장음표시 사용
351쪽
siρ Metaphora prima Proportisvis. cap. m. Suniliter a tuo ct partibus quantorum Cicero dixit: justum CORPUS, librum integrum S abiblutum. Et a partibus corporis humani transseruntur Voces ad partes aliorum corporum. Unde Ovi. dius ramol arborum vocavit nemorum MEMBRA , frondes auten
misi COMAS. Et Seneca : CAPITA. Quomodo Itali dicunt la TESTA Irondosa, is S PALLE inuri A PIE rito dei monti. Et Virgilius: VISCERA montis vocat lapides, quos AElna svicit. Sic etiam a genere analogo inter res corporeas ct incorporeas Homerus s,pius roseosaurora DIGITOS dc Seneca lacera domus componit ARI LIS quod est detrimenta familiae resarcire,&veteri verbo negotium hoc ne pis pedes habet nerve CAPUT, hoc est, 'nec principuum nec finem. Sic igitur res omnes instar corporis humani ex partibus suis compositi conceptae in hoc genere quantitatis Geometricae in sinitas , pulchras, ornatasque metaphoras parient. Non minus pulchrae nasicuntur ex quantitate Arithmetica. PH-mum singularem sibi licentiam poetae dederunt ut numero fas pro vero impudenter uterentur. Sic Seneca SEPTENA Tanaim ora pandentem bibit, cum constet duobus tantum ostiis Tanaim se initimclere paludi Maeotidi. Et Homelus PORTUS in Achivos. Virgilius: PEC PORIBUS minuere ANIDIOS Oratori hus usitatunia est. Et Ovidius lactea COLLA de unius hominis collo, ac sit hydra
esset loquens. E contrario Senecat tota Iub nostro sinet Argolica te sE ITE. Quae ratio non stolum gratiam habet ex hwyps aut attria tione sed ex hac figurasmilitudinis, quae numerum pro numero acci pio Sed in hoc genere praestant & senium magis alliciunt, quae apb ira mustitudine ad aliam ducuntur, ut Senec a bestiis terrestribus ad marinas commune ducens vocabulum pisces Vocat coeruleum G
GEM Nereidum .in Lucretius A migeros GREGES d Aerri POPULUM. Contra Virgilius AGMEN DOviduus: sesiarum AGMINA cogit Lucifer. Quae metaphora stellam matutinam erahibet veluti Centurionem, qui cum explicatis signis sol campum limgreditur , receptum militibus imperat. Nec minori gratia eaedem
voces ad numeros non corporeos ta ansferuntur: veluti Cupiditatiis
GREGES Hscere, EXERCITUM curarum animo claudere, quibus substantivis conjunsenda sunt Epi heta propria S significantia ex collectione, quam supra dedi. Haec enim constrinio disserentia
352쪽
unius BOLllM oti revisti, quasi duas collam m
ori Rumoru iit ternarier formosa RAT , aut reta deformει FURIAE. Sic Augustus duas Iulias 5 ct Agrippam Nepotem TRIA dixit familia fisa CARCINOMATA
Uarius Gerninus Ciceronem,ut vitam potius quam libertatem sibo . Augusto, Lepido, si M. Antonio tacum Minoaec Rhadamantum comparans Et Aulicus quidam in duos fratres ar
viventibus dictum est : μου QUATUOR PARTES MUNDLΣic mordax quidam venis cum Venetiis ad statuam Leonis lapidea sedcre cerneret doctorem Ibrdidum cum filia pulcherrima Pratre
TDHILLIS, OMtem scit. iapiuom pro primo, exactorem fisci pro adri Lirariu largissimus &mcundillim menti camp , qui porrigitur ad omnes qualitates tam sen
sus participes quam experte finC &-hleta .
353쪽
31a Metaphora prima Proportionis. G p. IX. l irreorum CHRYSTALLOS iaben ROSEA, eon EBURNEA eistam AS NIVES CANITIES. Sic etiam a rebus claris & lucidis Virgilius dixit μυ- LAMPADA ct sita re
IGNES Eri contra stulti amantes STELLAS vocant oculos sitarum Divarum. Et SOLEM et tum interdum ilico magis sple didum quam Sol ipse est. Sedin hoc genere Poetis concessa est haec llicentia, ut falsum eourem pro Vero ponant: qVomodo Horatius rPULPUREOS Ourti pro Grati is er Virgilius mare PURPUREUM
pro tanqVam alter cygnos, alter mare non vidistat. Etiam ad res quae cerni non possunt, tranferuntur nomina Drum ob analogiam quandam S convenientiam, veluti qVemadmo. litum color pictura inprimis in vultu mulierum est apparens O qVaedam l ulatio, sic uiatio Omnis VCcatur color. Sic Valerius M. famincavit, liberalitatem debiti nomine G I ORAVI P. Et quoniana candor color est, cui minimum inest nigroris atque ideo sincerior,
hinc SINCERITAS vocatur CANDOR. unde Virgilins: CANA fides. Et Horatius: CANDIDE Et Quintilianus: CANDLDE lector, utut niger interdum sit, qui legit , dc a Graecis λευκος λο- dicitur stilus sincerus S inaffectatus. Contra NIGRI mores, FOEDUS ans s. CONTAMINARE Et Ciceror multa Iacere impure , ct inquinate μιροι Sic a virore herbis proprio dicitur
stes VIRlDIS&Tiresias senex apud Senecam si foret VIRIDIS m Ieali 'sinois. Et hinc natae sunt argutae significationes colorum in armorum insignibus, quibus virtutes suo modo significantur, ut sipra dictum est. Et habitus varii imaginum abstractarum veluti religionis veste alia , spei, veste vi tili, Vindicti ammea, moestitiae ni mi, dc inconstantiae, Hinc Poeta Ferrariensis Bradamantinis describens deste tam ct mortem in proelio quarentem qVod desertam se doleret, vellem illi tribuit e pressi ramis distinctam in campo coliris, quem folia praeferunt ca uiae
E iso una divisa Si festi l arme ; che vosea inferire
Aperatione, e vulta di morire.
354쪽
Astaphora prἰma pro 'uno. Cf. I et ju3 riendi properum. Similiter eoucs ille qui campum ingrediebatur αἰ- ris insignibus a Vento paululum illuminatis in equo nigro, cujus
extrema erant eandiati, significare volebat sicuti virum insigniunx. suorum altare multum superabatur, sic rsem in animo sito Ascuro ρωλιi ut plurimum cedere. Inprimis autem a luce visui gratiore translata nobilia dc illustria ad res incorporeas ducuntur, veluti LiLMEN FAX Oerira is, SPLENDOR Et inintilianus
TRANSLUCIDA oratio h. e. figuris velut gemmis ornata. Et ab hac qualitate analogica dum sint tittili honorum CLARISSIMUS,
ILLUSTRISSIMUS, SERENISSIMUS dc Regem Tartariae qui si fert FRATREM SOLIS subditi salutare dicuntur VESTRA SOLARITAS, dc ex regula proportionis ibicm compellate possent UriSTRA TARTARI PUDO. Et de Guribus quoque sine dubio ridiacula λrmantur adiectiva metaphorica inepte adhibenda, ut Furius nivem dixit SPUTUM A pium de Polyphemus Ovidii in Galatea 'sua laudat faciem moliorem LACTE COACTO. Et ex nostris quudam Cancros vocat CARDINALES aquarum quoniam ad igner rubescunt, quod legens Eques Marinius dixit et Errat iste νι rect CAPELLA NOS asparum vocasset, cum ιn arvis nigra habitu inviatu
Porro a sua ad sonum sylva nascitur metaphorarum, primum 'Fidem in votabulo ad divertam speciem translato, ut , ---ι dicebamus. Sie MURMUR qvod de aquis proprie dicut , ad ignes transtulit Pliniust pallidi MURMURANTESQUE L, Ex Analogia cero transtulit ad clandestinam maledicentiamr
Tametsi dominus non invitin patitur servi MuRΜuRANT. Abusiis ver
est eum Dionysius irrisiis idcirco ab ci8 autore nostro, dulces
Musarum cantus vocat CLAMOREM Castio pre, tan Tam Poetis es Musarum qVardam crocitatio. Contra Horatius Poetas vocat Cri' 'GNOS e Voros Sin versia ratione aviculas canoras dixerunt quid rmPoetao aurora. Et a Marinio eaedem vocantur ANGELi diva seu utitasses in allusone venustas est augeU densisa non an Et Etiama Heu G -imilium fit ad homines translatio: ut OaLATRARE M co, qui sine ratione repugnat, sicut canes lapidi: & LOARE, qui insuti μloquitur. Malogici quoque aenus tribuitur rebus inanimatis Rr uis Diqitipso by Coosla
355쪽
IMetaphora prisna Proportionis. op. IX. ut, HARMONIA virtuti, STREPITUS GUesentia, B UCCIN A fama. Et Contra quicquid sono caret , MUTUM dicitur: ut nutrit solitudo in qua nemo habitat; in quibus nemo declamat S stra musa de Statius Lunae SILENTIA noctem dixit, &MVTIl pidas vocabantur terminales statuae sine inscriptione, unde inscriptae
vocari possent lapi LOQUENTES. Pergas nunc ipse ad objecta ODORATUS, SAPORIS, T CTVS aliarumq; SENSIBILIUM qualitatum,cum nulla non sit quin
vividas metaphoras similitudinis ivoca aut analoga tibi suggerat is vestati ODOL: virtutum fragrantia, vitiorum foetor. GUSTUS: acem --, amara cogitatio, dulcis recordatio, sermo insulsus. TA CTUS amplecti animo,tradiabile ingenium,palpabilis error. Et Ovidius: tangit Oira Deos. CALOR: Cupidis is ardor, irarum astus. FRIGUS: astens vi rus,frigida oratio, repens amor. HUMIDITAS: humida regna, madem ire Musarum penna. SICCITAS: arida spes, exsanguis oratio. MO LITIES: moti ingenium, molitre iram , tenera aras. DURITIES: fax um pectus, dura mens. ASPERITAS LENITAS: asperrimi vel l
. Quin Δἴ sensus mutuas sibi operas praestant, dc vocabula interia se communicant. Unde dicimus color flavis, Vox astera ct acerba ,ssinus I scin , verba dura, odor nectarem, auram n Va Odorari, tactu pretium auri cernere. Idem dico de ritionibus humaris a faculini bus cognossente aut appetente , aut habitu morali seu bono seu malo inci insecus nascentibus, de quibus stupra cum de pulchritudine Ep. thetorum agerem, exquisitam enumerationem imita Quantum ad cogno mem, quoniam oculis cernere dc animo intelligere sunt
duae species COGNITIONIS analogae; hinc aquilam possumus dicere CONTEMPLATRICEM selis , dc Philosophum contemplam
tem a ruitam scientiarum. QVantum ad , quoniam Heliore pii conversio ad solem dc hominis amor erga esterum sunt duae sp
cies PROPENSIONIS, ista naturalis haec moralis, hinc amans dici potest HELIOTROPIUSDrmsedc Heliotropimi AMANS stari Q tum ad vitium: ob crudelitatem Neronem vocare potes U-GkIDEM G--- dc Tigridem NERONEM Hyrean m. Ob iram indomitam, mulier improba dici potest MEGAE civitatis, de Megaera MULIER Acherotis: Ob Ignaviam Margiten LEP
356쪽
REΝi bi ZAm dices ct leporem MARGiTEN drupedem. Hominem distblutum SINE FRENO dc equum indomitum SINE LEGE. inantum ad Virtutre Achiillem ob magnitudinem animi LIONL MTrbanorum dc Leonem ACHILLEAfferarum. Innocentem Llos EAM hm nam , dc collimbam INNOCENTIAM volantem Br Viter : tra lata a qualitat o moralibu3 ad quamcumlue rem utilenae dc innoxiam lepida et arguta sunt omnia. Idem dico desaeuuarom natinis'a in hominis ad res incorporeas aut sensu carentes translatis. VEGETANS a Livio ingenio accommodatur , vegetum Luemum in vivido pectore vigebar virebati. Et CLcero r voti seiserat in adolescente fecunditas , foecundi ate fitcundiam intelligens. N ITRIENS ab Ovidio transfertur ad Ver. Nam tenerct iamns pueris' simillimin annin. A Plinio ad terram mollem: tenera
velut nutritio sinu reeipiat incrementa ct eaelsct a istat μμα. Hoc modo nubes erit terrae. Uantis nutrix, pluvia Vero De. ATullio ad prixcepta artis r Educata hu nutrimentis ars ora oria Tta Seneca ad herbas: Zeph rus teneras educat herbas , tanquam ventUS es
set herba=-m nutritius. SENTIENS a Cicerone transfertur ad spirutum: Animus sentit nescio id in se esse diminum. A declamatore ad res sensu carentes: sentiebant adci indigno se a Domino tossideri, i imurum quae dominum oppresserant. A FAME. virgilius: Auris era fameτ. Et Ovidius: largis stiantur odoribus ignM. A SITI: Idem
de miro Narcissi amore eris iontem locutus: dum sit sedare cupit,
SITIS astera crevis. Et de mari: peregrinos EIIBI Tamin. A MOTU. Idem de flumine loquens: In mare deducit fessa error in uxdas. A SANITATE. Senecat Sanaren a expete. Ab INFIRMITATE est ROBORE Columellar montibus vinea di ulter convalescunt, humsedis locis robustissima, sed infirms saporis vinum faciunt. A SENECTUTE. Claudianus: priscami resumunt canitiem leges. Et a MO R TE. Seneca: periit pudor', nimirum qui semel exstiniuri non nascitur.
Denique ad ar Dares inherentes adjici possunt Denominationes externa ut fama, infamia, nobilitas, ignobilitas, felicitas, μ'DDtas , paupertas , divitia , pretium , vilitas , honor , lnominia. Suetonius
vocat EQUOS FAMOSOS qui saepius stadio vicerant. Et Horatius INFAMES Acroceraunios tanquam piratas malis. Et Ovidius: Et veterum terras INFAMES eade virorum. Plinius hci bas NOLI LLS
357쪽
I se a hora prima Proportionis. Cap. IX. . vocat domesticas & IGNOBILES sylvestres. Virgilius lolium dicit INFELG& contra: Exsit ad caelum ramis FELICIBUS arbos. Ovidius: ingenium DIVES. Et contra Cicero: nos PAUPERT TE sermonis laboramus. Circa honorem Statius: hasta vetustum I arum DECUS. D VENERABILE lucorum senium. inarta species metaphorae similitudinis vocabulum a RELATIS ad alterum MLATUM transfert. Prima classis relatorum a Dies Oicis vocatur a Diparantia, ut frater ct stater , sciurescius , GLega,
Commilito, complices , faederatus , consera, amicus agnatus 3 gemeris
sponsevi. Quae voces ad aliud quam proprium sibi suriectum transi tae metaphoras ficiunt lepidissimas. Hac licentia Statius Plutonem vocavit Infernum JOVEM. Et Silius Italicus: Tamtameo est operata . JO VI, alterius iratris nomen alteri tribuentes , quod fratres iidem esse videantur. Sic Progne a quibusdam Philumena Qroris nomini appellatur, de Statius quoque Proserpinam vocat Insernam JUNONEM: omnes Metaphorae fiunt eiusdem generis. Sed in diverso genere semnus a Seneca dictus suit FRATER durus laravida mortis,&a Virgilio CONSANGUINEUS lethi μον ob similia effecta. Etiam Musae vocantur docta SORORES, ob communia subjecta. Und
Tullius: omnes artes habent quoddam commune vinculum ct COGNAETIONE quadam inter se continentur. Eadem figura margaritae duae
vocantur PRETIOSAE SORORES&duae herbae unius sylvar VIRADES SORORES, ut in fabula Phaethontis. Eadem ratione Plinius vitem & arborem sponsum sponsami vocat: In Campano agro populi
NUBUNT vites maritrus complexa atque per ramos earum procaci x brachiis Vniculato cursu Fandentes cacumina arvant. Et Horatius uia
mis M MITARE vites. Et contra: IN LE O COELIBES suis vites sine pedamentis. Statius: Coeli dc terrae matrimonium in f - . cuncta pluviis, quae verno tempore cadunt, ponit: Ipsum in COMNUB IA terra AEthera, cum pluviis rare ni sebila sele. Unde potatae finxerunt nuptias coeli ct terrae. Simili gratia transferuntur nomina Ecietatis es amicitiae, aut a sterie ad lyeciem ut servus Plautinus
conservum vocat COLLEGAM S COMMILITONEM , aeque scit.
compedibus vinctos, ibrtiterove adversus flagella humeris dece tanto. Et Cicero civitatem Mamertinorum vocat SOCIAM furto . rum oesagii torum Verris. Aut a genei e ad genus Pomodo aurora avocatur Diuitasti by Corale
358쪽
Astaphora pris a proportonis. α'. IX. 3I vocatur Mustrum AMICA. Et Iblitudo arcana moestor- SOCIA, de infelicitas paupertatis FOEDERATA. Sic Horatius Emhyros vocat viri, COALITES & Varro Gnitudini COAfra virtus, poeta: viris ini freta MEs. Et puella Plautina matrimonium sine patris nio contrahens: COMITEM pudicitiam duxero. Sic Petrarcna flores nominat dulcens FAMILIAM quomodo aves appellare posses emtoros aurora AULICOS, in Hirundines Di sentis Veris PUELLAS hoc enim tempore revertuntur, S Ventos aquilinares 1 morer
hiemis SATELLITES, ut vespertiliones furti s noctis CASTRAMETATORES & noctem quidam vocarunt RECEPTAETRACEM. Ut Cicero sere adversus Antonium: nocte SOCIA, hortanis te libistine. Etiam in contrariis est alia arriparantias cies, qVae in utrore
relato idem nomen sinate veluti inimicus adversarim, rivalis , An lagonista,Antipodes, competitores, obtrectatorci, aemuli, antipathia o eiu
modi alia. Sic argutus leno apud Plautum ex ara Veneris puellas, quae eo coniugerant, igne abacturus: Mutianum , inquit, adducam eis Mineri est ADOMAMus. Et Contrariae qualitatra elementorum avocantur laiMICAE: fri P NABANT Giliatis inumentia μαι. Et vutis existimatur INIMICA bra ea ex naturali antipathia. Etiam ina nam partem Poeta dixit r CERTANTEM uvam Unde vaeam dicituri manus ista eandore eum liliis CERTANT. Hi oeulistisa domem selis AEMULANTUR. Hae forma Ninnam, pudicitia Laucretia in Movoco. Hinc eandem formam amantes metaphorice dicum: tur RreMEs a similitudine armentorum, quae ad eundem rivum da potu decertant. Unde aculeatum erat Tulli dictum in pulchellum illum Narcissum purgamentum hominis: ODiiqvam inerra, r-
Αltera classis est relatorum dis 'storia inter causam ct esse ctum aut superiorem re ἐnferiorem. Prioris generis fiant vocab Ia patrii ct fui, scriptoris Ocripti, fabri ct operis & cujuscunque rei qua alterius est principium, quae vocabula sub eodem genere inter se permutata ut ad aliud genus traducta, metaphoras valde et gantes pariunt. Sic Romulus ab Horatio dicitur Roma PATER de Roma uicta fuit Romati FILIA. Hinc natae sunt assentantes metaph ra: PATER PATRLE dc PATEA popali dc PARENs orbo Domitianus a
359쪽
rud fit hora ρr a Proportionis. Cap. IX. Martiali appellatus suit. Hinc occasionem arripuit mordax quodis eam ingenium, cum statuae Claudii inscriptum cerneret: PATER PopuLr ut impudicae eius uxoris Messalinae statuae subsicii retiat MATER POPULI., Transfertur hoc relatum ad res inanimas, ut Horatius de Rheno dixit: nympharum PATER Et terram tanquam causam materialem Oraculum Delphicum M TREM appellavit, quod imitatus cst poeta Italus:
tornate algagran MADRE antica.
Et natura a Cicerone, ut causaso alis, dicitur MATER rerum omnium, qVanquam aliis mater noverea. Pausanias vocavit FIGRAS matres fructuum , dc famelicus parasitus plautinus: famem D. 1e usticor MATREM ut matrem ventre gestaverit dc forte ex partu lit mortuus. His relatis quae paternitatem significant, respo dent ea, quae filii nomen habent. Undeflumina vocantu Πιου --kia hasta Statio est 'va FILIA, dc stirculi Uirgilio PROLES O is,
ct honores Horatio fui rictoria , eui laurus aternos honores Dalmatres PEPERITtriari bo. Sic ingenium humanum suum PARTuM ibos que CONCEPTus vocat argutias. Et PROLEM dicimus vitii ebras, imm sue maerorem. Et ex hoc fonte prodeuntfabulosegenealogia: ut temeia rariorum Glantum, filiorum terra dc stis i. e. vaporum, Mi ex monatium fastigiis ad coelum a ible attolluntur, de palladem is excere his lovis sine faemina natam L e. svientiam ab intellectua materia abstrahente nasci. Ea Sirem filias Musarum ct Acheloi pro adula tione, quae nascitur ex aulica eloquentia dolis imbuta. Et Dis divitia arum Deus fingitur filius esse Opu, quoniam ad ditescendum beni reum requiritur auxitaran, qVanquam O in voce opis, quae Deam, significat, producatur, qVae auxilium, corripiatur. In qVO genere proclitum est Archi poetam, qui vocabatur, cum de paupertate sua apud Leonem X. papam quereretur, hoc vasu compellatum fui
Die mihi cur DITES non cernimus. esse poetas
Cui Archipoeta reposuerit ingeniosa homonymia ad fabulam aLludens I
360쪽
D IS fierem fiereis mihi mater OPIS
, Culpa tua est: vitio isnavi nam carminiae
Atque hae e tragenisse oblectationes magni illius eruditorum Met cenatis. . . . Et generatim res omnes, quae aliqvam habent rationem risi ripit et voluti mus , occasio, origo, , fons, radix , caput , ExorHAm s auto similia aut vocabula inter secommutant,aut rebus diversi generis concedunt. Hinc Seneca: H CAUSAutisreribis, Ch se, Din. Et Demades ab autore nostro citatus dixit: Ainistrarum Demosthenis esse oamrium malorum originem. Ab illo enim tempore qVanqvania e-cu M in R. pubi. mala incubuerant.. Sac tempus dc dura , unde adversalincipiunt, accusantur tanquam illorum auctores. Virgilitar Ille divi μαιωhi prim--l-- - Λμ . Undesne causa Virgilium reprehendit Macrobius, in eo quod dixera Servium Tyrrimum causaesu emaeorumbesis AEnea Batia uiatorum. Frugurate enim accipit pro occcasione. Quomodo MIycrates dixit r muribus u gnam e segrauiarm habendam a Samiis , arta victoriam retulerant, cum mures in eastris hostium nervos arcuum corrosissent. ΑΨ mentum, quod elegans Epissidium secisset in Homeri Batraciam'
Ad eandem relationem pertinent quoqVe Voces disy mnisemetiaras, pictura, exemplaris, idea, Diali, 'pi,desineationu adumbrationis umbra, per a cum correlatis diversbrum nominum protot i, aut graphi, thentici. G. Hinc dicimus t haec visa est Oirtutis ID EA, Maestirans est mortis IMAGO. Salomo viventis sui IDOLImortua adola coluit. Mela se virtutis PE RSO NAM induit. Plautus forumam laudans Ampelisceter Veneris EFFIGIES haec idem s. n. citus de Senecar IMAGINEM visa sua reliquere testatui est. Florus