominici Archie
piscopi Ravennatis 8 in quo sendus
quidam a quarto latere dicitur terminatus
nunciare nihil licet , cum tres caeteri, quI
nominantur , termini hoe tempore liut ignoti . Nec minus, vel potius magis an tiquum usum eius nominis alii exitii ma-bunt , qui pervetus Templum sciant, Roncho flumini satis prop:nquum , Sanctae Maria: Aqs ducitis a multis iam saeculis vocitatum fuisse , hodieque cum toto illo rure , quod tertio circiter lapide ab urbe abeli , Forolivi ensibus vocitari . Nam in Canonicorum Tabulario praeter Documen. ta plura quae A. ii Oo. & ito t. id Tem. plum sub eo nomine commemorant, membranae extant scriptae quidem A. raro. sed
in quibus Luttifredus Archipresbyter Plebis Apraeda fus se Documenta antiquissima vid illa , tellatur , quae Oilenderent, annis amplius quingentis Plebem Aquae ricitis ad Canonicio spe flavisse. Uerum esse possunt
qui Aquaeductus appellationem , non a pria-pinquo flumine . sed aliunde ortam esse, contendant . Piimum namque animadvertu,
Alexandrum Paduantum 9 iter describent m Pontificii Exercitus paulo ante Ga dem Ravennatem , tradere , Forolivio di-yreisutri , caltra metatum ' esse ad ilumen
Ronchi , qua se rivus insiuit dictus Aquae- is ducias , indeque ad ius usque Duratani se se extenditia se iterumque annis post quinque iter Ducis Urbinatis narrantum , scribere motis castris traiecille Roachio flumen prope aquaeductum A & rus p
tiisse quod vocamus Foria. Itaque ex narratione utraque patet , maiorem quandami ossam quae in fluvium aquam inseri ex ea parte ruris Aquaeductus quae ad extremam
viam attinet quam Barouule nuncupamus,
Aquaeductum vocitatam esse , & facile ei ruri nomen tunc dare potuisse , cum vel multo amplior sori alle, & prosundior olunesset , quam nunc videamus . Sed Scaliam esse video causam multo vetustiorem, multoque digniorem , unde ista non
ejus dumtaxat Templi sed & ipsius suminis appellatio duci potuerit .' an cuius causae disquistione si paulo lusus , & dil.-pentius hic morer; id tibi non modo nmoletium, sed gratum potius futurum sp4
q. Cluverius io ex Vita, saepius a nobis
53쪽
bis e m nemorata , Sanctorum Hilari . &Olybrii confessorum , ut inquit , Ra n litim haec proseri . Praelidente Sinmmacho Romae , O brius quidam Ravennas.- m nachus factus , in Galigatensi coenob o Dige. Arte per hos enὶm dies adolescens Etruscus, Hilarus nsmine , dii sentius Deo ver luditim navaturus, possibus mille iuxta Galigatam , Ravennatis dioecesis , in excelso atque edito monte , sub quo Vitis amnis oluit isb incolis , ut alιqui arbItranitar, Iridens adpellatur, se se constituit. Et insta . Vertim tanta solitudinis ab Hilare atque Obbrio plurimum expetitae quies ab Throderico rege perturbata est.2 qui ad eas radices Apennini , urede, ut aliqui putant,
NaTenuam aquam adduxerat . iuxta Bidem
rem amnem ae leis sibi magnificas , quo su cedere se interdum silebar , construxit Ierstit enim feequentari Hilari eoenobium . Antiquum hoc sane est cum rerum alia. rum , tum aquae a Theoderico Ravennam ductae monumentum . Nam quod Cluverius , cujus opinionibus Hiis nomen hierestagatur , ex his ipsis verbis apparere, ait , haud perinde antiquum esse antiorem.
qui haec conscripsit o quippe qui diu post
Theoderitum regem fuerit ; non aliunde , opinor, hoc potuit arguere, nisi ex iis verbis . ni aliqtii putant , diu post ea tempora scribentem significantibus . Quid vero si ea verba , sicut illa quoque ut.aliqui arbitrantur , diu postquam caetera scripta fuerant, ab aliquo secus opinante adscripta, ex ora, ut fit , inter ipsa Auctoris verba translata sint. Quae si tibi suspicio, propositum veteris huius Scriptoris locum relepenti , non improbanda videatur ; nihil iam hoe quidem loco prohibebit, quo minus eam Vitam a Paulo, Hilari discipulo, scriptam putes, sicuti ab Rubeo si traditum est. Qui cum simul confirmet , anno o a. Theoderieuti aquam Ravennam de-
dux isse , cujus formam hoc nomine , in init , aquaeductum appellabant suo sumptu
inflatirasset . qu e longis ante temporibus f lo aequata fuerat ἰ nimirum nobis ad memoriam reducit vetustius huius aequaeductus
testimonium , quippe Cassi odori 2 , vivente Theoderico , atqne adeo, ut ex is mula D. N. apparet, regnante , haec stri
bo D. N. rex Theoderictis aquam Rasennam perduxit . euius formam sumpta proprio in lauravit , quae longis ante fuerast ad solum redas: temporibus. 3. Verum s hie aquaeductum instaura. vii ; quis antea Rauennam perduxer: t 2Augustu an Tiberius Claudius qui eam urbem muro cinxit, ni ex litteris ad portam auream in eisis Flavii Blandi &Bernardi Justiniani temporibus , &pollea' apparebat . Namque ut Ravennali ignantibus circum aquis obsideretur . ea erat Romana potentia , eae opes . ut vel
per paludes fundamenta iacere fornicum non dubitarent , quibus niti aquaeductus pol seni : quin priusquam Iulius Caesar Rempublicam invaderet via aliqua suerit, neces te est , qua videlicet Ravenna ipse discedens , e eonvivio . ut Appianus cs scribit , o curru invectus , si ve mulιν , quod ait Suetonius 6 . e stroxima piiniuo ad υehiculum 'unctis prosectus eii . Quod si illi , aut successorum alius aquaeductum
Ravennam perduxerant ἔ at hic M rtialis aetate collansus aliqua ex parte iam esset, oportet. illic non semel, ut alias eo, memoravimus dulcis aquae penuriam significantis . Sin eo tempore necdum aqua
illue fuerat deducta ; at fuit certe inter illius. & Sidonii aevum, imo ante Sidonium diu, quippe qui Anthemio Romae imperante ἔ ut ex iis quae de nuptiis Ricimeris attingit libro I. Epistola V. eolligere preclive est; Ravenna transierat . hoc eil sex circiter luistris priusquam Theodericus aquaeductum instauraret longis antea, ut dixi η collapsum temporibus. Et sane quam Sidonius dulcis aquae inopiam Ravennae invenerit, eadem alias quoque 9 a nobis laudata , ostendit Epitlina , & iis quidem verbis , quae tunc male habitum possint aquaeductum significare . Nusquam , inquit, vel aquaeductuum lιquor integer, vel eisierna defaecab/lis , vel fons irriguus , vel puteωs illimis. Sed post Theoderitum quam diu aquaeductus Ravennae manserit ,
aut G Hist Ra v. l. 3. ca Chronte. Hist. Dec. I. l. 3. 43 De Orie. venet. l. s. ne Beli. Civit. Rom. l. a. O De duodec. Caesar. l. I. Epist. ll. n. s. csa n. 4. c Epia II. n. s.
54쪽
aut rursus in aurari potuerit , ex Inscriptione intelligi posset Ravennate ci) , si SMARAGDUM, cuius nomen in ea legitur, Smaragdum Exarchum fuisse , conita. ret , quod propter lapidis . in quo caetero
quin haec sunt AD NECESSARIAM IN-AQUT DUC IUM EJUS D. ClUI- ,
non unum ob temporis iniurias desectum scire non licet. Animadverti quoque, ab Agnello, i in euiusdam funeris descripti me haec narrari . Puer mortuus est in talia, qtiae dicitur Aureliacus , longe ab ur-λ Ravenna milliario XII. juxta Aquin
dactus prope Herctilem . - Herculenses ant cedebant - ibant - per. viam Aquad. Mus - , pervenerunt usque ad pontem Odionιs . - Tunc exeuntes omnes de civitate Te. Tune Guo levatus virorum, Perdufius
.a Mona imum S. Etiphem 1ae in S. Calii. nico, ibi sepelierunt eum. Tunc ingressi a inciυItatem turba plorante oec. Sed ubi esset Atireliacas, ubi Hercules , ubi pons mionis , & ubi Monasterium illud S. Eu.
phem , cum Interpres omnino sileat, nee
alii quos tractenus conlutui, libri indicent; haud aliud mihi videor hine posse distere quod ad rem facere queat , nisi illam δε quaeductus partem XII. saltem lapide ab Ravenna fuisse dissitam , & inisse in Ravennate agro viam, Aquaeductus nuncupatam . Quae si ad propositum spectat , ut
opinor; eo minus contemnenda sunt, quod non modo hac nostra , sed & Blondi sius aetate nullum Ravennat Is Aquaeduus extabat Te istium , quod saeculo IX. uo Agnellus scripsit, videtur extitiste, &non a Galeata usque , quod oppidum , s rectam lineam ducas, XXVII. lapide ab Ravenna abest ; certe satis longe ab hae urbe deductum sui sie . . f. Et sane si a fonte aliquo; non a fiumine; ducenda Ravennam aqua fuit'; non est dubium , quin longo intervallo fuerit petenda e quae enim montium radices ab Ravenna propius absunt , eae recta pariter linea ducta , lapide absunt , minimum, XVII. Quaerenti autem mihi , an indicia ulla prope Galeatam extarent aquae inde usque deductae vertice hius meus, iure
meritoque in alia Epistola laudatus,
dum Medieum olim ibi ageret , cum alia respondit ad S. Hilari Coenobium , S.
Theoderici Palatium iuxta eum locum attinentia, tum praesertim plura , unde proinnum sit de aquae illine deductione ex illi.
mare . Eorum omnium summa huc redit.
Galeatae oppido mons imminet ad occiden.tem solem. in cuius vertice Templum eii, S. Hilari dictum , cuius ibi eorpus iacet. Sed Coenob:um nullum superest, inde olim fortasse ad radices eius montis translatum meridiem versus , ubi supra Galeatam loeus eli Monaserium adhuc vocatus , unde marmora , columnae , bases , & eiusmodi alia aedificii magni indicia eruta sunt . Porro infra Galeatam ad septemtriones lieus est alius quem vocant Suittam , ex quo etiamnum inter crassissima fundamenta , nobilium marmorum Iaminae a & te iselat L operis fragmenta educuntur , quo loco nemo incolarum eii, quin comi anter alat, Palatium sui illa Theoderici ragis : & vera multo minus quam locus quem Mona terium appellant , a Galeata distat . di ab Roncho fluvio , quem ibi Bidentem , aut Uitim vocitant; ab hoc enim , ad Orientem. solem adsito , centum circiter obeli pallibus, ab illa autem ducentis : quae sedes videlicet perbelle congruat eum iis quae
de eo Palatio in Vita S. Hilari , itemque in perantiquo lapide scripta sunt , qui in aedicula visitur , ab huius Templo non multum dissita . quo in lapide illud , quod REX THEODERICUS eondidit PALA
TIBUS , diserte memoratur . In eo igitur loco quem Sagittam diximus appellitari , marmoreum non mediocris magnitudinis labrum, & plumbeos etiam tubas, sed diametro senis ei reiter digitis transvertis non maiori, annis superioribus repererunt. Aquae autem ductus . quali opus su iiset ad aquam Ravennam usque deducendam, nulla aut ibi , aut circa ea loca extant velit pia , nec unquam extitisse , meminerunt. Et plures quidem in iis regioni ius scaturigines sunt optimarum aquarum ; sed deau-Etioni recto tramite Ravennam versus saxei interiecti montes obstant, per qui,s si sor
55쪽
te immanibus sumptibus via suisset aquae excavata ; perdifficile foret , ne in longis adeo tractibus cuniculi , se diutillime duratur usquam essent animadverti . Quae cum ita sint; reliquum est, ut si Theode. riens quas tibi salubres Galeatae aquas expertus erat . eas voluit Ravennam versus
deducere , se in veterem , ab se instauratum , Aqua ductum inferret, easdem lateritio opere conelnsas seeundum declivem fluminis eursum ad priscum usque Aquaeduiniς initium perduxerit , quod ad radices montium . ut diximus , esse oportu ille , manifestum est , si a fontibus ipsis aqua arcessebatur . Nam si a fluvio ; ne illud quidem opus erat , ut ad XII. ab Ravenna lapidem Aquaeductus perveniret. . In hac tanta Di per antiquae obscuritate scuti quidquam pro certo affirmare non licet ; sic vicissim liberum cuique est coni icere , Aquaedustum ad magnos saltem tractus lecundum Ronchi fluminis ripam, ubi magis recta est , potrahi potuisse . e que murum crassi limum sortasse attinuisse quem in eius ripa secundo , an tertio' ab Ravenna lap:de vi aquae nuper esse rete Eium . accepimus. Conileere quoque licet inde huic nomen flumini Aquaeductus esse
factum : pariterque illi de quo supra si
diximus , S. Mariae Templo Aquae doctus Appellationem adiunctam fuisse , quod iu-xm illud aqua, duceretur , aut in amplum quodpiam callelium , Aquaediictui inserὐi. ens. reciperetur. Quae conjectura an forte comprobari posiet inspectis , lect .sque marmoribus quae ibi, aut non ita procul exta. re audiveram . cum aliquando scire averem , & ea loca adiissem , etsi nihil ad illam rem deprehendi ; tamen quae vide. rim , hic tibi non reticebo . Apud Tem plum illud marmorea columna est : quam statim ac conspexi , inter milliares referri poste, existimavi . Ni qua enim quod passutun numerusci hau 3 appareat , propterea
non illatum limi bima est : qui fuisse so .
test i et numerus aut temporum , aut hominum iniuriis sublatus et utrarum due autem
man sesta non desunt indicia ; praetereaque inferior columnae pars inter saxa abdita est , ut ' in paci nequeat tota . Nec quia Imperatorum nomina insculpta habuit , i-
deo non milliaris credenda est ; imo vero ob id magis . Solebant enim eius generis
columnis eorum Imperatorum nomina in scribere, qui aut illae transituri essent, aut vias instaurandas . aut collapsos vetustate milliares lapides relli tuendos , ut ex Anti,quitatis monumentis constat , mandassent.
Quod si nostrates Historiei & ii qui ab
ipsis laudantur , videre tot ejusmodi lapides potuissent , quot aetate hae nostra in publicum Ueronense Viaseum importati sunt , neutiquam mirati essent, cur in columna de qua loquor , ad singula extrema singulae extarent inscriptiones litteris in altera alteri adversis , ut quae nunc in se rior est , & Imperatoris Constantii nomen perspicue adhuc insculptum servat , non , ut superior , recte positas litteras legenti Oiserat, sed inversas: neqste id Sculptoris tui ibundo ingenio , aut taculi ignorantiae tribuissent : neque oblitteratum insuperiore Inscriptione nomen idem fuisse, quod inferior habet, Constantii, existimassent, imo alterius , & facile ejus qui ipsi aut Magno Constantino patri inimicus suisset , puta Magnent ii , aut Maxentii. Scilicet victis qui antea regnabant , eorum mina aut eradebantur e milliari lapide , aut hie saltem invertebatur , desosiaque ea quae superior fuerat, parte, ut legi illa non possent, in opposita, quae ex labat , parte nomen inscribebatur viEloris . Sic in Mu-seo Veronens columella Bectatur quae prius in Maxentii honorem sculpta. converta postea suerat ad Crispi , dc Constantini gerenda nomina , quemadmodum legere poteris apud Virum Cl. Amicum meum Josephum Bariolum a nunc Regium Au guilae Taurinorum prosessorem qui ut de aliis ad illud Musium attinentibus, sic pererudita de his quoque rebus scripsit . Tu cum in patriam redieris , sae nostram inspicias columnam . si sorte in terio eius , quae nunc contra ac debbret, superior est, Inscriptionis versu facilius sit tibi , quam
mihi suit , I IBERTATIS legere , non LIBERA I lTATIS , quo in verbo , scuti& in columnae longitudine , minus pro alterum nostrorum Hictoricorum, quem in verbis alns quibusdam magis soriasse prinbare possim , in aliis neutrum . Haec de
56쪽
columna. De marmoribus autem per Templi proximi pavimentum disiectis certior laetiis sum , nullas usquam in i iis litteras apparere. Porro si numen transgressus, rus adieris non paulo longius ab urbe nostra dissitum , S. Petri , ut appellant ,
Cumii ; maiores quidem columnas e grae CD marmore videbis, quae hinc & hinc is res ornant ansium Nobilis Monsigna Gentis , quibus in aedibus mensas etiam speclavi, e crassiit imo porphyretico marmore non ita pridem exsectas , quod marmorantea non uene cognitum , ideoque impinitium , neglemimque in iacebat , ut columnae illae' quoque prope Templum iacuerant eiusdem ruris . Sed nusquam litte rarum quidquam invenies ne in I empli
quidem limine eam C. CLODI PAV LINI sepulchralem Inscriptionem , quam apud Marchesium ci) habemus . Ex quo
enim ibi pridem eonspexeram , postea Ravennae , quo translata suerat , inter tot alias agnovi quae parietes vrii cuiusdam ornant Palatii. illius Archiepiscopalis . Sed etsi marmora alia quaedam ex eo rure FO-rum Livii translatae esse novimus 1 sub finem saeculi XV. ex quibus in Cathedrali Templo sacrae aquae vasa ab excellentibus Sculptoribus efformarentur : nulla tamen eorum . praeter Clodianum illud , litterata
ibi fuisse , scimus , & quod consequitur,
nihil inde erui a nobis potuisse , quo con jecturam illam' notiram confirmaremus. 8. Caeterum ea coniectura, de causa videlicet , unde Aqmeductus nomen Roncho flumini impositum fuerit , non ea denique censenda est , ut facile eiusmodi causa sit illi cause ante serenda , quam ab Ravennatibus , ut videtur, acceptam, Leander tanquam manisastam produxit , nosque aliasty probavimus , & adhuc probamus , nimirum quia eius fuminis aletistis ara cum manu factus 1 uir ad multa passuum millis, sicuti etiam Leandri ipsius aetate perspicue opparebat , idcirco Aquaeductum esse appellatum . Alveum autem ideo parandam fuisse , eredimus vel ut Ronalius a Classens portu averteretur , vel ut stagna, Mors. opus. Pars III.
Ravennae circun lecta, in quae si antea eL sederat , multo facilius siccarentur . In Montonum igitur deductus infra , sed pr . pius Ravennam , hinc cum eo diu ad mare defluxit donec minus urbi periculosum creditum est , si longiore infra hane inter vallo consuerent : id quod anno I 647. prael tuum legimus . Nec vero ab his quae modo scripsi, me illa retrahunt, quae Amicorum aliquis interdum objecit, verba
haud longe a Terracina in Tyrrhenum dea mens . Gaae objiciens verba , ut minime
obscurum ella ex Livio , & Sigonio', in alia Epit lota 6ὶ a me laudatis , qua ratione videantur haec emendanda ; ita ex illa Epiliola eadem coni lare , a ebat . Usentem de quo Boccaecius primo loco dicit , Ronchum eiIe.debere , aut si eum Cluverio facias , Montonum : &', quod
consequitur, a Boccaccio dici, non in mare , non in circumle fa Ravennae stagna , sed fuere in Padum alterutrum nostrorum fluminum, contra atque a me superioribuet
etiam Litteris, S ita tutum esset . Haec igitur obiicienti se respondi : verba illa Boccaccii qui.ex alpibus eadens fuit in Padom, ad Atherin , ut illis temporibus, a me eredi esse reserenda : at si illi Deus videretur ; me Bocca ccii quidem Ouctoritatem eiusmodi in rebus magni ess e faciendam , non minus fateri , quam R., uet
vi eum illum dixit h.rum istortim fuisse
maxime peritum, oe frequentare consuev isse tirbem Ratenna a Boccaccium tamen qui gdicere auderet , barum rerum susse Dante peritiorem , qui Ravennae domicilium eo n-stituit Dantem autem , ut demonstrassem
tol , Montonum recta & per Ue in mare insuentem descripsisie . Qui fieri igitur pollet, ut Bocca ii aetate , qui annis dum bus &. quinquaginta poli, Dantem est moria tuu a , adhuc in Padum Montonus flueret H aut
57쪽
aut si in mare hie fluebat , qui Inter Padum , & Ronchum est interiectus , qui
fuere in Padum tune posset Ronchus Caeterum etsi in producto Boeeaccii loeo, quod ad nomina attinet, quaedam a libraoxiis vitiata sint , ut cum pro Senones scripserunt Lisesenes s non ipsos tamen , sed vetustos quibus ille niebatur , Livii codices culpandos esse, mani sestum est , in quibus nisi pro A im Athesim & pro Utente ente legisset , non illa de Pado , neque illa de Volseorum Usente scripsisset. Cum
enim ait Ufens alter a superiori . s. perius suoque inens dixerit , necesse est . Unde nimirum discamus licet, non omnes igitur antiquos Livii eodices ab Utente flumine habuisse , ut illi ponunt qui miro eorum consensu freti ,γpropterea in Plinio Ut is, non Vitis, contendunt t esse legendum. 9. Sicuri autem vetustius id nomen Viaris apud Forolivi enses quidem . & Ravennates olim intercidit , se etiam alterum Aquaedulctus quacunque de eausa , & quandocunque impostum fuerit , denique prorsus obsolevit; ut iam diu ex his, aut illis nemo sit qui alio quam reeentiore vocabulo, Ronchi videlicet, non utatur. Itaque haud unam ob causam displieet Clementi-nii. et locus , inqueritio . ηδ ehiamato Ronco, Flume , e duli Antiehi Ris . Aquibus enim , quaeso . Risum unquam dictum esse, invenisti. aut a quo nostratum superiore etiam si eulo Aquaeductum potius, quam Ronchum Quod si ita Clementinius; II mus utique mirandum esset , quod ab externis Clarissimis Uiri et hoe tempore seri-υ tur x vocari nune Flume Aeque lotio Mnili Auetorem laudarent Maginum l. qui certe in ea Tabula qua ipse nituntur , inscripta Romuna , huic ita flumini nomen adscripsi Bedes , o Romo gia fume a quedotio . Sed de Roncho , ut nunc quidem, satis. ro. De Sari, qui postremus est quinque
amnium , circa Ravennam olim . ut Rubeus I J scripsit, confluentium , haec nuper tradiderunt iidem Clarissimi , quos modo
indicabam . Viri se . Sapis, Italiae flumense prope urbem Isatiram : nomen illius se nune est Savio, & quoniam hoe flumenis Caesenam transit , vocatur quoque Riose di Cesena. is Sed nulla praeter Sarsinam,& Caesenam urbs est prope quam hic amnis fluat i neque ulla in Italia urbs quae Isaurum appelletur . Quod si Pisaurum scribere voluerunt . cuius flumen , Pisaurum pariter nuncupatum , Isaurum dictum legimus apud Lueanum sue J ; nimis longo ab ea urbe intervallo, pluribusque interiectis fluviis. hie Sapis dillat . Num sucum fecit vexatissimus ille eius Poetae versus Icli. Crustumiumque rapax, er iunctis Uapis Isauro PQuo de versu cum meam alias sentenatiam quaesiveris ; hic ita aperiam , ut quamvis nonnulla alio attinentia uideri possim interjieere sere omnia tamen ad rei pleniorem explicationem faciant , pleraque autem ad Sapim spectent , de quod ieere institnunus . t sapim pro Sapiapud Strabonem s7J legi , negari non potest . Dubium tamen est , num ita ille scripserit , an potius I littera temere ab librariis praefixa sit, uti videtur Casau bono 8 . cluverius is) certe dubitat , ut cui non modo in Itineraria Tabula Sabim legat , sed neminem praeterea Ueterum virideat qui Sapim non scripserit . Sie enim
Plinius, to), Silius sit J, Lucanus ipse Ii2J.
Nam in proposito versu non omnes Codiisees habent Uapis . sed aliquot Sapis , ut duo certe qui ab Hugone Grotio i 3 laudantur, propterea non ita ut vulgo , quod
aliqui videntur eredere , sed Iuncto Sapis Isauro hie legente, & auribus quidem mina aegre serentibus , quem Uapis Isaura; minus , inquam ; nam in lectione etiam
ro , ingratus restat duarum ultimarum vocum con eursus non secus atque in ea quae
mox proseretur , Blondi . iunctus Idaspis
Isauro. Itaque ; ut me prorsus aperiam tibi . suspicatus saepius sum describentium
culpa concursim hune natum esse , cum
58쪽
Lue anns sortasse seripsisset, ea tamen ratio. ne, quam insta dicam Pisauro . Hac enim verum dc certum nomen est , non urbis modo , sed & fluminis, ut paulo ante Indicabam, urbem illam praeterfluentis, quod
ex Plinio, Vibio, ia Siculo Flacco liquet, ab Ortello G laudatis . itemque ex Ag geno , quem addit Cluverius a . Sed Isaurum quoque dici , apud unum , quod sciam , ex Antiquis est, Vibium t 3l , ia-que ex uno hoc Lucani loco : quem ne propterea ita scripsisse , contendas , tum adnotatio faciet Francisci Hesselai 4ὶ admonentis , in membraneo optimo Vibii C dice , qui Revii fuerat , id ipsum deeste, tum animadversio insuper nostra , non alibi facile apud Vibium adeo interrumpi sententiam , ut ibi , si id additamentum Auctoris sit, non aliorum , a quibuς nunc Hesselius censet s1J multis esse in locis interpolatum . Quod si tu mecum iu spica.ris , Lucanum Pisauro scripsisse , neque cum Cluverio s6J , quem tamen aliqui sequuntur, inducere in animum poteS, metrι causa cixisse Isauro ; suspiceris quoque necesse est, alium quam Sapis , aut Isapis , aut Idaspis, proxime scripsisse vocem , ut puta oe iuncta Aprusa Pisauro . Exempli gratia hoc dico ; non quod mihi exemplum hoc placeat s non una enim de causa displicet I sed ut veri fimiliora tu excogites. Namque haec eo dumtaxat pertinent, ut vel magis quarti apud alios hactenus fuerit , dubiam tibi reddant propositi versus
lectioni N. M. Veruntamen lac , eertum esse , at
que ita omnino, ut vulgo hie legitur, scripsisse Lucanum ; qua tandem ratione exinplicabis . eur disiunctos adeo conjungat fluvios Isaurum, & l sapim Neque enim hie circa Pisaurum est , nce circa Arami.
num, quod Ortelio f7J excidit , propterea apud Ferrarium f3J notato ; sed iuxta Cisenam : neque Isaurus haud unpe a Caesena est, ut scripsit Boccaccius s 9 j; sed millia passuum circiter XXXV. quod ait Pomta tivi , vel potius aliquanto plura : nEX XXXV. eum Braschio iit dieamus; harefiumina dii iant inter se , & interiecta habent alia plura , nempe ut nulla nisi taleis briora, & a Plinio sol memorata specte mus, Rubiconem , Aprusam , Ariminum.& ipsum , Uod Lucanus in eodem versi recte disiungit, ut mox dicemus , Crustumium. Nec vero te satis mihi facere posise , exiit ima , si Lucanum dieas in nu. viis nominandis qui in mare influunt sive hoc superum, sive inserum , quasi de in dustria , ut Poetam sere decet , ordinem quo natura dispositi sunt, neglexisse r Uirgilium . quoque , ut animadvertit summus alioquin ejus admirator Maerobius filJ ,
nullum in commemorandis regionibus ordinem Iervasse , sed locorum feriem saltibus Iacerest et quin illum pariter quem Vir Doctus excipit , Silium anx ae illiusmodi observationis securum in iis ipsis suisse verasibus fi J qui e contrario indieantur quasi ex ordine flumina Umbrorum describentes; nisi sorte cum ait , Hos A is , Sopi quat ant, & mox interiectum Metaurum no
minat , ordinem servasse credendus est , aut cum ab his ad ea quae in Tyberim influunt , transgressus , ad Rubiconem redit.& hine revertitur ad Tyberim . Nam ut vera haec esse , fatear , mirumque propter ea non esse , si Lucanus quoque ab illis Italiae fluviis qui sunt ad orientem solem , ad eos qui ad occidentem sunt , interpositos transilienda , decucurrerit , & mox ad
eos quos diversa omnino parte praetermiserat, ad eos, inquam, quamvis non omnes,
etiam haud ignobiles, resili verit ; illul tamen adhuc mirabor , & abs te quaeram ,
cur in tanto numero non alios quam is
pim, & Isaurum iunctos esse , diserte scripserit : qua voce s quod Porta si J erodidit, nihil ali iti . nisi etiam , pariter , simili-
er , necnon , significare voluisset , hoe est non secus unσm quam alterum, ex Ape nino oriri , & in Hadriaticum mare de seendere ἔ quaerendum adhue restaret , cur
de his duobus potissimum id dixisset, quod
commune est caeteris ad idem mare perti H a nem' ci Thesauri Ceogr. co Ital. Ant. L a. e. s. c0 De Fluminib
59쪽
nentibus . Quae omnia eum Blondus
ut diximus . Idaspis legeret; hoe esse censuit torrentis nomen qui e regione Montis Abbatis bauro revera intingitur . I eander IrJ vero sententiam eandem secutus est, nisi quod eum Sapis legeret in Lucano,
cum autem torrentem qui contra Montem Abbatis Isaurum subit , Alis votari audiret; huic quoque Sapis , non Maspis,fvisse nomen , commentus est , cum melius fortasse , quando aliquid comminisci volebat , Salbis suisse , aut Salpis dieere potuisset , idque a librariis in notis sbi vocabulum Sapit postea muta:um . Verum utriusque, & Leandri in primis opinionem vel nuper notatam fuisse , video ab aliis quidem propterea quod Sapis . qui Caesenam alluit, non influit in Isaurum, quasi vero non de alio Sapi qui in eum influerat , Leander diceret I ab aliis vero quia flumen Maeeratae Puod est ens Chiento
nune Sulm Lueani interpretetur , quod non intrat Isaurum . quas ea quam ibi. Leander nominat , Macerata urbs esset ad Chientum sita ; non oppid am . Μacerata
quidem & ipsum dictum , sed , ut diserte
Leander loquitur , Macerata montis Fererra ι . Ipsi vero fluvium qui' in Isaurum
influat , quaerendum esse . admInente Amnis es, inquiunt, oriens ex monte, binum prope. Oaream versus excurrens . σVaurum ingrediens , ut in taIulis ρυβροrιm Magmt 46. Durat. Irbini . Annnymureser eur non is aut quitur Styli dictus.
vel Iopis' Quid vero . si hie idem enn-
1laxus indicaretur, quem tanto antea Blondus, atque adeo reprehensus ab ipss Leander proposuerant Eundem autem esse
Invenies , si ite illa ipsa Tab la minoremnu riolum lacatuc qui prope Urbinum Hortente natus , inde Boream vetsus descendit. animad Ierias , quo loco in maius denique In luat', & multo altius ortum flumen ,1 lauri videt ieet nomine infra de senatum. Confluxus istitur locum eundem esse quem Uionduc , & Leander indieaverant , esse, peripicies , nempe contra Montem Abba-
tis, ut nominatim docet non ea modo sed & altera Magini Tabula , quae inseriis bitur Pieenum . Dixi autem Urbinum Hortense , ut latine id quod Urbina vulgo
fune vocant , fignificarem ἔ alterum enim fuit Metaurense , Hortensi superius ultra Metaurum : quod cave , ne tibi, ut Cellario 3), aliisque, esse videatur c stillam
Durante . Hoc enim Clementinius do. cet. anno demum ra8 . aedificari, eceptum esse a Gulielmo Durante , quem Iuriscon sulti Derutatorem appellant , ut eo traduceret inculas Castelli Riparum, quod ante biennium ab hostibus Pontificis Maximi
dirutum fuerat. a. Nolim tamen , quae pro Leandro dixi, immerito accusato , in eam partem accipias, quasi eius,' aut Bloridi sententiam probarem. Cur enim Lucanus, qui nobiles Amnes , ut 'diximux . praetermisisset , de torrente eiusmodi, vel fluviolo solicitus esset ὶ aut unum hune Isauro immissum inis dicaret , qui navim in maiores alios innuentet in omni ista ipsorum enumerati ne nusquam membrasset ' neque enim v
ri simile est. eum Rutuba i posuit, aliam quam Ligusticam , a Plinio 3 quoque
commemoratam . quae per se in mare dea labitur , voluisse , quando altera quae in Tyberim denuere e redita est, uno , quod sciam, inter Ueteres auctore nititur Vibio,
isque ubi hane in I berim fluera , si vulgatis libris eredimus , scripsit, ibi a Sim le-ro in Derbeuum legitur , quod ex Hessello di diei. Credag fortasse , Tucani
Interpretes Sulpietum Verulanum ..& Omni bonum Uieentinum aliqpod lumen ad propositum versum recte explicandum attulisse . Ego vero neutrum consului , cum certior factu et essem . Sapim , primo su-vium eredi Mitionem ab Auximo denuentem , alteri autem Caesenae flumen : ej-demque Crustumium , unde is rersus incipit , fluvium diei, qui praeterlabitur Arami. Num . Hic vero non Crustumium est , sed Ariminus . Crustumium autem non est quidem Inter Aurannm re Pisaurum, scuti quodam loco Cluvetio excidit .
60쪽
sed inter Pisaurum , R Ariminum , a quo-xum illo secundum Magini Tabulam ci
millia passuum abeth c citer novem , ab hoc duodecim , & quemadmodum utrique huie ut hi suum est flumen, singularum nomen retinens apud Latinos , si e Crullum tum quoque dieitur idem cum apposito olim oppido habuiste nomen , nec latine solum , verum etiam italice , ut Concha utrumque appellaretur . Sed Cluverius Σὶ etsi Crustumium oppidum noverat a
Vibio , & ab Sulpicio , de quo modo dictum est , diserte poni , veretur tamen, ne ista Pisauri , & Arimini similitudine decepti, ex suspicione id potius , quam ex
vero, scripserint, quum nulla , inquit, huius reι apud historιcos, geographos, itinerarios , ali is atιflores ne levissima quidem extet fuspicio. Ueteres autem . opinor , intelligit. Nam Boccaecium sa) ; quanquam hie sepius describere Vibium solet ; Blon-
agnovisse oppidum , non poterat ignorare :imo utrumque horum tradidisse, as Orptum mari oppidiam Coueham eminentes aquis muros , turresque per aequoris tranquillitarem ostendere: quae Blondus cum scriberet, in Monte, ni mox ait , Scutolo degebat,
ne deeimo quidem lapide illine dissito ; ut
vere , an secus haec dicerentur , perfacile posset sciscitando cognoscere. Omitto Franciscurre Berlingliterium , qui in Geographia sua I6J etruscis versibus descripta . & an-Mo, sicut audio, edita iso. haec habet Hor et di Gneha rio , che si diligua , II quale ha Coneha Lmmersa mir inde. Omitto alios multo his recentiores. & nominatim Maginum qui Concham in
mari proximo exstantem paululum appinxit his adscriptis verbis Conta Citta pro- fondata . Hoc autem is minus mirabitnrqui aliis urbibus idem accidisse, non ignoret , neque Italis solum , sed & exteris, scuti vel ex hoe apparet Ovidii loco 8 Si qhaeris' Heliren , oe Baran Actae,
Inclinata flent eum moenibus oppida
Sed si Cluverio, ut diximus . non satis an liquus auctor videbatur Blondus , cui extitiise id oppidum , crederet i at erat certe longe vetustior Blondo Anastasius Biblio. thecarius s) , qui Ravennam , Ariminum,
Pisurum, Concam , Fauum commemorat
in optimis quidem Codicibus io) quan- am & in iis qui habent ri Pisaurum,
Concassandi, aut ta) Pensaurum , O a num, aut eiusmodi aliud , quid legendumst, ex prioribus obscurum esste non potest. Qua autem ratione , & eausa id o
pidum , sive priscis, sive , ut ex Plinii st-
lentio arguitur . sequiore conditum aetate, ita aquis dirutum , & opertum sit , nulla ut ejus vestigia nunc maneant , incertum est. Mare enim , ut ad Ravei nam patet, superioribus saltem seculis ab littore potius recessiste, verisimile est, quam hoc, oppidumque occupasse : ut reliquum sit , vel terrae magno aliquo motu ' littus subsedisse, vel etiam incurrente numinis vi oppidum sensim deiectum esse , atque ' absumptum. Crustumium enim non line causa ab Lucano rapax dimam est , quippe ob multiplices , & saepe mutatos alveos latum , &transeuntibus periculosum , quandocun3ue in subitum , & rapidissimum ciarsum imbribus incitatur, in vicinos , unde oritur, montes se effundentibus. N e longius inde abest praealtus ille amplusque mons , a Carpegno oppido, ut Blon dux i 3 scribit, nominatus , prope quod , sed diversia ex
parte situm idem memorat Monasteritim Sextini , ubi quae dieit multa extare vetu- flatis monumenta, scias velim , non Omnia periisse, eum apud me videre possiet tres cim latinarum Inscriptionum exempla , non ita pridemrex marmoribus ejus oppiduli singulari diligentia descripta . Quae ab Docto , & elegantis ingenii Medico Camillo Brunorio eo libentius accepi , quod cum Inscriptionum illarum quaedam subhujus initium saeculi fuerint effossae s nota
omnes adhue esse editas , puto. Caeteram Carpegnum oppidum id fuit , unde