장음표시 사용
61쪽
Guido ille dictus est , quem nobilem , &liberalem Uirum non is Areolius quidemta in suo XIV. de Purgatorio Cantu is ut Externi quidam Viri Clarissimi scribunt;
sed Dantes, Poematis eius auctor , laudavit. Jam vero illuc revertamur. ia. Nam de summe Crulumio , inquies . satis explicaili Lucani versem ; de Isapi autem , se cum Isauro coniungcnte, necdum quid sentias , aperuisti . Eso vero eum ollenderim cur nulla mihi eius coniunctionis placere possi expositio , eo redeam necesie est , ut in versu quem satis incertar lectionis supra ia de monil ravi , non id scripssse Lucanum, credam; aut ulat te scripsit, idcm hie illi accidisse, a jam, quod alio in fluvio, Timavo videlicet, accidisse , nune inter domuimos quo que constat . Et sane si quae de Timavo hinc ab Historicis, & Geographis , inde vero a
Poetis scriptum habemus , quorum pleraque.Omnia olim collegerat Leander ci), attente perpendamus ; facile intelligemus,
non ut Virgilium 3 , se & Lucanum ) explicari, & defendi posse , ut qui nimis diserte eum Aponi sontibus Timavum coniunxit, C. mill . pass. intervallo disiunctum , non secus ac si proximus fuisset Medoacus e quibus in rebus alios poli se tum Poetas , tum Geographos in errorem induxit . hos autem vel poliquam admo.
nuerat Boccaccius 3ὶ , id falsum esse.
Qual ammadverso cautiores sacere debebat eos praesertim qui hinc is Poetarum geo se graphiam haud semper esse valde exu iam is non ignorant, ne propter Lucanum
sacile I sapim , & Isaurum conjungerent, sive Sapim tum prope Pisaurum , tum iuxta Caesenam fluere , existimarent.14. Nolim hic quidem expectes , ut de Sapis origine , & superiore alveo, unde Sapiniae Tilbui nomen est ortum , aut de lateritio ponte , ipsi olim apud Caesenam imposito , sermo tum habeam ; haec enim in nostris dumtaxat , sluviis spcctavimus . De Sapi igitur illud reliquum est . ut quo ipse olim, & alii vicini amnes innuerent , videamus . Sapim autem illue olim innuxisse , ut amplissimum illum ,
& eeleberrimum faeeret Classensem por. tum, a Blonuo nostro traditum est . Cum enim hune peranguilum , & nullum propemodum sua aetate factum videret ; hua ius rei causam esse , non dubitabat , Sapis fluvii, qui illum facere consuevisset, ave Anem , quippe qui decem ab eo portu passuum millia aliud in mare ostium quod
G vinum dicitur , multis ante saeculis sibi esse set , quemadmodum scripsit in Hilioriis c 6ὶ . In Italia autem Illustrata
saeculorum eorum numerum definivit, cum Sapis , inquit , ad anuum nunc plus minus sexcenterimum ipsam iliabebatur Camdianι vallem , csciebatque portum in primis Italiae celeberrimiam . Quod volumen cum circa medium saeculum XU. conscripserit, ut alias 8 demon stravimus ἔ apparet , annum in dic sse circiter 83 o. sive medium saeculum i X. Quod tempus nimis am plificaverit , an potius contraxerit Blondun
aliquem me incidisse , qui de Sapis ave sione a Candiani valle acciperet hunc Rubei ς locum. Anno i I . Alvsitur Die-dus Patricius Venerias deducto Sapi , qua
Cerviensem , Raυeu temque agrum interinfluit , molisqtie frumentariis prope rus Ca--tium , pari civitatum , atque accolarum commodo, suo sumptu extructir, aedem etiam pro tempore exeitavit. Manifestum est , de
Sapis aqua in canalem deducta , qua molae frumentariae agerentur, hic verba fieri . Sa-pim enim ipsum inter Cerviensem , Ravennatemque agrum diu antea fluxisse, praeter Blondi, aliorumque testimonium, vel R Mus clo) indicare poterat , cum A. III 6. donatos memoravit agras illos omnes - , ubi D. Gerυasii misititim aedificatum erat, m
nia Pe illa quae cum esent iuris Eecissa
Cerviensis - a vado Buccamerio ad portum
suminis Sapis pertinebant , termino horum praediortim - tisque ad meditim Sapis adscripto . . Sed hujus eursum 1 Candiani vatile suilla ad mare iam auersum vel prius uam Blondus ualuerit , ex Agnello prinari me posse , credo . Hic enim cum in
Vita Felicis ii qui anno obiit 7i6. haec iussa
62쪽
iussa ponat, Pestilienses viri adhaereant nispis portu - . Guni decumani speculentur iuxta portus Candiani ς profecto indieat , iam tunc alium Candiani , alium Sapis suisse portum . Quod si ob huius fluminis
aversionem iam tum portus Classensis tantum aeceperat detrimenti; imo vero si ei Dea medium taedium VI. vel potius ante eius initium eo redactus erat , ut qui aliquando periclis fuerat , spatiosissimos hortoso lenderet arboribus plenos , vertim de quibus , ut Fabius ait , non penderent vela, se poma ἰ eredendum videtur , iam tune inde Sapim aversum fuisse , cum haec scripta sunt verba ; scripta autem sunt eo quo
indicabam , tempore non tam ab Iornamde i , quam a Cassiodoro , euius Chr nica de Gothis sie ille in compendium redigebat . At si haee quae descripsimus, non a Cassiodoro suisse scripta , sed ab Iornanade interjecta , suspicaris propterea quod
apud Procopium c a legeris , Belisarium
classem frumento , aliisque rebus ad victum commodis onullam celeriter nari stare iussisse ad portam Classis s ita aurem Romanos T care Ravenna Suburbia , ubi portus es ;animadvertas velim , inter annum 336. in quem is cadit Procopii locus , ' annum sue r. quo scripsisse Iomandem , censent, non satis quidem intervalli esse , ut credi possit, tantam illam rerum mutationem acetis
disse t itaque ad eiusmodi locos qu ad anis nox etiam spectent non paulo posteriores, satius fortasse dici posse, tantam etiamtum partem amplissimi eius portus superfuisse. ut elam mediocri excipiendae par esset, etsi pars reliqua multo maior post aversum alio Sapis eursum in hortos mutata esset . Ne vero haec a me temere dicta putes; Itin, rarium , quaeso, inspice Hierosolymitanum,sve iter Burdetala merositνmam A. 3 3.
factam deseribens , ut ex Cl. Ceillierio memoratur in Actis Eruditorum Lipsiensi bus ta) , sive quod scr*tum videtur e rea postremos Imperii II. Constant ni annox,
tis ad priorem accedens ; Magnus enim Constantinus anno obiit 3 7 ; in eo certe Itinerario haec invenies . Ravenna , Sapir
XI. Ad Novas XI. Rubica L III. Quaes conseras cum recentiore Cluverit per idem littus, Ravenna , Classe III. Ponte di Gυ o VIII. Santa Maria det Pino III. Or- via II. Porto Cesenatico V. Flamicino III;
reperies nimirum, quinque ante quam Blon.
dus posuerit , saeculis ibi Sapim fuisse ubi nune videmus , & quod consequitur iam tum a Classis portu ad mare inter Cla se in , & Cerviam . seu locum mavis, ubi
Cervis postea condita est, cursum avertisse. 6. Eo rem adduxisse videor , ut non modo fatearis , eontractum nimis a Blondo
fuisse tempus, ex quo Sapis desierit in Canis diani vallem influere . Classensem portum facturus ; verum etiam , ut fortasse suspiceris , num unquam influxerit , & ad portum illum pertinuerit , praesertim e mante Blondum id nemo , quod sciamus,doeuerit , dii eique adeo ab illo portu eius ostium fluvii , tantumque absit , ut eius portus gratia illuc is fuerit deductu.dus , ut avertendus potius inde suerit , si natura eo descendisset, quippe qui, ut eiusmodi amnes & proximi certe quique silent . arenae terraeque tantum invehere potuisset . ut portum deni de totum oppleret. Nee tamen eae sunt hae rationes , ut suis
spicioni isti plurimum credam tribuendum. Namque ut ab no stima incipiamus ; innumera sunt in rebus eiusmodi , quae utilia antea visa , ob idque essecta, experiem
tia demum inutilia . alcue adeo noxia de prehenduntur . Itaque nutus etiam sumi nis in illum portum deductio ex eo censu esse potuit , ut noxa , temporis decursu dumtaYat agnita , posteros permoverit, ut
inde eum amnem averterent , quo decepta
spes Maiorum induxerat , & quod conse-uitur , non aversio , ut creditur . sed in-uctio eiu ciem illum portum labefactarit . Quod vero nune Sapis ostium ab loco ubiis portus fuerat . intervallo tanto distet, minime licet inficiari ; sed perbreve in te vallum est , nee passuum νῖ . si Coro.
natem agrum proponit , quo intervallo Sapis alvens a Masilli . ut nunc appellant.
Valle disterminatur, in quam influeret, si
63쪽
e adem linea pergeret , nec mare versu a sese infe heret; eius autem Vallis extremum alte tum a Templo S. Apollinaris in Gallegoo. passibus non distat , ut pronum sit in telligere, Sapim olim in stagna, Ravennae circumiecta, facile ini uere, & per ea ai Cia D sensem portum deduci potuisse. Postremo quod ad Ueterum attinet testimonia , nulla quidem produci video; sed quondam tamen prisca non dc suisse monumenta , arbitror,
unde id didicerit Blondus , & quibus permoti snt, ut cum eo facerent . tot Clari
Viri , in quibus Volaterranus ι , & Leander a sucre , & ex Ravennatibus Tho-
cuius verba ita Blondo adstipulatum ollendunt., ut insuper docuerit , non Sapim dumtaxat Istivium , sed G alios porthm Classensem fecisse , ab hoc autem aversos pessum dedisse , cum aliud in mare optum sibi Sapis Iluυιtis effecit , al ι vero gutirbem declinantes , Adriaticum mare aliud
per Osirim influere coeperunt . Quod ego Κe Roncho potissimum dictum accipio, ut
quem & propiorem Classi esse scimus , &si in laudata Coronellii Tabula spectemus,
dei luxurum suisse, cernimus, iuxta mem ratum S. Apollinaris Templum, si codem quo superius , cur tu mare versus perrexisset , neque innexus per, alveum , ut supra I . dictum qu , manu paratum, Raven nam deductus esset . Itaque si olim e recise , crediderunt, ut Sapi in in Classensem portum inducerent ; e re quoque credere desuerunt , ut Sc Ronchum in eundem immitterent: quem propterea , quippe petoppidum Classis; aut iuxta illud traductum, Ravenna pedibus adiri potu: sse . coniicimus . Neque ab hac coniectura abhorruisse
videtur Ortet is o , cum ei flumini quod Roncho respondet, ad Caelaream , hoc est inter Classem, & Ravennam , impositum Candidium pontem indicavit. Quo de PO te , quem alii Candiani fluminis fuisse, aiunt, simulque de caeteris quae in illo eodem littore olim spectabantur , proximia Litteris vrdebimus. Vale.
DE quinque. Fluminibus quae circa Ravennam olim confluebant , Epistolis tribus superioribus tantum scripsimus, quantum tibi satis fore, existimavimus. Stagna autem , & aestuaria , in quae se illa primis temporibns essendebant, & in quibus , iu-tercue ipsas marinas untis ea fuerat urbs condita, quibus limitibus continerentur ab
ea quidem plaga quae nune Faventiam, Forum Lioli, & Caesenam spectaret, non est facito consti tuere ; quanquam tanto spatio,
quantκm expeditias viator uno die conficiat,
maris aestu affluente , se extendit se tum etiam eum Procopius n scripsit ; ni sorte mendum aliquod subest, videantur. A pla- autem opposta, quae ad mare videlica conversa erat , etsi veri fimile est , non multo aliter se rem habuisse , quam in iis littoribus quae tuter Veneta aestuaria , dc
mare interiecta cernuntur ἱ pauca tamen
pro certo affirmari pollunt , eaque ser me ad Caesarum. tempora & quae deluceps consecuta sunt , pertinentia . S:c proxima
ostensum Epistola est ουὶ , Iulii Caesaris
aetate viam fuisse per quam curru vectus Ravenna discederet ad R. P. Opprimendam.
ae quoniam via ad Rubiconem ducebat; proclive est intelligere, per littus suisse dactam , ubi Classis postea , & inter hanc ,& Ravennam Caesarea eonditae sunt . De eo igitur littorς quod inter mare , & eam stagni partem interjectum erat , quae . Sapissumi
64쪽
flumini erat propior , primum ut se haberet cum duobus illis oppidis , dc celeberri. mo portu ornatum eli , deinde ut pollea ,& nunc te habeat, sermonem inlli tuemus; ut initio inde ivmpto , deinceps ad Ravennam ipsam , α ad illa quae huic ab oppolita platia adjacebant , aut ad acent,
r. Et primum de Classenii portu , ut qui non modo ante duo illa oppida factus eii , sed causa suit cur ipsa postea conderentur , verba facturus , principio allud p no quod ex Iomande i habemus, Γνι nam ab Augu)io Imperatore atiisima , sive,
ut in aliis eii codicibus , latissima fossa
demisum , qua septima μι alveι parte me dιam influeret Raetennae eι vitatem, ad Ctiastia amansιmum pol tum praebuise , ci sem XL. sive, ut alii habent codices, GCL.
navium , Dione ruerente tunsima duduim creditum recipere satione . Haec autem cur
Augulius, iam rerum potitus , secerit , licet ex Suetonio a intelligere . Clasem Miseni, G alteram Ravennae, inquit , ad tutelam Iupera m ι0σι maris , mi loco t. Nam etsi Cluveri O sὶ conccderemus, quae ipse ex M. Tullio , Vegetio , dc Tacito produxit , eam vim habere , ut alversus Suctonium olienderent , non id primum ab Augusto fuisse inititutum , ut cla Ilis initatione ellet apud Ravennam : ut si ipsi
Augulium , cum adhue In eo ellet , ut Sexto Pompeio oblis cret a foedere disce. denti , naves longas ex.Ravennis accersi-viisse , non inde tamen sequeretur , aut hinc sequitur , Ravennatum quoque veterem portum eum tu ille , ut pollet tot simul, quot diximus navibus , quandocuoque opus
eii et , aut si non tot , multis saltem ,
aque commodam, ac tutam liationem prae
censuit , sine dubιο intellexisse portum Ravennatium ab Aus io extraestim ad tute
iam Classis Superι maris, cum vetus Sch liailes Oiliensem portum latellexulet , RCluverio db , ab iploque Holii eato reda sutus , ab illo quidem propterea quod
Oilientis portus ab aliis poli Auguitum Imperatoribus exstructus fuit ; ab Hollienio autem quod non aquilonibus , sed austra potius obiectus eii , Ravennas vero directe oppositus eii septemtrιom . Ucrum, ut Hollienio tamen respondere Scholiatio pollet , aquilones Poetam pro quocunἀuc vento dixit Iu i in scire ex te aucO , an ic pariter tueri us liceat qui de talai leuit portu loquentes, nimis, quali Pl. nio audi Ore , id aedificium extollunt quod ad esubdem ollia ex illuctum fuerat ad salutem non eorum quI In portu erant , sed illo rum qui ipsum petebant. 3. Milicet ex quo Blondo ς excidit , nimis , ut opinor , fidenti memoriae suae, branis e Piinitim , εn hqjus portus υι ras turrim Iuisse phaream omnium maximiam , quas Roma utim ubique t buit Imperium, idque in Hiittariis quoque civi iteravit ;hoc ipsum ex Plinii auctoritate Uelideri
bcus i 4 , aliique contarmarunt: ut noli roetiam tum pore non de iuerint qui affirma Ic L , superasse ergo hanc turtun Pharam Alexandriae, cui trius suiι tuter septem mi rabitia orbis terrarum . Nunc tu ii de Pharo hoc Ravennate quidpiam in Plinio esse, inveneris praeter haec ζι3 wus e1-, id eii Pharia turris , niaturno navιum 4 ur Iul gues oditendere ad praentinctanda vada, Por rusque introitum e sciat Iam tales eo ιμνιι locis Ilara ut an flagrant ut Puteolts , scRavenna ; fac sciam . sed Rub us cum ce nique in Hii loriarum filarum Inuiee tio haec lcripsit ; Pharas ad Canatam I ιε mquomodo esset exseucia , cognοδει ex Hero uiano poteji : illudque addi ait , cum Iacro turris D. Mariae ιn portu Ravennatι , rasere aediscata ratione videatur , quam de
65쪽
δε ibit Hisod antis . facile a Uucor , ut conjiciam . Phamu esse potuisse; tu ne sane Uidetur oblitus', se iisdem in Historiis ir Plinium de Pharea turri ad eiusdem portus ostia testem laudasse , tanta videlicettit maiorem ullam Impe itim Romanum non
haberet. Quid enim turris ejus Templi ad illam Alexandriae , cuius magnitudo ab
midibus comparatur , eaque fuisse dicitiir, ut cum incredibili estet altitudine, in serioris tamen partis latitudinem haberet , quae dimidium altitudin s aequaret Uideliς hane sacram turrim a Coronellio delinea- tam , qui & ipse ut recentiores alio; omittam ad antiquisti num Pharon reis seri ab Romanis ad portus Candiani se ostia exstrumam , sicut Herodianus de-- scribit se intelliges sane ubi eius magnitudinem turris ex appicto Templo aestimaveris , haud esse dignam , non dico quae cum Alexandrina illa conseratur , sed quae ad eeleberrimum Clas Iensem portum attinuisse extili metur . Certe ne illius quidem proportionem dimensionum ollendit , quae
proportio modo commemorata est . At enim ad Pharorum sermam accedit , ab
Herodiano descriptam , qualem inplerisque nummis conspici rhus ad Caesariam consecrationem attinentibus , ut imo su gello ampliori alia deinceps , atque alia imponantur eo angnstiora semper , quo superiora . Accedat sane ; quanquam ex duobus , haud amplius, suggestis id satis aestr- mari non potest ; & Pharos quoque , si vis, suerit . Sed num Classens an olus potius ad quem Templum illud exstructum est , portus , unde ipsum videlicet eum adiuncto Coenobio Potitiensis nomen accepit ὶ Utrumque autem , nimirum &Coenobium , & Templum et rca initium saxuli XII. aedificatum esse in portu R Uenuati . ex Rubeo 3) eonstat, qui Petri conditoris obitum ponit A. lii'. hunc a S. Petro Damiani R. E. Cardinali distinguens contra , ae fecerat Thomaius: 6 1
D ntem Γ J , sed non omnino , secutus: cuius poetae interpretes Land nus , R Uel- tutellius obliti videntur , non semel pece toris eo nomen virtutis causa sibi sanctisti mes'Virtis sumpsisse . Num idem quod Thomaius , voluisset antea Spretus 8 , cum Templum Mariae in portu scripsit Petrum quendam peccatorem Romauae Ecclesiae Cardinalem erexi lis . an quod postea Hieronymus Fabbri Ο qui Petrum de Ho. nestis conditorem huius Templi posuit , a Petrarcha s quod ipse ait , ego in iis quae hie laudat, de Viro Gliteria scriptis in v nire necdum potui J etiam celebrati, deni- ue an minori ibi extructa a dicula An reas Se eme astellius Sancto illi Cardina. Ii , quod Thomatos seribit, praei verit , an eum Petro de Honestis , quod aiunt alii ,
se peccatorem nominante . maiorem Edem inchoaverit, non hie mihi necesse est quaerere, cum de tempore quod indicavi , nemo repugnet, quod sciam , Thomaius autem aperte conveniat . Quo sane tempora
Classensem portum est demum redamim fuisse , ut portus nomine posito , minime ipse intelligeretur , eum ex iis coniici potest quae Litteris superioribus sivi scripta sint , tum ex iiς magis poterit quae hia ipsis fraJ scribentur. 4. Hue illud accedit , alium huius portos qui Templo de quo dicebamuς , nomen dedit fiaJ. alium suisse Classensis i Itaque Blondus si Τ, & Iustinianus
s i J Phari Classensis nulla fundamenta , nul
las reliquiar extara , sed eum omnibus vestigiis interiise , scripserunt , cum eo videlicet loco quaererent , ubi 'eum suisse oportebat. Quo loco tamen Desiderius Spretuus i V eius Phari fundamenta nuper reperto: memoravit, quemadmodum & molem quo dam etiamtum conspici , affirmabat mira magnitudinis, ae sirussurae , quae, ut adparebat , fro portu oli in aquartim stactibtis
Obiesia fuerat . Quae et si , ut optandum Herat , minime docu i , quo intervallo a S. Apollinaris Templo quam ad plapam distarent ; tamen suisse in classensi Deo significavit, confirmavitque cum de musiva
66쪽
antiquo opere quod Ravennae in S. Marti ni in caelo aureo nune etiam visitur , termonem habens , in eo , simul eum Clallis oppido, & portu, maximam illam turrimpnaream et identissime ostendi, non dub: tavit fiJ. Quam et Ii ego non facile, ad indicatam autem ab Herodiano lotinam, ibi nullam prorsus agnosco : tamen haud ita procul a Classenti oppido ab Spreto fui: te intellectam, manifestum est. I. Nunc quanto in musivi huius operis mentionem incidimus, noti a Spreto dumtaxat , sed a Blundo quoque fri tantopere laudati , ut eleganti Onatim ometium veterum , aut us ram in Italia esse , dicat ;quale haud ita pridem spectaverim , non reticebo, eam ad Classis portam , de quo loquor , & oppidum', de quo sum mox
locuturuς, attinere exi timetur ; ut quorum nulli vestigia nunc extant , imagines sal tem eorum , tunc cum utrumque extabat, descriptaς , non neglexisse videamur . Igitur id quod novissime dixi . Templum , quod nune S. Apollinaris in urbe v aut, ingressis; & ad laevam suspicientibus occur. rit statim illud quod dicebam , inutivum opus, sane pervetu; , sed coloribus , aureoprasertim, satis vividis. Portam a sinistris altam exprimit , parallelogrammi serma, uasi auro clausam . Attigua ei portar a extris sunt moenia oppidi , ut videtur, cuju dam , ad horum dexteram eii mare , non valde patens in latitudinem , qui pe quod inter illa moenia , & columnam , vel potius pilam quasi quandam apparet, qua picturae latus dexterum ab luatur . Eam pilam, eis ab longi temporis iniuriis
nonnihil detrimenti retulit , ad lineam tamen vides ascendere , nec quodquam Ostende re indicium Phari , pro quo , ut opinor a Spreto acoepta eit . Caeterum in mari illo tres oblongae naves in transverissum positae spectantur ; dromones, & trire. mes appellat Blandus quas in portu pictura indicet , qua o Classense oppidum quale fuerit indicetur , idque tantis , ut Idem ait, aedificiis ornatum , ut supendum si, nulla ipsius fundamenta , nullam pa
tem praeter aedem S. An sinat is , quae αδ hac extat, insignir , ni tibi nune in nisi
quanquam hanc S. Apollinaris ridem , de qua, ceu de Classis,parte , Leander γὶ Cluverius , , Bauarandas 1ὶ , aliique
palsim ad euadem modam loquuntur extra muros Classis fuisse , ex Ruben qui& corpus S. Apollinaris docuit 6 extra eosdem muros semitum esse , intelligi potet , ut contra , S. Severi corpus conditumelia , eiusque Templuna ex fruttiim intra Clastis muros , vel ex iis patiat , quae in alia Epulota 7 a nobis producta sunt. Quod S. Severi Iemplum eum dillare via deamus 8 a Templo S. Apollinaris periticis Ravennatibus circiter trecentiς , hine heet intelligere simul ubi certa pars Cla Llis ellat limul quam ad plagam pars reliqua extenderetur ejusdem oppidi , scilicet meridiem versus , cum eius spatii quod ad oppositam plagam inter .Edem S. Severi, dc Ravennam interest , videt: cet quingentarum perticarum , magna pars relinquenda Caesareae sit , quam inter Classem . &Ravennam fuisse . constat . Sed de Caesarea dicemus pollea. 6. Jam vero ut eaetera quae ad oppidum Classis attinent , absolvamus , porta , &moenibus initructum sui se , cum musivum illud opus ollendit , tum causa propter quam exstructum fuit , confirmat . Castra enim hiberna Clasiariorum , ut Pighius 9 loquitur , paranda fuerant in perpetuum tempus; itaque & tutelae , & disciplinae causa muro cingenda . Nec dubito , quin, Navalia etiam suerint muro compreis hensa, eaque , ut pro tanta classe , non
modica , quo videlicet & infirmae naves subduci , ae refici , & novae eon trui , &ubi armamenta parari , & servari possent.
Ad naves autem conii ruendas opportuna adeo erat Pineti vicinitas , ut tunc primum aut conlitum , aut excultum suisse
eredi possit r qua de re videbimus alias io . Ad milites igitur, ad turmas, ad socios navales, ad fabros maximae classis excipiendos , locumque his praebendum id
neum quo suum exercerent munus, Iis ea-
67쪽
stris opus fuit quae oppidi magnitudinem
aequarent . Fui lle autem apud Mismon, Ravennam cum classibus singulas Ieaiο-nes , oe ad p ectum Hassis Rnvennatium quot tribtini, δc navarehi pertinerent , atque ut hi assidui essent in gubernatoribus, atque remigibus , o militibus exercendis, Vegetius hi) docet : extantque Inscripti nes adhuc multae ad classem Ravennatem,& ad eos qui in ipsa militabant, aut munera gerebant , spectantes, quemadmodum quae ad Miseni classem attinent, apud Ca- paceium χ leguntur . Sed illarum, cum cssem Ravennae, non paucas vidisse memini, si cum iis conseras , quas Spretus edidit non diligenter descriptas , ut puta quae L. Licinii memoriam servat , in qua
ut mendas omittam coteras, exempli gratia ut qui vixerit Aun. XX U. idem mi litaverit Ann. XXV. , certe I . ClassPotr. Raven. suisse non potest , qui continuo natione Dalmata dicatur , sed Classis Praetoriae Ravennatis ; ut facile scriptum erit quod in aha vidi CLASS. μκ. Sid de Ravennatibus huius generis inscriptionibus si plura cupis , Masseii Litterarias Observationes lege. Porro ut Misenatum , sc ti Ravennatum militum castra fitissa etiam Romae , sive ut in Urbem aliqua de causa venientes haberent ubi disciplinam servarent , sue ut tironibus , ad supplendam alterutram classem conscriptis, prae. lo esset locus in quo degerent , donec Misenum , aut Ravennam mitterentur , invenies unde eredas apud
Famianum Nardinum 3 . Caeterum de classe ipsa Ravennate cum sepius meminerit Corn. Tacitus 6 hic iuvat
unum , aut alterum ex ultimis duntaxat
locis proferre . Luellius Bassus Hassis Ravennat/s Praefectus , ambiguos militum animos, quod magna pars Dalmetra , Pann niique erant , quae provinciae Vespasiano re-nebautur , partibus e tis oggregaverat e &. mox , Trierarchi maeno ramittiti Vitellii imagines in vadunt, oec. Denique pola multa ac varia interiecta , ad has copias e classicis Ravennatibus legionariam pro Ve-
spasiano militiam msentibus optimus ruisque adsciri Classem Dalmati Dyplevere. A tempore autem Vespasiani ad Seueriusque aetatem minime dubium est , quinibidem classis fuerit , haec scribente Spartiano , dum haec egit Iulianus , Severus elassem Ravennatem occupat . Sed ab eo anno , qui fuit l*ῖ. ad quem usque annum perstiterit , minus facile dixero, quam ante annum 433. iam prorsus de sincti . Quod ut ostendam , quo tempore li. bros de Re Militari Uegetius scripserit, mihi antea videndum est . 7. Cum enim hos miserit ad Valentianum Augustum , hoe est ad Ualentinianum Ualentianus enim Auguilus nullus est
Ualentiniani autem tres fuerint , quorum primus anno est motivus 373. alter anno 39r. tertius anno q33. ; mentionem autem Vegetius 8 faciat Dies Gratiani.
mortui videlicet, huius autem mors contugerit circa annum 38 s. recte propterea
eum Cellario 0 negant , Valentiniano primo scriptisse Uegotium . Sed atrieri ,
aiunt , coque ponunt ante annum qDo. Mihi vero eoaiecturae sunt , non alteri
scripsisse , sed tertio , qui anno imperare eceoit 423. Nam si secundo scriptisset ;non eiusmodi in loco sto Gratianum n minasset . quippe huius fratrem erant enim eodem Valentiniano I. patre alia matre; sedἰnomine Gratiani omisso , tempus , vel potius rem dumtaxat indicasset; cille adit enim , quanto detrimento a Gratiano
id peditibus quod postulabant , indultumst, ut ferreos thoraces, galeasque depon rent; nam sic eo ressi contra Gothor, mutilitudine fagittariorum suerant, ut ait , sinpe deleti , & tor clades contigerant , qua que ad tantartim urbiam excidia perten rant . Non videtur autem illud militibus a Gratiano permissum , nisi post annum 378. quando Valente patruo, quocum imperaverat, mortuo, ipse cum Ualentiniano II. tum teptenni, imperatar esse perrexit. Valente enim imperante , milites in ejus
exercitu armorum era tot sarcinis ostendit
Ammianus Mareellinus ii , eundemquo
68쪽
exercitum A. 378. munitum vallo , fudibus fusaque firmato . Quibus ex rebus duabus in diei a duo exiliunt , ad Ualentinianum II. minime scripsise Vegetium, ut qui aiat c, multos enuos esse quibus nullus folia , vel Ἀ-
re, Vallaque mansurum e reti mdet exercitum,
infra , haec ex libris discenda quae v a autea fervatramur , Ied omissa diu nemo que- fuit. Vide enim , num haec illi narrare posset qui anno sit mortuus 392. Alterum autem indicium petendum est ex illis tot cladibus exercituum , & tautarum
urbium excidiis per Gothos illatis , quae sab anno 378. ad annum 392. accidi se, non legit , legis autem postea sub Honorii imperio quae Radagaisus , quae Alaricus, ouae Athaulsus, Gothorum reges , Italiae,& Romae detrimenta, cla es , excidia attulerint ; nimirum intelligis , significari a Vegetio non quae ante Ualentiniani II. mortem , sed quae ante Ualentiniani III. imperium suere . Hue illud accedit , post Gratiani mortem , nihil sere de Ualentiniano II. legi, nisi fugam , restitutionem, & necem ; ad III. autem Ualentiniani imperium , ut gravia quaedam , sic laeta etiam spectare , ut praesertim vidi riam de Attila Hunnorum rege in bello adversus hane primo , aliaque in Italia,
in Gallia, in Persa prospere gesta. Utrum igitur λ Vegetio χ dictum credemus
continuis D toriis ac triumphis - domitorem omnium gentium barbararum , &
cunctos Imperatores felicitate - praecellere Valentinianum II. an III. Ut enim aliquid adulandi consuetudini datum velis ; tantum tamen datum esse , non credes , ut mendaciis apertissimis rideri potius Imperator videretur , quam laudari . Quin ego a ne tecum quidquam dissimulem ; cum praeter felicitatem ,
praecellentem moderationem , eastimoniam,
intalientiam , Iladioram amorem illi ad
quem scribitur , tribui videam; suspicatus interdum sum , an non potius allocutus Vegetius lit Theodosium II. qui cum Ualentiniano III. annos imperavit viginti quinque, laudemque promeritus est clementiae , religionis, sapientiae, sacraeque di, trinae . Et sane P. Scri verius ) testatur , Palatinum Uegetis codicem optimae notae habere , non ad ridentiniantiis,
sed ad Theodosium . Ad quem si malles Uegetium scriptisse ; non tamen id primis
illis factum esse temporibus crederes , cum anno 4 8. ccepit cum Honorio imperare,
sed annis pollerioribus , in quos magis ea
cadunt omnia quae commemorata sunt.
Igitur , ut concludam denique; ad utrumlibet Vegetius scripserit , non ante annum scripsisse videtur 4 . sed annis potius post id tempus non ita paucis, nec tot tamen, ut ultra Martium excurratur anni 433. quo mense Ualentinianus , quincto poli Theodosium anno , mortuus eli. 3. Vegetius autem non modo illud seripsit de navalis belli artibus ideo paticiora dicenda sunt , quia =amdudum pacato
mari, cum barbaris nationibus agitur terre-
Iire certamen; sed hoc etiam 6ὶ vel magis a nobis attendendum , Apud Misenum ergo , ct Ravennam singula legiones eum elassibus Rabant . Cur enim non dixti set
flant , sed flabant , nisi iam stare de sibsent desierant autem, quia νamdudum pacato mari , in promptu habere expeditas classes , & diligenter exercitatas non erat opus. Itaque & caetera quae ad naves
spectabant . quibus praeerant praesecti utriusiaque classis , sic posuit omnia , ut dixerit pertinebant , erant , habebant , exhιbebant ἰ ut appareat, non quae tum essent, sed quae antea fuissent, memorasse. Quando autem esse desilisent . pro certo non
constat i etsi producta Vegetii uerba iam diu indieant desiisse ante Ualentiniani III.
tempora ; nam quid paulo dumtaxat ante huius aetatem fieri consuesset , non opus alioquin suisset significare . Sed quandocumque desierint ; ab eo usque tempore veri simile est.in conservando portu , &sive amnium, sive Augustae Fossae ad eum pertinentium influxu minorem adhibeti curam & diligentiam coeptam esse , ut sensim minus capax elassium fieret , & denique eo redigeretur , ut Blondi 8 aetate nec strepham piscatoriam , lembumve perferret . Quamvis autem ante initium saeculi v Ia
69쪽
VI. ut alibi ostendimus ci , magna προ tus ejus pars videatur ita Datiosissimos hore ros suisse mutata ; ibidem tam ea indieatum est , tantam elua supersuisse partem, ut eo ipso taculo , si non ingentes , aliquas tamen classes , ut a Belisatio in s s mei pareto: quod & mussivum confirmat'. opus de quo supra ta) dictum ell, Iriremes. & dromones, ut Blondus 3 lo quitur, in Clallenti portu oelendens, ii fotiam quidem eli, scut idem tradit . & Spretus conjicit, rempore Ira radati regis Got- thortim , ad Uus quem a J: mmano Beli rius ese missi s. Nam Thomaius ipsin,
in quo inii , Templum ab Iustiniano conditum scribit, euius imaginem supra Templi portam interius ad ingredientium dexteram , Uxoris autem ad limitram, inu. sivo pariter Opere expressam memorat, sed vel tum brevi , ut verebatur , perituram :Juiliniani tamen faciem adhuc extare, certior.factus sum ,. eernique posse ab iis quipodium Mulieorum , supra eandem portam nune construmam , ascendant. idem quaque Thomajus suisse indicat , qui sacram illam Aidem a Throderico Gorinorum re Re aedificatam censerent r quibuscum i se facere non videtur . Ego in re incerta nihil definio , nisi quod ob Iulliniam , &Uxoris imagines , multivo pariter opere eL
sitas, minus longe a veri similitudine ab ira eredo qui in proximo pariete , eodem picturae genere ex prellam Classense oppidum quoque . & portum , Julliniano imperante, suisse aiat. Siqui tamen esse malint , aut post huius tempora additum; aut Theoderico regnante , pictum ; ut hi
in tempus non multo anterius retrahent,
idest ante si culi VI. initium , se illi retrahent in ta to posterius eo quod ei, nBlondo diximus , quanto magis ab Iuill
niani aetate ad inferiorem a taedent.
9. Classensis tamen oppidi imaginem ex vero describi poli annum 722. non potui Lle . certum est . Mansiit illud quidem vel pollea cuam Romana classis in eo portuitare denit . Quia etsi hujus classis causa,
ut supra ob indicavi, oppidum portui additum esse , non dubito ; tamen , ut verum fatear , nullum , quod meminerim, apud veteres Scriptores de oppida testimo. nium cxtat , donec Homani in eo portu classem habuerunt . Nain,quod nonnulli
Spartia dum laudant, quasi in Didii Julia. ni vita vi oppidum memorasset ; profecto Spartiani verba , quae superius quoquet 5 producta sunt, Severum Crassiem Ravennatem occupase , non oppidum , sed naves significant : neque enim ita oppidi
unius occupatio ad summam rerum attine bat, ut In tanta brevitate a Spartiano,
qui urbes ibi pro inciasque omnes litet a Severo Occupatas 9 commemorari de bulliet. Sed .poit illa tempora, manentis oppidi plures meminerunt. Si e Rubeus io) Auctores habuit , ut scriberet, Alaricam mmo iacuit U. Inter Ravennam, Ac Cialsem oppidum calfra locasse . Sic Procopius , cujus locum supcriore Epistola
tio protulimus , Oculo VI. Classsem.υσ- cari , dixit, Ravennae Iuburbia tibι portus est . Eodemque istulo Jornandes seribens ia) , de tribus tum manentibus Ravenna partibus ultimam esse Classem , docuit. Agathius cr3 autem quae illo ipso contigerant laeulo describens , Aligernum ad Clades e tellum In Ra: euuari agro stum, tibι Narsetem morari , didicerat , venientem proponit . Postea vero , sed eodem Geulo , a Clephi , Longobardorum rege, Classente oppidum captum , & maiori ex
parte spoliatum , ut ea gens tenuerit vel post Cle plus mortem duce Feroaldo , me
psit r 3 cum antea, tum maxime beatι Gie
gorii temporibus Episcopum habui se . Eodemque auctore novimus, alterum Feroaldam spoletanorum ducem , idem o pidum furto cepisse , Liuthprandi, autem iussu illaesum dimisisse . Seu postea si7 Liuili prandum ipsum aggressum oppidum Classense ,'civium inter se dissidentium proditione occupasse , diripuisse, & diruisi
70쪽
se . Id vero factum este A. 722. Cluum rius i agnoscit', apud quem'laudatos
non uno loco Auctores invenies. unde sua acceperat Blondus , eui in praelientia maluimus credere , quam illos pervolutare.
Illue tamen & Anastasii ain , si recte le
etasses captas ab tulit piti res: ubi Cl. Uesselingius legendum censet Classe capta ; sed quid , ii sic , costrum pervadens Clotyia, captos ab tulit plures . Quin etiam
vox illa pervadens ex alia aliqua male descripta nata esse credenda est , ut puta pervertens , quando cum iis quos laudavimus , non dubitamus tune evertisse . itaque Guilo Presbyter Ravennas , aut quicunque is suit qui Geographiam illam conis sarcinavit , quae nunc suli Anonymi Ravennatis nomine circumfertur, vel re vera seripsit saeuio VII. vel si IX. aut post IX. ut aliis videtur , alieni addita mentigit nuptus eii , cum quasi suo tempore extantes ponat Civitatem Caesaream , &Classis. Agnellus enim, qui faeculo seripfit IX. va tibi , inquit Ravenna miserat 1 ina destrus a Ctalli ς', idemque significans , ait 6 in eiυιtate duduni Classi x. to. Ab eodem autem I iuthprando pessundata eodem tempore Caesarea est, scu
talem ab Anonymo fuisse positam . modo dicebamus . De hae inquit Rubeus 8 magnum intaenio apud Omnes Ieriptores βι- lentium . Antiquissimos . opinor, intelligit. Sed nec eos qui Clissense oppidum memorarunt, antiquismimos fiuisse, ostendimus q). Quin Sidonius . qui ante Procopium , & Iornandem scripserat , cum de Ravenna loquens , ait cio) veterem eiυitatem, novumque portum , hoc est Classensem. media via Caesaris, nimbigas utrum conuectat,net separet ς ideo videtur mihi verbo usu allo renne lat , quod non via nuda esset, sed crebri et utrinque in urbis modum aedibbus ornata . Certe pro Ravennae urbis narte Caesaream posuit Iornandes cir . Trino,
inquit, urbs isto vocasulo gloriatur , tris minaqtie positioue exultat, ides, primet Ra venua , ultima Chrssis , media Cesarea. Nee vero in hoc hallucinari potuit , ut Ortelius si 2 censuit , quod ex tribus tin eam faceret ἰ haec enim potius Ravennae δε- ιι iis fuisse . Nam Cassiodorum describebat Ravennatem e quanquam id nobis satis est quod dat Ortelius, suburbium suisse; suburbium enim via profecto nuda non est. Sed nee diu nuda esse utique potuit, eum domus , tabernaeque haud procul a Cla sens portu , & oppido parandae fuerint,
quibus exciperentur suis cum mercibus meriscatores incolae , advenaeque , & qui victui opportuna militibus venditarent ; neque enim propolis , & mercatoribus in Roma.norum eastris , sed extra ipsa erat loeus . Porro C saream a Longino Exarchosuisse fonsa , vacoque septam , ex Blondi
auctoritate Pighius si 33 scripsit , tunc opinor . cum sub rege Clephi Longobardi, ut diximus , Classense oppidum tepentes , Exarchum, ut Blondus si ) ait', tu'prope
contigua ei ditate Caesarea - dies nasi qua agitabant r quam & Feroaldo duce agita. re perrexerunt. Desiderius autem Spretus iue RavEnnates scribit Caesareum eis ilion , partim ab urbe distans, comi d ser
ima poster etiam muris cinxerunt, quorumati e fundamenta vi fiantur . Certe cum
Alberonius Cardinalis Amplissimus annis
superioribus novo amnium alveo inter Ravennam , & Classem ductospontem imponendum curaret . iaciendisque sundamentis altius humux effoderetur , saxeum stratum in Uentum est quasi antiquae cuiusdam viae,
Caesareae fortastis illius , de qua Sidonii
verba produximus . Minu, autem dubita.
remus, si eademtomnibus de eius, MC sarei oppidi loto sententia esset . At Piphius i6 , ut Classense oppidum fuisse
censet . in superiore portur ae fauctum eornu e reeisne Ravennae , ita in medio portus vertice versus mediterrσma Caesaream oppidulum ut continuis fere trium oppidorum aedibilis semicirci lari forma portus