De tempore et occasione in re medica tractatus, medicinae studiosis vtilis & necessarius. Necnon de motu cordis opusculum pulcherrimum. Francisci Thomasio ... auctore

41쪽

36 v η T s Μ P o'R squa per os elisionem cognoscuntur, ut si bene uti licet hoc, etiam ab uti licebit, & quae ab eodem sequuntur. Suppositis igitur his Galeni principijs, dicendum est, quod notitia temporis , & occasionis in re medica, neque omnino pedet ab intellectu, neque prorsus prouenit, a sensu : sed partim sensui euidenti referenda est, Sc partim intellectui: Sensu enim diiudicatur per id , quod euidentia Parat. Et per intellectum est perspicua, quando temporis, & occasionis facit dimesiones. V num quippe, & irrisorium esset , senten- ita de sensu euidentibus non sensorijs, & de

intellectis demonstrationem nolle proferre Quare ima demetire, Sc imperitiae esset in re medica, ri tempus, Sc occatio contingunt,

sensu que, dc intellectu percipiuntur, velle negare utilia, necessaria, Sc commoda esse non posse. Ideo non est credendum falsis, de fatuis opinionibus aut empiricorum, qui negat tenipus in medicina, aut methodicorum, ciui male de eo sentiunt. Quorum omnium scriptae sunt sententiae ad hoc ut errores in

Nantur. Et qui sunt periti in re medica facilae annalis eligant bona. Quare diserte inquini ilosophus: non solunt agendae sunt gratiae iis, qui bene dixerunt, sed etiam ijs, qui in ἱ-ie, nobis enim aditum ad benedicendu aperuerunt. Igitur si tempus & occasio manifestissima sunt in natura. Qui negant haec, mo

42쪽

n T OCCAsIONE. ετ tum negant. Et qui tollunt motum patiuntur imbecillitatem intellectus. Quapropter tanquam manifestissima supponenda sunt motus, tempus & occasio. De motu iam dictura est, sed de tempore & occasione est dicedum. Primo autem dubitandum est an in re medica sit idem tempus, quod occasio Secundo. Dubitandum an in uno tempore secundum uniuersum sit una occasio tantum, veIplures At primae dubitationi respondet Hy-Pocrates dicens. Tempus in quo occasio est: occasio in qua tempus non multum eae quibus verbis patere potest tempus ab occasione

differre, quia esse in aliquo non dicit, idem. Similiter tempus dicit quoddam totum, de

continuum, occasio vero notat articulum,momentum, & instans. Ad haec secundae dubitationi respondetur. Quod plures esse non possunt simul occasiones ita, ut prima remaneat adueniente secunda, quia tunc essent duae simul. Atq. primu tempus maneret adue.

Diente secundo, & sic idem esset praesens, Praeteritum, & suturum, quod est impossi-Lile. Similiter si plures essent occasiones simul, ut puta duae,tunc altera deficiente, haec sequerentur. Nam vel deficeret in se, vel inaelio. In se autem deficere non potest, quia tunc occasio esset, & non esset; Nec etiam invito, quia non in praeterito; prius enim desi-ςςrcti quam esset, nec in laturo non imme-B diatos

43쪽

diato, quia occasio non est immediata occa. sioni. Nec mediato , quia inter duas occasiones datur medium tempus, in quo sunt infinitae cu quibus simul esset. Quare esset una es eadem occasio in toto tempore . Oppositum autem videntur sentire aliqui philosophi, & nonnulli medici rationales dicentes. Omnes finitu terminatur duobus terminis, sic& tempus duabus occasionibus. Adhuc si Una tantum esset occasio. Tunc, illa quae facta sunt ab Hyppocrate, & a Galeno in annoniillesimo non essent priora illis , quae, ante fiunt, quia mensurarentur eadem occasione. Fortitan autem dicentes in tempore unam esse occasionem intelleκerunt illam

unam respectu rei mobilis, & sic tempus ad motum retulerunt. Mobile siquidem est idesubiecto in toto motu, distinctum vero ratione prioris, & posterioris temporis, & sic occasio est idem subiecto in toto tempore. Solutis itaq. dubitationibus pro meliori notitia temporis, & Occasionis primum de ijs erit sermo secundum intentionem philoso

Deinde quomodo , a medicis intelligatur

explicabitur.

Igitur nonnulli obilosophi putantes lepus, ct motum coeli esse idem, quia alterum sine altero esse no potest, erraueriat in hoc, quod sicut simul dantur plures diuersorum orbiu reuolu-

44쪽

i reuolutiones; ita essent plura tempora sim aues nulla essetόccasio ; quod esset inconueni 'ns: eo quia quq libet pars temporis est tempus, sed non-qu libet pars reuolutionis est

reuolutio. Adhaec inter motus orbium alius est velocior, alius tardior. Non autem contingit tempori, Scoccasioni; licet per tempus , dc occasionem velocitates, & tarditates dimetiantur. Dicitur enim velox id, quod in pala eo tempore multum spatij pertransit, & ta

dus , econtra erui v&alij, qui dixerunt

4 tempus, & occasionem esse non posse sinem ntu, imo esse idem. Et sallebantur ab ho exemplo dicentes. Dormientes in Rodo insula copularunt illud nunc, quo inceperunt dormire cum alio, in quo surrexerunt, a somno. Aliud exemplum: siquis esset in tenebris, de nihil pateretur in corpore, cogitans motu, theo percipe det tempus quo incepit cognoscere motum. Sed horum Philosophorum e xbr stat in hoc, quod licet Prius, posterius in tempore sit, a priori, dc a posteriori in inoeu, uti contingit etiam in magnitudine. Attamen intelligebant' motum, tempus ense idem , quod est falsum. Bene autem verum est , quod tempus sequitur motum, recognito motu, cognoscitur tempus, & c,

gnito priori , & posteriori in motu , coognoscitur prius, ct posterius in tempore. sed non sequitur ex his illationibus motum

45쪽

so B E T E M P o It aesse tempus. Quomodo autem eo noscatur tempus in motu , haec est regula. Capianturdus partes motus coniunctim, tunc insurgie 'tempus, quod est numerus, seu mensura motus secundum prius, ct posterius. Verum si sine prioritate, & posterioritate partes ille nocognoscantur, tempus esse nullo modo cognoscitur. Quare cum incipit distinctio secundum prius , & posterius, illico innotescit lepus, eo, quia indicatur aliquid in terra fuisse , videlicet motum maiorem, S minorem, de illud est tempus , in quo est occasio. Est

xutem occasio secundum quam numerus est. Et sunt res numeratae, seu numerabiles . Diia ferunt autem tempus, ct occasio: nam tempus per se est illud , quo numeramus. Ο casio qua numeratur. Anima vero numerat tempus, ct occasionem, & sine ea numerari non possunt. Atque ratio haec est. Μotus dis uiditur per prius, & posterius ab anima. Ιgiatur sicut anima dat formam distinctioni m tus ; ita dat formam dictinctioni temporis, &occasionis. Sed animaduertendum est, quod tempus, & occasio non numerant motus infinitos, quia eccederent eius mensura:& dato quod prior motus numeretur per posteriore, M sic posset dari processus in infinitum. Hoc quippe contingeret secundum accidens. E enim necesse est concedi primum mobile,

quod est minimu , ct complet motum in mi nori

46쪽

a Y o e e a's et o M E dia hori tempore possibili secundum humanam capacitatem, & imaginationem. Atque huic

competit ratio mensurae, aliter non daretura liquod mobile, quod futurum esset omnia

temporalium rerum mensura, quod est tempus unum, & in tempore occasio. Caeterum dubitatur quam proportionem , siue comparationem haueat occasio ad tempus. Dicitur autem, quod sicut mobile in actu non potest esse sine motu, ita nec occasio sine tempore, & e conuerso: eo quia tam haec quam illa se habent ut numerata, ct numeri, quae sese inuicem reserunt, & dicuntur ad vicissitudinem seu conuertentiam. Disserunt autem inter se, quia mobile & motus non numerantur per se, sed per tempus, ct occasionem : eXempli gratia occasio mensurat mobire, quod mutatu est: & tempus numerat motum, insuper sicut motus non est sine mobili: smiliter nec tempus sine occasione. Sed occaso se habet ad tempus, sicut unitas ad numerum . Vnitas enim distinguit unum numeris ab alio, ut quinarium, a quaternatis. Sic de occasio distinguit tempus praeteritum, a futuro. Verum distinguitur unitas ab oecasione, quia unitas non continuat numeros, qui de sui natura sunt discreti. occasio autem continuat tempus, Veluti punctus lineam. Etenim

linea nihil aliud est, quam punctus ductus. Sic & tempus est continuara occasio. Igitur

47쪽

tam punctus, quam occasio faciunt continuitatem. Et licet videantur esse unum inter se. babent tame distinctionem. Vadentur inqui num esse in principio,& babent distinet ovem duorum in ratione principi, & sinis. Nihilominus cum aliquali disserentia hoc a iit. in puncta remanet in linea,& ron fluunt ccasiones vero fluunt, & praecipites sunt. Quare in tempore est occasio sicut mutatum esse in motu locali. Ete 3iin mutatuim es noest motus, n ec eius pars, sed est terminus rei terminatae ab eo . Similiter accidit occasionἱ in tempore. Adh c autem ratio numeri com-

ρxit tempori, & occasioni in tempore. Eo. uia sicut senarius numerus idem est cu sex lapidibus, veluti cum sex hominibus, ita idetempus, Sc occasio sunt idem respectu rerum omnium.temporalium. Est nihil 'minus ye-τum, quod numeri semper equales sunt re-Dus numeratis, & sunt mensurae, quae Non multiplicantur ut mensurata. Et quamuis dicatur hoc idem posse contingere in temporet quia in eo datur minimum, quod est occasio, qua sumitur mensura temporis . Attamen quatenus tempus continuum est, eatenus dicitur diuisibile, &non quatenus in eo est ρῆeasio. fixempli gratia uncia poderat unciam cc quatenus ponderat, minima est quaeque tanquam minima non diuiditur, diuisibilis autem est ratione quantitatis-

Habet

48쪽

. Habet in super tempus suas proprietates, quaru prima haec est. Tempus quia continui dicitur longum, vel breue. Quia discretunt dicitur multum, vel paruum. Non est autemper se veloX, aut tardum, quoniam velocitas aut tarditas sunt differentiae motus . Desi-niuntur Vero, a tempore, aliter tempus definiret se ipsum. Secunda proprietas est, quod tempus potest vocari diuersum non sui ratione, sed respectu occasionis. Eo quia in tempore prior est una occasio, Sc posterior altera. Dictum est supra motui conuenire continua esse ratione spatij. Nam sicut motus est magnus , quando spacium est magnum. Ita de tempus similiter. Tertia proprietas est, quod circulus est, in tepore, sicut in motu coeli:proptereaque ab eo fluunt Veri Aestas, Autumnus, & Ηyems, quae semper redeunt in circitium. Quarta proprietas est, quod tempus

mensuratur, a motu per accidens, quia numerata possunt mensurare suos numeros. Exempli gratia, si quaeratur quis est numerus quinarius, & ostenduntur quinque digiti, sie

Per numerata venimus in cognitione numeri. Similiter in mensurando accipimus quandam partem rei mensurandae, & per illam metimur residuuini. At veritas uniuscuiusq. me surae sumitur, a motu coeli, qui vere conti. Duus est unus, ct regula omnium motuum. Et quando apprimae, a nobis rescitur, plana

49쪽

- . v 2 π H F o venimus in cognitione teporis. Atq. tuc sine dubio dicere possumus tepus longu, & lepus breue. Exempli gratia tempus longum est, in mense Ilaij, quia dies sunt magni ob motu solis.Et in hyeme tepus breue, ob motu solis

breuem super terram. Excluduntur autem, a tempore, Oc ab eius dimensione, primum mouens, & alia sempiterna, dicente Aristotele; supra constitutam lationem non est tempus, neque motus. In primo mouente est sternitas, quae est incomprehensibilis vitae, & simul tota persecta possessio stabilitur, eo quia totum praeteritum, & futurum sunt Deo praesentia. Cadunt autem sub tepore, & sub teporum, occasionibus quaecunque per tempora venientia, & per occasiones contingentes ab eis de alteritates patiuntur. Atq. ea rimi, quae generantur, & corrupuntur, quaeq. tabescentia in tempore, & in occasione evanescunt. Notandum autem est, quod non omne immobile est quiescibile r sed illud est quiesci-

bile quod actu movetur, aut aptum est m Et propterea ab immobile non mensu-xantur non existentia, sicut a tepore sumunt dimensionem. Quare, a tempore, &ab occal , 'nς non tantum inferiora, quae sunt, habet Mimensionem, sed quae aliquando sunt, de aliquando non sunt veniunt in temporis, occasionis mensuram.

Sed ne in longum protraham sermonem dicunt

50쪽

a T De C Asrou E xsdieunt sapientes, quod haec omnia contingunt, a tepore, dc ab occasione, videlicet obliuio,& ignoratia. Doctrina autem non, quia

facit rem distare, a suo principio. Similitex dictiones quae in tempore aliquid significathae sunt videlicet. Nunc dictio in tempore significat tempus praeteritum, & futurum Propinquum occanoni, Exempli gratia: Μagister in scholis leget nunc: atque hoc idem

significant dictio iam, & modo. olim dicit

tempus remotum, a praesenti, ut olim fuit

Ilium . Repente, seu subito, dc illico ostendunt tempus imperceptibile, seu insensibile. Prius, & posterius sunt diuersimode in praeterito,& futuro: Nam ex parte pretieriti prius est remotius, a praesenti, & posterius propinquius, secus Vero ex parte futuri: & tandemticut contingit in motu locali, ita etiam euenit in tempore, sed in motu locali datur primus motus, qui est mensura, & regula omnium aliorum motuum, & est firmamentum. Ita in tempore euenit, veluti patet, quod dies naturalis XXiiij. horarum, qui mensurat motum a puncto initiare ad eundem terminantem ipsum in tali die, est causa, seu ratio, quare hebdomadar, menses, anni, de mille an

norum nu -

' meratur.