장음표시 사용
231쪽
dea nee potest, nee vult, nisi de crimino. la occisione inquirere. Secunda obligatio est, Compli res detege re, nisi totaliter sint occulti , & nulla de ipsis praecesserit vel infamia, vel indicium ;tune enim elim Iudex nullum jus interro. gandi habet , Reus Complices Meultos
manifestare nee tenetur, nee debet. Observandum esst tamen , Reum teneri Iudici respiradere de Complieibus. t. Dum deerim.- valdὸ atroci dc Reipublicae nimiseernieioso agitur, cujus modi sunt Haere. iis, Civitatis proditio, in Principem eon. iuratio, Monetae salsificatio, publieum Ia-
trotinium , viarum grailatio, ece. 2. Dum
id requirit damnum alicujus innocentis , quod aliter impediri non potest. 3. Dum crimen Complicem necessario requiris, iuxta communiorem Doctorum sententiam .
. Dum legitima eonsuetudo obtinuit, ut etiam in privatis criminibus occultis, quae
detegi Reipublicae interest, Reus de Complitibus interrogetur. Tertia obligatio est, sententiae iustae parere . ideci legitimὸ ad mortem damnato se defendere, aut vim vi repellere, non li. cet. Qui enim potestati resistit, Dei ονdina. imi ste istis. Imb injulia damnatus seipsum tueri non potest, si scandalum vel gravis Reipublieae turbatio timeatur. Ita D. Tha. a. q. 4. Hinc tam in civilibus, quam in eriminalibus causis graviter pec cat, si eausa repellendae vel differendae justae sententiae ad superiorem Iudicem a p.
pellet et Tunc enim de Iudici recth judicanti, ct Actori injuriam insert. Id ne etiam fit, ut poenam justa sententia Iudicis
decretam in seipso exequi teneatur; dum nimis Mavis non est, quali ensetur poena carceris ad tempus, exilii, pecuniae sol u.
tio, di similes. Dixi, dum nimis gravis non est ; siqui.
dein gravem emnam, V. gr. perpetui earceris, mutilationis aut mortis, nullus in seipsum exequi tenetur. Imo ad haec, etiam juste damnatus secluso tamen gra. vi scandalo, ct juramento, aut Reieublieae periculo a vincula & earcerem infringere, re estugere potest; modo nulli vim ae in.juriam direΓε inserat. Nec de damno te. nebitur , quamvis Custos Careeris aliquid incommodi inde patiatur, aut alii eaptivi per hoe fugiant, quia utenti jure suo nihil
imputatur ad culpam. Utram autem, qui vi tormentorum salis iam crimen consessus est , teneatur subii tortali hujusmodi consessionem reti e clare,
cum novi tormenti periculo ; eertum est ad illud teneri, si innocentem aeeusavit aut si eausa Reipublicae eommunis, aut salus spiritualis alicujus, aut fama euiusdam familiae, aliquid ex falsa sua confessione
patiatur, etiamsi existimet se non lare audiendum , nee ampli hs sibi credendum. Quod spectat ad seipsum, censent mmmuniter Doctores, non teneri salsam tonseiasionem in se factam revocare, si inde n
va timeat atroeia tormenta ἔ tenebitur tamen saltem in mortis artieulo, elim ad Patibulum dueitur , eam revocare , ut
quant lim rationabiliter potest, propriae de suorum simae consulat , aut scandalum Populi auferat, &c. Pro Consessariorum praxi observandum est. 3. Absolutionem lacramentalem ordinari Reis non esse eoncedendam, nisi post oqulim in soro prosino res sint terminatae.
vix enim prias sincerE eonfitentur ; imbis pilis expisit ob eamdem rationem, ut non eo edatur, nisi postquam ad supplicit
locum perventum est. a. Confessarius Reum non multum urgere debet, ut se externε
talem fateatur qualis , Iudieibus habetur, eam sotth sit innocens, nee Ret querelas, de de innoeentia sua protestationes saeti
admittere debet . 3. I cearet mortaliter
Consessarius sigillumque Consessonis vim laret , qui post supplicium, Iudicem aut
quemlibet afum moneret , Reum denum tiationes , se iactas, in Confessione revocasse. Nec expedit, etiam eum Rei d, iuncti licentia, hane revomininem e vulga. re; sed monendus est Reus, ut extra Conissessionem eo am testibus suam sellam deis nuntiationem revocet. q. Consessarius, qui alicujus Rei innocentiam ex consessione
novit, nec tenetur , nee debet eam evulgare, aut ipsam Iudici aperire, de pro ipso
intercedere, tum quia id vix absque stadiis
dato fieri potest; tum quia post publieam
Rei Consessionem eidem amplias fides non adhiberetur; tum quia saepias unius innocentia aperiri non potest, quin alterius erimen app'reat, ad quod Consessarius abique illi Consessionis fractione conserre non potest; tum tandem qui facinorosi audienistra, Consessarios sic pro praetensis innocen. tibus intercedere , inde Eeilὸ suaderentur lacinora sua callidε ccelate, di Consessi nem lacrilegam perpetrare. s. Apud Primcipem supremum, qui gratiam absque eato conferre potest, pro Reo intercedere licet, non autem apud alios Iudices; nisit niummodo ad cujusdam iRenae relax tionein
232쪽
Dissi II. De Statibus Saecularibui. ' Is τ
' ionem obtinendam, quae nulli nee bono -Particulari, nec publico, nociva esse potest. De Advoeata, πιο evνatore, Plotario, Seνiba, b Apparitore. Hi omnes, pro suo quisque munere debitε exercendo, sussicientem peritiam habere, Ustitiam sectati, de fidelitatem in om.
Desectu petitiae graviter peceant, & ad
vestitutionem tenentur, crimeati ἐν Pr euratores, Votarii Scribae, die. qui lueet non ex malitia, sed ex munium suorum ignorantia erassa, nonnulla essentialia vel ' Praetermittunt. vel faeiunt quae in eausa sunt , evi Clientes iustam litem perdant,
vel quodlibet damnum injustε patiantur. Contra justitiam pereant, & ad damnum
resarciendum tenentur Advocati-μαώ. atores. I. Qui causam quam noverunt in
stam, defendunt, re de ejusdem injustitia Clientes non monent. I. Qui injaliis dilationibus & ea villationibus partem adversam vexant, & impediunt ne jus suum proseqiratur. 3. inii Clientibus jusu damna. tis suadent, ut de sententia lata appellent. q. ut scripta sua in immensum extendunt, , vanis atque inutilibus rationibus re a ciunt, ut luera sua inde augeantur. ui
majus stipendium . quam ii Regiis Edictis
taxatum, vel communi timoratorum iudicio debitum est, extorquent. Item eontra iustitiam peceant Notarii. I. Qui sine causa instrumenta eonficere reonuunt, vel ea oecultant, vel non exhibent suste petentibus, vel qurea non produnt clim ex ossieto tenentur, licet Partes non errigant, ea ignorent. a. Qui in striptis suis 'usulas ambiguas, quae litis materiam subministrent, inserunt. 3. Qui instrumenta injusta, I. g. Usuram palliantia confieiunt. q. Qui scienter Testamentum, alium e cor tractum hominis lassicienti rationis usu de- .stituti, suscipiunt , &e. Eadem eum pro. portione dicenda sunt de Scribis seu Gras pariti. γ. Item contra justitiam Recam, de ad restitutionem tenentur Apparitores seu Lictores.
l. Qui plura extorquent stipendia pro uno itjnere , quas pro pluribus, licEt illo uno
itinere plura vadimonia sibi mandata per- . a. fingunt se vadimonia com stituisse ,' lic t de facto non eonstituerint.
3. Qui salsum in Actis lais enuntiant. q. Qui tempore praeseripto Acta jutidiea sibi
Core. missa non faciunt , ex quo damnum Partibus emergit. 3. Qui tempus necessarium ad Acta iuridiea faetenda non eone dunt. 6. Qui commissionum suarum occasione pauperes vexant, de in eos violentias exercent, dce. Contra fidelitatem graviter merant, &ad restitutionem tenemur Advocati, is Pro rasores. I. Qui clientes de dubio ea usae suae non monent, quo eognito non suissent litigati, et. Qui in causa manifestὰ ja- sta eosdem Clientes ad eom positionem injustam inducunt, ut adversae Parii faveant. 3. Qui eum adversa Parte mlhidunt, vesseereta talentum suorum revelantes , ve utrique Parii set vientes. q. Qui in negotiis de causs sibi eommissis euram de dilige tiam debitam non impendunt; quo se, ut Clientes injustἡ ealam perdant, tempus te rant, de magnas expensas faciant, ete. Item contra fidelitatem graviter peccant. de ad damni seeuti eompensationem teneri tur, Notaνsi seribae. t. c. i seereium quod servare debent, in alterius praejudiacium produnt. 2. Qui ex negligentia , vel malitia saltum instrumentum eondunt, ne nulla minus veritati consentanea, vel imserendo, vel mutando, vel omittendo, A e. 3. Qui instrumentorum , aut sententiarum Registrum fideliter non servant, aut mareserunt, se. item contra fidelitatem gravissimε pee eant Capitalis Tribuni Satellites, Gallieεὲ Arebers da Preuot, qui Criminosos pr. hendere iussi. iniquε cum ipsis colludentes. eos evadere linunt, nee ad eorum prehei, si em suffieientem diligentiam adhibent pde si quid pro hae iniqua evilusione sese
perint, ad restitutionem tenentur. ' ,
comprehenduntur. I. Conjuges. 2. Parentes , ot Filii. 3. Tutores , α Pupilli , η. Domini, re Servi. s. Magistri ae Discipuli. De primis eommodici agemus in Τiactatu de Matrimonio; De mereris nune
nobis agendum incumbit sartuli et Quaesti
233쪽
ex justitu exhibere tenentur z Am rem nimirum, instructionem, erum plum, di correptionem. Dixi ex Nititia . ideo sipare lates in his aliunae peceum , duplex
Peco tum cc minit MIt in Lonseisione deci randum Contra amorem siliis debituro, graviter peccant. l. Queri vitiam prulis conceptae s vere notabiliter negligunt, aut qui immo. derata itineratione, cursibus, saltibus, dicabortus periculo lete coitim illunt. a. Qui prolem natam caute nutriri diligenter non curant. 3. Qui absque gravissima di urgen ii necessitate filios tuos in Xenodochiis col.. locandos exponunt, di tenemur ad restitu.
tionem ipsi Xenodochio iaciendam, si pol.
t. vel tenaci avari ita obcoeca.
i. vel bonorum suorum prcdigi, vel in laborando pigri, necessaria ad victum, divestitum, itatui luo proportionatum, filiis suis non subministrant ἰ quique modicos redditus , dotem iussieientem , scientiam aut artem , ut honeile vivere possint . quantam licite fieri potest, ipsis procurare minime satagunt . , Rui qui ldam ex filiis suis omaino dediti, alios negligunt , de acet M trauant. 6. Qui filios tuos ad aliquem statum ;nvitos cogunt, veI ab ali.
quo amplinendo invitos tetrahunt. Circa filios illegitimus chiervandum est, Matrem filium illasitimum utque aiu trie nium completum alere teneri, res lacte careat , aut non lactandi juliam caulam habeat ; quo casu Pater tenetur ad tactationis expensas. Tiantacto vero triennio , tenetur Pater filio illegitimo alimenta praebere, di ipso deficiente obligatur inter , neuter tamen eidem aliquid ultra neeessa. tiam sustemationem , causa mortis, donare
potest, vel relinquere, ni scilicet haeredum lagitimorum minuatur haereditas; quod si secerit, filii illegitimi, etiam non expectata Iudicis sententia , excessum haer'ibus
restituere tenentur, ut pol ε ipsis indebitum. Contra instructionis debitum peccant graviter Parentes, qui Rudimenta fidei filios suos edocere negligunt, qui de rebus Divi. nis nunqu1m aut rato eum ipsis sermonem
habent, qui , peccandi occasionibus eos
non retrahunt, qui mane & vespere eos Deum orare , caeteraque vitae Christianae munera rite obire, non invigilant.
Contra debitum filiis suis bonum exemplum exhibendi peccant gravissimε , qui
coram eis verba impudica proseiunt, blasphemias evomunt, malevicta congerunt,
ebrietatem sectamur, ludos frequentam, dic. Hoc quidem non solum peccato scintili , ted & injustitiae, ut dictum est . .
Conua correptionis debitum graviter pe eant Parentes, qui in filios nimium indulgenteS, parcent virgae, di vel ba tantum exhibent, ubi veniendum es t ad verbera:
Non secti ae qua erga ipsos nimiam seve-ti ad iracundiam ipsos provocant ἔ quique magis irae impetu, quam charitatis asse-ctu , malis phantasia quam ratisine , in istos laeviunt, re ab emendatis nequidem
plac Mi patiuntur. Quoad filios, ipsi tenentur amorem, rein vetentiam & obedientiam Parentibus prae stare, juxta quartum Divinae lexis praee pium et Uinora Patrem tuum, ἐν Matrem tuam, ut fis longat 3 μρον terram. Contra primum debitum peccant morotaliter filii; & hoe, meeato distincto ab e
quc d aliunde committunt, eoque in Comiessione aperiendo. I. Qui Parentes suos odio di malevolentia prosequuntur, de eo. rum in riuniis Dudent, de eorum prospetitatibus dolent, eorum mortem exoptant, sive ut ab eis ei titis liberentur, vel citius haereditatem eorum obtineant. a. Qui sne justa canta aliquid dicunt, iaciunt aut om tunt, ex quibua praevident, aut praevidere
debent, Parentes contristandcs θ: in gra vem iram exeitandos esse, licet id de se non sit neccatum. Qui Parentes , si infirmitat, visitore, conlolari, & eurationem pro. cur re; si captivi, liberationem sollicitare; si vexati, causam defendere, si exenx, de necessariis providere; si peceatores' sunt, reverenter admonere ; si moribundi , M. eramenta ipfis administrari non satagunt,
Contra secundum, debitum mori inter peccant filii. I. Qui Parentes subsannant ex illudunt , torvis oculis aspiciunt. injuriis di contunielii x assiciunt. a. Qui ipsos alloqui aut salutare detrectant. looetate sua expellunt, iros nepant di tamquam incognitos traoant: excipe tamen . si ex julia causa, Parentibus tacitε eooseatientiabus, id faciant. 3. Qui ipsos etiam leviter percutiunt, imo qui manum copuα ipsos
elevant, aut ipsis minas intent ni,
234쪽
Diff. II. De Statibus Saecularibus.
Contra tertium deb tum morta' iter pec eant. r. Qui in his quae spectant ad mo. res, Parentibus non diunt; & hoe peccato, ut mox diximus , distincto ab eo quod aliunde adversds bonos mores, aut Religionem perpetrant. a. Qui in re gravi, quae familiae regimen oc domestieam
administrationem pertinet, eorum praec Ptis parere nolunt. 3. aut in contrahendo Matrimonio Parentum consensum non postulant, aut illud contrahunt ipsis rationa.
biliter invitis; Dixi rationabiliter, si enim injuste denegent consensum, licite filii eonistrahere possunt.
Quaenam sint Tutorum, Curatorum, Pupillo. rum, Minorum ebigatione .
TUtores dicuntur hi, qui impuberibus
loco Parentum assignantur , ut eos tum in persona , tum in bonis tueantur minori conceduntur, ut de eorum bonis curam habeant. inter Tutores igitur re Curatores illud tantdm discit minis interem dit, qu6d illorum ossicium curam personarum primario spectet ; istorum vero primario curam bonorum . Illis tamen , &istis, eum promitione, Pupillorum ae Minorum incumbit educatio eorporalis . &spiritualis: ita ur, si in eis notabiliter desint, mortaliter peccent, non seclis ae ipsi. met Parentes, quorum vices lute publico agunt. Curam insuper gerere tenentur Pupillorum bonorum; ita ut peccent mort
liter, & ad relli tutionem teneantur, si illa in materia gravi dilapident, injusu administrent, si usurpent, si negligentia sua pereant, si illa dum honestE possunt, non
augeant, si demum debito tempore illorum rationem reddere detrectent. Pupilli vero ae Minores debent reri pro-cE Tutoribus ae Curatoribus suis, tamquam Parentibus, amorem, reverentiam, Ex obedientiam in iis quae ad eorum tutelam spectant, & hoe sub gravi peccato, si gravis
sint Dominorum ae ramulorum obligatio res e
C Um Ilamini sint servis suis instar ει-
remum, ex justitia tenemur illis prae-
stare, eum proportione, sicut di filiis suis amorem , instructionein , exemplum , de eorrectionem; sed cum Famuli, sicut filii, Dominis suis gratuitb inservire non tenean tur ; Domini insuper justum stipendium Fa. mulis suis solvere debent. Graviter igitur peceant Domini. l. Q ut Famulos suos pro levioribus defctibus, de culpis, verbis asperis ac verberibus exei. piunt, qui ad victum necessaria eis dene gant, qui in aegritudine de his curam non habent, qui senes expellunt, qui debiles gravioribus laboribus onerant, oce a. Qui ij, sos de Fidei Mylteriis, de moribus Chri nianis; per se aut per alium instruere negligunt, qui ut iam Meramenta frequenistent, diebus Festis, Re Dominieis Saetum audiant, caeteraque vitae Christianae munia obeant, non invigilant. 3. Qui verbis aut factis ad malus eos inducunt, de scandaliis Eant. q. Qui in gravibus delictis nee eorripiunt, nee calligant, quique incorrectos h Domo sua non expellunt. 3. Qui iam u- Curatores vero, qui puberibus in aetatericlos insta infimum pretium eonducunt, qui mercedem justam eis non suppeditant, qui ipsis invitis illam retinent, aut solvere dis. serunt , qui damna absque eorum eulpa contingentia eos solvere cogunt, Ece. Famuli tenentur vice versa Dominis suis. quasi Parentibus, amorem, reverentiam νobedientiam, dc fidelitatem praestare; Amorem , inquam, & reverentiam , quorum deis sectu graviter precant Famuli, qui Heros suos negligunt, irrident, contemnunt, ea olumniantur, aut de ipsis absentibus detrahunt , &e. Obedientiam item, ec fidelita. tem, quas non praestantes, peceant graviter; qui in re gravi Dominis suis morem gerere detrectant; qui ipsis rationabile obia sequium non reddunt, quique negligentia sua in causa sunt, cur Domini sui damnum aliquod patiantur; qui secreta familiae existraneis.revelant; qui Heros suos de damnis ab aliis eonservis suis illatis monere negligunt; quibus, de similibus casibus ad resti tutionem tenentur; cam ex iustitia Dominorum suorum bonis, de commodis invisi. late debeant.
riss Agistri seu Praeceptores Discipulis
10 suis debent amorem, eontectionem , exemplum, de doctrinam: Et Discipuli viacissim
235쪽
a oo TraEt. III. De variis humanae vitae Statibus.
eissim Praereptoribus, de Magistris amo em reciprocum, reverentiam , obedientiam in iis quae ad eorum curam pertinent. Ideo lyraeeeptores juxra gravitatem materiae graviter, aut leviter peceant, qui Discipulinrum suorum bonum minimὸ curant, qui hos injustε, ct indiscrete puniunt, qui coram ipsis scandalcsε vivunt, qui Scholam
sine causa omittunt, qui scientiam, aut artem quam prcsitentur, eos diligenter edo. cere negligunt; ad quam edocendam si h notarium aut stipendium suseipiunt, ad restituticnem tenentur erga Discipulos , aut eorum Parentes, dici
Discipuli similiter pereant, qui Magi.
stros, aut Praeceptores suos irrident, irriarant, despectui hisbent, quique ipsis inobe. dientes scientiam, aut artem . quam tam centur, addiscere negligunt, dici
De diversarum initum Statibus .
Hie de Medicis. Chirurgis, Pharmaco
polis. Ruit eis. alii Ique Artificibus .ec Uprariis , in duplici quae ilione nobis hie vitet agendum luperest. De Mercatori. hus en .m agemus, eam de emptione, de inditione.
Quaenam flat Medicreum , chirurgorum , o, Pharmatomiarum ebclationes OV tuor assignari possunt Medieorum,& aliorum, qui ex professo sanitati
hominum inserviunt, obligationes praec,puae, ad quas caeterae reducuntur. Prima obligatio est, ut nullus Medicinae Artem exercere praesumat, nisi suerit ab habentibus auctoritatem approbatus. Ideo juxta D. Anton. p. 3. tit. 7. c. a. . s.
quia omnis in materia gravi praesumptio , di temeritas proculdubio grave reccatum est . Gravem autem inibi esse materiam nullus non videt; cum gravissimum utique damnum Reipublicae emergeret , si quilibet Attem arduam, a qua hominum vi. ta pendet, pro libitu exercere posset. Becunda cbligatio est, ut qui morbos eur re profitetur, lassicienti scientia, α -- perientia sit praeditus; lex namque tam
naturalis, quam divina, α humana prohibet , ne quis Artem maximε perieulis
resertam , quam ignorat , exerceat. Ideo Medi ei, di alii, qui hane Artem imperi ti exercent, mortaliter peccant, tenentumque damna ex impeιitia sua orta compensare. Tertia obligatio est , ut fideliter Attem suam exerceam. Hane fidclitatem exh b re tenentur , tum ex juramento ab ipsis Reipublicae praeitito, iun ex pacto impli cito cum aegrotis inuo de eorum lanitate fideliter euianda. Ccirca mortaliter re
eant Medici & alii. I. Qui in morbis ouiniandis eubia adhibent remedia ; edm tuta habent. a. Qui in viles, ut arunt, persinnas remediorum dubiorum experimentum faciunt. 3. uni nε videantur imperiti, in morbis periculosis alios Mediem, dum n cessariunt piobribiliter videtur , advocare negligunt. q. Qui maloris quaestus gratia aegroti curationem in longum protrahunt. s. Qui ad ditandos Pharmacopolas, remedia inutilia praesti ibunt. 6. Qui morbos seώcretos aegrotorum tuorum , in famae e rum aut bonorum pernietem , ν evelant.
. Qui stipenditam injustum extorquent . 8. Qui moralem diligentiam, tum in qualitatibus moibi seduJo examinandis, tum
in remediis neeessariis perquirendis, non adhibent. Item contra fidelitatem gravi ter pcccant Ι'harn acopolae, qui praescripta 1 Medieis remedia diligenter non conficiunt, sive pharmaca minoris pretii sublii- tuendo, si e pharmaca adhibendo , quae propter nimiam vetustatem effieaeiam suam amiseruiit , qui tandem pharn aea sua a tu-di plebe ignota, plus aequo faciunt . auae omnia, cum contra justitiam militent, haee de similia perpetrantes ad damni illati restitutionem prinuldubio adstringuntur. Quarta obligatio est , ut Artem suam eum pietate, Religione & charitate exerisceant. Contra has virtutes gravissimε pe eant Medici. i. Qui mediis illicitis ae pee- eaminosis utuntur ad ianitatem procurandam , ebrietate, pollutione , &e. a. Qui mulieri gravidae Pharma eum praebent ad abortum proculandum, ne ipsa pereat I salus namque 'spiritualis scelus piae serenda est saluti temporali mulieris. 3. Qui oblevem rationem aegrotos 1 lege Iejunii temerarii solvunt . q. Qui ipios non monent de mortis periculo , in quo versantur, ut absque eunctatione Sacramenta su
seipiant ., ii tempore pestis E loco , ubi Mediet auctoritate publiea susteni sunt, ignave dis edunt, o. Qui pauperoa in gravi
236쪽
Diss II. De Statibus Saecularibus.' et os
aegritudine versantes εratis eurare nolunt. Imo censent communiter Doctores, Medi. cos etiam curare ex charitate teneri divites graviter infirmcs, ex quibus ob nimiam eorum avaritiam debitum non speratur stipendium, quia vitium infirmi divitis non tollit debitum eharitatis Mediei Christiani. vi ut peritiam . suam extollant, aliis Medi eis, & Collegis suis detrahunt; quique doctrinam eorum carpentes, re velli. cantes, quod ab eis recte gestum est da. mnant, aut absque vera necessitate leviter
Q eram fini Rusticorum , Artiseum
Hi omnes tenentur. I. Aitis aut Proinsessionis suae tussicientem peritiam habete . a. illam sine fraude exercere. 3. Debitam diligentiam ad opus suum perficiendum adhibere. Unde . I. Graviter peceant, & ad restitutionem tenentur Rustici, qui imperitia notabiliter culpabili causa iunt, cur in messit ras, arboribus , vineis aut animalibus grave damnum eveniat ἱ dc Operarii quilibet, qui erasti ignoraritia in opere perficiendo damnum inserunt ei, pro quo operantur. a. Graviaer peccant , di ad restitutionem tenentur Coloni , qui Dominos tuos defraudant. non tribuendo partem Ductuum ita tegram, de qua conventum est; vel non
nisi ae pejoribns frugibus , sub falso praetextu , quod Heri sui nonnulla, prout moseit, ossieta ab illis exigunt. Item Palloeres, qui greges in alieno sundo, aut capreas in locis proh :bitis pascunt , aut id fieri permittunt. Item Laniones, re Pist res, qui farinas aut carnes eorruptas vendunt. Item Molitores , qui granum ac ceptum immutant, Ac minus num substituunt . Item Sartores, dc Sutores, qui partem materiae sibi collatae lubtrahunt , quique vel vel timenta , vel ealceos non conivunt, ut ei titis frangantur, aut dissuantur, dcc.
3. Graviter peceant , & ad damnum compensandum tenentur Rullici, qui ob gravem negligentiam in causa sunt cur se uingea , aut pecus pereant, vel furto auferantur, vel a lupo devorentur. Item Me cenarii , pigritiae dedi ii , qui ad oculum serviunt , oee iustam operam diurnam , pro qua sunt conducti , peragunt . Item Opifices , qui laboribus suis pareentes , opus imperfectum ae vitiosum reddunt ;oc emera, quae facith docet usus, & ex. perientia. Demum pro hujus Tractatus Coronide inquirendum est, utrum Artis Theatricae exercitium sit lieitum. Hanc autem Artem exercentium triplex est gestus. Pri .mum est eximiorum Saltatorum: Secunis dum est Histrionum seu Ioeulatorum, Gallich, Baladias ou Batuears: Tertium C moedorum, Ieu Mimorum. Ruoad primos, certum est eorum exeris citium minime esse illieitum, modb saltibus suis nullo mortis periculo sese com . mittant ; benἡ quidem, si mortis adsit periculum, prout contingit in his, qui per extensum lanem volitant , aut se dant praeeipites. Ratio est , quia omnino illleiatum est, ec grave contra charitatem sibi. met debitam peccatum , probabili mortis periculo sese committere; ex quo colligitur eos etiam peccare, qui his ae similibus intersunt spectaculis , utpote alieno
Quoad secundos , qui eantilenis , ludis, praestigiis , aut facetiis suis Populi laeti.
tiam , 6c cachinnos movent; non videt u D. Thomae eorum exercitium esse illici. tum. Ludua, inquit S. Doctor. a. a. q. lois. art. 3. ad 3. est necessarius ad conversatio
nem . . mana . Ad omnia autem, quae
suu utilia conversationi humana deputari possunt aliqua ossisia helta; θ' ideo etiaminium Histrisnum, qui ordinatur ad holais esum hominibus exbibendum , nMν es secum .ium se illicitum . nee sunt in statu pecea- ιι , dummodῶ moderate ludo utantur , id est, non uteari aliqvibus illic tis verbis
vel factis ad Iudam . Guba si ordinatiε his utantur verbis , ερ factis illicitis, ut saepius contingit , tune temporis proculis dubio mortaliter peccant, oc qui hoc officium exercent , de qui eorum intersunti pectaculis. Quoad tertiost Lic t Comaedia de se non sit illieita; elim ad Civitatis dee rem , Populi recreationem , publieamque laetitiam ordinetur; imo de Hierit invenista ad morum reformationem, & rudium hominum instructionem, ut sub variis velaminibus , de sensibilibus oblectationibus , indocti homines ad virtutem perducerenis turr verumtamen elim hujusce temporis Ars Theatrica penitas videatur corrupta; quatenus uti iusque sexus Comoedi in See-C e nam
237쪽
DaA III. De variis humanae vitae Statibus.
nam non prodeant, nisi ut veibis, di testibus lasciviam spirantibus amoris impuri do. Ios, ct aries occultas, emitati es turpes obstemacue desideria naturaliter excitan.
tes, b Aatoribus exhibeant; ideo efficium istud dc exercitium, tamquam infamε de probrosum , semper ab Ecclesia fuit reprobatum ; adeo ut de nunc iubeat Comoedos, tamquam excommunicatos haberi, et M. Cramentis atque Sepultura Eeclesiastiea prorosus indignos, juxta illud Contil. Arel. D Cretum I. cap. 3. De Theatricis , iv ipsos placuit, qvimia πνεω, a communiori se
Nee obst1t, quod etiam in hen ε moratis Statibus, Comoedis ossicium suum exerem. di a Pii ipibus ae Magistratibus sinultas
de venia concedatur. id enim saeuitas παra atque lieentia voeitari non debet; sed tammmodo prudens, aut coacta tι lerantia, ad majus malum vitandum. Ex quia bus eum D. Th. in η. dist. ιε. q q. a. a deq. a. in cor Dicendum est quoad huJusmodi Isinctaeuia, s sunt reram turpium , cr ad peccatsem promeantium, studiosa eorum inspectis peccatum est ; quandoque in eis tanta potes libido adbιleri, ut fit etiam mortais . Unde a tali inspectione omnea se areere deinbent. Et addit, Si quis autem supeνfua istates consumant , mi etiam sustentant ilios Histriones, qui illieitis ludis utuntur, ρος-
cant , quo eos in peeeato foventer: Unde Augustinus meis super Ioannem, quia dare res suas Histri nitas, vitium es immane,
238쪽
eulari in hoe Tractatu dulci dissertatione , consuetae revitate ,. perpendemus .
AB ipso titula hiijux Dissertationis diis
vilionem habemus ἰ cujus primum eaput de virtutibus in communi; Secundum verb de vitiis, aut peccatis item incommuni disseret.
De Virtutibus is eommum. Vae ad virtutes in eommuni spectant ad earum essentiam , divisionem , de proprietates. reduci possunt : sit
Quid, exasphae sit vistus rirtutis nomine' eommuniter HeV intelligitur , perfectio quaedam
aut qualitas , qua rati alis ereatura ad bene προσndum prompta is expedita e citur . Hujus variae hi variis definitiones adducuntur , quibus omnibus , brevitatis gratia, praetei missis.
Dico. Iuxta mentem DD. Augustini. de Thomae, Virtus recte definitur: Bona qualitas mentis, qua rem vimisue, ,-I-ιus -u utitur. Explieatur definitio .. Dieitur ι. Bona qualitas, id est habitus permanens, de , subjecto dissiculter mobi lis. Siquidem omni virtuti omnino est eulentiale . t. mod actu retante in subsecto, etiam dormiente, aut non cogitante , perseveret. a. unod , stabili atque immutabili inctu prodeat Dicitur .. x. Mentis , Creaturae nimirum rationalis, cognitione atque electione prae ditae; Cum, iuxtae Philosophum, nulla sit virtus, nisi bonum seientis, di illud liberi eligentis . Hi ne quorumdam rescitur senistentia Thom istarum docentium, appetitum senstivum virtutis subiectum esse. non posse; cum propri4 dictae cognitionis, di electionis, proindeque verae virtutis omnino sit incapax. Dieitur 3. Qua rectὸ vivitis ; quatenus scilicet ad operandum juxta rectae rationis regulas subjectum inclinat. Unde , Phil sopho virtus dieitur habitus, qui bonum Deir habentem. opus ejus bonum reddit. Dicitur 4. Ga nuVus male utisur. Licet enim homines, virtutis exercitium in usum vitii saepissim vertant, ea tamen non m iE utuntur, inquit D. Thom. I. a. q. I. a. q. ad s. tamquam principio operationis electivo ; ita ut malus sit actus virtutis ;sed dumtaxat tamquam objecto, dum nemope quis virtutem aliquam odio habet, aut de illa superbit. Per quod virtus proprie dicaa d flait 1 fide humana, opinione, Aealiis habitibus. quibus quilibet per ipsius fidei, aut opinionis actum bene, vel mal Euti potest ; erediens nimirum, vel opinans verum, aut saliut r. Hi . r. Quotuplex sit virtus R. Tres sunt virtutis species. Nam aliae sunt intellectuales, aliae Morales, aliae The
Viriures intellectuales eae sunt, quae inatellectum perficiunt in ordine ad comiti nem veri ; εζ quinque numerantur; Videliqeet Intelligentia, qua sine discursu, de sola terminorum apprenhensione prima morum principia dignoscuntur, v. g. Gad tibi ferinen vis alterii ne feceris. Sapientia, 'ua rerum cognitio ex altissimis α universalisbus musis deducitur. Sciestia, qua ex eau. sis particularibus eadem e nitio colligitur. Ars , qua rerum' per potentias externas s ctitulium r lae traduntur. Prudentia tan4dem, qua Bleatur quid in quolibet nego. tio in de nune, independenter a potentiis externis , agendum ut vel omittendum . Circa quod obiervandum est, has quatita. res propia dictas virtutes non esse; quia,
239쪽
et Dact. IV. De Virtutibus, & Vitias.
licet per cognitionem veri bene operandi facultatem praebeant, earum tamen usus
de te non est semper bonus; cum intellia gentia , scientia & ars ad pravum finem adhibeti possint. Excipienda est tamen prudentia, quae praeter cognitionem veri usum etiam boni nobis praestat; quatenus in Omnibus actionibus appetitum mistrum mo. deratur atque dirigit . Ideo annumeratur
Virtutes Morales , quae voluntatem in elinant ab bonum cujuslibet generis honestumque prosequendum i suntque numero Pa uor: Prudentia , nimirum Fortitudo, Temperantia, dc Iullitia, quae ideo Car. dinales dicuntur quia his veluti eardinibus ae prinei piis totius humanae vitae honesta ratio instituitur. Virtutes Theologicae eae sunt, quae circa Deum immediate versantur; vel quatenus est summa veritas, ut Fides; vel quatenus est summum bonum & finis ultimus, ut Spes; vel quatenus est summa bonitas in.
finite propter se diligibilis, ut Charitas . Hinc virtutes Theologicae , Religione, quae est justitiae species differunt, in hocicilicet, quod, licet ista Deum respiciat,
non tamen immediat ε eum respicit , sed cultum divinum. Caeterum virtutes, aliae sunt aequisitae , suae humano studio & labore per actus reo setitos acquiruntur: aliae insulae, quas Deus in nobis sine nobis agentibus operatur. , Deinde aliae sunt virtutes in suis per se , cluae nempe a solo Deo infundente haberi ivssunt, ut sunt virtutes Theologicae r Aliae iv.nt inissae per accidens, quae humano
dem labore acquiri possunt, sed speciali
gratia in animam infunduntur; ut non
turmano dc naturali, sed caelesti ac super natorali modo suavilis, promptius re esti caelas operetur. Sie in iustis eatione tum puerorum, tum adultorum , praeter gratiam unctificantem, virtutum moralium habitus, Spiritu Sancto in animam insundi docent , Conc. Vim. Clemen. r. de S. Trinitidi Trid. sess. 6. e. 7. Circa quod . in ΨR. a. male discrimen intereedat inter virtutes ii fusas, tum per se, tum peraecidens, re viritura acquisitas
R. Inter se differre primo, quM virtutis infusae motivum longe sit periectius, quὶm
motivum virtutis acquisitae. Si quidem virtus aequisita solum respieit. moralem hone natem, prout rectae rationi consentaneam rinsula vero respicit divinam honestatem, quatenas eultui divino, di pietati christia.
nae consormem. Ideo motus vlatutis aequia sitae pure naturalis est, infusae vero id pernaturalis. Meundo differunt inter se, quoavirtutibus acquisit s vitia dilectἡ sint contraria, & invicem ex anima sese expentant; quia mi er se pugnant in eodem genere habitus natural:s. Virtutibus vero insess vitia non opponuntur proprie ae direct E ; quia, cum vitia sint naturalia, revirtutes insulae supernaturales, in eoden, genere habitus inter se non pugnant, ideo mutuo non icie expellunt. Lic4t enim peecator jullissea ius virtutes insu: s cum gratia sanctificante accipiat, non tamen a vitiis quibus addictus erat, statim eximitur,. nisi eae per virtutum acquisitarum studium ipsemet expellere studeat.
Quid de viristum proprietatibus fit
et t. r. 1 Uas esse virtutum praecἰpuas. proprietates, mediocritas ni mirum, re connexio. Certum est enim , hominis assectus ad, justam mediocritatem esse reducendos; ne delinquat vel per e sectum non satis arendo, vel pes eXres.sum nimis passionibus suis tribuendo. Medium autem illud ad quod reducendae sunt actiones nostrae, vel reale est , vel ra itinnis. Medium reale suam habet 1 parte rei
quantitatem determinatam; ita ut ex unλparte non magis quam ex altera excedat, si que eadem temper ire omnibus. Medium autem rationis non habet ex se quantita. tem determinatam; sed a ratione, S prudentia determinatur pro rerum, persona. tum, di ei reum stantiatum diversitate. Ciris
N. t. a. Virtutes in dupliei statu, misecto vel imoersecto esse posse. Dicuntur in statu per semo, quando non Iam inclinant ad bonum sibi proprium, sed etiam ad illud bene, promptῆ sortiterque in si. gulis circumstantiis exequendum. Dicuntur vero in statu impei secto, quando mndomplenam rationem habitus dissicii ε amovi bilis, sed simplicis tantummodo disposition sdispositio inclinat quidem
lubiectum ad bene operandum , sed non adeo fortiter, ut omnem dissicultatem vincere possit. His notatis. Dico. I. Non omnes virtutes sed tantummodo aliquae in medio tum reali, tua rationis conpunt. Prob.
240쪽
Dissi I. De Virtutibus, & Vitiis.
νβ. I. Pars. Illae virtutes in pullo medio eonstunt, ecntra quas peccari non potest per exressum: atqui nonnullae sunt viris tutes, contra quas per excessum peccari non Iotest ; virtutes nimirum , Theologicae , t Intellectuales. Siquidem nullus potest nimis Deo eredere, nimis eum amare, nimis in eum sperare, nimis esse intelligens, sapiens, doctus, Ergo, &e. Observandum tamen est quod lic t su- .pradictae virtutes nullum habeant medium, ex parte termini aut objecti sui, eirea quod nullus exeedere potest; Medium tamen ra. tionis aliquod habent ex parte subjecti, ra.
tic ne exereitii ; quatenus eκerceri debent eum moderamine , iuxta cujuslibet natu. ram, genium & conditionem. Prob. a. Pars. Multae sunt virtutes .eon.
tra quas peceati potest vel per desectum
vel per excessum et E go multae sunt virtutes, quae in medio seu mediocritate consstunt: tales sunt omnes virtutes morales.
Sie eontra prudentiam teccari potest dissi, dentia, aut nimia sollicitudine , media ad finem intentum eonducentia inquirendo . Unde dieiturr Prudem De tuae pone moram;& praecipitatione omnia sum cienti diligentia non perpendendo. Sie contra temperantiam mecatur, vel nimis manducando , Aehibendo, vel non sumendo quae necessaria sunt ad vitae eonservationem. Sie contra sortitudinem pereatur vel per ignaviam, perieula nimis pertimescendo, vel per temeritatem ipsis sine eausa sese committen. do. Sie eontra justitiam peccatur, vel ni. mium, vel non satis tribuendo. In quo tamen justitia a emeris virtutibus differt , quod istae in medio rationis ecns stant, quarenus stridi ε , ae rigide omnibus praeseri. bi non potest modus p entiae, temperam, tiae dc sortitudinis ; sed diversus esse de-lheat pro diversia ε temporis, loci, pers nae , dcci Iustitia veris, quae jus alienum iespicit. non tantum habeat rationis me ldrum determinantis quando, quo medio, reddendum sit debitum ; sed insuper me. dium reale habeat . rei restituendae qualitatem , Ac quantitatem accurat ε ae rigidheeterminando . Tene igitur medium inquit D. Bern. de Consid. Lib. 3. e. io. β - Sisperdere modum. De boe medio dicitar, me. dio tutissimus ibis. Dico li. Nee virtutes intellectuales, nee Theologicae . nee etiam morales in statu imperis sto, bene quidem in statu perfecto, necessariam habent inter se eonnexionem. Prob. a. Pars uotidiana experientia,
qua videmus seientiam in homine reperiri eosse absque arte, dc artem ab que sese
Prob. 2. Pars. Quia ex fide eertum est, fidem de spem in multis gratia Ac charit te destitutis remanere, ut suo loco videbi
Prob. 3. Pars. Illi habitus inter te non sunt connexi, quorum unus potest haberi sine alio : atqui una virtus in statu, saltem impersecto, haberi potest fine alia: vid mus enim , inquit D. Thum. I. a. q. 6 a. l. quandoque hominem ex naturali eominplexione, vel ex aliqua consuetudine esse promptum ad opera liberalitatis, qui tame non est promptus ad opera eastitatis: E M, dc Prob. Φ Pata. Ex D. Hieronymo in C. ILIG. Hiosopberum sententia est, inquit, bis rere sibi virtutes is Iacob. e. 2. Heit , evi una desu Wit bule om ea deesse . Idem testatui August. Epist. 19. Persuadent Philosopbi, inquit, qui πηam habuerit Sirtutem babere omnes , im Omnes deesse eum v a defuerit; quos prudentia nec ignava, nec trioa , nee intemperaηι esse potest ἔnam si Miquod breum fuerit, pradentia non erit γα Ratio D. Thomae supra e tati est. I. iaut virtus promptἡ dc sortiter in omnibus eireum stantiis bonum fibi proprium me tu tur, neeessario indiget aliarum virtutumibsidio, quo tollantur omnia obstacula , quae illius virtutis exereitium retardare vel impedire possunt. Sie, verbi gratia, ut mulier in eastitate firmiter perseveret, necessE est ut nee sit avara , nee metieulosa; ne vel metu mortis , vel ingentis Meuniae oblatione , eastitatis servandae proposito p moveatur, aut perturbetur. a. Nulla est. virtus in statu perfecto, inquit S. Doctor. absque persecta prudentia, quae omnes re gulat ae dirigit virtutes . Per sdicta autem prudentia omnes omninb complectitui virtutes ; eum Prudentiae proprium sit appetitum emeere rectum circa omnia, quae quis potest agere. At si defit vel una virtus, appetitus rectus non erit circa omnia. m. go tune non erit persecta prudentia, nec proinde ulla virtus in statu persecto.
. Obse. Unius virtutis avisitio ab aliarum virtutum actibus minime pendet: Ergo iula. sine aliis esse potest. Nam id quod ad alicujus productionem necessarium non est ad ejus conservationem omnino est indisserens.