장음표시 사용
101쪽
A tia natura. cap. III. lae ex igne imagines quae in coelo nunc splendent, nunc terrent . . physicis appellatae stella crinita, barbara, causiata capra , trabes,si
ea, faces, sagitta, quid aliud sunt nisi metaphorae naturales, comceptus figurati, symbola arguta, emblemata ingeniosa, naturae seu indignantis seu faventis, quae imaginibus illis 6c tanquam armis adieriendum, dc tanquam Hieroglyphicis ad significandum, quos populos ierire Velit, utitur. Quin, cum acumen ingenii sibi in his symbolis Metaphoricis mirabilius eluceat: naturae mystae obse Want, ingeniolam hanc pol tricam occulto artificio imagines illas ignitas stellatis Zodiaci imaginibus congruentes reddidisse, qVoconjunctione subordinata maiorem vim ad nocendum dc gemina Metaphora majus acumen occulta indicandi habeant. Hinc sicut SAGIT I A cruditis Hieroglyphicum est'agis, mortis, praeli rum: sic meteoricae illa: natinae implessiones, si figuram SAGII IGNIT E habent, eaque capiti Tauri directo siubjecta sit, cuspidem versus Occidentem tendens, significat pessientiam armem torum agricolis occidentalibus e Sub istica Virginis calamitatem denuntiat Hisipanorum messibus ; sub sagittario monstro ex homine seraque composito hominibus aeqvo ac stabulis minatur. Plinius sagax ille naturae Scribae referre arbitrantur, inquit, pos in partes sese jaciaenetur e inmodi forma aut cu utilia via res accipiant, quasi similitudines reddant, qui si in Deis emicent. Tibiarum specie A sica arti portet tire. Obscoenis moribus in verendis partibus signorum. Ingeniis autem ct eruditioni, A triquetram Ruram quadratamve paribus angulis ad aliquos perennium flesiarum Diu edant. Venena fundere in capite septentrionali, Austrinioe serpentis. Vides
igitur coelum quasi vastum coeruleum scutum, in quo natura inge' niosa, quae meditatur,delincat, symbolaque heroica & mysteriorum plena, secretorum suorum arguta indicia, effingit. Hinc totus ille aeris tractus a priscis Philosbphis naturalibus appellatus fuit PROTEUS ob formas monstrosas, in quas vapores elati sese induunt, nunc lupi, nunc leonis, nunc equitis, nunc gugantis, argute respicientes ficetum aliquod aut siserum ludentis naturae propositum. Unde Aristophanes Socratem doctum inis . hunc modum loqui faciti
102쪽
, Videsne similes Tigridi, Tauro, Lupo ρ Volitare nubes Z VFod vident osunt cito.' Si qtem comatum forte Ganymeden vident:
- . Specie comati vanulum irrident equi.
Rei voracem publicas quem vident pi Specie voracis improbum irrident lupi. . per fugati sumserant 'cervi pedes,. Cleonymi cum castra deseruit fugax.. Ecce ut tot vaporum Chimaris hominum natura ridet lArgutiora adhuc symbola sunt duo magna taminaria, in qu , xum symbolis agricolae nautaeque fata sua legunt. Si scutum lunare, colore pingi ur,p ta Ventorum CX pectant: sin syco,nun- hos siugibus pestiferos: sin candore puro , naari agrisque pacen tar. sim assum Vinciturnino, plus timendum quam sperandum: sin circa Iunae cornua vapor quidam colligitur, hoc qVod proverbio eni primitur, indicatur: FOENUM HABET IN CORNu, LONGE ELIGE. Idem de sqle dico, oraculo naturae haud paulo veracio quam Sol Delphicus S Colophonius. Virgilium audi:
Sollibi gna dabit. Solem quis dicere falsum
Audeat Z Iste etiam caecos instare tumultuae, Saepe monet: fraudemi, s operta tumescere bestia .
Hie enim Fecialis instar nigra tunica indutus toti mundo populares Iulii Gesaris e vias denuntiavit , dc e contrario primo die, quo gustus ipsius luccessor Romam ingressiis est, Solesaro pulchroq; diademate coronatus apparuit dc orbis tinae imperium argu o sym-holo illi portendit. An illo tempore Sol inAugusto, an Augustus in stile se admiratus sit, nescio. Illud certum est mutua translati ne Solem C li, Augustum , dc Augustum terrae Solem appellarip e sis. Videm arguto hoc symbolo magnopere elacus statuam
103쪽
suam radiis Qlaribus coronavit, seque fratrem istis appellavit
orbis imperium cum ipsb divisium haberet. Ad imagines has meteoricas reseroprodion Iustii, - έ - , argutias sbimidabiles de symbolicos naturae charactΗe x dc Irm Ssimul dc vocales , quibus telum pro corpore , ct senus pro vertinem Fulmine tacita conjuratio Catilinae indicabatur, cumillud leγt tabulas in C pitolio disjiceret. Quo imabolo senatus admon atur ejus, qvcd postea historicus aperte scripsit et Tum Petreis
novas tabulvi, proscriptienti locupletum, Aragi'aim, sacerdotia, rapianas , alia omnia, qua bellum or viatorum libido ferri Fulmine quasi I
conico verbo ingeniosissime vicina Augusti mors indicata est. Illud enim basin statua tangens,cui inscriptum erat: AUGUSTIIS
SAR, literam C. solam delibavit, integrum relinquens AUGUSTUS AESAR, quod ad augures delatum licereositum est: Si' linguas 'AESAR significare Deum, & literam C. esse notam nun imbenter rii, ex quibus effecerunt, Augustum post Centumdies moriturum . a populo consecratum iri. Evenit quod praedixerant,dc gentilium ritu celebrata. Ictu fulminis, non aliter ac pennae umctu, sigilicabatur interitus totius familiae Caesaretein scelerati Ner nis mcrte. Cum enim serpens hic ignis in palatium,ubi omnes Caesarum statuae ordine erant positae, incidisset; omnes uno ictia capiate truncavit. Et reiantiori aetate sulmen Reipubl. Florentinae pa- latvim feriens in insignibus delevit,dc urnas festium, quibus communibus suffragiis Dissitor eligebatur, Combussit. Nec mora fuit quin Republ. in Monarchiam conversa, uno tempore dc Da
eorum tutela , dc dignitas Dictatoris cupiraret. a liud fulmen in EcclesialLauretana huc illuc serpens nihil aliud effecit, nisi ut in omnibus fenestris GALLUM ex insignibus Cardinalis Protectoris o
larer , cuius mors statim est secuta. Et nostra memoria nimis argutum fuit in hisce praesagium, magno nostro dolore. Adhuc nos ex-rerret recordatio infelicis istius anni, quo tribus prodigiosis fulminiabus uno tempore tres praecipuae arCes huius principat de Coelo tactae sunt, Ni ensis, Mommetianensis & Taurinensis, in qua postrema delecte quoque baroli, rhagiu illius Sabaudiae Ducis, arma, de sublimi antenna suspensa,& brevi post Nicaea a Gvivia oppugnata, Momnelianum a Rege Ludovico Obsessiim, Taininum pestilenti
104쪽
Argutia nam ., p. ZII. racontagio vastatum filii, dc immortalis ille princeps moriebatutas, quem natura ipsa inusitatis inundationibus deflevit , ut intelligas naturam, utut communem matrem, magis tamen eXimiorum qVam
plebeiorum capitum morte tangi, sicuti etiam eclipses luminarium
morum magis quam stellarum lentiuntur. .
Quod de corporibus meteoricis&lublimibus dixi, interdum etiam in eom; ibin terrenis perspicitur. Vcluti, in quercu illa stirpem sactum que familiae Sabinae exhibente, natura symbolicas argutias
edidit. Nam quoties mater Vespasiani partum edebat, ramin su cessum illius praefigiens succrevit Primus exilis erat brevique e aruit, & puella tunc nata ex cunis in tumbam transiit, luc duo prius quam vidisset,amisit.Alter ramus felix robustusq; prodiit,s,mbolum filii natu maximi magno animo magnaeque dignationis Viri. At Flavio Vespasiano nascente tertius ramus prognatus est,in eamq; altitudinem excrevit, ut viridi coma arborem ipsam superaret. De quo auguru a Sabino patre consulti responderunt: infiniem illum sortem communem reansgressurum,S ad imperii culmen perventu. Tum esse. Sic siepe accidit: liberi natu minores ingenio A fir ut rasores superant, quasi natura non minus quam ars ante opera per fessa rudimentum edat. Concirarium vero accidit in familia regis
Theodorici, cujus statua in publico Neapoli posita capite minuetatur, atque is Vita. Pectore concidente Ainanaricus nepos S siiccinsor cecidit. 'ntre cadente Amalafimia filia ipsius, improba foemina, laqueo vitam finiit. Femoroin procidentibus Theodatus ultimus il lius mi is surculus moriebatur, tu in Italia barbarum Gothorum imperium te inabat. Nonne vides in una statua typum familiae regiae expressum, cujus ruina a capite incipiens mortueri canerrimstar per totum corpus serpendo progreditur Ad naturae argutias refero quoque MONSTRA. Monstra enim nihil aliud sunt, nisimysteria hieroglyphica facetaequeimagis nesa natara seu ad ludendos seu ad docendos homines formatae. Cum enim c puri si naturam, sicuti nec Deum aliquid flustra op raxi, rus omnis subordinata finium serie ad hominem dc homo ad Deum dirigit - Quid itaque nobi 'iudicet humanae vocis lata tus, cum homines quidam in Asia inseriore corpore haran o evise
105쪽
Argutia naurea. e .sIL generentur Est hoc naim. inventionis eminc Heorum maledicentiam nobis repraesentat, illimamque Inorem a imitandovituperat. Quid duorum corporum in uno conjunctio duorum capitum uni pectori incumbentium geminatio , ut ansai. guum sit, num in uno homine duae animae, an in duobus homini is una sit anima Z in hoc symbolum perfectae amicula , quae defirutare
UNA MENS IN DUOBuS CORPORIBUS. Quid genus signi
ficet Sciopodum M icanorum uno pede sed tam magno, ut illis in sterram projectis advers is selem pro umbraculo serviat . Symbo lum est hominum degener initum, cygi ignavia sua majorum morituri obscurant. Quid pedes ambo foeminis Indiae Australis ablati, e rumque maritis immensii magnitudine dati significent 3 in ηα tum quo scemina ad domum servaridam de mares ad negocias is obeunda incitantur. Quid Trqgloditas sine capite nas Q ulo hi qineris insertot Symbolum est negligentiam , dc judicio carentiunt, civi praeterita solum intuentur, futura non prospiciunt. Qui sitne illi ad Gangis ortum homines astomi, qri sine ore nati ex spiritu flocrum odorato naribusque attracto vitam toleranti Symbolum me hominum contemplarioni deditorum , qui spiritu magis quam sensia 'viventes palatum in intellectu , de sapientiam pro alimento haberit. Quid denique illud, quando mira metamorphosi foeminam in maresistito converti videmus ut sabula fabulis detracta dclis pocticis inventis moveri videatur. Pro certo xefert Licinius Muti us, s vidisse puellam, a parentibus nominatam Arsusam, quae pluribus annis cum marito transactis sexui suo rebellavit, dc ex muliere ina ritus factus Hymenaei simplicitatem elusit, qui duas tantum perstanas a se iunctas credens,puellam duosque homines se conjunxis . vidit. Et virginem quandam Traditamim Plinius se vidisse affirmat, quae nuptiis matura ipis sponsidiorum die in marem conversa est, re Cossi, postea ut catus, dc marit abdicato uxorem ducens. Hae igitur sunt metaphoraelargutae dc symbola naturae sagacis face in , quibus vel inianstantia foenainarum depingitur, quae ne in eo quidem quo mulieres sunt, constantiam servant, Grammatico ἀrum subtilitas irridetur, ut blatis regulis suis declinare debean
Sed quaeres est dicis alina ista NutIRΑ, cui tantum inste
106쪽
nil, tantum argutiarum inest i Respondeo breviter esse ipsum intel- Iectum divinum , quatenus materiar ab ψῆ in rerum principio comclitae de ad conservandam universitatem directae conjungitur. Quis itaque est, qui dubitet aut tam mirabiles providasque naturae Op rationes sine periectissima intestigentia administrari, aut Miam ipsiqvani autoris sui intelli entilam adesse ξ Una itaque NATURAE voce duo significantur videlicet intesteam creans, ct materia crearea, raecum nec infinita nec perfecta sit, hinc quicquid boni natura oper ratur, divini intollectus perfectioni; quicquid mali materiae impe fectioni debetur. Sic natura quatenus juvat dicitur, qVatenus nocet in sta noverca. Utraque quatenus opinionem improvidorum mortalium superat, casus aut foram dicitur.
NEc minus lepidae nec Tragicae minus sunt argutiae figurat que symbola ab ANIMALIUM industria composita. Mudentissima res est ab animalculis etiam contemtis artificia humanum ingenium excedentia proficisci r Sic ab arirateis Vinctimur insiubtilis limis staminibus sine circino dimetiendis, a bombyciabus in opere circa mortis tumbam,in qua renascuntur, Sciendo, de ab industriis vom, in civili mellitae civitatis administratione: umi de non istum gentiles:
Esse partem dimina mentis. π haustive
Sed Philosephi Christiani in animantibus ratione carentibus v petium rationis agnoscere coacti simi. t. Quin Deus ipse hominibus proponit tertiam, formicarum providentiam, serpentium calliditatem. Sic igitur quemadmouim instinctui generali una species animalium aliam industria vincit disio particulari instinctii auterum moriduum alterius industriam sum it. Praeterea sicut natura ipsa interdum singulariter rerum futurarum secreta tam anuariantibus quam hominibus credit, unde muratio sereni aeris ins hilam tempestatem nautis praemot aratur a Jubeia dc agricolis
praecinitur a ranu: Ac seu speciali quodam instinctu, se docue il-
107쪽
1ν Argutia Cap. III. . lius magistrae dictatu, seu altioris mentis impulsu, multa animae Ita miros gravesque casus praesagierunt & symbolis figuratis ar te praesagium suum indicarunt. Sed seu instinctus sini irnpuuiis
seu fortuna sit, illud certum est omnes animalium actus a mora consueto recedentes nobis admirationem aut voluptatem patere, in iisque S lepidum & admirabile catenus animadvertam,quatenum ad metaphoi icam quandam argutiam symbolumq; argutum accedit. Duo symbola arguta vas ct formica praebuerunt , illae in ten ro Platonis ore dulces favos ponentes, hae stumenti Fanula inos Midae congerentes. Unde augures a mutis his parvisque seris edom, alterius facundiam, cum nondum lori siciret, alterius Guaritiam, cum manus adhuc fasciis ligatas haberet, prirdixerunt.
Ex quo eruditi Mystagogi pro hieroglyphico D Leapem, d pro
avaritia syna lo sormicam pingunt. Non minus am in symbolum dabat aquila, quae stupido Diadumeno in angulis praediuolo versanti pileum detraxit , statuae regis impc suit, atque haec erat metaphora, dicens: TU EX PRIUATO REX FIES. Inge niosior atque argutior erat alia quaedam aquila, quae procul adspiaciens gallinam rostro lauri ramum tenentem , post facta aliqvoevolando spatia illam unguibus corripuit, dc in altum iublatam . cum lauro sita in sinum Liviae placide demisit. Hic tria symbola gute conjuncta cernuntur: AQUILA rempubl. Romanam , quae illa pro insigni utebatur, GALLINA Liviae idecunditatem, i LAURUS imperii dignitatem, cuius ramus ille in victoriis insigne erat, significabant. Aquila igitur ista idem occulte dicebat, quod
augures aperta interpretatione: Ex te, Lilia, filii nepotesque nascem ravir ἰmperii Romani rectores. Augebantur argutiae cum fatalis ista Duris in terra plantata in magnam arborem excrevit, qua Ca lares istius lamiliae scita decerpebant, cujusq; ramo qVodam emarescente Caesar aliquis moriebatur , arbore exarescente tota familia fuit exstincta. Atque sic actum est cum plumatis gallinae faei; hus, qui Nerone pereunte omnes perierunt. Sumbolum magis stirpendum erat illud duorum serpentiuna maris 1 stuminae, arctissime complicatorum , dc ante torum Sempronii Gracchi dc Corneliae volutantium. Cum haruspices praeduxissent, si Gracchus marem occideret, illum moriturum: sin idem u
108쪽
nam, conssugem ipnus: maluit is foeminam conservare, & non multo
post mortuus est. Quod hodie certe plures admiratores quam imitatores inueniet. Similiter vipera in cunis reperta ab AEgyptiis iacerdotibus symbolum triste habebatur, quo infelicem ejusmodi infantem annis procedentibus parriculam lare notaretur, siquidem partus Viperini ventrem rumpentes mortem ei asserunt, quae vitam ipsis dedit.Hinc sapientes legislatores,ne judices eiusmodi prosano sanguine polluerentur,constituerunt ut vipera cum parricidis insueretur in culeum in mare projiciendum. Quare eadem sera de supplicium de symbolum parricidarum facta est, ut in ipsis supplicio sine alio titulo crimen cognosceretur ec carnuex reo non dissimilis esset. QSid dices vero, si parvum animal morte siua a gutissimum symbolum iecisse audies r Lucius Paulus eadem die, qua bellino ipsi adversius Regem Perstam demandatum erat, domum reversus obviam habuit filiolam suam Tertiam, quain sinu complexurus lacrymas vidit proindere dc quaerens, quidest mea Tertia, quidiare marist resipondit illa: Mi Pater, PERSELIS EST MORTUUS. Hoc nomen erat canis,quem in deliciis puella ha- huerat. Paulus adhuc tenerius illam complexus: ACCIPio O-NEN inquit. Atq; sic evenit: Rex Perseus ab ipsb captus S in triumpho ductus prae pudore dc dolore in catenis exspiravit. Et quasi nomen suum morti in usiaras commodasset, sorte illam nod1raudaVita Desinam in tristi quadam animalium maxime ridiculi facetia, quae in Tragoediam demum conversa est. Spartani nondum viniaci sbliti paucos dies ante cladem Leuctricam legatum miserunt ad oraculum . donarum tanta securitate dc fiducia, ut de nummro *oliorum non autem praelii successu Oraculum consulereri . rentur. Sortibus itaq; in medium allatis neque enim muto illi Memoni verbum ex ore eliceres ia regis Molotarum vinculis stluta insperato in sacrarium irrupit in urna. sortibusq; eversis
confundere illas dc hac illac dispergere pro lusu habuit. Hinc
deforme tergum legatis obvertens quasi ridens dc insultans auimini. Sybillae nc n videbatur ridiculum, quae mataphoram intest, gens terrore obstupuit, dixitrer omiseri de vita Osaiam. amn
109쪽
δε mulieo Argutia III. - triumpho cogitare debetu , fors mutata est. Dixisses non si iam fiadaemonem vinculis Elutum in na eversa bellicam sparianorum 2 tem plane invertisse. Illi qui victoriam sub signis habuerint, victu fuere omnes acie seni ainanti S Sparta Leuctra reddidit populosi. Sic stulta gentilium natio. adorabat Numina sita , -c iis parebat: consilium rogabat ,& pro arbitrio agebat.
Rinant μωπLE HUMANAE de quibus hic pauca dic
mus , cum per totum volumen dispersa sit earim tractatio. Sed quoniam de Guyis scient bus argutiarum dicere- ωstituamus , proprius hic locus est disserendi ervi hominω ad condendae istri sint aptismi. r3 Autor noster de Metaphora agem,clvae ut . antea innuimus postea demonstrandum appellari poti si magna. omnium argutiarum parens, tria esse docet, quae nune coriumcta nunc separata mentem humanam admirabilibus inventioni-hus Recundant: Videlicet INGENI IN, FUROR, S EXEMClTATIO. Ita ut tria sint hominum genera ad sensus argutos nata factaque nimirum ingeniosi, furiosi ct exercitati. INGENIUM naturale est admiranda quaedam intellectusvis, te duas naturae dotes in se compertiendit: PERSPICA IAM S VERSATILITATEM. Persipicacia in remotissimas ae minutissimas cujusque argumenti circumstantias penetvat, quales sunt με tia, materia, forma , accidens, proprie ν, causa, elim,'ω,θ-- pathia, similia, contraria, pari superiora, inferiora, signa, nomina pr pria σ invoca. uvae res omnes in quocunque sude conglomeratae in concluta jacent, uti suo loco dicemus. VERSATILE Ingenium velociter Omnes has circumsta tias inter se aut cum suluecto componit, eas copulat aut se- Parat, auget ves minis, alteram ex altera deducit, alteram per alteram innuit, dc mirabili dexteritate unam pro altera ponit ut praestigiatores calculos silos permutare Iblent. Atq; haec est metaphora poeteos, argutiarum, Enthymematum, Symbolorum communium dc heroicorum mater, a isqve est maxime inge- . nicius, qui, ut dicemus, attributa rei maxime remota dc cognoscere & copulare potςst. Non
110쪽
Non parvum itaque est inter judicium ct ingenium discrimen. .si rest Ingenium enim est perspicacius, judicium prudentius: persticere Iocius, hoc sblidius, illud speciem,laoc veritatem considerat, dc ubi iveriosi illud sibi proponit utilitatem , hoc admirationem S plausium populi est a V se
captat. Hinc non sine ratione homines ingeniCii diu appellantur. Drii, , de Sicuti enim Deus ex nihilo aliquid producit , sic ingenium ex Non ente center au
ens faci , leonem in hominem, arvium in civitatem conVotit, forminam rem ini
psi copulat , ct Sirenem adulatoris imaginem constituit. Corpus translati Caprae caudae serpentis applicat , ct clii aram stultitiae hieroglyphi .hibiscum format. Unde inter antiqvos Philosbphos ingenium υ , stilia vocarunt mentis divina particulam , dc alii donum a Deo datum iis iv liqvos maxime charos habet. QVanquam si Verum amamus, a Deo odistim potius flagitanda prudentia quam ingenium , siquidem prudentiata fortunae imperat , sed ingeniosi Nerumque sunt infelices, de cum illa Q. Ia ad dignitatem dc vitae commoda homines perducat: hoc adplochodochium relegat. Sed quia multi gloriam ingenii mrtunathonis anteponunt, ingeniosos qVoqVe a natura argutiis excogitandis aptiores esse dico. Quin idem valet ARGUTUM quod INGENIOSUM. Illud satis perspicitur in pictura oscul aera: siquidem illi, id
συμμερο ν Corporum naturalium macte servant , an a iacti, sed qui argute pingunt,isti men appellantur. Pictor ingeniosiis erat Timantes , quoniam ut Plinius Secundus scribit In omni ej v rum inredigitur pisu semper Wam pingitur, quae est natura argutiarum Laconicarum: ct cum arsse afle, INGENIUM mensem pra artem est. Ab ingeniosa Hus manu profectum est sacrificiunti Iphigenia, tot linguis calamisque celebratum, in quo cemebat utavirgo infelix ante aram,serte ferarum Dear victimadestinatae adstam res omnes Vultu adeo moesto , ut homines picti lacrymas vivis em terent. Sed cum in avunculi vultu dolorem extremum repraesen lasset, de in patris facie maiorem se exprimere posse diffideret, eum lacrymas velo abstergentem pinxit, atque hoc Velo tanquam metaphora c-βqventu pro accedente dolorem pinxit, quem pingere nesciebat. Alia metaphora partis pro toro in angusto tabulis spatio vastam Polyphemi molem repraesentavit. Satyrum enim pin
gens, qui myrium pollici pedis Polyphemi iacentis applicabat: r