장음표시 사용
91쪽
si Argutia divisa. c. p. III. , ut scriptum est: Sedentib- ει regione umhra mortis lux ortinest eis. Nascitur in puncto solstitii brumalis, cum sol Tropico iuniactus metam ponens noctibus longissimis ad nos revertitur. Hici est sensus argutus denotans, cum humana malitia ad culmen pervenerat, ibim gratiae ad nets reverti coepissis, S ilstitium in praeis .pi egisse. Vides noctem cinquit Nysimus λ ad summam Detituatnens
pervenisse ct eum pregredi ulterius ne rveat, insistere ac regredi. C sita exitiosam peccati nodiem, qua malis omnibus aucta ad sumninm malitiae cumulum creverat, hodie recisam ess ne longiin serperet, at e ni sensim redactam, ut plane deficiat ac dilabatur. Nasicitur , clum signum virginis Astraeae in Horizonte apparet, dc Saturnus in Oaedio coeli regnat. Hoc est symbolum seculi illius aurei a Sybilla Cumaea praedicti versibus illis duobus, quos gentiles de Octavio Cae-iare acccperunt, sed S. Augustinus, Justinus, Aliacensis S Albe ius M. cle horoscopo Salvatoris natalitio summae felicitatis pi ae- sago interpretati sunt. .
Jam redit π VIRGO, redeunt SATURNIA
Jam nova PROGENIES coeo demittitur
Nasci ς, dum octavio honoratum' nomen AUGUSTI decerni vir, quod Horia significat, hoc est tacitum acumen significans Christum esse natum, ut electos suos glorificaret. Dbis P . Dur, inquit Almosvia electos suos virtutumsavet. Nasci tur,dum Augustus universi triumphator manu pacifica portas templi bellici claUit dc strepitum armorum toto mundo tollit. Hoc acumen est significans pacem, quam Christus amavit, dc fideliabus suis in haereditatem reliquit. Nuit inquit Beda) paratissimo tempore nasci: quia pacem magnopere qua is es amavit. hod symbolum ex tacito fit loquens, si apponas verbum angelorum: ET IN TERRA PAX. Nascitur, dum nomina omnium imperio Romano subjectorum libro inscribuntur atque in hoc prciano libro sanctum nomen δεμ scribitur. μιor orbis professione describi oportuis Christum, inquit OriS ut cum omnibus scriptin omnes sancti Disitig o L
92쪽
Argutia ἀλ-M. Cap. III. DNastitur dum tributum exigitur Caesareum a liberis capitibus non a servis: atque hoc quoque symbolum est argutum, quo demonstratur, quod sub lege Evangelica ut dicit Theoph
lactus ultra servi non sint, qui Domίno sermunt. In siummanat
ra omnis ut Nyssenus concludio plena fuit illo die symbolicis .guris divinisque a1 tiis, si attente consideres. M I iideor ram ita Druentem audire: Considera o homo, qui haec a picis x his viaentur, eat tibi aperiri quae non videntur. Quae ipsa est Metaph Iete natura. Quin omnes historiae Scripturae S. huc tendunt de quot verba tot fuerunt arguta dicta figurarum si mbolicarum, ut
clivinas Interpres notati: OMNIA IN FIGURA CONTINGABANT, hoc est Omnes Creaturae erant argutae & divinum illum Heroem figurate significabant. Atque hic leviter indicabo , rae sint eo stia illa Derorum Oratorum, quae Vulgo iblent appellari CONCETTI PREDIC
BILI hoc est argutiae ad concionandum aptae, quae tanto faVOrestantaque admiratione in Sacrum Theatrum receptae sint, ut divinum verbum hodie videatur ieiunum S insipidum, nisi his bellariis conditum sit. Disquisitio prosectb curiosa, atque adhuc quod
sciam nullius scriptoris calamo animadvelia dc tractata. Prumum enim illud exploratum est, nec textum Evangelii literalem, nec nudam Veteris I eslamenti historiam, nec simplicemSacri Scriptoris autoritatena, nec stilidam atque eruditam rationem Meol gicam, nec caput quoddam S. Thomae vulgo harum ar utiarum populo acceptarum nomine intelligi. Multo minus subtilitas DLlosbphica, nec plana de evidens ratio moralis, nec exemplum quantumvis admirabile, nec prosina eruditio, utut curiosi syma a populo habebitur pro argutiis ad praedicandum aptis. Duae res itaque inprimis sunt, quae sacrum hunc ingenii partum constituunt, videlicet materia sacra in divina auctoritate fundata & forma arguta superstructa cuidam metaphorit, quaeuiensium vel Tropologia cum , Vel AEegoricum vel Anagogicum ab illo, qui primus se ex litera textus offert, diversum sonstituit--Αtque in his plane posita est natura ARGUTIARUM, ut argumentum sit ingeniosum, in exspectatum S populare. Quare Theologi theses suas eiusmodi argui conceptibus non contumant, sed argumentis planis de luterali.
93쪽
ὼ Iutιa divisae. cap. III. teralibus, & contra Orator sacer, qui ex argumentis Theologicis orationena texit, habetur magis doctor Scholasticus quam concusniator popularis. Rem itaque sic se habere constabit, si in expendendis eiusmodi ingeniosis ioetibus operam impendes, quorum reperies fundamentum aut metaphoram, aut homonyntiam aut Laconiimum, aut aliam metaphora: sipoclem de quibus suo loco
specialius agetur. Est itaque ARGU I LIM & CONCIONATORIUM EN I HYMEMA nihil aliud quam in gutia letior is ingenio
divino indicata, euganteriamingenio humano explicata, or autoritate
Scriptoris sacri confirmatae, ita ut laus inventionis ad Deum, laus indicationis & opportunae applicationis ad oratorem redeat. In iis vero maxima est commendatio, quae de dotibus argutiarum quam plurimum participant, hoc est de proprietare , novitare , astu e in geniosa ct consideratione admirabili. Praecipue vero si cum in litem textus prima specie contradictio apparet ad explicandum difficilis, in fine demum ad sensum figuratum coniugiamus, subtilem alia quam doctrinam aut pere inam eruditionem aut claram similit dinem aut elegantem difficilium locorum Concursum, ingeni dc praeter exspectationem sblutum, asserentes. Nam duo dicta obscura sibi invicem opposita fiunt illustria. Hic forte ex chis clariora hujus doctrinae exempla, sed quoniam in argutiis consustii dc quot argutiarum sunt species, tot etiam eiusmodi,conceptuum mone natoriorum fiant genera: revertar ad particularem de iis tractationem sub finem capitis noni, cum de qualibet specie
CONCEPTUUM METAPHMRICORUM egero.
ARgutiis divinis ordine subiicio ARGUTIAS GENIORUM
S ANGELORUM. Intellectus enim angelorum est divitii intellectus repescussio nec nudi spiritus asos nisi spirituales conceptus possunt emittere. Id quod evidentissime excellentiam symbolici in arguti, sermonis arguit , quoniam non intellugentiae tantum beatae, qVae semper in gaudio Vruunt, sed aeterinae mortis damnatae inter inconiblabiles illas flammas in partem sblatu arripiunt salsis iacetisque dictis ludere. Tribusitaque modis im
94쪽
Argutia angelieae. Cap. III. o mortales illae mentes cum mortalibus symbolice solent agere, vide.
licet ORACULIS, SOMNIIS, OSTENTIS
Quantum ad ORACULA, nulla habemus clariora, qValα Delphicum ct Colophonium , sine quorum consiliis nec Giaeci nec Romani, nec Barbari ullam rem majoris momenti suscepissent. Delphicum veroappellatum est Loxiin, hoc est, cavillatorium, S Colo- Ilionium respondebat ut Tacitus scribit per ambages. Minus sci-cet voluptatis ex plana sensbrum explicatione capiens, qualia si Metaphoris argutis eadem involveret. Unde ex antro clari illius m pollinis exibant responsa tam caliginosa, ut interpres sepe alio in terprete indigeret. Metaphorice loquebatur Delphicum illud monium Tarquinii Superbi filiis, cum interrogatum, quis a morte parentis regnaturus sit, resipondit: B, arvi primus matri inculum tulerit. Stulti hi juvenes satis cati habebantur, at Junius Brutus pro stulto habitus illis s olertior erat. Illi enim fatale hoc dictum sensiuproprio communi explicantes certarunt inter se, quis matris Oscultam occuparet; sed Brutus ad metaphoricum sensum ab Oracmlis stequentatum advertens animum,sic ratiocinabatur secum: Novi terram solere per Astaphoram appetiari communem matrem, hic itaque
regnabit , qui de ista osculanda erit solicitus, ct statim osculatus illam factus est Dominus. Eiectis enim Tarquiniis habenas imperii imnuit dc pater matris suae factus est. Hinc terram osculari symbolum evasit securae possessionis omen. Unde Julius Caesar bellum in Afri ea gesturus enavi exsiliens, cum casu in terram procidisset, ex in-λrtunio Rugurium sectivi terram osculatus exclamavit: TENEO TE AFRICA. Et re ipsa de illa triumphavit. Non minori ingenio tulerunt oracula ambigllo illo argutiarum archetyparum genere, quae alvidiora dicimus, laqueos viscolbs memtium simplicium, quae profunditatem sententiae non penetrantes, alis quasi haerent in superficie verborum. Diocletianus adhuc privatus Oraculum Druidum de χrtuna sua consuluit, ex quorum pulVLnari resensum excepit hujusmodi.
Imperii frenum capies, si occideris Aprum.
Demens qVasi imperium venabulo capi posset, ex bellatore venator lactus, per sylvas, per paludes, apros investigans oberrabat. Ma-I , gnam
95쪽
M Argutia a gema. Cap. II gnam illorum stragem edebat, sed nullo mictu. Cumitaque 'en omnem abiecisset, incidit in ipsius manus homo audax , xlv,m p xatorem Numerianum occiderat. Diocletianus pro tribunali si dens de hoc sua manu supplicium sumsit, ob quod meritum a Romanis legionibus salutatus est Imperator. Tuncre onsum Oraciisti apparebat, siquidem parricida vocabatur APER. Facetior Erat alius cividam Daemon, qui a Magno Alexandro urbem oppugnante consultus sic respondit:
Devictam Macedo tibi Pondeo protinus urbem. Si mihi sacrifices, avi primus ab urbe recedet.
Exspectabat Alexander neroem aliquem, victimamcultro istio dignam, qui urbe egrederetur, oc ecce pauper quidam cum asinosito lignariam iturus prodiit. Huic infelici cum Alexander fatalem oraculi sententiam aperuisset, fidenter respondit: - recte μιμ-φAAuxander, Oraeuiam: neque enim me , sed asinum meum, Myrmia aer cessit sacrificare stiseris. Levelpro victoria sacrificium: Alexandex
Certum est divinum verbum, Qtum veritatis oraculum, mutitis mendacibus oraculis attemum silentium imposuisse: Adhuc h die tamen coniurationibus & Exorcismis a patre mendacii ver L exquiritur. Sed plerumque sic obvelatum & argutum, ut is quiadem verum dicat, sed tu non intelligas, aut tunc intelligas, cum in ellexisse non amplius juvat. Seculo superiori nobile is memor bile exemplum in conjuratione adversus Petrum Ludovicum FaGnesium Placentiae Ducem apparuit. Is enim cum a Papa dc o monensibus generatim esset admonitus, ut sibi secreta conspiratione veret: sacris adiurationibus conspirantes in caput situm inquisivit. Spiritus ab illo interrogatus: Dis eris i eon rati, re umRespondit: INSPICE MONETAM TUAM IBI INVENIES QTOD QUAERIS. Iniecta moneta non aliud deprehendit, quam haec compendia characierum circa imaginenti. suam. PET ALOT FAR. PLAC. DUX. hoc est, Petrin Alo Farnesivi Piacentia Dux. Quod responsium quaesito obscurius videbatur. Sed iacto perpetrato sensus argutus diabolici ingenii intellectus eae Quatuor enim hisce literis P C. Cognomu
96쪽
Argutia ange . op III na patriae quatuor conjuratorum qui Ducem occiderant, continebantur, videlicet P. Patia icini, L. I Detri, A. An viscioia, C. Conia faunerii. Omnes Placentia oriundi, imo flos Placentiae.
Porro de SOMNIIS quaedam sunt propria ct naturalia,quaedam symbolica O arguta , quae a bonis malisve geniis tanquam muta oracula dormientibus insipirantur, dum intellectus angelicus libet ius sese exerit, cum hominis intellectus vinctus est de ligatus. Imo Or cula quaedam responta dedisse legimus in smariis, veluti in templo Serapidis, Amphiarai, Isidis, S Esiculapii, in quibus adoratorem subito profundus somnus invadebat, in quo diveris imagines phan. tasiae objiciebantur, quae ad interpretem delatae, veluti ex tenebris in lucem protractae metaphorae, rectum sensium accipiebant. Argutum erat somnium illud Cyri, qui SOLEM ante pedes sitos circumvolvisbmniabat, quem utraque manu complexurus ter digitis elapsum . vidit. Quo audito, interpres respondit: So Cyre,splendorem imperii
Anificat, numerm digitorum interquos Solevolium est,notant decennium, O triplici manuum ad solem extensione decennium Wiplicatur, ita ut per Iriginta annos nec amplim clarissimus regnaturus sis. Atque sic factum
est, nam quadraginta annos natus regnare coepit, S septuagen rius cum vita regnum posuit. Sed antequam idem nasceretur,aliud
symbolicum somnium Astyagis Medorum regis avi sui materni,pene vita ipsi constitisset. Huic enim videbatur filia, Cambysi desponsa, grandissimam VITEM parturire, cujus pampini mirabiliter luxuriantes totam Asiam obumbrabant. Haruspices vocati resipomderunt : Puelta hac tua, o Astyagω, infantem pariet , qui viribus amauctiu Asiam omnem occupare , er te sum regno deturbare debet.
Partus in lucem edebatur, dc statim tenebris destinabatur. Crude lis enim Astyages, ut fatum crudel crudeliori facto expiaret, innocentem hunc reum seris objiciendum esse decrevit. Sed per miraculum conservatus, praefigium implevit, nec aliud tyrannus f to suo objecit, nisi delictum suum, quo illud, quod timebat, meruisse videbatur. Nec laetius erat somnium Tarquinii superbi, qui per quietem duos HIRCOS sibi sacrificare videbatur, dc dum alter sese eripiebat, alter cornibus ipsium petebat: unde supinus cadens, selem ad dextram insesitam atque sereniorem viam designare video bat. De quo Haruspex consultus ingratam responsionem dedicor I a Cave
97쪽
ea Argutiae anginca. Cap. III. - Cave tibi, Tarquini, homo , pro bruto habes , tam eo datis rete. -
te νου- dulciat re Roma sis indicata post casum ruum formam imperii magis prosperam ae serenam accipiet. Sic tyrannus his ruinanta suam assipexit atque in animali illo Brutum illum cognovit, cui nihil aliud Bruti inerat,nisi nomen. Ita stomnus saepe prodit istum, sic suam ipse ibrorem prostituit. Majori acumine alius quidam daemon rem magni momenti Alexandro aperuit. Cum enim hic Monalcha Tyro assidens, tempus operam die perderet:indignabundus dc defatig tus sub arbore frondosa ad frigidi fontis murmur .mnum cepit. Et per quietem vidit SATYRUM eo venientem ad sitim sedandam , , quem ipsetapius atmistra capere annisus, tandem tamen in potestinte habuit. Harioli quorum ingenio saepius quam machinis bellicis
solebat uti hoc accepto responderunt: Bona nova Alexander,multua idem temporis te detinebit haec inimica civitas , sed demum in praedam. tibi rarit , dividegraecam vocem ΣΑTΥPOΣ ct duas integras voco habebis ΣA lingua significat, TUA 'RUS. Quis
neget , hunc Satyrum fuisse daemonem admodum argutum 3 Non minus argutus erat ille , ri specie pulchri iuvenu per quietem diro Hannibali apparuit padem nocte, qua is de littore Asticano hat, bellum, quod puer iuraverat,Romanis illaturus. Videbatur ipsi hcc phantasma se praecedens signum dare buccinadclaeta clara clue voce dicerer Servere me Hannibal. Quo dictC,apparuit ipsi vastus ingens de Draco venentam ore , flammam oculis spirans , qui quocunque incedebat prata viridia dc laeta in 'validas Sc inhabita biles Elitudines convertebat. Hannibali autem quaerenti ,' quid monstrum tam enorme sibi vellet , respondit Genius , esse VASTLTATEM ITALIM Atque haec plane Cannensi clade Italiae illata est, ubi Romani revera , non Annibal λmniabant: dc Hannibal quinto die in Capitolio coon. are potuisset, nisi magis post, qVam ari- . te victoriam se sbmno tradidisset. Brevit somnia saepe nihil aliud
sunt , qVam argutae mirabilium spirituum metaphorae.
i Nunc de OSTENTIS dicam , quae de ipsa nihil aliud sunt,
nisi agutiae geniorum non fallaci imaginationi sed oculis fidis de vigilantibus rerum futurarum instar exhibentes. Sic Caesari flumianti utrum patriae ingratae bellum inferret, cum ad fluvium Rubiconem venisset, qui tunc belli civilis principium aut meta debebat
98쪽
Θ gutia angelicae. Cap. III. εβbat esset oblatus est Gio quidem habitu pastoris, qui tibias coni. cordiae symbolum abjecit, & manu tubicini eripuit buccinam belli symbolum, eamque ita ut classicum bello canitur, inflans fluvium trajecit. Intellexit Caesar ingeniosi sui genii verba, det Emmus, inquit, quo Dii nos'vocant, JACTA ESTALEA. Atque haec alea Romanam libertatam perdidit. Contrarium accidit inimico tuo. Nocte enim illa, quae atrox illud praelium antecessit,quod in campis Philippicis Octavium victorem intersectorum, & o cisi vindicem declaravit: Brutus, cui parricidii conscientia tumbahat imnum, cum lumen inferri cubiculo jussisset, larvam vidit nigri & importuni AEthiopis speciem habentem, quae torvo dc atroci vultu ipsiim intuebatur, interrogata : QVIS ES Z respondit: SUM MALUS TUUS GENIUS. Probo intellexit sine pluribus verbis, quid sibi vellet nigrum illud ructur mortis die sx mb lum. Sic factum est: spectrum evanescebat, atque ipse spectrum
Ostentis geniorum annumero mira quaedam dc significantia es.secta,quae sicuti naturae vires excedunt,sic spirituum ingenio minora sunt. Bello inter Thebanos Spartanosque flagrante arma publica
ira templo Herculis Thebis suspensa inter se collita eum strepitum
ediderunt,quein exercitus praelium flagitans scuta verberando si let facere. Hae erant metaphoricae ac tes ibiles mihte, quasi Hericules iratus contra patriae suae inimicos ad arma conclamaret, eiu
que rei triste experimentum secere Spartani praelio Leuctrico, quod quidem ipsis noctem non cladem attulit. Sic paulo antequam Britannia Romano imperio rebellaret, statua vi ria motu proprio tergum obvertit Claudio Imperatori, quae erat inaudita quaedam metaphora. Sic nocte illa, qua Alexander natus est st tua Orphei siudavit, quod argutum erat symbolum cum victoriis suis scriptorum calamos fatigat urum esse. Sic Sabinus Libero P tri sacrificans ex vino in aram fusb flammam vidit exhalare, quae templum implens dc fastigium transcendens ad stellas usque adsceniscit, quod sacerdotes videntes dixerunt ramus splendor, Sabine, δε-
nuntiat tibi natum esse orbis terra dominum, atque hie erat Vespasianiurunc ipsi natus. Et quoniam hic incidit de sacri Us argutu matrixia, non omittam ostentam illud Julii Caesaris mortem praecedens,
99쪽
νε Argutia angelisa. cap. II cum postremo sacrificio , quod is tanquam pontifex faciebat ταμ mam sine corde reperit. Unde exterritus Haruspex Spurinna a, nigma hoc scivit in hunc modum: πmendum eis est, fera ne amorempore ct consebum ct vita tedestituat , 'idem ct consi m rariter orvita in corde nascuntur.Ι oc symbolum ipsiim in fugam comicere potuisset. Adhuc mirabilius argutabatur Roma Genius cum Tra quinio, dum is fundamentum templi famosi in monte Tarpeio J vi consecraret. Statua enim Dei Termini, quae ibi finra regebat duorum praediorum, cum amovenda emet ad aedificii opus co tinuandum nulla nec manuum, nee machinarum vi vel latuinis unguem ab operariis dimoveri potuit. Quod ostentum augures in hunc modum symbolice interpretabantur: Dbi, Rex, promittae
Numen, Romanum imperium cujus sedes erit hic costis, nudam te
ris finium is mctam hau--. Quo Virgilius argute respexit, j vis ori haec verba imponens.
His ego nec metas rerum nec tempora pono,
Quod dictum marmori illi terminorum inscribi potuisset, sed rariori osten o idem Genius sentcntiam illam conhrmabat. In su clamentis enim illis ponendis reperiebatur humanum caput, facie iadhuc molli dc quasi viva. Adstantes stupebant, sed haruspices Etrusci consulti inter se statuunt, caput hoc portendere, Romam fore aliquando caput rerum atque ita Thuscos Romanis servire oportere. Unde ad prodigium hoc expiandum, dc genii ingenuum humano ingenio eludendum haruspicum princeps, Romano legato arcessito, sibi situm collis 6c templi, ubi monstrum hoc via stim erat, delineari siccit, At exacte quaerens digito ad locum e pictum intento dixit: md ais, Romane , HIC igitur nec alibi reperia sum est Mad caput ' ini callide respondit: non HIC sed Roma. Unde harutex videns artes suas intelligi, intelligenter dc aperte locutus cur Vicisti, Romane, si igitur Roma caput Hetruria, non Hetruria Roma. Ab his geniorum argutiis, mons iste ante Tarpeius dictus appellari coepit MONS CAPITOLINUS hodienum ab om
uibus montibus, tribusve mundis adoratus. Habes igitur L .ctor Diuilired by Coral
100쪽
Argutia istaeiud. Cap. III. yδctor prudens , quomodo stulti gentiles fatum appellaverint evenis rorum signa quae lana, quae daemones aut castu aut divino consulto admoniti aut ingenii bonitate coniectantes exhibebant , iisque non plene sed syna lice mortalibus aliquid significabant. Omnis itaque.hariolorum vatumque ars eo redibat, ut in symbolis demetaphoris argutis interpretandis usu essent eruditi. In quibus& si maior visa est. in erpretis gloria, qui intellexit, quam spiritus qui indicavit, observatum tamen est, interdum interpretem dec
ptum decepisse, interdum spiritum partes Sphyngis dc Oedipi implesse, symbolum proponendo illiusque interpretationem do
VEnio ad argutias naturae supra omncm fidem ingeniosae de Philosophorum admirationem provocantis. Et certe si humani ingenii vis in dictisargutu naturae potius dos est quam artis, quomodo fieri potest, ut tarn docta magistra id quod doceat ignoret 8 Imo sicut illa in rebus ad communem utilitatem destinatis sapientissimam sese ostendit; sic in rebus jucundis ingenii quadam ostentatione se argutam laceramque ,ideri sttidet. Et quae est ista varietas FLORUM quorum alii sint spinosi & hirsuti, alii molles dc delicati, quasi illi ad ornandam Bellonae cassidem, hi ad Veneris capilitium comendum cssent nati. Alii nigri sint de funebres, alii candidi purique: illi sepulchris, hi altaribus dedia cati. Alii sint rubet flammantesque, alii varii de diversicolores, ut amor in illis laces siuas, dc Iris in his cor nam suam reperiat. Alii denique variis suavissimisque modis siunt collecti, inflexi, di persi, acuti, globosi, plani, stellati, pyramidales, ut sol nastens ex terra coelum iacharus, s las de coelo in terram dejecisse videatur. Hae aliaeque ejus generis mille sunt ingeniosae profecto
naturae clegantes lusus oc argutiae vividae. Quemadmodum enim poetarum argutiae Vocantur flores, sic naturae flores vocantur a guttae, ita ut supervacaneum sit quaerere, cur Aurora Musis adcosit amica, quoniam natura tunc mille argutis atque ingeniosis
concepi ibus ludit oc iocatur. Quodsi vero argutias Ombolicas, in quibus nos intellectus situs est, praecipue respicimus: nocturnae ib