장음표시 사용
381쪽
Parvus mundus, compendium universi, uniea Phoenix, urbs
immensa, ct urbium mensura ere.
Caecoram oculus, hydra septicostu or,
Civitas sancta, mundi ornamentum 4'lendor I alia , amor populorum, honos Numinis, terror inferorum, supor artis o na
Filia Romuli mater Casarum, nutrix fidei, Magi ra arri- m, urbs Regum oregina urbium , amula Paradis Ac.
Dominatrix mundi, domini x barbarorum , defructrix hain reticorum, sanificatrix justorum ere.
Civir, ὰgenrduus adulterata, . Pontificibus sancti ai , a Gothis lacerara, a fidelibus resarcita, scopulus armorum, amicorum o hostilium, ludus fortuna, malevolorum ludibrium ore.
Urbs Tiberi infidens, septem montibus innixa, imperii sedes , caput mundi, centrum fidelium , apogaeum glor/a, scalacaro ore.
Urbium antiqvῶsima, Evangelii primi ia, civisas immortalis, ingeniorum ver, religionis soluitium, seculum in medio ferreo aureum orta
Patria communis,sedes Prari, regia Christi, sannorum eonditorium , Musarum Parnassus, remplum v rtutis, theatrum magnificentιa, nidus aquilarum ore. A mODiuili eo by Corale
382쪽
Metaphora prima Propo risu in cip. IX. μι
Oculor m magnes, hareticorum naufragium , peregrinan-rium portus, errantium dux, mare inter tempestates tranquil
Gratiarum thesaurus, Datagemma, Earva ornamentum, corona mundi, adamas in annulo universor. Cum igitur primus hic fons metaphorarum tantam copiam aD serat: cogita, quale diluvium ex reliquis septem exundare possidia pDe quibus tamen animus non est tantam recludere venam, sed quasi guttas quasdam brevi specimine suppeditare. Argutiarum enim prima ista oc quae nunc sequitur metaphora precipuae fiunt scaturigines , reliq vae sunt accessc rite de veluti istarum rivi. Unde quod in his pomtum est laboris , reliquis omnibus insemet, dummodo eandem C tegoriarum methodum sequaris, quam audies.
METAPHORA SECUNDA ATTRIBUTIONIS.
CAP. X.LTERUM GENUS metaphorarum est METAPHΟ-RA ATTRIBUTIONIS , quae vocem transfert non a simili ad , sed a re quadam eoueuncta. Sic ut sequar Iinstitutum ordinem: A prima Ca egoria elegantia duces translata, quae per GENUSsPECIEM aut INDIVIDIIUM per SPECIEM repraesentant. Ut URBS pro Roma apud Liviu & Claudianus: militat omne FERAE eom us, pro crinacco dc Virgilius: siforte Vuli, em pro homine magnae autoritatis S ponderis. Et tape adjicitur Epithcton , quod ab aliis substantiis vocem distingvat ut FERA magnanima pro leone FERAE natantes pro piscibus, ARBOR palladis pro olea. Autgenus prospecie pCnitur uir ERIMANTEUS aper pro quocunque apro de NEMAEUS leo pro quocunque leone, ut diximus. Pariter materia ita pro materiato, ut Cicero: Inservorum FERRUM u u 3 incidere
383쪽
Metaphora secunda Atrei tionis. cap. X. incidere pio gladio. Ovidius: DENTIBUS Indis pro ebore elab rato. Virgilius: ABlΕTE pro lancca. Statius. plena iassatur pom or ALNO procumba Charontis, &Seneca capa es duo ARGENTO pro poculo argenteo. Et candidus LAPIS pro margarita , ct gracilitivis armata ferro, CORNUS pro sagitta. Interdum indisiduum seipsum significat peculiari quadam ratione , ut Medea apud Senecam maternum animum exuens: ME DEA nunesum: erevit ingenium malis. Et Herodices adversius Thrasymachum: THRASYMACHUS es. Et ita adversus Polum: semper tu POLUS G. Sic etiam Vox grammatica, nomen , tanqVam genus metaphysicum, significat individuum aliquod physicum sub spcciali respectu veluti: MAGNUM NOMEN pro viro magno, &Virgilius de Megaera: Cui NOMINA miri l. e. quae multas per Enas sustinet. Laberius: sepulchrisimilis, nihil nisi nomen retineo. Cuius generis est iocus metaphoricus: cornu est NO ME N indeclinabile. Etiam ab hoc genere proficiscuntur accidentia abstracta divinitatum, Virtutum, assectuum, Musarum, sortunae, temporis S similium, quae instar substantiarum animatarum repraesentanturum de mesta fiuntlymbolatam communia quam heroica, emblemata h eroingstphica ct argutia. Sed q oniam horum significatio ab aliis Cai goriis pendet, de iis suo loco dicetur . . A QVANTITATE primum ducitur metaphora, quae totumno parte ponit, ut Virgilius: semu ELEPHAS pro ebore dc tribis TAURIS intextum opus pro scuto ex triplici bovis corio. Et contra pars pro toto ut MUCRO pro gladio, anima ditandum Argolica pro homine pro coelo, pro mari. . Aut Agura pro re figurata ut DELTA pro . Egupto C u R V U S pro Luna, ORBIS pro mundo aut uto. Idem dico de pondere ut Virgilius de Mutabo loquens r charoae ONERI timet intelia ligens Camillam infantem quam humeris gestabat. Et apud eundem rusticus: GRA, IS are domum mihi dextra redibat i. e. multa
Ab hac specie multa quoqVe ducuntur arguta cognomisi Sic miles cui nomen ALEXANDER, ignavissimus homo sed immemia mole corporis , qVae sensus Oppresserat, joco dictus fuit a comia militonibus Auxander AMAGNUS. Et Senecionem GRANDIO
384쪽
i Metaphora seunda Attributisnu. cap. X. NEM uocabant oratorem illum Longurionem nulla. venustate, de qyo diximus. Et ex figura membrorum cognomina tulerunt PLATO, LABEO, DENTO & O---.N ASO ob longam tubam, de Galbae ob nasium um adhaesit cognomen ex fabulis Allelanissumtum SIMUS De VILLA, quin & ipsum GA LBAE cognomen in Sulpitiam familiam intulit parva cujusdam statura, cum Galba v
A ALITATE: magna gratia representatur siu ectum beneficio Gloris, ut Virgilius: Et am Sigais XUR E R A NT littora ob sanguinem in Troade fusium. Et Seneca hanc sententiam: hinc natasunt bestia , sic extulit: ne terra cruor IN FE CITomnes fusin σRIIBUIT mare. Varro Canitudinem accepit pro senectute: C , NITUDINI comti sinus.' Statius vocat DEM VIRIDES nymphas marinas. A sono: Senecae avre QVERULAE i. e. lusciniae. Ovidiitar VOCALEM mmpham pro Eccho. Et mentum sit L ATR ANTIS L e. canis, ULULANTES eampos pro regno Circes, aeterna SLL ENTIA pro infernor 5 Horatius pro eo: Medi rescive At Lralia magnam cladam intam, dixit: Auditumq. Atidis Hesteria SONITU Agriana. Ab odore. Ovidius Arabes vocaregentem ODORI-νERAbs propter thus dc odores, qui ibi proveniunt. Mallonia Tiberium vocavit OLIDUM senem cc populus HIRCUM ueterem. Et Vitellius inepte sententiosus cum ad foetorem cadaverum in praelio occisbrum quidam nausearent, dixit: niij vim olere hoste oecias, hostes enim eius Ottonis milites ceciderant. Ah humido. MisD UE R E genae pro flevit. A calore Virgilius: INCALEFACIT hostia cuia tros pro victima exenteratur. Afigido. Idem largus opum, lingva m lior , sed FR IGID A bello dextera, pro imbelli dc FRIGIDUS ih.-rm pro viduitate. Sic Martialis balneatori demonstraturus non si istis calidum esse Dus balineum: Vis, inquit, ait tibi demonstrem pia
scinam in arva pisces conserventur ' Immittas eos licet balineo tuo. Et
sic ab aliis qualitatibus sensibilibus.
Sed non minus pulchrae ducuntur metaphorae areriorib- . Veluti affetibus, moribus, autfacultatib--,qVae etiam in sexta Categoria spectantur. Fit autem hoc pluribus modis. Primum quidem quando ab ejusmodi qualitate abstraetum formatur, ut in prima Categoria indicavimus, se virtutu vitii maginem seu diviniis
385쪽
3 ADt hora fecisnia Attributἰonis. cs .X. disin tem seu furiam seu monstrum oc eiusmodi quid eflangentes. Sic pro Dido A M AMOR Didonem incendit: & Ovidius: CREDULA res amor est amor COECIta est, F U R IT, IUDRET. Et hinc nascuntur poetarum inventiones risuas amori pro
prietates attribuunt facientes eum caecum, nudum , volantem, nunc arcitenentem, nunc incendiarium ut Statius r
gnis osse manui sevi nunquam frustrata sagitta.
Et sic de aliis affectibus quomodo pro eo: IRATUS est Virgi- .lius dixit: FUROR IRAQUE Et Horatius: dicturus vino Cretico me oblectabo ct animvim confirmabo dixit:TRISTITIAM& METUM tradam prolemis per mare Creticumportare ventis. Et haec figura multorum I=mbolorum ct argutorum enthymematum est mater, ut post intelliges. Alius est modus, cum arvalitates nostras rei nobis conjunctae tribuimus. Seneca: Nondum secabant CREDULAE pontum rates e navem vocans credulam, qVOniam nauta est credulus. Sic ferrum
Ingeniosius valitates incasse recto cui Logici loquuntur de presbna aut subjecto assirmantur. Quomodo Antigone a Tragico vocatur DOLOR parentis, quoniam ejus causa coecus pater dolores capiebat. Et Ovidius: DOLORES-quomodo Mater vocat duos inlantes, ex quibus dolorem metumque sentiebat . Oedipus a Seneca dicitur seculi CRIMEN, Phaedra temarum P in DOR, Aristaeus a matre; mea maxima CURA. Thersites a Tiberiano PRODIGIUM, Sic Nero: Roma INFAMIA, Caesa- ναι- PROBRUM natura HORROR. Claudius ab Antonia PORTEN TUM hominis, & alius non nimis amabilis, Generis humani AMOR. Etiam ex rebus inanimis flores a Claudiano vocantur, prati VOLUPTAS , dc rosa ab Anacreonter prima veris CURA.Hinc denique descendunt cognomina a alitatibus derivata & in antiquis inscriptionibus obvia: fortissimo, providentis o Primcipi , Dihil iam by Corale
386쪽
Astaphora secunda istributionis. Cap. X. y Τe'i , afflinentissimo proconfisu , totis bonitatuanimae Δυίssima innoxiae,
C mugi integerrima L E CTIS SIMAE nina Quod F pithetonis is qui noverat theminam,non inetaphorice accepi a LEGO leps sed
ARELATIONE. Agamemnanti FR ATER pro blenelao. . CONJUX dc SOROR tonantis pro Junone, in quo arguto liliit Cicero Iunonem vocans inimici suifororem. Sic Phaethontis PATER pro Sole, dc FILIAE ADDOis pro vespertilionibus, unde aenigma e set , si diceres Filia Alesion oderunt patrem Pha.ihontis. Sic PQIptia osse pro Cleopatra. Et Virgilius i
Aggeribus SOCER Alpinis ais arce Moloeci
Per Ecerum ilitelligens Jul. Caesiarem, generum vero Pompeium. Sic etiam: REGINA nemorum pro Diana, TYRANNUS dc pelagi TYRANNUS pro Plutone S: Neptuno. HOSTIS
parentis a Seneca dicitur Electra, do Paris, Trojanm ADULTER. Hinc Plinius ad Trajanum de Nerva: Nullo magis nomine publicus PATE Roam via tu-.IM Heliogabalus ab aviae nomine dictus fuit ' ARIUS, sed plebs eum ita appellavit tanqVam multis patribus prognatum , dum mater corpore qVaestum iecisset. Et haec relati tetiam ad res irrationales transferuntur, unde Horatius: Uin e diis PATRlIMUIrim. Et ne C A P R A S nominaret, vocem sbrdidam, honestius visum est appellare et olentis IIXO R E S MARITI. ' Hinc proficiscuntur etiam Patronum ca e ut Q U IRIT E S i. e. Romani a Romulo, qui dictus fuit is Dardanidae i. e. Trojania Dardano, ab Atreo. Sed Cis egoria A CTIONIS copiosissimus est 6c ingeniosissimus
sons metaphorae attributioris, ut distincto moi istraho. Et ut a sim .plieioribus incipiam, hinc primum proficis chiritur cognomina anton 'mastica, quae ariti is quadam nituntur, dc personam uno verbo de
scribunt. Ut EVERSOR pro Solpione, PACATORI. bi, PROPAGATORl quietis , LIBER ATO RI urbis pro Constanrino M. Et Helvius dicebatur PERITNAI, quod obstinate et Goni suae adversiabatur. Et Aurelianus M A NU AD FERRUM, ouod adeo promtus esset ut uno die sita manu hostium quadraginta
387쪽
Metaphora secunL Attributianti. C. Mocho interfecerit, dc tota vita tam strenuus fuit lanio, ut milites inis Epinicio triumphali per viam canerent et
Sic ex nostris Principibus Carolum dicimus BELLATOREM, Ammdaeum PACIFICUM, Emanuelem FERREUM CAPUT, ob infici
xibilem in consiliis semel placitis constantiam. Contra alius Constantinus in opprobrium dictus stat COPRONYMUS, quoniam sacrum bapti ratis sontem sinistro augurio contaminavit. Simuliter Ptolomarus Rex AEgypti frater Cleopatrae dictus suit PRODLTOR ob fidem Pompeio hospiti& sipplici non servatam. Orbilius Grammaticus ab Horatio dicitur PLAGOSUS, quoniam sine misericordia pueros caedebat. Epidius Augusti Magister dictus est CALUMNIATOR, quoniam falsae accusationis convictus est Nero appellatus fuit CITHAROEDVS , quod Roma conflagrante
citharam pulsaverat. Et Piso amicus ejus dictus est tragoedus, qVmniam cum histrionibus in scenam prodibat. Unde postqvam Nero, ut mortem effugeret, se occidit, Flavius Romanis suasit, ut etia amicum occiderent argute cavillatus: Parum ess sublato CITI AEROEDO TRAGOEDUS re in Veretur. inin hac figura interdum svox injuria projicietur, quae mille injurias in clausula concludet ut
servus Plautinus a sene interrogatus,quis templum violasset, respondet: fraudisseteris Vurii plenissimus legirma , impudens , impuraras inverecundus , uno verbo absis , LENO in. Et secundum hanc
Muram in poematis & Comoediis finguntur nomina heroum,Thr lbnum, servorum, quaeiplb vocis no perinam indicant. Porro hinc ibrinantur nomina paulo ingeniosiora dc figurata a torem ponunt pro opere , ut ROMULUM adire pro Romam ire, CEREREM Ostangere pro molere stumentum, Lampadi PAG DEM infundere pro oleo , pluribus nitet in foribus DAEDALUSpro opere sculpto Ren M visis JACHO brachia curvat pro musto. Et
famelicus ille apud Plautum juveni, qui amicae gratia templum V
388쪽
ueris adibat, dixit: Tempus est CEREREM magis quam VENEREAffctari. Hac figura Claudianus argute risit illum Semi Virum , qui
virorum exercitus ductabat: Habeaspro MARTE CT LEMi. c. viris arma, Eunuche , linquas , ct tibiam Crotalumi inter foeminas bat. chantaου tractes. Quod respondet huic Virgiliano: O vere PHRTE LAE: nes enim Phrages) ite per alta. oec.Eadem figura argute ponitur causa pro essectu ut Statius: Non ovm alti in terras cadit IRA IOVIS i. e. fulmen. Virgilius de grandine : Sternit sata laeta boumque
LABORES pro messibus r.& tertiis Acidis LABOR pro hydra. Aut esse Bia ρro eausa ut PALLIDA mors, S O LIC I TAE
opes, arcium PRODITOR aurum, quoniam mors facit pallidos, opuIblicitos Sauraim magis quam serrum portas urbium dimndit. Pariter res donata a donatore tanquam causa denominari potest. Sic equus ille a Deiotaro Pompeio donatus dictus fuit DEJOTARUS. Et Palaestra apud Plautum gemmas vocat parenita suos, quas a pa- rentibus dono acceperat. O mei PARENTES , hic vos conclusos ge-νου. inod servus proprie accipiens, Tibi inquit, hercle Deos iratos egortet,'ris uo, qui parentre tuos tam angustum in locum compe eris. breviter: quicquid Cum aliquo antecedentis aut conserventis Vinc
lo constrictum est, inde nomen potest accipere. Unde Martialis quam vocat DEUCALIONEM,quoniam ex diluvio prodiit S ignem PHAETHOMI EM quia orbem combussit. Unde aemuli versus ita ridens , dc dignos significans, qui vel aqua deleantur, vel igne com sumantur dixit:
Materia est mihi crede tuis aptissima chartis
DE UCAMON , tel si non placet hic, PHAETHON.
Hae omnes sunt metaphorae nominum simplicium, quae amonem stignificant, sed ingeniosiores sunt actionis metaphorarum bassignificatae. Et primum causa remotis ainaceideauralis pro venusto
ponitur quae Dialecticis ridem est D. reia, a . Rhetoribus 'si Horatius: Aion, Ilion fatalis incestu PUER ct MULV peregrina a. .cian R TIT. Ulut quo tempore Troia evertebatur, Paris Iam esset Atam lo- mortuus& Helena domiret. Sed vividius Andromacha idem Hele- em est ex
389쪽
Afetaphora secunda Attributionis cap. X.
tu ossa qua patis jacent inhumata campis haec HrasEN SPARSIT tum. Multo longius metaphoram duxit Actius Posta , qui TRABES montis Pelei incusavit, unde navis prima exstructa fuit. Utynam ne in memore Peleo cte. Simile est hoc Claudiani ad Honorium: MI Ll-TAT AETHER ct conjurati VENIUNT AD CLASSICA VENTI.
Casii enim ventus praelio secundus fuerat , pulverem hostium oculis iniiciens. Et haec Periclis: mures Ibciis dedisse victoriam, a quibus nervi actuum hostilium corrosi fuerant. Et in Dionysiacis Nicaea vitiata , dum dormiret, dicit: SOMNUS mihi RAPUIT meam virgia nita em. Brasidas ictus sagitta, quae clypeum trajecerat: CLYPEUS
ni PRODIDIT. Et Ovidius: FORMA FUIT DAMNO. Sic Tullius
de Colossis Cereris de Triptolemi: hu pulchritudo periculo, magnum do salutifuit. Verres enim illos propter molem ingentem auferro non potuit, ct miles gloriosus apud Plautum, cum Parasitus mulieres omnes eius amore captas diceret, bellum hoc epiphcnema stibiicit: Nimia eL miseria pulchrum esse hominem nimis. Eadem urbanitate instrumenta metaphorico hunt causti principales. Sic Cicero dixit: se Antonium non timere sed ANNULUM Vin signator m. Indieans Antonium mentito sigillo falsa Caesaris rescripta subjicere non sine malo Senatorum. Martialis ad Sutorem, qui magnas possessi nes comparaverat: CALCEUS ista DEDIT. Et de navi demersia, qua Lado Barcaiolus pratum ObstruXerat: Auxilium Domino mersa
CARINA TULIT. Et de agro illo, in quo Phileros septem mulieres compositierat, magnas dotes lucratus idem scripsit: Pliti nusii Phialeros quam tibi RED DIT AGER.
,1, 3, Alius ingeniosus modus ducitur a causa finali ι86. cum dici- , ah h b, aliqVid iactum esse in eum finem, de quo nunquam est cogita Ahis./; Capitolium a morte Syllae conflagravit. Catullus magnificen. .. . restituit. Cicero hanc inde sententiam exsculpsit: ita ilia FLAM
,Δ ia 'divissem exstitisse videatur, non qua deleret Iovis Opt. Max. rem
Hum non DEPOSCER . Et acutius cf. dhis Martialis ad eum, qVi domuncula casu combusta palatium resti iis, /kaisa Psit IPSE videri INCENDISSE tuam domum. Idem de ape insistam .s escctro mortua, dc in gCmmam mutata: Credibile eis ipsam A VO si di uim . LUISSE mori. Et Sencca de Polyxena de Achillis monumento
390쪽
Astaphora secunia Attributisonis. Cap. X. 3 ge sus iocato: sita verbera NEpTu Mus tiLCisCi voluit. Et lenex Plautinus,ex cujus puteo quilibet aqvam hauriebat, querem: aliis puteum,
inquit, EFFODI, non mihi. Hujus generis est acumen Martialis in aegrotum illum , qui textilia stragula de strata pulcherrima ostentaro
cupiebat: Zoilusa orat: FACmbo haec STRAGuLA febrem. Unde infert: Si cito Lanari velit ut laceratam suam culcitram substernat. Et V
tulae gibbolae 2rantiae de tussienti lia diviti & ideo a multis adam
tae: Stul a , si non te amant sed TUSSIAM tuam illos limreditatem ipsius adamare, ea spe ut tussis ipsius S dentes dc animam cito ejiciat. Et generatim omnis circumstantia , arvae sorte aliquam rem com Liatur, Virtute metaphorae fit causa i 87. emciens. Sic Ovidius IIJ. 'Luciferum Vocat ADMONlTOREM OpERUM , quoniam illo tempor surgebant. Sic quoniam eodem tempore ibi oritur de aves Cantant, dicimus aves SALuTARE sol cm. Et quoniam mare salsium est, & flu- p mina recipit,quidam dixit: uud tot BiRERE, salsugo maximam sitim excitet, ct aurum esse pallidum,φυod multi istud ersequantum dc si Musicus est faber, idem lapides cantu ducet. Idem dico de circum- p qstantiis antecedentium eonsequentium. Sic de stella, quae post mo tem Caesaris apparuit, dixerunt: eo lum alterum o-rum aperuisse, ut M ipsinterfectorre Caesaris aspiceret. Et Plinius in Panegyrico argutatur inis canos Traiani adhuc juvenis: Munere Deum festinatis senes tutis insignibus, ad augendam Majestatem ornata casaries, nonne longe laressi primcipem ostentant' Sic igitur ex hoc fonte maxima prodit copia argutiarum poeticarum, quae in eo cernuntur, cum vi ingenii versatilis metaphoricum aliquod vinculum intor res disparatas invenitur , dc convenientia quaedam, quae in re ipsa non est. Sic Timaeus historicus , cum observasset Alexandrum ea nocte esse natum, qVatemplum Dianae conflagravit, hoc acumen in eo reperit: Dianam non subvenisse templo suo, quod ut Dea parient um oecupata esset magni exandri partu. Sententia quae Ciceroni visa est acutistima, sed
Plutarcho adeo frigida, ut quod idem dicit) sbia potuisset incemilium illud restingvere. Uterque meo judicio recte audicavit. Tullius' ut erat ingenii amoeni, ingenium acuminis spectavit. Sed Plutarchus vir gravis historicam severitatem desideravit. Sed hae argutiae, quae terminos mea hora fimplicis egrediuntur, siuo loco re cr Lentur. Xx 3 Sub Dipiti sed by Corale