Emanuelis Thesauri, ... Idea argutae et ingeniosae dictionis, ex principiis Aristotelicis sic eruta, ut in universum arti oratoriae, et inprimis lapidariae atque symbolicae inserviat. Accessêre ab autore adjecti tractatus duo; alter de argutis concio

401쪽

Metaphora secunda Altroauis D. μ. x Enes petuntur. Veluti manus est instrumentum liberalitatis vi ,

dinis, Macilium fbrtitudinis, oculus Ugilantiae, prudentiae de verit iis, ainis obsequii , cor affectus dc consilii, ρα celeritatis, caput sapientiae, toga iugae,pe sconstantiae. Sic dicimus: multum con

suo O MANU praestitit. Hie PEDIBUS melius quam BR CHIIS pugnat. TERGA hosti non PECTUS obvertis. OCULI

aper o incedit . . 'Porro ab hac Categoria nascuntur pulcherrimae SENTEMTI ab ejusmodi vocibus instrumenta significantibus petitae, ut ista Regis Alphonsi quae inter memorabilia Rus refertur: via eo emantam cos, CADus Pious dc FoLiuM CHARTAE. Quodsi dixisset: via con

servami amicos, non nunassam eos vino donare, amis. Ialutare o utera.

ad ipsos dare: eadem maneret sententia sed sine aculeo. Postea multa a lGMATA posita in attriturionis. Si dicast Julius Pontifex Pentmolius Bononia Vecit, plana est dc histor, ca propositio , fit a igmatica cum dicis r Glandas serram dissecerunt. Tale euaenigma Sphingis: Est animal quoddam primum quadruptas tum biteri demunWrriper. Hoc enim ab instrumento coniuncto pedi

bus scit. vim mutuatur.

Praeterea multa SYMBOLA in hac metaphora attributianis su iata. Eadem enim propositio, quam aproprie enuntiares fietombolum si per ἐnstrumenta eandem signincas. Tales sunt maximam sartem FAUSs nummorum. Unde Senatus Romanus moneta ignificaturus Augustum terris culturam ct mari navigationem red disse , gubernaculum naVis dc cornu copia cum nomine Augustinum mo impressit. Item sicuti pro eo. C re meosservavi, dicere possum Coronam querream mihi peperi, sic Caligula coronam Per ceam nummis insculpsit, cum dicto OA CIVEs SERva Tos. iIdem dico de EMBLEΜATis. Nam pro eo quod historice & pr prie dicitur: Brutus ct Cassius Caesarem gladiorum imbus transfigentu Roma libertatem pepererunt si dicas: PucIONEs Bruti ct Cassii Romam δε---ne PiLEo choc enim libertatis insigni liberti donabantur erit metaphora in instrumento , unde Alciatus emblema condidit pilium

pingens inter duos pugiones. Sic si emblemate velles explicare vomsium hunc Tibullir . '

Longa

402쪽

Metaphora secunda Attributionis. Cap. X. μι

Longa dies homini docuit parere leones.

gere licet tempus jugum imponens cosio leonis. iEtiam symbolorum heroicorum quaedam in metaphorisonis insti timentalis tundatae sunt, veluti ista pudiacalamique copulati, cum dicto Ex UTRoin C. AR, ut intelligatur eandem manum aeque feliciter res gestas scripsisse ac perfecisse. Et haec Maximuliani, qui principibus Italiae minatus , aquilam imperialem pinxit a ma ct fulmina undiquaque vibrantem. Hinc pariter discimus adornare trophaa, arcus triumphatis 3 eomelavia strareula, tabulas ct sepulchra. Tale est hoc, quod Virgilius depingit ou AEneae de Meetentio victoriam, quod pro reliquorum exemplo esse potest.

Ingentem quercum decisis undique ramis Constituit tumulo, fulgentiaque induit armar Meranti Ducis exuvias tibi Magne Bellipotens, aptat rorantes sanguine cristas 2 elacii trunca viri bis sex thoraca petitum

Persessumi locis , clypeumcive ex are sinistra Subligat, atque ensem colli Iustendit eburnum.

Nec trophaa sesum militamia , sed etiam sacra, ut ex moris, erucibus ealicibus, easiolis atque alia supellectile ecclesiastica qua altaria dc loca sacra ornantur. Item trophaea literata, bibliothecis ili clarorum . virorum imaginibus exornandis. Quin S: villis suburbanis aut off- cinis artium adornandis pinguntur instrumenta se via confuse & sine ordine aut etiam coquinaria ut,fostre, elia macter,pateri,on, utensilia dc alia ejusmodi suppellex de loco ex capite bovis aut porci suspensa mirabiliter funibus coriaceis sanguinolentis inter se implexis, ut adeo in rebus vilibus d c ridiculis aeque ac seriis dc heroicis ingenii vis appareat. Denique inservit haec Categoria exprimendis

gicis divinitatum , virtutum, provisciarum, temporum H arisum seu

graves sint seu facetae. Sic si placeat imaginem artis fabrilis repraesem

403쪽

a Me hora secumia Attributionis. Cap .X. tare, pingas licet , robustam quidem , at non ob sam , insidentem fasi cula operum fabrilium, mensis , scamnis , Miniis, lacera coloris ligni aridi in pectore lato eu constristi, capillutio ex figmentu sparso dccorrigia colligato , altera manu tenebit asci- am , altera in sinu collecta minutiora instrumenta fabrilia , veluti fomestre, inevos , D LM , masteos terebras , falpra , dc ad pedes Varia opera elaborata cum dolabris ,serris, fustibis, uncis ferreis, cuneis: tabula illuminetur fumosa iampade ad indicandam noctumam fibrorum

peram.

Si malis ridiculam lacerumque imaginem e gere, plagas lucet absurdum aliquod eo stum, quod humanam stecum reIerat, V luti pro trunco corporis urnam , pro cingulo militari ramam dolia, umde varia pendeat Iupetix, loco cossiJab um, loco menti manubrium ro dentibus ferram, pro nassi adunco falcem pro oculis siurens deic reliqVas partes. En igitur reclusas duas praecipuas metaphorarum scaturigines genitrices omnium ARGuTiouM CORpoRuΜΦ SrMBOLICORuM,quae omnia aut metaphora PROPORTIONIs nituntur: ut ri leonem pingit pro virtute bellica , simile pro simili ponens: aut metaphora ATTRN TIONIS , ut qui brachium cum gladio apprehens pingit, instrumentum Rrtitudinis pro ipsa sertitudine ponens. Et ia haec genera reseruntur omnia symbola arguta figurata. Sed Moniam ars symbolica ut dixi etiam IessCRinioNEs ARGOAs amplectitur, dcam guttis pariter omnibus resiqva genera metaphora inserviunt: hinc

necesse erit ut dehis quoque distincte praecipiam.

METAPHORA TERTIA

ad tertium GENUS videlicet ad HOMON R. M, ingeniosissimum humanae mentis commemunde maSna pars acuminum derivatur , quae cXcutant viij oc by COOst

404쪽

Metaphora tertia Homin D. cap. XI. tant Hesionem aeque dc Enthmemara tam Poetica quam Oratoria, item arguta atque faceta. Cum enim entlymema argutum in eo

positum sit, ut urbanὸ dee Iair inter lepidas dc ingeniosas cavillatio- tnes I88. autor noster locum quoque dedit homonumiis. In prima igitur Categoria pono SUBST ANTI AS MET

PHYSICA S, quas Dialectici vocant notionα secundas: ut gen ει

scire, individuum, vocabula item technica Grammaticorum , nomen sc omen, verbum N. ex quibus vocibus constituuntur aequiv

ea, arguta, ingeniosa. Tale est dictum in administrum quendam nrapacem patre dc liberis carentem: Tu cares NOMINATI

nullius es nominis: GENITIVO , quia sne meris , DATIVO , quia nihil donas, ACCUSATI VO, quia nemo accusat, VOCAT DUO, quia nemo invitat, ABLATIVO tantam non cares, erat isteria enim sur. Et in duas Ibrores liberius viventes: m mulieres sunt ge- inde di

neris faminini,casM genitivi, numeri PLURALIS. cansur.

Porro amphibolia ex nominibus propriis orta,cuiusmodi sunt ista Ciceronis: Asrandvim non HI, JUS tam ne vim esse VE R R INUAGludens in nomine Verris de animalis illius nigri, quod a Romanis itudem merere dicitur. Et hoc eius acutius: SACERDOTEM execrahantur, qvi VERRE M tam nervam , respiciens ad nomen Caii Sacei dotis, Verrem in Sicilia succes rem reliquerat, tan' quam rectius secisset eundem sacrificans. Et insessa Verrea a Verre instituta quorsi Etymologiam aequivoce deduxit averre-o. OREApraclararivoqvams accessisti quo non attuleris ieeum.Et in nomen Verris in diplomate corrupto fere deletum e Videtis extremam pamtem nominis eaudam illam VERRIS tanquam in luto demersam es μιitura' Pulcher etiam jocus est Ienonis Plautini, qui a milite irato interrogatus, ubi esset servus Curculio, qui ipsum expilaverat: ubi nune CURCULIO NEM reperiam' Respondit ambiguo nomine vermium ludens : In tritico facillime vel quingentos CURCULIONES reperias. Et Stratonicus Musicum audiens, cui BOVI cognomen, parum scite fides tangere: Adagium, inrit, fuit Amnmad lyram, nune BOS ad lyram. Et in Caesarem: qui multas pocsessiones matri Bruti donabat, dictum fuit quid qιod TERTIA 'O ubausta est 'ubi dici videtur tertia pars bonorum detracta es. Sed Iignificatur tertia filia Bruti cui a Caesare aeque ac matri illusium. Valde Z 2 a acule

405쪽

Astaphora tertia Homonymia. Cap. XI. aculeatum quoque est in Domitium AEnobarbum: mirandum esse,

quod AENEAM BARBAM haberet, cor plumbeum. in a amphibolia Oraculum quoque lusit Dioclerianum imperium ipsi promittensi si APRUM Occideret. Designans APRUM Ducem bellicum heri sui proditorem, cum ipse intelligeret aprum sylvestrem. Idem dico denominibus populorum , urbium , provinciarum , veluti cum Galliae reis hellassent Nerone in metum adducto, Romae scriptum fulti Neronem GALLI excitarunt. Et Pontillac Paulus II. cum Gallis adim rei praefecturam Rhodiorum , namque ad Hispanos transferret , rGALLICUS , inquit, morbus HISPANO medico en curandus. Hinc aequivoca nominum propriorum qua ab homine ad alias res gransferuntur. Sic cum Tragoedia Augusti ab argumento sito dicer

tur , fax, postquam illam spongia deleverat, MAX meus, inquit, spongia incubuit. Et Marinius dicebat: ADONIDEM a morte sua fuisse sustensum. Nam poema ipsius, quod inscripserat ΑDONIS, imterdicto erat prohibitum seu ut vocant suspensum. Sed Papa Urbanus argute dixit: ΑDONIDEM illum a porcis fuisse devoratum , abludens ad fabulam Adonidis & Apri.

Porro nascuntur aequivoca ex nominibus contumeliosis certi homLnum generi communi sermone impositis, ut cornutus,mutas cte. Sic descriptore, qui non ignorabat uxorem suam mulam esse totius civitatis, cum is historiam scribendam susciperet dicebatur: Iste en CORNELIUS TACITUS nostrorum temporum. Et de quodam satis docto advocato, sed eodem morbi genere laborante, cum cliens quidam predicaret: Hic certe est Oraculum , respondit alter: me umes , prorsus enim illi est O CULO AMMONIO. Quod erat

Cornutum altari corneo impositum. Et alius qui coelo nebulo duobus spuriis cinctus ambulabat, cum ipsi diceretur: Mox madebis pluvia, respondit: Minime: gestor enim lectica: id innueris, se inter

duos msus ut lecti m versari. . 'ν.

Similiter ras Oicta ct sol ta homonymiam inserunt inter fictum & verum, cujus generis fuit dictum statua Junii Bruti subscriptum: Utinam viverest tanquam statua esset ipse Brutus tyrannidis eversor. Et hoc MartiaIis in pisices factos: Adde aquam, natabunt , significaturi nos pisces esse veros. Et quoniam nummis Atheniensium impressa erat noctuaves bos: hinc amigmatis quadam specie dicebat et Diuili do by Cooste

406쪽

κτώω BOVES. Hortensius cum dono accepisset a Verre Sphingem argenteam in Sicilia raptam , dc postea Ciceroni obscurius loquenti diceret: Non intelligo ista tua aenigmata salse hic reposuit: At GSPHINGEM domi habes. Et hinc proficishuntur omnia acumina in

ter exemplum dc exemplar inferunt. Eadem est ratio homonymiae inter rem mortuam ct vivam, cujus generis erant crudeles facetiae Claudii Imperatoris , qui magno quodam viro intersecto eundem , ad coenam vocare solebat, cumque renuntiarent semi, eum ea tum non adesse , his quidem, inquit, valde somnolentus ea. Ad eundem modum occisa Messalina, quoties coenabat quaerere λlebatior DGMINA non venis' Sic quoque hinc ducuntur argutia Epitaphiorum,.. ostrophaxumo Pro popariarum, quando mortui soquentes inducumtur, quin etiam dicta in ludos persenatos aut frenios directa, veluti cum Augustus, quo tempore archis lima erat annona, sumtuosum convivium celebraret, habitu Apollinis cum viris ot steminis, itidem Numina repraesentabant, ipse quidem almellatus fuit APOIALO CARNIFEX. Et cum postridie panis deesset dicebant: DEOS

omnia c*medisse. et i . Denique huic Categoria subjiciuntur omnes voces, stantiam seu totam seu partem significantes. Veluti cum in momte Tarpeio caput humanum repertum esset, aequivoce intelligeb ture Romam olim, CAPUT mund fore. Et cum eor victimae dee set, haruspex praedixit Caesari: C ct visam iasiereptum iri. Et in

musmodi homonymiis positae sunt interpretationes praesagiorum, ut supra diximus. Sic quoniam populus significat arborem ct ha-L. πώ dicitur r Dum cecidit Phaethon POPULUS flevit dum bis cadis PGPULUS ridet. Et de scemina vulgati pudoris dictum est: Vitis est, POPULO Duria. Sic augustus lusit in Voce Carbunculuι, rae pestem ct gemmam significat, cum Maecenati scriberet: CARBuNcis.1- habeas. Sic indicaturi foedus disruptum pingimus grandem unionem inparati dissectum, d c sic mille alia.

Α Cate 'ria in TITATIS elegantiam mutuatur dictum

illud celebre in Scipionem cum in convivio sertum roseum ipsius capiti impositum rumperetur: MAGNUM habes caput Homonymia

407쪽

- 'hora imia Homoaria. cap. XI. nimirum a magnitudine physica ad moralem tradu tit. Qua homonymia dc improbum laudare videmur, MAGNA patratu. Et morio ducis Mantuani ad hominem eminentis staturae in Elenni celebritate clara voce dixit: Aerari ad vestram CELSITUDINEM. Pariter a rvantitate discreta, veluti monocuis quaerenti utrum ipsi inmensa locus esset ξ responsum fuit, argute: UNI Acinest. Sic m ritus dc uxor peregrinantes cauponi simplicem mercedem stavere contendebant, ex hac causia ravod amarituιct uxor UNUMAnt. Et contra caupo pro undecim ipsis Iblvendum esse dictitabat, quoniam in numeris dia UNITATES saciunt UND ECIM. AEquivocata etiam erat illa paupet issipei bi jactantia, qui mentiendo verum ducebat: opum mearum NUMERUS non est. Et oraculum ad Neronem: Cave tibi ab anno SEPTUAGESIMO TERTIO, quod ambu una erat cum ad ipsum pertinere videretur di de G iba intellugendum esset. Quin & a figura lepida formantur aequivoca, veluti litiganti gibboso qui a judice petebat jus sibi dici his verbis:

mm faci- , responsum est, tua mater R E CTU M tepoterat facere. Et simili homonymia cuidam querenti: hodie nihilrem esse in mundo. Aestondis Geometra: O AB E M esse RECTUM possibile non est. .

Α -ALITATE se, ut: pulchrum est hoc Plauti: Men. u. ILLUR MOREM seu dominis. Quomodo de paupere ex casa ruinosa oriundo posses dicerer Hie domo ILLUSTRI natus est. De Marco Oleario ita appellato, quoniam ex olei venditore ad summas dignitates Romae pervenit dictum est: Istius nobili ι CLARA Uinstar lampadis. Lumen enim lampadis ab oleo accenditur. Aq uiatibus naturali lepidum est hoc Martialis ira homin m validum atque robustum, qui lectica ab octo servis gestata ferebatur: ii

Octoboro SANUS portatur, Avite, Philippi

Hunc tus SANUM credis Avite , furiae.

Ubi vox primo loco significat sanitatem corporis altero sanis. rem mentis. Qua amphibolia Agesilao illi medico, qui se Jovem .sπebat, scripsit: Agesilaus Rex Menecrati fui SANITATEM. Irta litatibus animis positum erat acumen, quo seni secundae nuptiae

cum juvencula didivadebantur. Cum enim ipsi agnatus quidama

408쪽

Asia; hora tertia Homonymia. Cap. XI. 3er demonstrasset ejusmodi mulierculas jumtuo esse, sene respondei,

te: PARCA .m amicus subiecit: Cito stamen secabit A RELATIONE est haec Plauti metaphora: A MIC AE His

AMICO maνὼ fidelis s. Et haec senis, qui honoris causa ab adole. scente PATER dictus respondit: inre alium P ATREM ,virilem sexum nun υ- habui. Et Duci Vtantino dictum fuit: Hunepe iis dicere jure P ATR E M. Sicut etiam isti, qui patri ad Missam seruviebat, cum ipse factus esset sacerdos, dictum est. Dis PATER. Simile dictum fuit regis Alphonsi, quem cum mendicus allocutus esseti MI FRATER, Is obulo porrecto dixit e De ut totidem a retiarias FRATRIBUS aee piru, ereris me ditior. Simili homonymia doctor Oidam fratres natu minores ab haereditati excludere tentavit, laudans Canonem , qui de fratribus Franciscanis est proditus: FRATRES MINORES non possunt hareditare. Et ita quidam fratres nascendi λrte posteriores de seipsi: Nossumus ex ordine FRATRUM indicantes se esse pauperes,

quoniam ad natu maximum omnia redibant. Et hinc nascuntur homonymiae fundata in vocibus relativis , meus tuus. cte. Veluti in rhae patris sui amore captae: Nunc quia am ME US est non est MnUS, h. e. quia jam Pater meus est, maritus meus esse non potest.

Ab ACTIONE & PASSIOri acutissimum fuit illud Terentii V ae in Titium, qui pila ludere magno studio sed majori selebae

furarL Unde cum no furtim argenteis aeneisque statuis brachia detruncaret, quaerentibus aliquando sodalibus, eur In campum Martium non veniret ludendi causa responsum est: hae nocte Brachium FREGIT. Qua sententia populus Romanus de Augusto dicebat rriter ingentarius Tu CORINTHIARIUS, indicans eum delectari vasis statuisque amis Corinthiaci, sed pecunia comparare nolle. Atare alio acumine idem populus Neroni mortem quam aliis ipse munabatur , apprecabatur. Cum enim ipse oratione in vindicem. Hara voce exclamasset: Dabunt poeninscelestiae brevi dignum exitum

CIENT. Clamarunt omnes: FACIES QVamVocem passive dictam ipse amve accepit. Hujus generis saepe erant restonsa oraculorum gladii ancipites, veluti hoc e

409쪽

Metaphora tertia Homonymia. Cap. XI.

A, te Atacidem Romanos VINCERE POSSE

Quin dc eadem Amo alio alioque modo accepta naturam mutaro videtur. Talis erat crudelis homonymia Caligulae in nobilem quendam Romanum cui cum permisisset Anticyram navigare ut motabum melancholicum helleboro sanaret, isqve sanitati redditus diuturnioris morae licentiam rogasset Caligula iussit ipsi pellem detrahere adjiciens: Cum esteborus parum usiprofuisset necesse esse ut SA GVIS. ED UCATUR. Ad quem modum omnes actioneτ ignobials jocose explicari possunt verbis honorificis. Sic dedoctore quodam dictum est e Multa EDII Volumina. Bibliothecam enim vendiderat gulae causa. De furer Homo frugi industria. De Operarior Vus non sum: Patriam COLO. De alio qui publico vapulaverat: Palmas REPORTAVIT dc falsarius interrogatus rq m artem profiteretur: TONSOR inquit, sum Radebat enim effigiem Regis in moneta.

A SITU argutissimum est hoc distichon

Quis neget AEnea magna de sirpe Neronem 3

SUSTULIT hic matrem SUSTULITille

patrem.

Ubi eadem vox significat humeris ferre es occidere. Et in servum it Ium surem dc reseratorem occlusisrum: scireqvanta At in domia k-- μὸ ρ huie uni CLAUSUM est nihil. Gusmodi sunt haec ΗU MILIS lisu SUBLIMIS moriam ct magna Reipubl. SUSTINET.ina homonymia lepidum quoddam ingenium tumbam ex lecto se cit, inscribens somnolenti cujusdam Collegae sui lector Hye JACEΤHenricio. In quo genere impudens qVidam iocus Poetae Angli re sertur, quem Musae ut plures alios ad incitas redegerant. Hunc Gnim cum regina Elisabetha ad portam templi stipem qVaerere ceraneret, ridere hominem voluit hoc hemistichio: Pauper ubique JACET. Cui subito poetica licentia reposuit r

410쪽

In thalamis regina tuis hac noste TACEREM

Si foret hoc verum: PA EN IVVE

Huic vicina est Gregoria LOCI. Unde Stratonicus facetam homonymiam duxit. Cum enim in Maronea pignore deposito certasset,se in quamcunque urbis partem duceretur, oculis clausis locum ubi sit divinaturum esse, dc in vicum qVendam remotum velatis oculis duceretur: rogatus: ubi es tu respondit: In TABERNA, exprobrans civitati communem intemperantiam,cum omnes aere vino se obruerent Et civi qui constantiam suam approbaturus dixerat: TERRAM patria eri , responsum fuit itidem uriporeis: terrae nimirum voce strictiore sensu accepta. Talis etianti est homonymia Regis Henrici II. qui symbolo utebatur luna crescente cum dictor DONEC TOTUM IMPLEAT ORBEM. ubi

vox ORBIS significat de mundum cst circulum. Cuius generis quoque fuit ingeniosus lusius S. Francisti a Casuistis ut Vocant celebratus. Qui a lictoribus interrogatus: utrum isthac fiarem iamossim transire vidisset, ne reo noceret assimando aut veritati negando , me. dium sibi reperire visus est in homonymia et attingens enim, ut An. gelus scribit, manicam aut ut Nilictus scribit, cucu ην, respondit:

Certe hae non transiit.

Huic conjungitur Morus. Unde nata est homonymia quam autor pro exemplo nobis reliquit: NON OpORTET PEREGRINuM SEMpER PEREGRINARI. Et ista Ferdinandi regis Neapolitani, quua nobili suspectae fidei invitatus, cum domum eius copiosa supello.

ctili ornatam cerneret, amico in aurem dixit: Hic miatas habet rex se moventω , sed vereor ut quicquam taboat STABILE. Disserebant aliquando inter se milites quam di tu esset ut salutem scit. aeternam conseqυerentur militeν , cum repente hostis apparuit: ubi qui in excubiis erant, statim sugam arripiebant. Qua de re unus ex illis ridens dixit: Vos rem di item putabatis ut velunus miles ad salutem perveniaret ct ecce rota cohors tam facile SAL UTE M invenis. Ad Categoriam TEMPORIA pertinet argutum istius dictum

qui currui agonali Neronis inscripsit: NUNC ΛGONA SUNT Λ a a quod