장음표시 사용
101쪽
nium valere non possit et quemadmodum ea, quae mox de ista adducemus, valebunt plurimum ad praeeedentem eonfirmandam ;quia nimirum ambae conclusiones eonnexionem inter se essentialem habere videntur. omissis igitur variis iam citatis Scripturael is, quae huic Conelusioni facili nuotio accom hari possunt, statim Prob. Conclusio ex plurimis Sum. Pon. tisi eum Oraeulis, qui in quaestionibus tum juris, tum tacti prineipium illud tanquam
inconcussum , atque indubitatum protulerunt; ae lua divinitus aceepta auctoritate confirmarunt , & saepius inculcaverunt ;nemre: Ia dubiis tutior est pars eligenda. Is dabiis, semitam debemus etigere tutio. νem. Pars secumr est tenen ut videre est Cap. .ad Audientiam. Cap. Signifieasti.
Cap. juvenia de sponsatibus. Cap. Ima declari Exeom. Et Clem. Extr. f. de verb. sign. &e. quae referre longius esset. Prob. a. ex damnatione Prop. 1ε. ab
Alex. VI l. quae sie se habet. Quando titi.
gantes habent pro se opiniones aeque proba. biles, potes Iudex pecuniam aeripere profe-νenda sententia in favorem unius prae alio. Nam sicut ex eo quod Iudici non sit licitum juxta opinionem minus pres,abilem judieare, rectissime jam supr1- conchisimus , nee euilibet privato licitum esse opinionem minus probabilem amplecti, in eonflictu probabilioris, ac tutioris; non abstinili t tione, exb eo quod Iudici non lice t sententiam ferre in lavorem unius prae alio; in
concursu, duarum opinionum pro utroque
aeque probabilium, recte concludere possumus, nee cuique privato licere sequi opinionem libertati faventem, dum adest opposita aeque probabilis, quae favet legi et Quia nimiram veram injuriam inferret te. gi, quasi eum libertate tune litiganti; qu madmodum Iudex, qui rem totam, de qua duo litigantur, uni prae alio aequali jure firmato, adjudiearet, ipsi veram injuriam inferret & ad restitutionem teneretur.
Quae quidem iniuria legi illata eo graviorellat, qub libertas nullum jus obtinet, nee habere possit adversiti legem. oc voluntatem divinam, cui totum adiudicare aequum omnino ae juitum est. Proh. s. ex D. Aug. qui l. a. de Bapta Cont. Don. c. 3. verba faciens de Donatista ad Melesiam Catholi eam redire medi. tante, ae jam latente eertum se esse Ba.
ptiimum in Melesia Catholica rectE suscipi, sed dubitare utram recte etiam apud Donatistas reciperetur; doeet eum graviter peceare, qui in rebus ad lalutem petetime
tibus incerta eertis anteponit . Ace e
itaque, inquit S. D. e s. in parte Donatis incretum esset pereatum, qui dubiae cedi ιum esse peceatum non ibi Midι aeeipere, ubi rartum est non esse peccatum δProb. q. en D. Thoo clare pronuntiante Quodl. 3. art. 33. Clericum, qui plureseraebendas quaerit; sed tamen, ut tam Melit licitum, in quandam dubitationem indu citaν contrarietare opinionum se, si masenente dubitatione mures Wabendas habet ,
periculo se eommittim, i, se proculdubio
peccat, utpote magis amans Beneficium temporale . quam propriam salutem. Prob. I. ex D. Anton. agit scieno ter , inquit . parr. tit. 3. id de quo is bitat , permanente dubitatione , mortat ter peccat, sumendo proprie ae stricte dubitationem , prout rationea sunt aeque ponisArantet ad utramque partem , nec magis
declinat quis ad unam partem , quam ai
Prob. 6. . variis rationibus. I. Iuxta ipsos. mei Adversarios unam opinionem prae alia seligere non possamus absque peccato, ni irnobis sit perlualum eam esse veram I lea
E duabus propositionibus aequε probabilibus
arbitrati non possumus unam potita Veis ram esse, quam alteram , eum sient ratio. nes, de auctoritates aequales. pro utraque ἀhrgo. a. Neutra ex his propositionibus im e conflictu est probabilis; Ergo neutram absque peccato amplecti pessumus . Nee enim probabilis est opinio, nisi ea, quae
nititur fundamento gravis momenti, quod
quidem magnum sit absolutἡ simul oc comis parativi, omnibus hine inde ritὸ perpensis; sed motivum unius opinionis non est ave respectu opinionis oppositae; eam roipsa vim nullam habeat intellectum ad aruiensum pertrahendi in conflQu alterius m tivi aeque gravis; Ergo. 3. receat larua liter qui perieulo se eommittit perpetra di aliquid eontrarium divinae voluntati sed qui agit eum rationibus aequaliter Per.
suadentibus Me esie contrarium, vel non contrarium voluntati divinae, tali periculose committit ἱ Ergo. q. Qui aliquid praeitae
cum aequalibus rationibus assiimandi , denegandi illud esse , Deo prohibitumi p.rinde se habet ac si dieeret : sive velit Me
Deus, sive nolit, ego volo peragere. SNquidem per rationem, quam habet assim mandi, paratus est ad dicendum, Deum id nolle ; scut per rationem contrariam
ad dicendum paratus est, Deum id velle ι
102쪽
sea patet sic se habentem formaliter pecea.
re; Ergo. Frob. 7. Si liberum esset ε duabus opinionibus aequε probabilibus alterutram pro Iibiici amplecti, maxima sequerentur absur. da. I. Sequeretur quod Titius , v. g. quirationes habet aequales et edendi Matii momum suum eum Maria initum validum esse , de invalidum posset tuta eon sciettia illam mittere de aliam ducere, v. g. Petroni, lam , propter rationes suadentes suum primum Matrimonium esse nullium ; Ac mu Io, poli, dimissa Petronilla, posset ad Mariam redire, propter rationes suadentes v
liditatem hujus primi Matrimonii ; sicque posset ab utraque pro libitu petere , imore nulli debitum reddere . a. Sequeretur, quod qui diversos filios ab eadem Matretulee pirue, uni legitimam assignare posset
sequendo opinionem , quae diuat Matri. monium suum esse validum , ω alteri denegare , sequendo alteram , quae suadet esse nullum . 3. Sequeretur quod qur ratio. nes haberet aequales ad' oedendum horam nocturnam duiaecimam esse pulsatam, somel re iterum communieare posset intra eamdem noctem Siquidem semel eom. munieare posset,. sequendo opinionem sua dente mi duodecimam jam esse auditam ,
α diem, subsequentem jam laecepisse; &iterum communicare poliet, sequendo opinionem suadentem duodecimam nondum si iste auditam, nee diem incoepisse, dum prias communicavit ..DEuuntur Obsecta Oct. I. Regul. II. Iuris quae habetur in ε. Cilmsani Jura partium obscura , Reo fun-ndum est portila quam Actori. Nomine autem Actoris signifieatur ille sui agit urptenai α obligatio imponatur ; sicut nomi. oo Rei intelligitur is eujus res agitur, qu as metam re obligarionein subeundam , quass est homo de cujus libertate agitur. N. Ia hae Retrula duntaxat agitur de
Reo ab olvendo vel condemnando, re prinpter id solummodo constituta est; tum ad vitandum periculum damnandi innocem tem ἱ tum ad mercentim licentiam homunum alios impetentium, quod certe aequius est atque tutiu . 3. Reg. In ejusdem Iuris r Ossia restring3, favores eoavens ampliari. m. Nusquam lienit leges inter odiosa an. numerare I eum E contra omninti nobis laveant; utpote quae ad bonum commune
Obj. I. Regulam 3o. In obseuris minimum est sequendum Ris id est se in quo mitamum est in is
conveniens . Maximum autem est ineon veniens legem violandi periculo se com
Obm. 4. Reg. Iuris Civ. 17. Semper indubiis benigniora praeserenda sunt. Et H norius III. Cap. finali de Transact. Opinio, inquit, benignis ir suavior pr.eferri
N. Benigniora in sare intelliguntur ea , in quibus est minus malum minusque periculum damnum proximo inserendr.. Item Z intelliguntur ea , quae favent causis quibusdam fauorabilibus sepula Matrimonii, Testamenti, Dotis. die. Causa autem legis talis est, cum in favorem hominis fuerit in
Obj. . In veris tantummodb dubiis tutior pars est eligenda ; sed qui habet opiniones utrimque aequaliter probabiles, non est in dubio. vero, de propri dicto , quia. inquiunt se in tali dubio nullae ex utraque
parte rationes, suadEmes Meurrunt, benEquidem in opinionibus probabilibus. Adde quod in dubiis intellectus nulli parti adhae.
reat ,, in opinione vero uni realiter ad . haered licet eum. sermidinae partis oppostae'. N. Falsum est omnin5, uti jam notavimus , dubium negativum , in quo nimiarum nullae rationes alterutram partem suadentes occurrunt , verum esse dubium,
eum, potios pura nescientia appellari possit: At eam in non, de vocibus , sed de rebus sit quaestio , dicendum' est intellectum aeque is parte rei remanere suspensum , dum ips aequales rationes, objieiuntur pro alterutra propositione , ae dum pro neutra nulla ratio exhibetur ; quem admodum lances non minus in aequilibrio manent, dum aequale pondus utrique lanis ei appenditur , qu m. viri nullum . Ad illud autem quod dicitur intellectum da. bitantem nulli parti adhaerere , bene au. rem opinantem ; commentum est omnino ineptum ; cum moralis re actualis sermido unius . opinionis ineludat essentialiter intertitudinem alterius oppositae, quae sem per remanet dubia. Huc aecedit qubd pla-nὸ sit impossibile , ut intellectus huie adhaereati eam nullum , ut supponitur , -- currat motivum uni potida quim alteri adhaerendi.
103쪽
63 Trast. I. De Actibus humnis.
Obj. 6. Nulla lex obligat, nisi fuerit sussicienter p omulgata; sed dum aequε est
probabile illam non ex itere ac exiliere, non est sussicienter promulgata; quia fossicens legis promulgatio certam iacere debet legis obligationem , quae utique non
habetur, nisi tabita legis certitudine: Ergo. R. Dist. Maj. Nulla lex obligat, nisi fuerit sussicienter promulgata, si per legis promulgationem intelligatur lolemnis legis antimatio facta generaliter x Legislatore Om. nibus subditis , Q Si per eam intelligatur simplex legis propositio, qua singulis innotescit, N. Unde negatur Min. , Conseq. Si enim ad lassicientem legis promulgationem foret neeessarium, ut quilibet particularis eertus esset de lagis obligatione , sequeretur eum qui contra legem facit, ne, quidem materialiter merare. Item sequeretur omnes leges irritantes , v. gr. Matrimoniam , suum non tortiri effectum in iubjectis, qui nihil unquam de illis audierunt, quod secundum i plosmet Adversarios tallum est. IV. Lex, ad eulpam saltem, non obligat singulos, nisi susticienter singulis fit proposita; led non est suffieienter propolita, dum adest dubium uitum lata sit, di obliget in tali casu Ergo. 8. . Neg. Min. Absurdum est enim, dieere te.gis e ligationem 1 divi sis hominum opini nibus pendese , aut nullam Legem obligatiae, nisi omnes di ea us, di materias, i irca quas versari potest, clarἡ, Ac distincte determinavit. Sufficit igitur ad hoe ut Lex vim obligandi obtineat, ut ratione probabili subdito exhibeatur, eui mox ineum bit de ejus veritate inquirere; At si eam asse qui non possit , partem Legi sa- ventem stat gere, ne ipsam materialiter vi Iandi periculo se committat , quod sinet utique Peccatum Brmale.
niagis ni Mue Author is de Uini num Probiabit tim dei diu confovevdam Sententiam, unicum textum addere Oceae 1 ex speribus Sapientissimi Pontifeis Benedicti exce7tum. Inter atia plura documenta tanto Pontisce dia RVAE , pro praeparatione mi Annum Sanctum ML imo eia iam, exarara, unum Palico liuomare
die 26. Itinii 374'. mulgaυis , in GPtum P Let- Iera Circolare della Santita di N. SIsnore Le- det to Xuc a tutii i Patriarchi, Arci vescinui, e Uescovi sopra la preparatione ab Anno Santo . Et ne videamur ex eius verbis vel apiacem unicum immutare , antim originalem te itim Italisδ ιν feribimur. Posequam igitur ex verbis Alexandri VII. a Mawt plures Seripi res in rebus ad conscientiam perrinentibus, vii nos se exhibere ab Evangelica simplicitate, sat elorumque Patrum domina sie, quod ad rem pertinet, prosequitur: ma senEa entrare in verun deitaglio particolare, e neue inestricabiliquestioni, che sopra it credito degli Autori ,e delle loro dotirine pol rebbero ecci tarsi, cicontenta remo es dire, che il buon Consessore,nelle materie d bie , non dee Marsi ne lix sua privata opinione, ma prima di rispondere, si contenti di vedere non un solo libro ma ne vesa molli, esta questi i pili rispotabili; e mi prenda quel partito, he viara Piu' assistito dalla RAcio xt , e dest' Au TORITA' .
gis Ratio , e, Authoritas Doriagari musticisur γquid aliud disit, stita alitici tuis, atii decernIt , nisi quod inter opiniones probabiter, illa Probare. O H, m an plectenda, quae Probabistis est, opera ti viti tar Probabiliori tim igitur ; tremEjecti m , tam ob ctivum hu Hora sugger Pontifex, or inculcat. Quoia autem hὶe aere πιι pro C fessororiam instrώμου, iam antea se saturum fulse declarat in alia Ene lica ci ca usurias. Cosi, a it ipse, es spiegammo nella nostra Lettera Circolare .pra te usure . cheε la I 4ῖ. net Tomo I. dei nostro tillatio aig. 8. suis prisistis o talonitas ne nimis ad- haereant, sed priusquam responsum readan ν ' plures scriptores examinent , qui magis inter caeteros Pr iurantis, de nin ear partes fuscia piant, quas rum rationo, stim ore ritare pia- confirmatas inretiuent. se Cosa ora ripa- timo, non dovendo la massima esser ristretia alia sola materia delle usure, ma dovendo este etsi ad Ogni altra eosa che apparien
es Foro Sagramentale , es alle resole dellaeo scienZa Sed dicent contrariis finime ae Patmi: Ben drctus hie, non loquitiar ut Pontifex, non loqui tur ex Cathedra. Non inficiamur: me enim D pν ictam Epistolam, iamquam Buliam dogma ricam venditare praeeendimur. Attamen Encycliaca est ad omnes Patriarchas, Archiepiscopos,& Episcopos directa. attamen in is, Past Hres Omnes, edi confessarios eaeteros emisit, Grinstruit, Momodo se gerere debeant in vir ἐione Animarum, in sotiuisne ea vinx ad consis tiam pertinenιium . Attamen in En Atea Iau , qualis βι ιn Opinioniam deum eius sententia luee meridiaua euritis sendit . Deetimenta Latia
adferant pro se advectarii, si possunt.
ad totis-um subterfugium quiscumque , momnem aleam dubitatiosis eirea segis am relati textus intelligeatiam, ammendam, adυerten m
104쪽
in textu Iralieo nitivi haseatur, quod quando Covestariar inter atithores rans, erit Pras tiσ- res i 1 pili Rii petrabili ; Pti postea adhaereat Parti, seu opinioni , ea nque amplectatur, . cui mreas avrboris Mem rationem suffragari e suoverit : Ε eoi prenda quel partito, che ve-dra pili assistito desta Ragione, e dali'Autorita : in υersione Iasina , sic rantiam hahetur .c Brauarii T. pag. po. Sat erit Conses sarios monuisse, ut in re dubia propriae opinio: non innitantur; sed antequam causam dirimant, libros consulant quam plurimos; eos cum primis , quorum doctrina solidior; ac deinde in eam descendant sententiam ,
quam ratio suadet, ac firmat auctoritas. Iam pater in hae versisne a Mae aIiquid desiderari, ad effficaciam Italicorum υerborum plenius , acad. Matὸ reddendam. Piu': magis, quod is situr in Italico sextu, in Latina versioue expresse non iumenitur . Cum igitur ex hoe υit ligatorer ambigeurii, implicandi occasionem foris uero arripere Polyent , sciendum est, Pontificem omnium Italico idiomate En ineam Asiam verὸ seri sin, O Hismate tali primitus mustatam Romae fuisse ; Ger postea aes faciliorem pro amni-ώus Nationibus e us intellia nitam latinὸ re ita fueriι aes normam textus iratici, O se in Bratiario inserta. In ipso uitiar Italico textu , verba , quae fidesiter retuIimus expressi leguntiar : sicuti indere es in aliquibus exempiaribus, quae lacibue remaπent. c um ergo cir textum originmum, oe eius versonem habeamus, dubio aliquo Orca legiιimum sensum verborum , aur mentis Scriptoris adaequatam intelligentiam, insurgente, ad ilium , . non ad istam recurrendum esse, recta regula docet . adde ; quod licet in Latina versisne particula magis: PIu' evre se notara mora fuerit e nihiIominras cum imnisdiatὸ anteano atram ex resὸ letaη-s , quia confessarius , eos NMxime tibros consulere debet, quorum d ctrina solidior ; in Me υ Ust sollidior, integrum sensum, si non verbum Italicum adluc habemus . Haec ad dubium re oυena m qu eumque pro imatrimo sensti Iaudinae Enocticae 9 cr pro memea ιslatomis plenius adjequenda.
An sequi fieeat opinioηem probabitatorem libertati faventem in concursu mi.
xus probabilis faveηι is Legi o stigatis mitiorum Probabilista rum laxitatibus, qui quamlibet
probabilitatem morum esse Regulam contendunt ; nunc pro fi ganda rettat nimia quorumdam rigiditas docentium, nullam, quantumvis g avem probabilitatem ad con-leientiae securitatem tussicere. Siquidem in
Scriptura Anathemate non minas gravi percutiuntur, qui dicunt bonum malum , quὶm qui malum bonum esse pronuntiant igitur Dico . E duabus oppositis opinionibus tutiorem Legique faventem non semper
amplecti tenemur; sed illaesa conseientia sequi possumus minas tutam , mod6 altera quae tutior est, sit probabilior. Prob. I. Ex damnatione istius Prop. ab Alex. VII. Non met sequi opinionem pro babilem id est , quae nullam habet probabiliorem, aut aequi probabilem op sitam ) veI inter probabiles probabilissimam .
Prob. r. Ex D. Aug. l. de util. ered. e. II. docente , plurima nos credere , scienere in societate humana, opinione scili-eet veros millima ; quae eerto scire nota possumus. re quibus salsum subesse potest. Vadero, inquit, quod nescitur credendum non est, quomodo serviant Farentibus liberi eosque mutua pistaie diligant, quὀI Fare res suos esse non credint .... Credimus t meo , O sine ulla dubitatione credimus , quod sciri non posse eo temur . . . Multa posv t afferri, quibus Uendatur nihiI omniano bumanae Deietatis incolume remanere , sinibit eredere statuerimus quod non possumust tenere perceptum. t Prob. 3. Ex D. Τ m. 2. I. q N. a. a.
actibus Sumanis , super quibus constituuntur Judicia, non potest baberi certitudo iamo frativari eo quὀd sit ei rea contingentia, irvariabilia; ideo sufficiet mobabilis certitudo, qua in pluribus veritatem attingat, etsi in pauetoribus a veritate deseiat.
Prob. q. Ex D. Anton. I. par. tit. 3. e. IO. Certitudo, quae recutritur in materia mox
Ii, non est certitudo evidentiae, stu probabi-βs consecturae. . . . Quae certitudo moralis non
consurgit ex evide utia demonstratistras , sed ex nωabilibus conjecturi grosis, ἐν figura libus, magis ad unam parιem quam ad Hieram se habentibus . . . . Ex quo sequitur, quod in humanis agibilibus SusMit talis cerritudo, quae non semper serupulos omnes
absciat, sed suscit ut contemat, is sve
Prob. Rationibus I. Quia Deus ab homine non plus exigit, quam ut operetur humano modo id est, rationabiliter atque prudenter ; sie autem operatur qui sequitur opinionem, quod post sineeram, & accuratam veritatis inquisitionem ita probabilem judicat, ut nihil ipsi adversum occuris rat ; vel si quidpiam occurrat, nullius sit ponderis opinioni probabiliori collatum . a. Quia
105쪽
a. ita sententia eontraria onus grave nio mis afferret; eam in eontroversiis moratu
hus dissi eillimum sit, imb saepius impossubile, veritatem eognoscere ea certitudine, ut nulla prorsus in mente formido superast. 3. Quia ex hae sententia sequeretur, quod inaniter Doctores insudarent, ad euis juslibet opinionis veritatem indagandam; si nemph quod ipsis verosimilius videtur , non liceret amplecti; cum rarissimε eon. tingat, ut quae eratissima sunt atque deis monstrativa argumenta, in medium proferre valeant.
OH. Qui operatur eum dubitatione de malitia operis pereat, quia pereandi periculo se eommittit, ut laesus dictum est: scit qui operatur ex opinione , quantumvis probabili, operatur semper cum quadam dubitatione. i enim ex hae opinione mirat talem eontractum esse lieitum, simul tamen micat forsan esse illi. eitum ; eam suae probabilioris opinionis aragumenta non sina evidenter eonvineentia ae demonstrativae Ergo dubitat adhue, α suctuat.
I , NH. Mia, Nam opinio, quae nuI-lam sibi habet opinsitam probabilem , vessi habet, adeo leviter est pro liuis, ut
eomparati vh ad alteram probabili orem nullius sit ponderis , in assensum minaliter determinat intellectum , non quidem arusensum scientificium, sed tamen fixum, re
determinatum , excludentem omnem ra
tionabilem dubitationem. Et vero, licet intellectus quasdam leves rationes , quae adversas hune contractum celebrandum mulitant , apprehendat; eo ipso quia leves
sunt, ipse negligit atque eontemnit, eo
scientiam sibi rectiun eGrmans de lieitate ipsius. DR. linis quantumvis probabilis . semper restat opinio, quae essentialiter laris dinem sibi habet annexam , proindequo
R. Disti Oinnio essentialiter sibi habee annexam semidinem, metaphysicam, aut radicalem , C. quia absolutε lc quendo ipsi salsum subesse μteste formidinem mor iem , de actualem. N. quia probabilioe opinio moralem eertitudinem intellectui inis gerit , quod iussicit ad prudenter areas dum τ
106쪽
nianorum Regulam intria eis eam, videlieet conseientiam,
opportunὸ sequitur Tractatus de Legibus, quae eorumdem Actuum Regulae sunt extrinsecae ἱ de quibus, juxta communem methodum, duplicem instituemus rassertationem, Primam de Legibus in communi, secundam de Legibus in particulari,
IN hae Dissertatione duo tantummodo se .
quentibus Capitibus exponenda veniunt. 1. Quid, dc quot uplex sit Lex a. Quae sint Usus essentiales conditiones.
De natura, divisime Tegum. LEx , quae juxta D. Thom. I. a. q. sinari. M a ligando dicitur, quia dogatctu agendum, sumitur impropriε seu Iargε ,
lumpta est Regula, seu mensura, sedum di m quam res quaelibet via ad opera dum inducitur, vel ab operando retrahitur, quo sensu animata omnia, sive inanimata, rationabilia, sive irrationabilia, artes sive Iicitae . sive illieitae, leges suas habere dicuntur; utpote quae Regulis nonnullis dirigamur. Lex autem proprie, de stricti sumpta est morum Regula , secundum quam quilibet ad bonum morale indueitur, & hmalo morali retrahitur, quod solis ereatu. ris rationabilibus verae obia:entiae eapacibus competit. Sie sumpta lex ritε de itur, ad mensem D. Tnom. art. q. citatae quaest. Ra. 1ionis Ordinatio stabilis, ad bonum publicam Homulgata ab eo, qui caram communitatis habet, eum intentisne obli andi subditos. Dicitur x. Rationis ordinatis , idest, rectae rationi contentanea. Dicitur a. Stabi- δι ; idest non ad tempus , sed in perpetuum duratura, donee abrcgetur. Dieitur 3. sensim publicum, non in privatum Legῖslatoris , sed totius Communitatis eo miaum. Dieitur 4. Tromulgata, idest is ditis intimata ae denuntiata, Dieitur l. Ab eo qui euram communitatis habet 3, idest qui in completam persecta ue Comm nitatem iurisdictione, re auctoritate Coactiva pollet: Dieitur 6. Cum intentione sumitos obligandi ; idest non per modumeensilii, aut documerat, sed per modumpti. Circa quod
ervandum est legem omnem esse Dudem praereptum, sed omne praereptum legem non esse . Differt enim praeceptum lege. I. Q ubd illud sit transitorium , sive ex sese, sise ex parte privatae personae , aut familiae earticularia, quae temporis d eursu extinguitur: z. bd praeceptum privatam aut person , aut cujusdam familiae utilitatem respicere possit. 3 Quod ipsum 1 minoribus, ae subalternis superioribus eondi valeatis Porro Iex dividitur in legem aeternam , naturalem, & positivam. Positiva vero in divinam, & humanam: Positiva divina inveterem seu Mosayeam, di novam seu E. vangelieam. Positiva humana in Ecclesi sti eam seu Canonicam , ct Civilem seu politicam. De quibus in sequenti Disserta tione. Q aod spectat ad legis naturam, di essentiam exoritur
. t parer ; vel pro aliquo signo
externo , qualis est Scriptura, mr quam test hominibus innoteseit; vel pro auctoriistate qua praestat , obligandi lubditos , in quorum intellectu habitualiter permanet , postquam ipsis est lassicienter intimata; vel denique prout est actus Legislatoris legem
NM. a. Lex, prout ia Legislatore *ectatur, duos complectitur actus, intellectus nimirum Legislatoris dictantis hoc, vel illud ad bonum comes une vitandum esse, vel amplectendum ; item di voluntatis, quo mandat, Oe praecipit quaedam ab ipsis, vel
107쪽
Tinci, vel omitti. Cirea quod , in 'quo actu proprie sita sit legis ellentia. Dico . Lex proprie, dc essentialiter est
Trebatur ex vari s Scripturae locis, ubi lex dicitur voluntas Psal. 39. In capite δει ri scriptum est , ut facerem Noduntatem tuam ;idest legem tuam, juxta haee verba immediate lubsequentiar Deus meus votui, Iegem Itiam in medio eordis mei. Et Psalm,
Iro. Notas fecit vias suas Mosi, mi Israel veluntates suas; idest leges, & piaecepta . Unde D. August. l..de Civit. α 6. Legem vocat Arbitrium Principum; & Ulpianus l. I. de Constitui. Princi p. Tit. q. ait : Principi placuit Ieris habet vigorem. Arbitrium autem, & plaeitum voluntatis actum evidenter innuunt. Ergocte.
Confirmatur ratione . A lus Legislatoris , uatenus Legislator dicitur, is est sanὸ quo subditos ad agendum . vel non agendum obstringere poteste Atqui solus voluntatis actus ia agendum, vel non agendum sub. ditos obstringere potest; Ergo. Asa, est evidens : Min. probatur. Eatenus Legislator subditos ad agendum , vel non agendum obstringere potest, quatenus coactivam auctoritatem, qua pollet, in eos exereet: Sed
coactivam auctoritatem in subditos non exercet peractum intellectus judieantis, hoe esse faciendum, vel omittendum sed peractum voluntatis , quo illud vel praeeipit, vel prohibet; eum judicare possit hoc,
et illud ad bonum eommune conducere ,
quin legem serat, re solummodo eam ferre censetur, dam districth pronunciat se velleae lubere, ut id suod num judicavit, subditis exeeutioni mandetur. Eim lex magis proprie ad voluntatem, quam ad intel lectum spectat. Obibo. r. Lex in Seripturis saeris non semel vocatur tamen, siae, lucerna illaminansecutos, quae soli intellectui conveniunt . R Lex sic in Seripturis vocatur, prout est
in homine cui pioponitur, α qui secun .dam ipsam agere debet C. prout est actus Legislatoris eam sanciemis N. Obi a. Ex ipsa legis definitione constat,
ipsam esse νationis ordinationem; rationis autem ordinatio actus est intellectus, non voluntatis, Ergo. N. Lex est rationis Ordinatio directis e C. formaliter N. Nam
eatenus dicitus rationis ordinatio, quatenus eli imperium a recta ratione ordinatum . non autem quatenus obligationem imponit subditis , quibus intimatur.
Obj. 3. Lex est essentialiter Regula ι Sed
Rc puta, quaedam est idea, mi omnias: Regulae subjacent, debent esse conformia at dea autem est in intellectu , non in vinluntate. R. Lex, quaedam eis idea praeis supposituE, quatenus in Legislatore prae- lupponitur mentis actus, quo concipit a linquid bono Ccmmunitatis congi uere C.
Formaliter, quatenus id quod conveniens esse eoneepit, , subditis ovservati mandat N. Ad illud autem quod dieitur legem esse Regulam leu ideam, eui subditi in agendo lese componere debent; distinguo ut supra; objectivε, prout est in homine, cui proponitur. C. Formaliter ; prout est in Legislatore N. Nee enim Legislator perideam simplicem, sed solummodo auctori. tate sua subditos ligare potest.
Of. q. Lex naturalis non est actus voluntatis ; Ergo. N. Transeat Ant. Nego
Conseq. Siquidem ibi non est quaestio dein triniecis actuum humanorum Regulis , prout est lex naturalis; sed de extrinsuis. lege scilicet sitiva, divina, dc humana. Dixi. ria at. Nam Ant. distingui potest ut supi1: Lex naturalis non est actus vo ialuntatis, prout est in homine C. prout est actus in Deo summo Legislatore, qui man dat, ut huie legi menti nostrae inditae homo sese accommodet N.
De Onditionibus ad Legem essemiarure requisitis.
Ex praealtata legis definῖtione eonstat
sex praecipuas conditiones ad legentei sentialiter requiri. I. Quod rectae rationi sit consentanea; eam rationis dicatur ordiis natio. 1. Quod Communitati sit eondue
bilis; cum feratur in bonum publicum. 3. Quod Superior serens legem legitima eam serendi auctoritate praestet: cum sit ab eo qui curam commanitatis habet. q. Quod subditis lassicienter innotescat I eum debeatesie promulgata. 3. Quod liget, di obstri gae subditos, eum feratur eum intentione obligaηri. 6. .cid firma in aeternum peris
stet, nisi legitimi abrogetur; eam sit s
bitis. Has omnes conditiones sngulatim exponere operae pretium est; elim ad eas
quaecumque ad iis in communi sp ane. facili negotio adduci possunt. Sit igitur
108쪽
An , ἐν quomodo Lex rationi debeat esse consentanea ' NOt. UT Riplici ex capite Iegem rectae ra-I tioni distentaneam esse Posse. I. Si id quod de se malum , ae inhonestum est . praecipiat aut pei mittat. a. Si legibus adversetur divinis. 3. Si sit observa tu moraliter impossibilis. Unde . Dico. Vera lex, ligans subditcs . ea dici nequit, quae vel de se inhonesta , vellegi divinae contraria, vel moraliter impol. sibilia jubet.
Prob. i. Pars . Vera lex subd tos ligans est essenii aliter morum Regula, lex autem quae inhonesta , aut praecipit , aut permittit, non est morum Regula , cam a recto deviet. Ergo. Prob. a Pars . Omnis legislativa potestas est a Deo; sed quod est a Deo, divi.
nae voluntati nequit adversari. Ergo. Prob. 3. Pars essentiale est legi, qu bd sit in honum publicum; atqui non est in bonum publicum , si spectata personarum I ei, & temporis opportunitate, humanae fragilitati non eis accommodata . Unde D. Thom. r. a. q. q6. art. q. hujusmodi leges poti sis violentias dicendas esse quam leges pronu .ciat , nec ipsas in conscientia obbgare docet , nisi sorte ad vitandum scanda. Ium t iuxta Reg. Iuris in o. Nemo ad imi sibile obligatur. Obi Cum Mathia velis is , & Mahome. tanis. Publica tranquillitas . & temporalis scelicitas est finis politi ei regiminis ; Atquisonestatis Regulae , dc praecepta divina, nedum saepius ad publicam tranquillitatem ,
de temporalem Melicitatem non conserunt,
sed & ipsis plerumque, adversantur I Eigo Principes politici in suis legibus serendis , hujusmodi Regulis ac praeceptis non ad stringuntur. R. Dist. Maj. Publiea tranquillitas , &temporalis scelicitas est finis proximus poli tiei reti minis I C. finis ultimus , N. Nullum enim est regimen , quod ad Dei gloriam , & stelicitatem aeternam referri non debeat . neesaelices Imperatores dicimus eum Ru ust. l. 3. de Civ. e. 2q. nisi eos, qui Ju se imperant, qu que suam potestatem ad Dei cultum maximὸ dilatandum MaJestatis eius famulam faciunt . Deinde fa .s stimum e It , honestatis Regulas praeceptaque divina publieae utilitati saepias adversari ι cam homi. IV. Moral. T. I. num improbas passiones, quae tranquillitatem ipsorum ae scelicitatem temporalem funditis subvertunt, de se coerceant ae diis
Inst. Si finis politici regiminis sit eultus
Dei re scelieitas aeterna, ipsum ab Ecclesiastico regimine non diuert. R. Nego se. quelam ; quia finis proximus Eeclesiastici tegiminis eii Dei cultus aeternaque sceliciistas, ut per se patet.
Utreos remmanis Militas Legi sis essentiatis qu. T Ex ad bonum commune dupliciis a ter reserri potest ἱ ex parte, scilicet, verantis; id est, Legislatoris , qui in lege condenda hoc bonum intendit; oc ex parte operis . id est , quod ipsamet lex ad
tale bonum conducat. Constat apud omnes ad valorem legis necessatio non requiisti, ut Legislator bonum commune intendat , dc pravam ejus intentionem, si quam habeat, legurorsus ei se extrinleeam , proindeque indifferentem. led quaeritur utrum lex in se sumpta , ut verae legis rationem habeat , ad publicam utilitatem ieserri de
Dico. Non est vera lex, quae de se ad
privatum eommodum, non ad commune,
est eonducibilis. Prob. I. Ex Isid. I. . Ethym. cap. Lex , inquit, honesta, is dum nutis priva. to commodo , sed pro communi civium utilitate conscripta. a. Ex se lex referri debet ad illud bonum , propter quod publica potestas a Deo est instituta : potestas autem publica instituta non eit , nisi propter bonum publicum . I. Turpe est ac inhonestum totum ad partem referris eum potius pars ad totum naturaliter referatur ;Ergo, dc . Ob . i. Leges plurimas, quae ad sola pri-yatOIum commoda referri videntur I cuin
tu modi sunt leges in favorem Pupillotum, Militum, Clericorum , dce. latae . item leges praescriptionum, quae in Civium nocuis mentum plerumque cedunt . item praeceis plum vitam propriam contervand R. Has , di similes leges ad privatum eommodum reseruntur quidem proxime, B: immediat E. sed in bonum commune rem
te . dc mediatῆ. Siquidem Reipub. pluriam 4m intei est, ut Pupilli ab injuriis, quubus ob propriam infirmitatem sunt obno
109쪽
xii, vindicentur ; ut Militibus, Clelieis, die. de Rcipub. benε meritis privilegia concedantur ; ut praescriptionibus , possessionum tranquillitati provideatur , M Civium dis.
sidia in infinitum aeerescant : ut vita cuiuslibet servetur immunis, ne multis Cl. vibus orbata communitas tandem pereat. Obi. a. Samuel x. Reg. cap. 8. Regum Iura lsraelitico populo recentens Plura, quae ad utilitatem eommunem minime spectant, enumerat. Hor, inquit, erit Ius Regis ....
Filios vestros tollat , iv pom in curribus suis, dce. R. Samuelem hie de iure legitimo, quod Regibus est proprium, sermonem non iaceo re, sed de jure usurpato , quod Reges sibi
serrogaturos esse populo praedicebat , ut a Regis postulatione eos deterreret.
OG. Cessante bono publico lex noneessat ; Ergo legi non est essentiale ut ad num publieum condurat . Licet quippEprobe sciret aliquis Principem in proprium
suum eommodum tributa convertere , eorumdem tamen solutioni semper extaret obnoxius. Item licti cessarent fraudes, quas Ecelesia, Matrimonia irritans elandellina, Praeeavere voluit, non desineret hujusce legis obligatio. R. Distin. Ant. Cessante bono publico, non cessat lex , si privatis solummodo hominibus id appareat, C. si publica id ton. stet auctoritate, Neg. Praeterea boni publici
interest magnopere, ut leges auctoritate publiea sancitae a privatis hominibus non infringantur, etiamsi motivum earum desierit.
Quibus, eirca quod Leges eoderesis eiscessum
LIeEt solius sit Superioris, cui soli eom
petit imperium , leges eo ere ἰ non omnis tamen diu perior, re circa omnia eas condere valet. Videamus igitur quibus Superioribus competat potestas legislativa, dccirca quae versetur hae e potestas.
Quibus Superioribαι competat potestarlegislativa' Net. Ion desuerunt Haeret Iei, qui omnem spementes dominationem, d uere potestatem legislativam nulli pror. sus hominum , sed soli Deo, competere . Hune nefandum errorem 1 Concilio Comstantiensi iam pridem damnatum sareulo prae. terito restica vere Lutherus Ac Calvinus, contendentes nullas prorsus leges, tum ab Ecclesia, tum a Magistratu latas per te eonis scientiam ligare pol se , Fidemque Christi nam veros Fideles ab omni lege eximere et
Dico I. Principes saeculares , quicumque sint, sive boni, sive mali, sive Fideles, sive Ethni ei, aut Haeretici , potestate gaudent legislativa. Phob. Ex ipsom et Christo Domino , qui hane poteitatem in Principe etiam Ethniis eo agnovit, dum illi tributum solvit, alion ue lolvere doeuit , dicens Lucae 2 o. Reddite quae μηt c aris Caesari. Eamdem potestatem tanquam ab ipsomet derivatam agnoverunt Apostoli . Omnis anima , inquit D. Paulus . Rom. s. Potestatibur se
blimioribus stadita sit , non enim est potestas nisi a Deo. item D. Petrus , r. Episti eap. a. Subditi estote, inquit, sive Regi qua si praecellenti , sue Ducibus i.mquam a
Deo missis. Et ne quis in errorem insueatur, dicens Apostoluin de bonis dueibus feris monem facere , iiibdit: Terei subditi esse in omni timo e Dominis , vos tantum boniι, y medestis, sed etiam di colis. Prob. I. Unanimi Patrum consensu, qu tum unum aut alterum hie laudare lumeiat . S. Polyearpus , qui apud Euiebium Hire lib. q. cap. i . ad Principem Ethniis cum sermonem dirigens. Tibi quisem, inis quit , rationem reddere non me piget; praeceptum enim nobis ess, sit Magistratibus is Potestatibus a Deo eonstitutis honorem debi istum exbibea rus. Et D. sustin. in Apol. ad Anton. Imper. Vectigasia D et eis , qui a vobis sunt ordinetit exactoribui prae omnibus abique inferre intendimus, quemadmodum ab co tumus instituti. Cons. Nationum omnium assensu eon. co di, quae pro laevanda eommuni pace ct tranquillitate, leges eondere necessarium semper duxerunt , imb Ac ipsorum mel , quos impugnamus, Haereticorum praxi. qui plurimas quotidie leges serunt , de transis gressores tanquam eriminis reos durioribus poenis perstringunt Dieo II. Leelesia leges eondendi suprema auctoritate pollet. Prob. I. Apostolorum tempore leges em-didit Ecelesia ; Ergo nune temporis etiam potest. Patet consequentia , quia hujusce temporis Eeelesia non minlis est Sponsa Christi, quam Apostolorum tempore λ eum semper sit una de eadem Ecclesia, quae iiDdem Jjtideo by ibo
110쪽
Diff. Ι, De Legibus in communi. 75
dein semper gaudet dotibus ae privilegiis, quibus a Sponso suo Christo Domino donata fuit. De hae enim Ecclesia, usque ad
finem sine utorum duratura, scriptum est . Matth. 8. Si autem Ecclesiam non aud erit,
fit tibi sicut Ethnicus is, Publieanus. Et deprimis ejus Pastoribus: Quaecum ire ligave. ritis δερον terram, &e. Quod autem Αρο- stolorum tempore Eeclesia leges tulerit con stat eκ Apost. r. Thess. q. Scitis qua μα-
repta dederim vobis per Dominum Iesam. Et Actor. t . Legitur Paulum Fidelibus praecepisse , eustodire praecepta Apostolorum deleniorum: cujus modi iait lex ab Apostolis edita in Concit. Ierosolimitano, qua Gentiles ad Fidem eonversi justi sunt ab Idolothytis, sanguine, et suffocato abstinere; &lex a B. Paulo promulgata. l. Timoth. 3 qua
prohibitum est, ne Bigami, α Neophili in
Episcopos eligerentur. Prob. I. Praxi & auctoritate priorum Ee-elesiae saeculorum, quς hane Putestatem in ipsa semper agnovere; ut constat ex Ca.
nonibus plurimis his primis temporibus ci ea dis ei plinam editis ; & evidenti ratione
confirmatur: si enim hac potestate non gau.
deret Ecclesia, ministerium sibi , Deo eom.
missum peragere non valeret, nee discipli. nae vigorem, ordinis rationem, pacis trasse quillitatem, morum compositionem ineolu.
mes servare, quo nihil absurdius exeogitati potest. OU. i. Insulse Haeretici complura Scripturo Ioca perpetam intellecta. I. Isayς 3. Dominus Letifer noster. a. Deuter. I a. Quod praecipio liba, hoe tamdin facito, nec as as quidquam aut m suas. 3. Cor. 7. Uolite fieri servi hom num . q. Galat. Vor in libertatem voca. ti estis. 6. Mat. T. In vanum me colunt. do. centes doctνinam is praecepta bominum. 7. Lue. II. Reges gentium dominantur eorum, vos autem non fit. 8. I. Tim. Lex non est
iv. Breviter ad i. Dominus solus est prin. et palis Legiser noster, qui tamen imposuit homines super capita nostra, tanquam V i. earios ae Ministros suos. Ad a. Per hoe in . telligitur, quod divinis praeceptis nihil eontrarii adjicere, aut minuere liceat. Ad x Sensus est hominum obses uium divino, ut par est, postponendum esse. Ad q. vocati quiadem sumus in libertatem 1 peceato, vel ut fimus immunes a legis Mosaycae onere, non
autem ab aliis legibus. Ad s. ibi Christus arguit Iudaeos, qui divinis mandatis neglectis, vana quaisam di inutilia observanda mandabant. Ad 6. His verbis monet Chi iustus Piaelatos Ecclesiastieos , n eum fastu
de ambitione per timorem carnalem, sicut Prineipes Gentium, dominentur, &ut prae sint magis verbo ct exemplo, quam minaci praecepto. Ad 7. Lex non est posita justo, id est, lex metu cogens & nremens, C. Leκ honesta demonstrans, de ad ea amore diris gens, N.
Of. a. Lex naturalis & divina planε sunsicii , cte Christus independenter a te bushumanis sussieienter Ecelesiae suae providit ;Ergo ipsae vanae sunt prorsus atque mutiles.suffieere quidem legem naturalem redivinam simpliciter di absolute, non autem laeundum quid; id est, ad majorem utilitatem ac securitatem. Siquidem lex naturalis te divina, legum humanarum subsidio, elain rius exponitur, facilius de ae ratias ex cutioni mandatur. Deinde Christus Ecelesiae suae suffieienter providit vel immediatὸ per se, Evangelium suum annuntiando, vel per Ministros suos, quos posuit, ut vice sui E clesiam suam regerent, de quibus potest
tem largitus est, pro personarum , tempo. rum re loeorum opportunitate, leges conrigruentes statuere.
Dico III. Solius est Superioris, qui pe
sectae curam gerit Communitatis, non auo iem qui imperfectae, leges condere. Explicatur Coneluc Pei secta Communitas ea est; quae ad finem tum temporalem , tum spiritualem assequundum. ad quem instituta est, sibimet suffieit. Imperiecta vero, quae non sibi sufficit. Censetur autem ad hoe sibi sufficere Communitas, dum auoctoritate pollet Magistratus, aut Pastores instiis tuendi, Ministros ae Praepositos ordinandi, Cives Subditosque in ordine eontinendi, lites , ct controversias nascentes dirimendi , improbos contumaces poena capitali ρομsti ingendi. Hoe posito. Tris. Conclus. I. Quia lex, ut superita dictum , in commune Reipublicae bonum
referri debet ; quod sanἡ 'aestari nequit, nisi ab eo, qui eidem Reipublicae praeest. a. Quia si quilibet privatus leges condendi
potestatem sibi arrogaret , contraria plerumque praeciperentur in totius Reipublicae subversonem . 3. Quia expedit, ut pe-nεs eum sit leges sancire, qui potestatem habet subditos ad earum 'bservationem coogendi , quod solis Principibus ae Praelatis
ER. I. Qui nam censeantur euram gerere perfectae Communitatis civilis, ct in ea legislativa potestate praestare. Iri Hae potestate gaudent. I. Imperat Κ a Ies, Dissiligo