장음표시 사용
81쪽
Nonne Tibi occurrit , magni illius Imperatoris ingenium , qui i ter cineres suos videtur labores militiae exantlatos enumerare Et revera si historiis celebratus est ille , cui Epitaphium scribitur, hoc eo erit argutius , quo magis archetypum: ut famae quod restat lectoris memoriae inscribendum relinquatur. Sic rogatus, ut celeberrimi Menochii tumbae Epitaphium inscriberem, hoc dictim pro magno elogio, quod alius excogitaverat, sufficere credidi. Q
MAGNUM ILLUD IURIS PRUDENTI EORACULUM
QUID ENIM RESPONDERE PERGERET, CUM PLURA QUAM SCRIPSIT, DICI NEQUEANT
Aliae argutiae mixtae sunt ex VERBIS de PERSONA FICTA ae REPRAESENTATA. Husmodi 'mbolum,utut crudele,erat tu
Iud incendiarii Neronis, qui cum oculos pasceret flamma Romae a se incensae,Homeri perinam induens cum lauro & lyra de porticu Palatii pro biciens,Τrciae incendium cantabat. Sic habitus S Vox trustem metaphoram dc verba symbolum atrociter iocosum formabant, in publico illius patriae dolore, quae non alio nomine Troja v cari digna erat, nisi quod tam brutum animal produxerat. Ex hac scaturigine derivantur Tragaedia harmonica, qVae lao mas moestorum carminum vocis I avitate mitigant. Hinc queque descendit omne spectaculum Memeum, ubi aliquis alterius pel Ibnam induens mortuisque vivam vocem praestans metaphora ni loqvens, ct symbolum animatum. Haec causa est, cur tristia quamVis objicta Tragoediis repraesentata ita nos oblectent, ut eodem tempore frons moereat,cor laetetur.Siquidem imitatio in vestibus ad oculos de imitatio in voce ad aures transiens efficiunt, ut hi duo sensus ab objecto suo non decepti phantasiam decipiant , atqVe haec
82쪽
Causae Instrumentatis argutiarum. Cap. II.
decpta lacrymas cieat, quae a mente fictionis conscia deris, mixtum illum ex gaudio dc tristitia affectum producunt. Hinc porro nascitur laetitia ludorum familiarium, in qVibus nobiles pueri puellaeque persbnam suseipiunt hic regis, heri Amabonis iste epostis errantu, hic servi & fabulam Romanensibus,quas vocant, similem pertexentes verba persenae consentanea loquuntur, dc qui peccat ac labitu pignore multatur. In aliis ludis quilibet confabula- tor iucunda fictione se forem fingit, ct vicinus in illum propriet tem quandam floris versia extemporaneo accommodat , dc pariter x ubi deficit, pignus deponit. Sed oblectatio magis ingenios; est in Iudo, recens ab aulis hisce invento, quem vocant LABYRINTHUMARIOSTI 'Est enim Labyrinthus in magna eaque rotunda mensa formatus, situm orbis terrae reserens, ubi una continua via per sinus ciansi acius ducta ad centrum reducit, de illinc per diveribs flexust in porta opposita desinit. In hac via variis terminis distincta ordine cernuntur priecipua Ariosti loca in furiosb suo descripta, b Isai Angelicae fugitivae, antrum Merlini fatidicum, Casteltam Atlantis, Heroum carcer, solitudo Dalinda poenitentis, pons ab Eriphilagigante defensus, hortus Alcinae amoenissimus, Ic sic etiam alia: pro locis vero adscripti sunt versus ejusdem poetae de loco illo agentes, qui ccmonstrant quid ludentibus eo delatis iaciendum sit. Cum enim tabulae mixtim assideant pueri puellaeque nobiles praecipuas illius potimatis personas referentes haec Angelicae, ille ortandi, iste Bradamantis, alius Rogierii, unus qVisqVe ordine i los jacit & prout numeri indicant, in via procedit, locum parvisi simulacris persisnae sibi impositae notans. Sed in praecipuis locis Pro ut argumentum dc poetae versus jubet,alius captivus detinetur, i Uius pergit, alius reiicitur,alius captivos liberat, alius pignus depol nit, alius ibivit aut accipit tributum, alius poenitentiam agit, ali-MS orat contemplatur. Qui centrum attingit ubi infernus est,ub' cle amplius exire non potest, ct perdidit lusum, siccundum proverbium : Ex inferno nulla redemtio. Qui primus ad portam pem venit,victor evadit, de ludus finitur, secundum versum poetae in
Ita omnis ludens symbolum est heroicum, omnis talorum iactus
83쪽
edi se Insbumeniacles argutiar cap. Iι Rrtunae eventus, omnis eventus gravis aut ridicula allegoria, cui Versus pro Verbo adest, omne verbum vividis ludentium ingeniis facetum argutiarum argumentum subministrat. Unde menia est poenia dc ludus omnis, studium.
In aliis argutiis PERSONAE FICTAE cum GESTIBUS oc MCTIONIBUS sine τὸνbis conjunguntur. Atque hic inprimis pantomimorum facundia ut dictum est exercetur, quae vestitm mysterio S gestus ministerio rem omnem tacent dc omnem rem dicunt. Nam Vario personae maestumque motu adeo ad Vi m argumentum historicum aut fabulosum exhibetur, ut clare intelligaturactionem sine voce eloquentiorem esse voce sine actione. In hoc genere vidimus a nobilissimis hominibus tragoedias mutas elegantibus saltationiblis S convenientibus gestibus repraesentatas, ubisngulae lcenae singulique actus fabulae ex Astraea libris c6ntextae actiones argutas colloquia Pathctica exhibebant, ut Poetis in posterum fons Castalius non adeundus esse videatur, cum saltam do poema dc ecdibus melius quam voce versus facere liceat. Huic ipsi generi annumerabimus suistiones pedestresct heroa- ear: quales olim erant Pyrrisbia a feroci ingenio Pyrchi Achillis fusi in itinere Patrocli natae, ut autor noster docet, seu ut Aristox nus creditia Pyrricho Spartano in proeliorum imitamentum excogutatae. Lusiis fine atrox, dignus tamen rigidis illis turbidi Eurotae alumnis,qui sanguinem cum Iacte cx virili Amagoniarum Matronarum pectore sugentes de saltando quoq; ictus aut inferentes aut xepelle es, infultus aut caventes aut spernentes, hostem aut fu- gientes aut montes gestibus ordinatis saltibusq; numerosis in heIso hidereilbcmantur, dum lusibus bellabant, Aliae contra erant ta-tationes effoeminatae, dc molles veluti exhibentes matronaM ensia dolore confectas, quae circa rogum inaritorum pio dolore, manus complodebant, pallidam faciem lacerabant, passis comis vim inferebant,caputque tepidis rogi reliquiis foedabant. Aliae ueniaque erant saltati,ies animorum corruptrices veluti quae r
spondebant lascivis seculorum dissolutorum moribus, etiam a Poetis Ethnicis vituperatis ς
84쪽
Motin doceri gaudet Ionicos, 'Matura virgo, singitur artibψJam t-c : s insanos amores .
Sed largutiores gratioresque int saltariones Omboli In hiis aulis usitatae, quae bellicis laboribus honeste interponuntur, cum ejusdem ingenii sit ut Themistocles dicebat aclcm dc convivium cleganter instruere,praecipue cum jucundum utili miscetur iv luti in his moratis dc elegantibus figuratarum sabationum inventis, quae admirabili apparatu, singulari Vestitu , gestu vivido, miro p
dum positu ad suavem Musicorum instrumentorum sonum, sal tare aut civile quodam documentum tot mutis metaphoris quot actionibus, tot mysteriis quot metaphoris, significant, unoqVetempore spectatores dc recreant d. docent. . Ex eodem fente prodeunt ludi equestres, ct ingenios decursem, quae torneamenta Vocant, tacite heroicum aliquod at ove honestum pro
positum innuentes, in qVo genere nobilistima, es meo judicio sine exemplo elegans dc arguta fuit illa equestris decertatio, quae in nuptiis nosti i principis cum regia filia Henrici Magni spectabatur. Campus totus exhibebat,ubi cum Februario ludebat Aprilis,
ct horrorem hiemis vincebat Flora. Carceres campi erantsepci,quae in quadratum diagonale distinctae recentibus floribus virebant. Haec inter surgebant mirae ac monstrosae ferarum sormae, rae te xibili specie auro dc argento ornatae horrorem dc gaudium injiciebant. Adversus has, clam canentibus buccinis, equites armati multis vicibus certamen suscipiebant, pro se quisque sustinensi
FLOREM A SE AMATUM ESSE PULCHERRIMUM. Vests,am
ephinia, limbis florum cuique propiorum ingeniose erat distimcta , Ombola scutorum ad proprietatem ejusdem floris ingeniose
erant accommodata. Litera provocatoria tot poeticis floribus erant
adiperis, ut unus flos parnasib omnes flores detraxisse videretur. Ingeniosissima ac nobilissima erat inventio, siquidem hortus m taphoricu reprudentabat Pedemontium a priscis historicis herius Balia appellatum, claustra significabant Alpes cum omnium fluminum
85쪽
as . Cassa Instrumenωα κ utiarmm. Cap. IR minum imagine, quae de candidis illis jugis in viridem hanc vallem delabuntur. Flores erant symbola Marro rum omnibusque stortibus praeserebatur LILIUM symbolum regiae sponsis tanto reliquas feminas superantis, quanto lilium aliis floribus est excelsius. Mo stra denique denotabant in idos ct calumniatores, adversias quos a ma dirigebant equites , cum nihil tam humanum tamque gener ssim sit, quam tueri veritatem oppressam dc imbellem sexum vi tute militari defindere. Decursu equestri finito & monstris fer rum deiectis omnia in flammam laetitiae abibant, dc ex fluminibus aqueis ignes erumpebant, hortusque omnis a Vulcano in coelum uno impetu rapi videbatur. Non sine causa magna fuit huius commenti fama, cum omnes argutiarum heroicarum perfectiones hic conjunctae essent: videsicetproprietM, Erat enim inventio in m
taphora FLORIS LILII fundata, & praeterea unitas , novitas, s cisitas privilaris aderant. Quilibet enim spectatorum radic' intellecta in totam allegoriam facile penetrare , eaque laetari . terat. Sufficit dixisse.hunc lusium fuisse partum magnae mentis CAROLI, MAGNI ILLIMSSabaudiae Principis, qui apposite sibi florem et git, cui apud Italos nomen est PENSIERO, quod cum cogitationem significet, indicabat Ducem in his ludorum remissionibus seriaec gravia meditari. 3 4
Denique ab hoc sente procedit quicquid est in LUDIS MUTIA
Ingeniosum dc iucundum: Eiusmodi lusius,quibus heroicum quoddam argumetitum subest, fiunt elatriis lusorias, illis quidem,ubi mintim vides omne genus hominum *mbolo sibi conveniente inter se
concurreri diritis denaris, ebrios poculo, militer gladio, pastoreτ baculo, Imperatois , Epimpos , angelos, demonoe: tanquam ludens lasciaculum chartarum comprehendens mun&V pugno contineat,& l dere per Metaphoram nihil aliud sit, quam universitatem invertere, dc qui maximum in detrimentum fert, victor est. Sed ludus m gis heroicus 6c argutus imo bellica quaedam schola est uiam Scaehiam,ubi in exiguo campo tibi occurrunt duo exercitus acie quadratariner alborum Poriorum, alternig oreum inorum, Sc ecce Rex, Reguna, milites armati, equites, elephantes turriti, pedites ad nutum duorum ludentium, tanquam Imperatorum concurrunt, inradunt, eaVent, opprimunt, praedantur, subveniunt, colliduntur, sese imgunts Diuitigeo by Cc oste
86쪽
gravia In Vmen ales m utiarum. C, p. II. πgunt, clytivos ducunt medio tollunt, eo usque donec acie ad
versa dissoluta & Rege in angustias redacto cui stat vita conceduditur non molcsta quidem, sed dulci ictoria metumi, sinesangui.
ne, sed niui sine ira peritentis terminatur. Luius convenienter eX- cogitatus a bellico ingenio Palamedis in graecis tentoriis otium hoc modo oppugnantis. Unde mirum, non esto Jovis ccrebro Palladem armatam extitisse, cum ex cerebro militis exercitus prodierint. Hic igitur ludus quila aliud est, nisi lymbolium heroicum aetaphora comtinuata, ubi parva illa simulacra viva manu animata, ingeniorum. conflictum allegorice exhibent, ct pro verbo symbolum declarante motu utuntur, ita ut ludens in personas figuratas armatorum lignorum convertatur, dc in mortuis imaginibus mens ludentis vivat. Habes hic generatim de symbolis,dc inprimis heroicis, pro varietate causarum instrumentalium, ex quibus nascuntur symbola
LO ENTIA,MUTA, S COMPOSITA. Nunc par est exponere
illam symbolorum varietatem, v ae ex causis nascuntur, quas sicli Iae vocant EFFICIENTES. Unde cognoscere poteris, quanta sit argutiarum iucunditas, Cum omnes res creatae dc increatae, ut se imgeniosas ostendant, illas ostentare studio habeant.
GUTIARUM DEUS, SPIRITUS, NATURA, ANIMALIA, HOMO.
1Tiam DEUS Maximus interdum mistam agere dcam D tum fabulatorem amat, dum hominibus angelisque profundas suas cogitationes variis dictis symbolis i ve figm ratis veluti ludens indicat. Et quidem meritor primum, ne divinum ingenium humano cedere atque mens illa sterilescere videatur, quae aliarum mentium cogitata foecundat . QVantum enim mundus habet ingeniosi aut Deus est aut a Deo.
87쪽
τι Causa escientre M uiarum. Cap. III. Deinde , ne divinae majestatis stilus vulgare aliquido triviale sapiat, sed nobilibus figuris ita attollatur , ut sublimitas admirationem , am. miratio venerationem: pariat. Porro ut veritas in se amara ammtorum sensuum condimentis dulcescat. Denique ne obicia de tem raria turba divinos sensius interpretari audeat , sed Micia tan tum de acuta ingenia coelestium secretorum conscia de cortice lit rae mysteria occulta exsculpant, dc uti Numen a seselo , sic sapiens a Numine dc rudis a sapiente disicat. igitur dixit Soph cles:
Museria Numen tecta μpientes docet Fatuis Magister prorsus es inutilis. '
Atque ideo in templorum portis Iblebant collocari Ahiure, ut inclicaretur veluti, Omlicat eruditissimus Plutarchus divinam sapieristiam her symbola & arguta aenigmata sapientibus sese impertiri. ratis itaque est Dei stilus in Scri ra Sacra, praecepta ad la lutem necessaria plano dc aperto sermone fuerunt pronuntiata , ut 1 'Vovis homine etiam rudi possint intelligi i NON OCCIDES: NON FURTUM FACIES, quae idem menti quod . auribus significant. Atque hic est sensus UTERALIS, sed res sublimiores Sp.regrinae adumbrantur tribus 1 mbolorum generibus, qVae a Sacris Interpretibus graece vocari solent sensus TROPO GLCUS, ALLEGORICUSS ANAGOGICUS, sed timnes sunt MATAPHORIO. ARGUTAE TROPOLOGICAE sunt illae,i quae figuraia nos
docent praeceptum morale, ad modum Metaphorarum S symbolic
Tum synthematum Pythagoricorum, veluti hoc: QVIC ID OBTULERIS SACRIFICII, SALE CONDIES. Qxo indicatu in liberalitate adhibendam esse phudentiam,cujus symbolum est Sac Sicut enim autor noster quoque docet,Libera litas sine iudicio non ost virtus, sed profusio. Et hoc alterum: SACERDOTES BA BAM NE RADUNTO, ut scilicet Ecclesiastici in rebus divinis dinfendendis sese viros praestare debere admonerentur. QVapropte oetiam Diogenes rigidus ille Censbr rogatus, cur tam prClixam bar ham aleret respondit: κι me visum esse meminerim. Sic igiturba sacerdotum & sal victimae aspersus erant metaphorae mutae, sy-bola moralia dc argutiae divinae. ΛR
88쪽
ARGUTIAE ALLEGORICAE sunt illa,quae sub velo metaph rico recondunt fidei mysteria ad res hujus orbis si cetantia. Exempli causia, EGREDIETUR VIRGA DE RADICE JESSE, ET FLos DE RADICE FJUS ASCENDET , quo venusto indicaturheatissimam virginem Mariam , ex Davide filio Jesse de Messiam ex virgine nasciturum esse. Illam quidem veluti caulem de radice , hunc veluti florem de' le. Et hoc alterum; VFRMIM diutinum in mundum venturum esse: DUM NOX IN MIO CURSU ME DlUM ITER HABERET. Quemadmodum enim eo tempore quo Christus natus est, Sol in angulo , templo Hiero lymitano e Diametro opposito, versabatur , unde Judaeae nocturnae tenebrae supra verticem incumbebant, S Sol antipodes Ilib altero Hemi sphaerio illustrahat: Sic Salvatore in mundum veniente, lux fidei
ingratum Hebrarum deserens, ad gentes transitura erat, quae in angulo nocturno coecorum errorum jacebant, sicut ipsis argute erat pr dictum : Ambulantibus in regione umbra mortis luxorta est. Hac ratione symbolum duas illas res miraculosas praesagiens-depingi posset in RADICE FLORENTE dc SOLE in angulo o diametro Judaeae opposito per mediam noctem delitescente. ARGUTIAE AN4GOGICR seu sursum trahentes, sunt illae,
quae Metaphorice aliqvoci secretum rerum coelestium de aeternarum innuunt , mentem a rebus visibilibus ad invisibiles, ab hac ad alteram vitam ducendo. Eiusmodi: BEATI QUI LAVANT STO
LAs SUAS IN SANGUINE AGNI, UT FIAT POTESTAI
EORUM IN LIGNO VITAE. Depingas nunc arborem vitae iccandidum agnum occisum, in cuius purpureo languine homo coronatus pallium abluat, dc habebis symbolum Anagogicum & admirabile , quod significat reminem coelestis bearitudini fulturum,n Acueus anima sanctificatast per meritum sanguinis christi , -- pum pura candorem affert. Tale est illud Apocal. ubi quatuor animali undique oculata , aquila, leo, vituliu 2 homo semper vigilantia, i
semper laudantia canum illum Regem , qui in throno sedet, sine fine exclamant: 5 4NCTUS , SANGUS , SANCTUS. Metaphora qua Hierarchiae glorios, Doctorum , Martyrum , Pontificum ct Confesserum depinguntur , eoruni ve beatitudo in duobus assibus perpe-H a tuis
89쪽
A tia divom Op. II tuis posita, uno intellectias altero voluntatis, hoc est, Dei visi ne & divinorum attributorum amore exprimitur. Sed argutiae Dei infinitis modis ingeniosiores sunt quam moris talium: siquidem in humana eloquentia sermo proprius excludit figuratum, at in divina Mythologia in proprietate LITER E latet acumen TROPOLOGICUM , S in hoc rursus ALLEGORICUM
denique omnia concurrunt in ANAGOGICUM, ita ut in uno verbo habeas tres sententias S in una sententia tres meta oras. Unum exemplum ex oraculis divinis petemus: STETERUNT SOL
Et LUNA DONEC ULCISCERETUR SE GENS DE INIMICIS
SUIS. Ubi sententia plana At literatis historice explicat,ad Joiae
imperium sum ct i nam, quoad Cananaei armis victricibus flaccumbercnt,tanquam geminas faces illorum exequiis praelucentes restitisse. Sed Rupertus invenit ibi occultatam TROPOLOGIAM moralem. Per enim intelligit vitia rationi rebellia, &per planetas bona fortunae, unde insert: Hominem vitia expugnare non posse nisi bonis externis ita utatur, ut iis imperet nono sequatur. Sed Irenaeus detracta TROPOLOGIA interius ALLEGORIAM reperit dicens: Neminem posse de hostibus inferna- Iibus per Canaludos significatis triumphare sine benignis Qtis di Lunae hoc est 'su dc Maria viribus. Denique Augustinus sagacissimus ille divinarum argutiarum scrutator Cananaeos pro symbolo ni natorum,siolem pro ἀτλitate, lunam pro b atorum habens, hunc ANAGOGI CUM sensium eruit: in altera vita perpetuam sore antithesin inserius damnatorum immortali morti addictorum & superius beatorum sine vicissitudine Deo perpetim conjunctorum. Sed divini ingenii subtilitas longius adhuc progreditur, siquiadem non ex suis modo sed alienis verbis argutas metaphoras componit: Ita, ut eaedem voces aliud hqmini,qui illas profert, aliudi Deo, qui illas inspirat, significent: quin o blasphemia sanctam divinamque siententiam elicit. Pontifex Judaeorum Caiphas antimo vere perversis ad sedandum popularem tumulum, parricidualem sententiam contra Christum innocentem momuit: Expedie
m unus honis moriatur, ne tota gens pereat. QVOrum Verborum sta '
cundum literam sensus hic cu: EXPEDIT id est, sic vult reipubL
90쪽
utilitas UT UNUS HOMO, homo plebejus, MORIATUR cruci
suffigatur, NE TOTA GENS PEREAT ne laniena civium sequatur. Sed Deus in salutarem hunc ili Propheticum sensum eadem metaphorice trahebat. EXPEDIT sic postulat divina justitia,tu UNUS HOMO ut Christus, qui ilus homo appellari meretur cum alii in bruta degeneraverint, MORIATUR in cruce fiat sacra hostia, NE TOTA GENS PEREAT ne totum genus humanum damnetur. Sic idem Caiphae dictum ab ipsis secundum literam,
a Deo figurate capiebatur: in ore humano erat blasphemia , in mente divina oraculum, ct sacrilegus sacerdos stulte sapiens delirando vaticinabatur ili mentiendo verum dicebat. Similiter dictum hoc Pilati: in OD SCRIPSI, SCRIPSI, si proferentem
audis, nil aliud est, nisi frigida nec cogitata amrmatio, quae hoc dicit crucis timium talem manere volo, qualem semel scripsi. Sed autographum mentis divinae inspiciens, sententiam invenies argutam
ct ingeniosam. Quodsi enim conlideras titulum illum crucis J. N. R. J. a Pilato scriptum csie ad Regem ludicrum ridendum, sed a Deo dictatum,ut Jesus Christus regium Ecclesiae caput declararetur: dictum hoc : QUOD SCRIPSI, SCRIPSI, argute significabit scripturam Veteris festamenti in Christo exsipirante finitam esse, idquod diversis, sed idem valentibus verbis a moribundo Sativatore declaratum suit: CONSUMMATUM EST.
Magis. adhuc stupendum est, interdum ad mutam pia cam- que actionem tot divinos conceptus dc tot mysterii plenas mei Phoras concurrere, quot eodem tempore circumstantiae in toto mundo Calia videntur accidisse. Redeo ad prius exemplum. Christus nascitur in praesepi inter muta jumenta. Haec est actio physica, quae multas symbolicas & profundas argutias cinatinet. ini quid enim naturaliter in coelo apparet, quicquid cesu in terris a cidit, omne id musterium est futurorum Gentuum praenuntium. Nascitur, dum planeta lucis sator antipodes illustrans meridianum Judaeae deserit, haec est metaphora, ut dixi, divina, quae lucem Avangelicam a synagoga recedentem gentibus patefaciendam esse imnuit, unde ex longinquis regionibus capita coronata ad hoc pra sepe accesserunt, quasi de remotissimo Hrissimoris secreto inquit S.
Leo papa res, quom erat unotus adveniens corcitatem ignorantia