장음표시 사용
441쪽
Metaphora a varia 'potvasis. Cap. VII.
Tantorum PEDIBUS civis prodiecta superbi
Α ANTITAN quoque res ad vivum repraesentantur,ut Statius de Achille puero a Venatione rede te: Iste aderat multo dorest piasere MAJOR. Declamator: Huid ESCEBATqvic fidielias ct oceanus vehit. Et sic dicimus: Lacrymis AUCTI in flumen , ut Ovidius de Broribus Phaethontis in populos mutatis: Ripamisero risus AUCTAM. Et Seneca magnitudinem corporis Hectorei significaturust Peliacis Axis PONDERE Hectoreogemens. Et identicle Cicerone r Ill- ingenium quod solum populuι Roman- PAR imperia habuit. Idemit minuendo. Ovidius uno adjectivo lenectutem Pria mi occisiropraesentat: EXIGUUMQVE senis Priami Jovis ara cruorem combiberat. Et in Dalbria Xerxis: RELI IAS. v Poria Olliget. Etiam quantitas discreta verbis numeralibus res vivide expi i itiit. Claudianus de Plutone: PR NIsuspiria sensit amoris. Et Historicus: Brutus ct Cassius ULTIMI Romanorum vocati. Sed inprimis hinc ducuntur vocasula qVae metaphorice exhi-hentsiguram quandam, utpote qVae maxime sub sensum cadit. VNluti rotunda amentia, crasse ignorantia, aemum ingenium. Etiam sine metaphora formantur nomina persenam signincantia, dum aliquid quod peregrinum ipsis est in qVantitate eXprimunt, ut Labeo, Froniaro, Naso, Longus , CocleS. Pericles dicebatur LONGI CAPUT, Ptolomaeus LONGI MANUS, Galba SIMUS de villa, dc Bitonius in ζgnis concionator scommate Vocabatur BREVIS Orator, quoniam erat ita parvus, ut sine alto scabello stupra cathedram non posset e minere. In hunc modum Claudianus depingit nobis Eunuchum Eutropium bellum illum Romani exercitus Imperatorem:
Jams avo laxata cutis , sulta gygenarum Corruerat pulti facies rugosior uva.
APlautus lenonem ad vivum expressum tibi objicit:
Ec quem vidistis recalvum ac silenum senem
442쪽
Statutum ventricosum, tortis superciliis, Contracta facie , fraudulentum Deorum odium P
Et Plinius in descriptione cochlearum e Tot figum, punia, eonca D sisngis , luriatis in orbem circumactis, dimidio orbe eois in dorsum elatis. Α Categoria QVALITATIS iam color repraesentatur ut Clau dianus: Jam RUBETalius Halys pro clade. Et hoc: immaniat ossa serpentum passim tumulis exaniribus ALBENT. Et Junius Bassus homo stolidus sed candidus a Romanis vocatus fuit: AsiNus ALBuS. Jam odori Ut Mallonia Tiberium vocavit: OLiDuM ct hircoseum senem. Iam sonust ut Seneca r Musub nostro SONET Argolica tellus eqvite. Iam calor: Claudianus: FERvENT mstes ct-IGNEsCERE
fena. Jam tepore idem νο tot pila TEPEsCuNT. Jam siccitas: in. SICCis oculos stare eadu. Et Cicero: AMDAfua laurea retulisti. Jam humor: STILLANTEM pugionem ostentans. Et Claudianus: Lao mis torvi MADuERE leoneου. Sic de victoria cruenta dicimus: Palma tua multo sanguine fuere lota. Iterne Terra rusticoru- βdore rigata. Item: Comedere panem lac mis imbutum , panem scit. doloris.
ivr A' A RELATIONE proficiscitntur primosimilitudines qVaedam 3 sigilificantes sed concita, quas098. autor noster vocat I MAGDIm gep Q E S. Ut ista Homeri r Achillaι irruit tanqυ- leo. In quo distin-r guttur a metaphora quae non adhibet particulam comparationisTANQVAM sed dicit: Aniatis fleo. Sed de his infra clarius di--ς ἐν cemus quandoquidem imagines persessissima symbola heroica pa
modo hypotyposis fit verbis quae relationem significant ut: Ara ιον V D AMICUM lameis. Et Plautust famemfuisse silicor MATREM mihi. Et Poeta Italus: Vmtis gratia, ORBAE Musa cum patre suo
ruit, ma--videbantur conclusa.
g. si ς- ACTIONE cum loco verbi sum, vi , es aut alterius Verbi languidi i&Jacentis adhibetur verbum vivum dc actione quadam a-L Poeta pro eo quod simpliciter poterat dicere: mea emis est suus in monte, piscis est in arva: Dicere maluit Capella mihi Erums RAN r in monte. Pistas in aqua LUDIT. QVae rem aliquid Men
443쪽
tem repriesentant. Et prae uest o sit vehemens: Aba: PR CIPITAT: INE IIu inare pror nox ad enit , ventin est in mari. Et pro eo et Columnae erant super hasta aeneas: dc statuae stabant circa parietes: Colum SURGEBANTct flama SPIR BANT. Pariter de aliis nusmodi verbis languidis sentiendum. vel ti eum Diogenes vidisset filium quendam prodigum tabula intra domum suam proscribere pro eo: mi non est sibonio dissiparis δε--ψM VENDIT idem hoc majori vi dixit: ----n s A ut bonis devoratu atque eomestis domum nunc EVOMAT. Aut vero ΛῆFDCTUS quidam humanus rebus inanimis assingitur , ut Ciceror P risivi GESTIRE mihi videntur, ct δε-- GEMITH re domino , ct Consulis μῶPisatemfasce Sud ESCUNT. Arbores MIRA T u R μοι stum . singularis elegantia nascitur ex verbis quae ad reremoniaσpertinent, ut Florus de morte Remii Prima certa VICTIMA fuit . munitione υe nova ur sanguineses CONSECRAVIT. Et de Romulo cubet oborta tempestas solvi erifectu CONSECRATIONIS cum praebuere. Λ SITu significantes vividaeque Brmulae ducuntur: ut Virgulius fu-- ab Augusto pace parta vinculis constrictum describens: SEDENS Fuper arma ct centum υλλώ ahenis post tergum nodis. . Idem Marcellum conspiciendum praebet hastae innixum dc Polypho. mum in antro prostratum & Carthaginenses intentos ora tenemtra cum AEneas loreretur. inae singulares notae non Elum vivudas reddunt descriptiones sed etiam verisimiles. Sic Marcus Ant nius ut gloriam vinoriae de Pompeio relatae Augusto adimeret, eum timidum ac Bmnolentum in ipis pugnae procinctu describit: 'Sub
hora pugna arcto repente somno devinctus fuerat, in ad dandumsignum is amicis ea Daretur, nec recto quidem oculis ad cere potuit Dinu maciem , verum supinπι caelumque intuensvi eubuit nec priussurrexis
uam a M. APina fugata sint hostiu- nates. Ad hanc spialam quoque pertinent voces eundικῶ inmisendidi similes quae rebus inanimis & abstractis adhibitae illas sensibus exponunt. ut Florus devicto Mithridate. Itaque conversus ad proin
a gentes totumpem resentem ac Septentionem ruinasia INVO LOTEt Pedo describens navigationem Germanici:
444쪽
Inta ora quarta cap. XII. - - - - Orbemque relictum
intima perpetuis CLAUDI atura tenebris.
Nec minus significantes formulae sunt quae ducuntur a Categori LOCI, quomodo Ciceroniani dicunt: passis insul, HABITAT&: animis ILLATEBRATA malitia. Et hoc adeo laudatum ab autore nostro: Via est mihi PER MEDIAS Charetis ia-αν. Et e produeere in M EDIU M sua cogitata. Eir amplissimum euior e THEATRuΜ68 amicus. Item quando flumina aut eiusmodi alia populos aut regiones Icpraesentant ut apud Claudianum: Tuta quod bestum miratur Golia Rhenum i. e. Germanes imbelles&: Maenia qua ondam famul oditavit Hydaste . A MOITI privatio omnis vocabulis exprimi potest, u , ν deunte Soleastra DIFFUGIUNT. EXULAT pudor ab istius ore. OLAT fides terra die urbes e RECEDuNT. Et contra: ADVOLAT Iara fama , chatur furor , fiuctuant cogitationes. IRREPIT suspicio in
Etiam motu sine metaphora singulares actiones ante oculos ponuntur , ut Geta apud Terentium: Haec ubi audivi ad fines semspense gradu placide ire perrexi, accessi, astiti, animam compressi, aurem
A TEMPORE pulchra est expressio Achillis Tatii describemtis Herculem sagittis avem Promethei conficientem: Eodem omia hac tempore fiebant, arcus eornua nervo adducebantur , nervus manust. Hebatur, manus mamma adharebat. Et in uescriptione naufragii: una tempore unda gemit, littus mugit, tonat caelum, stridet antenna, Vulant nauta. Porro Vocabulis temporis etiam acumina Viride concipiuntur, ut NOCTURNUS miles SERA requies, INTEMPESTIUM ben frium. Ab HABITU: Ter foribus infriTA , oratis NUDA ac rudis. Aurora PRAECiN A rosis. Simili figura Ferdinandus Dux Albanus a Cuisio ad aleam p ii siubeundi provocatus respondit: Senosteret-κmn Neapolitanum lcum PALUDAMENTO PURPUREO commisere, quae
erat locutio valde significans, ut ista quoque Petri Arragonii qui a nuntio Pontificis interrogatus qua de causa tantum exercitum comi scribe- Dissiligod by COOste
445쪽
. Astaphora quarta II pol pesis. Cap. XII. Issscriberct, respondit quod olim Graecus Rex: Si INDMI- meum Aiaret id agerem, iacerarem PDd.' Generatim omnes metaphorae attributionis, qVae ab ornatu Vesinstrumentis sententiam exprimunt, simul hac figura animantur. Ut hoc tua iani: Lictori cedunt AQULAE, ridetque TOGATias mitiae. . Coeterum ut de homonymia sic etiam hic ostendam exquisiti
simas dc praestantissimas rationes argutissimae hujus figurae HYPO- ΤYPOSIS adhibendae, pulcherrimosque ingenii sirutas qui indoproveniunt indicabo. Primus erit IMAGO, ram voco diludianem acutam aut metaphoram celeriter explicatam cujus argutissima exin
empla ex optimis poetis oc Oratoribus collegit i'o. autor, qu Tum animadversio lucem asseret SYMBOLORUM HEROICORUM naturae dc ornamentis. Talis est imago Androcionis adve ius Idriarum eum fiamum esse CANI, quieatenis vinst domi tenetur.' Sicut en, isti stati ferociores fume, ita se e vinculis liberatus factis est insolentior. Et ista Theodamantis: Archidamum in regenda Republ. I item esse E ENO in geometria versanti ervi tiro demon Nationum paralogismos araderet. Et Plato in V. de Republ. 23, Astatuas momtuorum μυ-nes sire sunt CANIBUS a Uaxum mordent non eum qui istud ro eis. Et Demosthenesi Pubssimilis est GUBERNACULO robusto quidemsed curvo. Et e Poesissimilis est FORMAE JUVENILI, nam si hac defloruit ista numerum amisit, utra e caretIratia. Et P ricles in Samios, qui ab Athinlatisibus victoribus suis cum multa commoda perciperent,deservitute tamen querebantur eassimis e se INFANTIBUS, a viribum quidem rapiunt, sed tamen plorant. Et in Bodlios qui discor sis civilibus atterebantur: eos Io esse ILICims divise invicem metant. Ab Ilicibus enim fiunt mallei di cunei, quibus ipsi dissi untur. Et Demosthenes plebem esse NAusEANTIE alimenta sua equi unt, Et Democrates: Oratores NuTRICiBus esse Amiles qua cibos ipsa devoror, iiiva inuem pueros Mungunt. Α populo enim conducti utrem communem tuerentur, parum commodi ass rebant populo, stuctum omnem sibi quaerobant. Et ista Antisthmuis in Cephis oriun scelus hominis eum tum esse TR .I, WodcumissumDur, delectar: Atque hae sint IMAGINES ab autore nostro laudatae, quibus adjiciam hanc Platonis: nta humana est ut LaiDus TEM
446쪽
Lucius Florus de Mithridate, qui victus hellum instaurare conabatur sed stustra: More ΑNGuiuΜ arvi obtrita cum postrema cauri mi--ntur. Et alius: Falsi ι-ici sust similes UMBRAE HOROLOGii, fuesereno apparet , missio abscondum . Et de vita humana: Similis est FLum MINI in cursu dulci in sine amaro. Nam vita in morte sicut flumen in mari desinit. Et hae NAGINEs, quae in re seria magnam vim habent ridiculis quoque serviunt, cum argumentum inhinnaesordidinem auiae mordam. Humilis est ista Vespasianir in ori sinis utorpro SmNGIIs arvas exprimo impletas. Et haec Sessae: nnterest tanquam CIWE NA RupTA , φ nunquam impletur. Uxor est FIDEt Co issuΜ, ad alienarinonpotest. Sordidiores sunt hae Comicorum Meretrices mi UE-s s , postqvam ipse asta non sint aurain vestibus assuenosis inserviunt. Et de quadam,rae marito ex conventione ancillae consuetudinem pedimittebat: Hae SARA est anciliam conjugi permittit. Mordax fuit ista Ciceronis in Sororem Clodii: Juruo est h. e. sor est Conquae. Sed mordaces aeqve dc argutae fuerunt imagines, quibus duo summi Oratores& aemuli Demosthenes ac Eschines se invicem pungebant. Cum enim Eschynes Demostheni dixisset: Tu similis G TiEiAE , ι
amota lingua nulli est usita, respondit Demosthenes: Tu ius es STATERAE, is eam partem propendet g graviors. Et sic alter nugat ris alter avari comitio notatus est. Sed haec materiam argutiarum
spectant, de qua alibi. Sed circa λrmam his imaginibus utendi notare potes quod
i i. autόr noster admonet omnes posseaut tamdam ilitu--τl M' ' aut tanquam meta dioras proserrti Quod si enim dicas: Popu TE.'μπ A Osrobis non remia erit metaphora, aliud enim pro alio poni. turat si dicas: Populis ΤEMONI SIMILIS est robusto non recto erit
imago, alterum enim alteri comparans sententiam clarius ante o
- σ W-ponis. Pariter si dicas: Ista ilis est STELLE CRINITAE
quidemsed arraei, eritumago. At dicens: Hac est STELLAG rq β' CLiuiTA DIArasedferox fiet metaphora. Sicut igitur ex quacunque imagine metaphoram sic etiam symbolum heroicum licet fa cere, quando rem ipsam pingis, ut corpus sit, dc dictum accipis ex verbis ipsis quae rationem similitudinis reddunt. Sic ingenium plebis emblemate expressurus pingas licet gubernaculum cum di tRoa TuM NON RECTuM. Et symbolum illius mulieris, quam dixi-Postes Dihil tred by Gorale
447쪽
Afetaphora νω, mpo posis. Cap. XII. -οι posses pingerestelum crinitam cum uicto: Putici RA SED FERox. Et recentior quidam Scriptor ut contritisnran paenitentis symbolo 'Vodam repraesentaret, imagine usi est ab autore nostro Antistheni tributa, thin pingens iisdem verbis quae paulo ante laudata sunt almetis: CONTRirum DELECTAT. Sed quibus legibus perfectum symbolum heroicum conficiatur,suo loco explicabitur, ubi ex iis, quae de laudatissimis imaginibus oblemavi, symbolorum leges condamia, id quod memori mente custodies.
Sed in continua oratione aut indictio 'strammatui variis mc - . dis uti possumus onetis particulas comparandi adhibentes,quasitam. anyam, ut o c. Plautus de domo sine tecto: Perlucet ea QvAsi CRIBRuM ereis . Cicero de Antistor At iste operta lectio latin sper o ρidum UT Moinuus. Fi de nuda Verris statuar nudatam a se provinciam adspiceret. Et de Phalereo: Austrant Vin orationem SI STEI dam translata verba. Plinius: instar velocissimi eriti omnia invisit. Petronius Arbiter: Asagister Eloquentia nisi TANQVAM PiscATOR eam imposererit hamis esiam, Damscierit appetituros esse piscia enisi Helyepraeda moratu in Apulo. Plautus: Afigam te ad terram
uinEM UTi PisCEM soleo Pol Mm. Sed inter omnes imag/nes illae sunt maxime ingeniosae,quae ex rariori quadam eruditione eroficiscuntur,quoniam simul δ rem O evidentiam menti obriciunt. Sic Cicero irridens gravitatem
Consulis Capuani: in ictsupercilio Res'. tan Dam Atlante calumniati rideretur. Et de Verrer videro equum Troyanum introiactum esse dicerent. Et de eodem cum Cereris statuam auferre conatus
esset: Hic dolor erat tantin ut Verere alter orcm venisse Ennam ct non
Hoserpinam asportasse sed i amabripuisse Cererem videretur. De Marco Antonior Ur lena Troyanis e se huic Reipubl. causa pestis atrue exitii fuit. Florus de uxore Asdrubalis, quae inflammas se conjecit capta ab Asticano Carthagine: Imitata reginam φυa Carthaginem condidit. Et oratore eloquente sed suraci dicham est: mane. Mercurius est ,
Eurventia Magister ac furu . Etiam rarae proprietates rerum naturalium imagixes reddunt acceptas, ut de prodigo: Est ut lacus excavatus, i cmnia ad fundum dimittit. De Est veluti pernix Paphlagmvia,eui duplex cor est in uno pectore. Talis est haec imagoΤhe mistoas seu Antiphatis in Eretrienses,quibus non vires sed ammus Eee deerat: Dissiliam by Coos e
448쪽
Oa Igetaphora quarta *po p s. Cap. XII. deerat: -μnt tanquam piscis Tendo,rviensemgestat nec eo utitur. Sed quoniam mmima pars argutorum enthymematum , seu poeticorum seu Oratoriorum similitudine nititur, specimine quodam declarab', quamvariis modis similitudo inter duas res ad vivum repraesentari possit, quod usium maxime praestabit,ubi de picturis aut sculpturis argute disserendum erit. Omnes enim istae argutiae ad unam hanc propositionem revocari possunt: Hoc EsT IsTi Suεα-
Id primum repraesentari potes meris ct simplici a matione uitrhoe est istud Er non aliud. Ut si dicam: me non es homo sed daemonium. Hac non est eriles Alexandri sed ipse Alexander. Non fletum seduerum est. Et haec ratio ex Categoria SUBSTANTIAE destendit. II. Animadversione seu observatione Qusmodi, ut res ista ab eo qui illam videt, credatur dc habeatur talis. Qit Virgilius de navium magnitudine: Credas innare revulsu Cycladas. Et Martialis in effigiem Isse catuli Domitiani:
Issim denique pone cum tabesia
Aut utramque putabis esse veram Aut utramque putabis esse fictam.
Item si jurares hae esse illud. Ut Ovidius de Vertumno mutato in aratorem: Jurasses fessos modo disrunxisse juvencos. Item cum unum pro altero accipimus,ut isti quiH haestionem pro Alexandro salutabant ob utriusque similitudinem. Et Claudianus de Castore dc Pollucer
- - juvat i e tonantem Error oeamligua placet ignorantia matri.
Et Cupidini picto Venus loqui inducitur,quae postea errorem suum
ammadvertens ridet. Aut ponentes hoc esse illudadmirationemprofit mur. Ut apud Claudianum infantes persuasi milites esse homines ferreos: innam de gente rogabant Terrarivenere viri ' qua terra me talio nasientes informat equos' Aut ponentes hoc esse illud, illi etiam praeis stamus quod isti prae dum erat. Ut fer rus Terentianus cunti herum exanimatum cerneret ingrato nuntio, significaturus cum mortuo simillimum esse exclamat,quomodo in exequiis mortuorum UUL
449쪽
. Metaphora quarta III po . . Cap. XIL ιν invitabantur. ExEQv i AsCu i suΜ Esr. Aut vero sentire noris videm- essecta inius rei aut area inde consequi possunt exspediamus. Ut de igne pi' eto: Jam 'epitum em auasi, amardorem sentio. Et Bacchus afvid Nonium dicturus Ampelum Ganymedi forma esse similem: Timeo me te rapiat Jovis auri III. AElata ratione eurnon Mem sequantur effectus. Ut Marinius in Entem Fachinii: Visussct biberem, nos vinum quam aquam malintem bibere. Et de S. Brunone depicto: Vivus est ct torveretur, risi r pula silentii teneret uir. Et in emiem S. Caecilice tanquam mox decolis Iandae: Carnifex jam gladium vibraret , sed flore aratis commovetur. Et de piseibus pictis: Nat re istos cernerre,flin aqua essent. Unde hoc Maritialis: Adde apram, natabunt. Et de homine irato cujus oculi tantiulabant: Appone lychnum, i minabitur. Sic de cane picto possumus dicere: Her leporem ct curret. Et ita de omnibus ACTiosillus de
Tam smilem videbit ipsam inst tam ius bi nec ipsa.
Aut hunc esse illum alterum seu fiatrem seu filium illius. sic de ho
mine Brei dicitur: -er Herculari Et Cicero de Uerre: Alier orcin. alter Achi α. Pindarus mulas vocat Mnt . Et M. gelus Politianus in carmina Cicchae Senensis r
Mnemosne auito Senensis carmine Occias ando isqvit decima est nataputata mihi'
Aut hoc cum illo certare ostenditur, uir nivibin certantia lilia. Et Pliniust immensum latin Circi templorum magnitudinem provocat. Aut quaeritur eius correlatum, ut de histrione exiguo spectatores dis runt i lisi Hector 8 in Dractem enim videmin. Et contra uno assirm to assirmatur alterum , ut in claudum, cujus uxor libet ius vivebat: His Valean- , ita Penuo.
Idem dico de Sim , Loco S MOTu. LIt in Prometheum ad vi-
450쪽
a o . Astaphora quarta 'potv s. Cap . XII. vum depictum: Surgeret , ni scopulo resupinum carena configeret. Et de divite Epulone excellentis pictoris ivanu detineato': In Erebo pulmiam ct epulatur in tabula. Et de aqvila marmorea: Duo prodigia, voluerulapidescitct lapis volat. Et in imaginem Proserpinae a Plutone raptae: Sane Pluto Prompinam , Proserpina spectantes rapit. Sed pulcherrimae sunt istae formulae , quae nascuntur ex Categoria H ERE. Cum disserentiam in aliqua re ponimus, qVam alterum habet, alterum, quod simile dicimus, non habet. Ut de eximia qVadain specie pulchritudinis: Date usi alae ct erit angelus. Et de scelesto homine, ut bis proditori similis fit,nihili destnisi capistrum. De juvene eisceminato Seneca in declamationibus: Dare illivestemρώeLia est,sic imitabitur Helenam ut raptorem inveniat. Et Ovidius Centaurum equo Castoris comparans: Da colia caputi, Castore dignus erit. Hinc de muliere deformi poeta ditat:
x manibus tantum, crinibuου angvis abest.
i. e. furta eLysimilis. Et elegantius geminantur argutiae ut Ovidius filium Myrrhae Cupidini ratione formae aequans: - - - qualia nam ve
Corpora nudorum tabuia pinguntur amorum T du erat: seMne faciat di rimina vultus Aut huic adde leves, aut illi tolge sagittas.
In vo genere argutissimum est enthymema in matrem filium utrumque altero oculo carentem, caetera pulcherrimos:
Blande puer, lumen quod habes concede parenti
Sic tu caecus amor , c erat ilia Venus.
Et interdum mutatione hominum eadem nascitur argutia, ut de Brunone de Cornelia quae dc facie dc fama nigra erat dictum est: Nino mina inter se commutare deberent. Contra major est illa similitudo quae non requirit aliquod insigne aut si mbolum. Sic Cicerrus scura a Augusti Sarmento,cui magna crat in fronte cicatrix: Thiqvsdem, inquit, nulla um est persona, ut 0clopem in scina agas. Arguta denique est illa sit Minis significatio,quae conditione nititur Diuiligeo by Corale