장음표시 사용
541쪽
De aeri entis Metaphoricis. Cap. XVIIR ps quia relatio ista imaginaria est non vera, ideo nascitur metaphorα, o passionis. Sed& hic rationis ad tutio cum animadversione comcurrit. Cum enim .sit: Galba non exit de cubiculoseo , adductitur ficta ejus ratior elunt Libo non exit de cubiculo alieno.
pariter est hoc de Titio: Thema est: Tutin illa mi-ηIma ludit, ratio, φυia brachium fregit. Ratio metaphorica in homo-vmia BRACHII sundata. Sed & hic obs)rvatur animadversio quaedam, sicut in omnibus argutiis homonymia nixis. Ista enim , requirit ingenii celeritatem in animadvertendis duabus rebus una
Alterius dicti thema est: orator hic tacere debet , ratio adduciamst, arvia vilissimi salsamentarii filius est, sed i n hoc sensu nihil esset arguti, nisi metaphora Laconismi enuntiata esset ratio: νυξa V- smuus, qui cubito se emungebat, quanqVam sic argutia magis in propositionem quam in argumentationem cadit, cum metaphora ad comsequentiae rationem nihil faciat, faceret autem hoc modo prolata: Mirum non est, si tam magnifice loquitur, nam um genitores JUS SAMGUINIS habuerunt. Videlicet facturi apexabones. Adducens pariter est hoc Agesilai. Cum enim thema esset, sessam ex Assa receisit, affert hanc rationem metaphoricam ex homo nymia, assia triginta sitam millia SAGITTARIORUM ex Asia d pulerunt, ludens in vocabulo nummorum I ittario signatorum. Adducens pariter oc animadvertens est argutia Lenonis Plautini,
cujus thema est: Vulcanin mulierculas depellet ex ade Veneris ratio quia mulcanus Heneris sadverserius. Ubi apparet iundamentum Enthymematis esse metaphoram attributonis, ubi autor accipitur pro opere,
pro igne, dc erudita simul animadversione alluditur ad rubulam Vulcani Veneri succensentis ob amorem Martis. Deducens est regis Alphonsi. Cum enim thema essetJudaeus venis dis imaginem discipuli Christi φνingotii aureis, sagax ingenium regis accepit pro ipso discipulo metaphora attributionis de homonymia . Hinc deducit necessarium hoc consequens r Ergo his charius vendit discipulum arvam Judri Magistrum. Ubi mirari licet ingenii velocitatem comparationem rei praesentis oc
542쪽
De argumentis Astaphorieor cap. XVII f. rosi Emanuesis. Trima erat hoc: Pons sus rege TREMIT. Ratior quia sub Rege solo omnia TREMUNΤ. Nonne animadvertis , quam velox ingenium tuerit , quod duplici metaphora prope ruinis O homon mia a TREMO RE physico ad moralem transiens, uinamque eodem tempore acute observat & velociter conjungit. Et hoc modo Epigrammata Martialis , aliaque quaelegendo Occurrent, a gute dithi expendas censeo, inquirens illorum thema Soblervans,
utrum ea quae concluduntur , vim habeant vel rationis qua Moluctatur, Vel Consequentia, qua deducitam, vel Animadversonis, τυ in observatione ct Epicrisi duarum circumstantiarum est posita.
SACRARUM CONCIONUM ENTHΥ-MEMATJS ARGUTIS
Empus est, ut exsolvam promissa de reducendis argumentis coneiani vim ad species Metaphorarum, dummo. do recorderis definitionis in hanc sormam constituta .
ARGUMENTu M SEU ENTHYMEMA CONCLONI APTUM est argutia uviter ab ingenio divino signi ata, ab Ingenio humano eleganter eruta, cst autoritat acrialu us scriptoris consim
Argutiam esse dico enthymematicam , hoc est, argumentum,quod ingenii probat thema aliquod sacrum & .populo persuasibile, ita quidem, ut merius terminus in metaphora fundetur. Ne vero origi nem admirabilis hujus ingeniorum partas ignoros: Certissimnm est, quod sanctus Gr sorius in Moralibus suis observat, verbum divinum quibusdam esse instar cibi, quibusdam instar potus. Cibus est, quando argumentis gravibus dc docentibus, qVae auditorem alteri tum S iis digerendis capacem requirunt, traditur dc persuadetur. Potus est, quando argumentis adeo facilibus dc planis ut ea quivis ex - Vulgo, Diuiligia by Corale
543쪽
n --- cine&H-- rwἰλ ήρ' iacile hauriat,declaraturi. Hoc modo sit proletariis ingeniis argumenta 6c ration prosundas apponis, siubliniibus autε rationes planas dc vulgares propinas eveniet id, quod Propheta dixit: in dirierunt f se σmuhondositῖ exaruit. Omnus igitur ars Evangelicoru Ο-ratorum in eo posita est, ut facile difficili eum in modum temperent, quo inturba est doctis do idiotis conflata nec docti nauseam capiant ex nimia facilitare, nec idiotaemolestiam ex nimia difficultater Atqvo hic modus iv hoc temperamentum vera est persuaso popularii. Hinc superiori seculo, in quo primum concionatores alicujus nominis enituerunt, Cornelius Mussus, novum stylum eloquentiae sacrae procudit, qui rapacissimi torrentis instar eloquentiam copiosam magis, quam elaboratam suntiebat, mistam ex argumentis infinitis tam prosimilis quam ulgaribus, ex doruinis frequentius quam sit,ilius allatis, ex citationibus Scripturae potius quam interpretum, ex interpretatione literati dc plana potius quam arguta dc recondita, dc si quando uteretur tymbolis α figuris, quibus referta est Umtus dc Nova Lex, applicatio erat sapiens dc Elida potius, quam ac ta dc inexspectata. Eiusmodi res tanta affluentia, tantoque memoriae labore afferebat, ut una concio decem aliis suffecisset, cum nisi exhausta tota materia nunquam desideret. Hanc methodum tun pro miraculo habitam locutus est Panigarola aetate ipsius discipulus, 1ed domina dc dotibus multo superior. Cum enim exquisitam magni Doctoris scientiam, quae in eius Theologia Davidica manuscrupta persipicitur, cum accurata Rhetoricae intelligentia, quae in eius Dememo apparet, conjunxisset, dc praeterea gratia dc elegantia, quae hominem civilcm ornat, esset prMitus, venustate scilicet, facilitate , naturali facundia dc suavitate pronunciationis excellens rConciones non minus quidem laboriosas, quam magister Dus, sed
magis cultas, dispositas dc Daves habebat. Transiit haec ratio seria de copiosa ad eorum admiratores di adhuc in huius seculi principio specimen eius vidimus in Castelficardo dc Montolmo. , Sed quoniamstylus hic diffusius magis, quam perspicuus contumia garvitate, quam Autor noster inter res mesestas numerat,dc prolixitate, quae cum nimia est, pulchrum corrumpit, auditores fi ligat S concionatores ipies, qui Asiatica hac contentione plus si
concionando quam si per totum diem iter secusent: Hinc
544쪽
m sacrarum Conrionum rithmematis alii quidam decori parum memores, ut turbae placerent, & fastis . dium offugerent, coeperunt in pulpitis sacris scurras agere dc histriones: Candem corruptelam renovantes, quam Dantes inter seculi sui admodum corrupti vitia deploravit. Majori igitur pruΜntia Huspani quidam naturaliter arguti dc in scholastica Philoibphia veri tissimi invexerunt nuper novam hanc concionandi rationem, ' is docendo delectant dc delectando docent beneficio argumentorum inseniosbrum, quae Itali vulgo vocant ranceuipredicabuit qVibus avi. mirabiles dc metaphoricas cogitationes in sacram scripturamia sis Oos Patres ita complectuntur, ut difficiles doctrinae ad captum idi .. otarum deductae, de humiles ac planae ad sphaeram Doctorum sublatae, omnes aeqVe auditores,parvos magnos, nobiles,plebeios,mannae instar & delectent dc nutriant. Qua quHem in re, ut alibi dicemus , Rhetorica persuasio potissimum diuisit a Philosophicla, quoniam haec contemplativa est, verum de veris S domesticis rationibus inserused illa, quae practica est dc moralis, dummodo animos ad Virtutem , accendat, etiam figuratis dc ingeniosis ec externis rationibus, intem dum cavillatoriis tantum dc speciosis, quae metaphoris, apologis, Sccuriosa quadam doctrina nituntur, uti,d. in floribus ii uctum,qVR. xere non dubitabit. si υNcc huic persuasionis generi, dummodo sale sit conditum, o stabit Prophetica celis a Pauli: Coacemabunt Abi magistrosprurien-
aes aurib- ct a veritate ινυidem auditum avertent , ad fabulas aut- co
mertentur. Multum enim interest utrum doceas fabulas, an Vei ita item fabulis illustres, utrum ri liculis chimaeris, an ingeniosis figu- , ras utaris, utrum scurrilitatem prophiuorum theatrorum , an, dcc Tum sacrarum pergularum imiteris. Hoc avidem gonus argutiarum ad vistutem illam morsem reserendum eH, qvam Autor noster v cat είρα κ μιαν, hoc est, ingenii in consuetudine humana vers tilitatem. i Sic etiam Salomo templum Dei figuratis emblematis ex Ornabat, utpopulum admiratione ad venerationem adduceret. Sic Moses myuersis ceremoniariim documenta tradidit morali
Sic Deus ipse bolis argutis arcana sita in scripturis revelavit. Sic Verbum Dis inum figuris parabolicis verbum Evangelicum annum clavit. Hispanis itaque debetur novae hujus mercis gloria, quanti Hispanorum terra marique commercia Neapoli primum intulerunt, unde Italia mercem hanc adhue notam Vocavit conceptus Neap . litanos. Diuili od by Corale
545쪽
moerin m rvd mmato arwri . Φθ- 'talios. . Mox plures emptores reperit, qui tabernas concionum . siarum ea largiter hastruxerunt. At enim , quod nimiuin est , ingratum est, cum etiam prophanis autoribus Autor noster praecipiat, ut metaphoris utantur tanquam bollariis , non tanquam cibis. Quapropter a prudentibus nec laudem magnam nec gratiam tuimrunt, qui relicta vera eloquenti, dcinternis solidisqverationibus, qui nervi uini orationum , spretis totam concionem ex Dusmodi argumentis incumaeum congestis contexunt, cum nullo negotio sylvas intWas talium conceptuum in hodiernis Scripturae Domment toribus reperire dc se ipsbs adeo labore contentiolae facundiae libe- rare possint. Unde idem Montolmus, qui primum , ut dixi , vestigia sequebatur Mulli , postea novum hunc stylum amplexus , dixi aliquando mihi , se multum debere concionarerom illis Neapolitois, φυι docuerant - omini in ore populi vo rate , minore suo latore. bis ut ad .*ecies descendamus, incipiam ab .
Argumentis ingeniolis, quae dat
Thema sit hoc: Deus intuli nasii Servatorem , quando hom um Vrobitas adsummum pervexerat. Hoc thema copiosi illi dc serii or thres internis sine dubio 2 solidis,dc eruditis rationibus probarent, Mas interpretes Scriptura: in dictum hoc Paulit ubi venit pleni vido temporis, misit Devotiumsuum dc Theolograntertiam partem circata hanc quaestionem: utrum convenienti tempore facta sit incarnario: satis multas adducunt. Scilicet cum cum Messias ut medicus animarum peceato lethaliter infectarum venire debereti minime conveniebat, ut initio , quo mundus adhuc simus erat, sed quando omne genus infirmitatum erumpebat, in carne appareret: ut ita extremum m litiae humanae cum extremo misericordiae divinae concurreret. His rationibus adjicerent operientiam , cum constet Salvatorem tunc plane natum esse, cum non solum Lex naturae inter gentiles , sed
etiam Lex scripta inter Haebraeos paulo minus quam extinctae erant R r r a , ct det
546쪽
de deletae. Quantum enim ad gentiles crimis,irum S populorum rectrix seipsia vitiis superamini, ut S. Augusti. nus demonstrat. Quin Christus nascitur illo mense, qui olimium erat corruptissimus. December est inquit Seneca, ris maxima civilia d sidat ct jm luxuria publica datum est. Quantum autem ad Haebritos, qvis nescit, Christo nato Legem omnem triplici sectas Pharisaeorum,Saducaeorim dc Uieorum fuisse prosanatam , dc pro terea templum ipsium a Pompeio erat profanatum: Regum similia in Antigono a Marco Antonio cruci suffixo erat tinctat Pontiff. cum stirps , Herodis tyrannide, qui sacerdotium peregrinis vendissit, oppressa fuit. Cujusmodi rationibus thema propontum,
rem natum esse, cum ad summum gradumpervenerat humana malitia, s
lum modo probatur. At si idem velis ingenis aristam argumenta probare, cuius ειυdamentum dc medius terminus sit metaphora propretion e mentem reserens ad omnes circumstantias categoricas, quae, ut docui, ante
omnia in quolibet argumento cognoscendae sunt ἐν facile occurret circumstantia , quo Christus est natus videlicet nocte mmclia , solstitii brumalis, quando umbra nocturna erat longissima , dc Sola tropico nostro remotisssimus redire, diemque producos noctem contrahere coeperati , Ilaec acie ingenii tui intentius aspiciens in umbranoctis videbis metaphoram pore tu insole Messiam, in luce diurnagratiam. IInde habebis argutum de ingeniosum thema,
Solem gratia nasci debuisse, eum malitra humana adsummumpervenerar,
qvod erat thema paulo ante proposituminantum autem admodum dilatandi populoque proponendi hoc argumentum,quem sirpra obiter tantum indicabam: poteris prumo loco dubitationem quandam iniicere,cur Summus Deus,qui operibus suis pro arbitrio tempora motusque eligit, Filium unicum dc dilectum medio hyemis, r idissima bruma potius, quam alia laetuori dc divinis natalibus digniori tempestate in mundum miserit. Α que haec dubitatio paulo curiosior, figuris etiam laetioribus tradi ri poterit, veluti sermocinatione, qua anni tempora sibi invicem hoc
honum invidentia inter se disputent. Mihi dicet ver debetur hae gloria, ut praedimu ille sol radicis jusae protuberes, quando
s vel Zephyri gelu fugarum, se rivibvi di sis flores emerin
547쪽
rant, ut veremssim dicere: jam femsrrasset, flores anaru- Cant. II. re ni in terra nostra. Imo mea es hae laus dicet AEstas) ut bonorum omnium Donator appareat, cum nen ampliu flores o hem
Ias , sed divites aurea messis rhesauros terra proferti infider* Jerem. huic dicto: Adhuc modicum se veniet tempus messis. aevis ad LI. me spectar dicet Autumnus ' ars Messias nascisin novo mundo, noυῶν ereaturis producendis, ipso tempore frugifero nasiatur, crio primus o homo or munduν creatus es, ut recte dici Iossit: U LEere ego ereo earlos novos se ferram novam. LXII.
Deinde huius nodi Blvendi causa ex astronomia eruditam disseritationem institum: rerum conditorem, cum per universum orbem
totumque annum diei noctem potuerit exaequare, si lineam occlupticam, solis viam, aequinoctiali circulo, qui siphaeram in duas parites aequales dividit, parem fecisset, quomodo australes populi &horeales semper duodecim horas noctis totidemque lucis haberent: non sine aliqvo mysterio umbram dilucem varie dispensare malui se, ita ut linea lineam ad angulos obliqvos intersecaret, S eccliptica viginti tres gradus versus polum arcticum callidemque infra versus antareticum extensa duo puncta λlstitialia, quos Tropicos vocant Astronomi, faceret. Dum enita Sol diurno motu supra aequino. . ctialem convertitur, fit aeqvinoctium, quod tenebras luci exaequata Cum vero ad polum nostrum procedens in Tropico decurrit, noctes nobis sunt brevissimae, dies longissimi, dc contra ad Polum a tarcticum a nobis remotum discedens, dum Tropicum Australem. attingit, longissimae nobis sunt noctes, dies brevissimi. Atque haec dissertatio tam perspicue poterit repraesentari dc tanta elegantia eX- ornari, ut & vulgus eam intelligat, dc docti laudent. Il Tertio haec applicaturus ad propositum disserere poteris,sicuti providentia Dei in creatione Redemtionem spectavit,sic nullum esse opus naturae,quin figura sit alicujus mysterii Evangelici. Hinc etsi ex
naturali ratione incrementa dc decremeta lucis-tenebrarum ad vicissitudines temporum requirebantur, cum sine ecclipticae obliqvitate orbis terrarum semper in medio arsirusAE in extremis duobus sempiterno frigore laboraturus sit nihilominus multo profundius fuisse Dei consilium, cum Salvatorem ibistitio brumali nasci voluit, ut
548쪽
- Deserarum conelanum Ent mematis scilicet hac figura indicaret: Sicutit isto tempore, quo nox ad maxin longitudinem excreverat,sol , dimi a nobis ad Tropicum longissime reces rint, ad nos revertἰ ct tenebris contractis diem producere coepit e sic eodem tempore, cum malitia hominum ad extremum pervenisset: benignissimu- Salvatorem, verum Solem supra caelestem, solstitio Bethlemi facto ad nos
cumerri voluisse, ut radiis gratia tenebras peccati imm nueret.
Postremo ut singulari huic cogitationi pondus adjicias, poterist confirmare autoritate S. Gregorii Nysaeni, ingenium ellus br vi encomis prius laudans: Hiare norum, inquit ille, ad summam is
gitudinem pervenisse ct cum progredi ulterim nerveat, consistere ac regredit cogita exitissam peccati noctem o quam funesta noxi quae malis omnia bin aucta adsummu malitia cumulum crevera rho est' quam felix Hii m recisam esse, ne longooserperet ars istucsensim redactam, ut plane deficiat ac diliabatur. Atque hic novam admirationem excitans,
particulatim poteris expendere dc auditoribus emphasi, qua potem maxina in culcare haec verba, quae plus apud populum idiotam dic sieteratum ponderis habebunt, quam Theologica aliqua demonstratio. Nec sine ratione maximi plausus dantur ejusmodi argutiis, primum propter metaphisam quae naturaliter jucunda est. Deinde propter
per Tinam inexst e latam applicationem. Porro Ob eruditionem or tionis. Denique ob ad n tam autoritatem S. Patris quae eo plus cles
etat, quo in symbolis conjunctio figurie cum dicto alicuius Poetae est . gratior, ut in quo celeritas dc peritia intellectus perspiciatur. Quana quam hoc quidem exemplum ex doctrina paulo abstractiori de reconditiori petitum minorem gratiam habeat, qVam ea,quae jucunda historiola, aut populari eruditione, quae nimirum ad vitam , mores
Neque tamen ejusmodi argutae cogitationea ex pulpitis sacris' ex cludere dc fugare debent proprias solidasque rationes serviunt illae potius, sicut acus pictori auro dc serico orationis stamini inte Xendis. Qua propter idem argumentum poterit solida doctrina de eloquentia confirmari, dc clarisima autoritate Si riptum dc S. PMirum cumulari, ut populus ad tenebras peccati relinquendas commoveatur ini Ieramque conditionem, qua sepultus tenetur, depI
549쪽
oci intelligas quae nam sint argumenta ingeniosa ex prima taphora depromta.
Secunda species argumentorum ingeniosbrum ex Metaphora. ATTRl BUTIONIS.
Thema sit hoc: Nu esse acriores offensas,quam exue rum conmis
melia. Posset hoc thema multis internis iblidisque rationibus probari. Sicut enim honor ex bonis humanis pnxcipuum est , sic gravius offendit contumelia , quae animum ferit dc honorem evenit quam gladii de hastae, quae corpus trajiciunt, sanguinemque fundunt. Laudari poterit autoritas Philo phi ubi de Majoribus dc minoria, .hus injuriis agit: eamsora, in quom turpitudo more. IInde Achilles apud Homerum de Rege, qui, quod charissimum habebat, sibi eripuerat, conquerens, non tam damnovam ne emi sui commovetur, nihil, inquit, aestimavit. Cujusmodi loca in sacris literis plurima occurrunt. At thema hoc populariter probaturus, ingenioso argumento ex metaphora Attributionis ad circumstantias Praedicamentaω, quae Cum verbis contumeliosis conjunctae sunt, respiciens, LINGUAM PIOVerbis,inin umentum pro Opere capere liceDit,ut thesis fiat haec r sta armagramim -tpericulo ius inferre μειρώ quam ling -. In prohama hac thesi primum dubitationem injicere poteris, cur Salvator cui auxilium ferre tam facile erat, quam grais non ferre, inlinisma minisblvenda tantam difficultatem reperit, ut non Elam mmnipotentes manus siuas huic rei admoverit, sed humorem suuin his vinculis laxandis adhibeerit, coelique opem imploraverit dc ex profundo cordis suspiria gemitusque eduxerit. Eabuens tetigit lim Mare. gram V M, uoiciens: in caelum ingemuit, ait isti, Ephera, tu est M VIL. . perite, ersis deniqyesimum est vinculum log Paeuus. Hoc dubium,
'tui . quadam dc populari Ibrma proponi potest, Veluti Apostrophead Salvatorem ipsum facta: Tu is es, qui quatuor Cculis lucem num quam Visam uno tempore solo hoc, sat . reddidisti: δεμηώm Irim
550쪽
Iosia cartilagine a natura obstructas: misit dig- in auricul- V- est statim aperta sunt aurci e . Manu manum tangens febrim fiagasti ruistis mansem e ct dimisit eam febris. Tetigisti alterius manum tanta frigidam de mortem in cad vere extinxisti: tetigit minum seu σsurrexitpuella. Liberasti sola voce membra paralytica, dc qui in i cto allatus erat, lectum asportavit: Tolle grabatum re ambula. Quid' ex fimbria vestis tuae emanavit gratia: Fimbriam vestimenti Vm, φυομφυot tangebant, Disi fiebarit. hi iactum igitur, ut linguam unam luberaturus non vidisse eam,non manibus tuis tetigisse,non saliva quae coecis visum restituit inunxisse, non voce potenti q- eadmera Jam corrupta ex sepulchris evocat inclamasse satis habeas: sed praetera morem ad c um confugere,& singultus gemitusque ex divino corde emittere debueris' susticiens in caelum: ingemuit. Atque hic aliae possunt argutiae, hunc gemitum exaggerantes adjici, tandem. que concludes, te prae admiratione magis obmutescere, quam mistum ipsium.
Deinde Elvendo huic dubio praemitici, Christum adhuc Ih teiuris versantem, sicuti alienos dolores videns simul doluerit, qui dolor non alius sit, quam cogitare id mali, quod alium perferre ,1derius , h. lib. a. nobis qVOqVe posse accidere, ut Philosophus docet: sic cernentem M. F. s. dc fanantem illas aegritudines illosque dolores ad se ipsum eos tram' stulisse, inque iis passionem siuam praevidisse. In alienis itaque o. ciatibus sitos stibi cruciatus repraesentasse, omnium corporum istes ad suum corpus retulisse, alienas plagas sanasse; quas ipse se Gbat impias illas nianus liberasse, quae ipsum flagellaturae-confixilis
me erant. Haec tamen omnia tranquille secum considerabat, nul Iuin doloris aut honoris signum ostendens , praecipiebat animo staam passionem, nec pati quicquam videbatur. Verum cum ad nnumam illam muti dissolvendam accederet, cum digito tangeret de consideraret, quam dolorificum instrumhntum esset illud, rod natura claustris dentium custodiendum tradiderat: in mentem rem cans verba contumeliosa,mordaces irrisiones,turpissimas blasphembas, qVas in atrio, in foro, in monte Calvario petulantes lingvae in .ipshm evomere debebant: hoc unum tormentum ipsi intestinum.
Deoque intolerabile ridebatur: hic solus fuit ille dolor, qui ad stes-