장음표시 사용
631쪽
De Ridiculo. cap. XXI. horrorem concitata Circa hona FORTuΝAE magis ridiculus eii-arus, quam prodigus 1 dc furunculus clandestinus mag35 qvana civit tum in regnorum praedo. Ista enim vitia sunt vilis S ignavi animi haec generoli de audacis. Sed ex omnibus vitiis turpissima simi illa, quae ex INTEMPERANTIA , in crapula s libidine pro cuntur , utpoto quaeveriantur in duobus sensibus materia: dc corpori maxime ad ciis atque adeo ignobilioribus. Et turpiora sunt haec vitia si alla accedant servilis animi probra, veluti si quis litam aut alterius existim
tionem ntercede accepta Vendit. Atque haec sunt argumentaico
moediarum propria. Sicuti enim tragoedia sibi propositum habet .mnetum, quem moestissimis rebus, uti sunt caedes magnatum, Cra. citet, sic comoedia risum qVaerit objectis vilissimis, qualia sint ista a duo modo commemorata.: Cujus rei certissimum argumentum est, quod reliqua objecta, quorum mentionem fecimus,risiam modo tum , dc serio temperatum excitant, sed duo ista narrationibus Aut cavillationibus repraesentata immoderatum illum risum pleno ore CommoVent, qVem cachinnum dicimus, non aliter ac si anima e si,
de sita exire gestiat, ut dicenti dc jocanti applaudat. Omnes enim, sunt motus animi socialis, qui rusmndent animo cius , quicum loqueris.
t,, ruis Nec actiones selum dc res pudendae ridentur, sed ellam capraas . . dc vestigia earundem. Quin haec eo mssis simi ridicula, quod nescio quid figurati stibis, dum ingenium a vestigio ad opus' h.- ipsum per is deducitur. Hinc si ii is est servitus,etiam is ore
... E. trarum,dc notarum semilium meminisse risum movehit... Et si iiii
'na - ' esse pudendumust, risum quoque excitabit, si ris msi,mm. nucho rugas vi no culam exprobret, qui iocus est Claudiat iri,
δενὸ=-, Eutropium ri ab ergastulo no cula ad fasces consulatus pinna ., ais venerat. Et si artes sellulariae dc .rdidae ruborem incutiunt, parusis, is uulum earum signum DCandi materiam prie bit. Unde cuin M. Hisb. c. signibus Viri opulenti, ri aliqVando cauponam exercuerat, mrtifilismo .. poculum fuisset impositum ab iis, quia dem ipsius poliebanti totis .....is populus largorissi id prosecutus est. Sic lacera quoqueerunt dicta. ., sed mulGam aut cicatrices ex Virgis dc alta instrumenta poen, ..hὸreae . turtum aut delictum aliquod hiflictarum jaciuntur. Et drue his nique Vestigii, q intemperantiam arguunt, lacera sunt. Unde m
632쪽
cero advetiariis in mentem revocat turpes crapulae notas, pavimentum Vino natan', nuditatem , lecti s , ex lascivia squalorciri, ut
ipsisfridendos propinaret. Hinc adeo ridicula sint nomina, quae aliquid ejus di significant ut Caprinet, Asinii, Verris, Portiar, quae tamen erant nobilium iamiliarum cognomina. Figura item dc -- cies, quae rem immundam refert. Unia ridemus labia prominentia, quae scilicet grunnitus porcelli admonent: ct simia animantium omnium est maxime ridicula , quod iaciem repraesentat hominis d
Has omnes appellare possumus dormitates si siris dc comimunem ridiculi materiam. Est alia DE FOR M ITAS COMP RATA, propior ili magis rivida ridiculi materia, utpote qVae per se, argumentum praebet facetissimas argutias excogitandi. Haec igitur posita est in dissonvenientia Δωλώ ob cito inter se eonp-- perspicitur,e. g. si NOMEN permnae non conveniat, veluti puella apud Martialem, quaecum esset nocte nigrior nix tamen dicebatur, dc nanusisse Satyrici, qui vix palmam aequabat de Arias u Cabatur. Item si PARS non respondeat toti, ut asini aures capiti Midae. Et in parva Castoris facie maximus ille nasus, de 'vo p RraecuS: Gloris sua fodiendis commodin arvis. cte. Si SONUS sit horribilis modumque excedat, ut ra ius asini Silani, qui in praeiscipitem fugam dedit Titanes coelum ag essos , unde scriptum est, Iovem plus dcbere asino, quam Palladi suae. Si GLISTvS non sie
accomni datus: . unde proverbium Ee
Chrysippus cum asinum siuum ficus videret de quadra comederi, tanto risu corruit, ut extingueretur. Si VIRTVS non respondeat 'minis, ut miles gloriosus apud Plautum , qui totum orbem Provocans a muliercula exterritus profugit. Si SCIENTIA i ar sit pr6 lassioni. Unde ridemus vitia in prosa aut versi commissa dc stultos mones Gratianorum, sententias male intellectas aut non sivo l . cci adhibitas. .H RELATA inter se non conveniant, veluti sponsa exiguae staturie, quaei nupsit Attilio ingenti viro, unde dicebatutas, sanam cepisse turrem. Si DIGNITAS non convenit, ut cum mori nes in comoediis persisnam gerunt principis, dc in seriis reipI. negotiis serviles icurrilitates excidunt. . Si ARS non sit per nae a commodata secundum proverbium Stratonicie . Eos ad brram. Si ER
633쪽
De Ridiculis cs. XXI. FE iis non respondeat praeparationi, ut Caligula acie in littore
instructa ac si cum hoste concurrendum esset , mox conchas legere .
iussit milites, dc sic triumphans reversus est. Si ACTIONES sint ata surdae,vesuti Margites cum umbra sua dimicavit, dc Qvicistes adversus molas pneumaticas , quas pro gigantibus habebat, dc Psylli comtra Ventum arma expetiverunt ovi ipsos pulvere injecto occo hat. Si ORNAMENTA non conveniant aetati, ut Basia Martialis de Gabrina Ariosti. Si IssTRuMENTA operi non conveniant, veluti PDratae, qui funibus turrem Calabriae in navem suam pertrahere est bantur. Aut si prave adhibeantur, ut Ramirus ex Monacho Rex . Arragoniae , cum equo impositus esset , contra Mauros dimicaturus dextra lanceam, sinistra scutum accipiens inqVit ori meo im
mittite, utramque enim manum occupatam cernitis. Et nauta Venetus
cum equo iter ficeret, frenum injecit caudae equi & m ram ave ius conscendit. Venetias enim, incrgit, gubemaculum in puppinae Dp xitur. Husmodi absurdis constant multae actiones Comica aut pol - ωfaceta, aut ludi persenari. Ex quibus nascitur scecunda materia ridicularum provocationaran, trophaeorum, Imbolorum 2 emblemarum. Et hujus generis qVoque sunt narrationes quaedam oratoriam inverisimus bus factis compositae, quas sine alio acumine verisimiles reddit stala imitatio. Tales erant Crassi , qui ut Cicero testatur , cum ipso nunqVam rideret , ut risu rumperentur severissimi Catones , etificiebat.
Neque igitur dubitandum, quin DEFORMITAS ridiculorum
res . Eth. sit materia dc sundamentum. Sed illud adhuc obscurum ac dubium 1. An hoc esse potest, quod autor noster adjicit, deformitas SINE DOLORE, quosnuL cum saepius nos illa ridere.constet, quae ei ad quem pertinent satis jam certa vel molestiae, vel doloris creant. Sed dubium hoc in vidit autonid Dio- noster di solvit r8s. ratrali iris, ubi quaerit, an ridiculum definiri posne admit- sit, cum de rebus valde molestis sic ingratis rideatur, de respondetiit, aliud sibi ipsi: quod pro diversa animorum indole aliud alii molestum. enim alii, de odiosum esse videatur. Animus igitur bene moratus non rid es odio bit ob deformitatem , quae alteri infamiae est aut dolori, sed ob eam summu- modo , quae in vitae consuetudine mutuam praebet gratamqvejocam cundum di materiam. Sed animus male moratus, sicuti alienam vicem non esse con- dolet, sic dolorem alterius, cta.deiormitas adhaeret, joci de obici
634쪽
ciamenti materiam arripit. Hinc cum Vulcanus Martem dc Vmnerem adulteros reti implicitos Diis demonstraretr Pallas sinquit Ovidius prae pudore oculos avertit, graviores Dii indignabantur ec stemisant, at iuniores Dii inrisum solitebantur. Et hoc accidit in verbis & factis, quae in theatro turpiter exhibentur, ut mentes lardidae aperte rideant, verecundae & modestae inde molestiam capiant: dc callidae dc astutae pudorem simulentdc in sinu gaudeant . Eod vero de animo male morato diximus, idem de superbo dc ar- Toganti existimandum. Democritus humana omnia emiseridebat, ct contra bonus Heraclitus ista fletu proseovebatur. Democritus enim ut Hippocrates ad D agetum scriptio phantasiam atra M.
te corruptam habebat, nec aliena inirtunia aliter ac fabulas audi hat, contra Heraclitus alienum malum nimis ad sic revocans ride. re non poterat. At cuius animus prorsus est barbarus, vel ridens inimicum occidet dc in crudelitate tacetias inveniet. Sic crudeli
simus Pyrrhus cum Priamus ipsi patris mi clementiam exprobraret, subridens illum interfecitdc inquit, patri meo perfer oriria
pia mea narrare memento. Tiberius quore cum scurram videret mortuo, dum essemetur, os admovere, oc in aurem aliquid dicere, quaesivit ex eo, quid dixisset ,qui infeliciter iocatus respondite manativi, ut Augusto referret legata ipsius a re nondum esse sista, qui quidem intempestivus revera iocus cratoc dessirmitas sine dolore, vales sunt scurrarum aulicorum i L Sed Tiberius crudeliori imco sithridens dixi te melim erit, ut ipse nuncium huncperstrin, eumque
statim occidi iussit. Quodsi in uno homine animus duplici affeta
vindicta: dc misericordiae commotus sit, nascetur qVore risus dc timstitiae mixtura, veluti cum Thersites gloriosius sed ignavus, ideoque ridiculus miles ab Achille merito vapularet, qui aderant milites ut Homerus scribit tristanter quamvis risere Da iter omnes atque hic
Hactenus exposivi dessirmitatis ridiculae duo genera, alterum Hum, esterum morale, de demonstitavi morale positum esse in vitiis pudendis non in contrariis, etsi plus damni inserant. Unde, est rein materiam Jocandi praebet, at Zoilin sparricida, nolis risus sed horroris est materia. Hinc qVod in prius illud genus comiscitur dicteriorum, MI IC UM appellatur, quod in posterius,t Eeee a in Dis .
635쪽
MALLDlCENTIA. inam distinctionem .a86. autor noster ii, pia . e. I. nuit eodem poetico Capite , ubi Homerum laudans, qui novas Commmiscidia dia leges imposuerit dc a Satyra distinxerit, primum illum in Como kormam diis riaiculum, non adhibuisse docet. Ante hunc vo- mrem ro Comoediae maledicentia Satyrica in Principes &magistratus r prior ira sertae erant, qVales sunt Aristophanis. Interdum quidem them diati,iso, ob materiam subjectam ridiculum, tractandi modo fiet Sara cum, .striis ita illud ridetur , ut honori alterius detrahatur, cum quod ita pum maledi. git, non amplius dici possit deformitasAne dolore Et e convcrsis argumentum Satyricum S mordax fiet ridiculum & iocosium, si ita ludistilis. damus, ut iocari, non mordere Videamur, εἴ praeterea in ridiculo, sisy V. sicut in reliquis actionibus moralibus , circumstantiae mutant rem.
Lib. t. Quocirca lascivia Thaidi exprobrata erit locust Lucretiae, male Osi ridia cium. Sic grave delictum quod publice innotuit, ridendi materia .m fiet: unde Tullius Clodii, Verris, Marci Antonii, enormia sede. ne gnita delicta iacete exagitans senatum facit ridere, idquo eo magis εωαολο- conVeniet, si reus absens fuerit, aut famae repudium miserit, tuncata enim plane erit detormitas sine dolore. ---- Cum itaqVe definita sit ridiculi materia, FORMAM quoquae idem autor nos docet duobus verbis: Turpitudo sine Glora MIN AMEQUE NOXIA hoc est, ut eiusmodi URBANITATE condi
ta sit, ut nec modestia dicentis, nec existimatio eius, de quo dicit f. sis,' aperte violetur. Atque hanc esse horum verborum sententiam ap I ' paret ca87.) ex Bhicis , ubi de facetis in vitae consketudine dictis G;. ..., distingvit URBANITATEM a cωμολοχια, quam latine ver
νοι , ρι- tunt scurrilitatem , quae infimis arS est scurrarum & parasitorum iasis M. unde inter urbanum S sicurram duas ponit conspicuas differemias. υργὶ, qua alteram rationc fini. a1 8. Cuin serviliter alterius causa jocetur ut lucrum captet, urbanus ex ingenii sui libero impulsi. utera est in modo, cum βωμολοχν millo modestiae steno ves obscoea
a/3. Ur-nitatem verborum, Vel acerbitatem maledictorum temperet, urba
banus est nus vero dc pungat, dc mulceat, ita ut modestia facetiis, pudor ingrusua gra- filo consentiant, atque haec est illa differentia, quam 289. in Rhe ita, toricis quoque constituit inter IRONIAM S βωμολο bra. Ironia in iμολοχον tolluia .riis Ridiculorumgenera alia liberis eoirimunt, alia non. Estauitiis . ar. Ironia magis idonca locro di assam
636쪽
De Rus M. Cap. Tratelligens dictum urbanum de homine libero dignum, βωμολοχ VOro impudentem scurrilitatem serius de plebis iaci familiarem. FORMA igitur ridicuti uriani posita est in eo, ut dictum, quod mordax est videatur innocens, quod obscoenum, illud videatur i, nestum. Hac enim ratione vere dici potest DEFORMITAS MINLME NOXIA. Atque hoc est, ca9o. quod discipulum suum monet,
ne jocando restan pu verbis turpi appellat, sed ea dem verut aenigmates Ih. ad A. sis lae . Et loco Et morum sit prataildato novam comoediam praefert hantiquar, quod in istis verborum obsirenitas, in his obscoenitatis tantum smspieio ris- faciat. Quae Verba Cicero postea ab eodem didicit, vel mutuatus est: Sed artificiosa haec dexteritas in eo posita est, ut dictum maledicum, aut obscoenum Vel O honestatis obnubatur, h. e.
quantumaci vertrimmitteram, mavolcaininu, cc tamen incat. dicliCaesar dixisset: h e seminia est 'νr dictum fuisset injuriosum, scit dueens solvi hie est servorum, eui nihil domι At clausum, ex maledicto ruedicula fit per ομονυμέαν Ironia, quartam pulchre illam tegit, ut si is
horum attendas sonum, laudare videatur, sin sententiam, mordere. Eodem velo, quod atyricorum maledicentiam tegit, etiam in comoediis dicta sordida teguntur secundu autoris nostri monitum:Dis returpia, non turpiter. hodnam λrdidius est dictium, quam Martialis in Phoebi laciem: Faciem, Phoebe, eaeantis habes. At idem hoc di m , sed umbis figuratis & honestis civis Romanus in Augustum jecit,cui, ut historici memorant, similis erat facies. Cum enim Augustus mois rae impatiens hunc allocutus esset: DYndo tandem hoc dies 'Res mdit ister Dieam eum nix- fueris,dc abiit. Hoc igitur modo sermones aut loci de rebus turpibus teguntur, qvi verbis propriis expressi cui. vis indignationem moverent. Husmodi simi multa arguta Martialis
637쪽
epigrammata inhoneste honesta, & carmina , quae milites in triumphantes suos Imperatores effutiebant, dc Centonem quidam classis corum autorum, qui honestissima verba de Virgilio sumta ad res Horsiis diversas transierunt, coguntque ea dicere ps tam , de Wi-hus ne 2mniando quidem cogitavit. Et deniquehujusmodi sunt . moediae pleraeque minus impudentes. Sed ut ad rem veniamus tot dico esse modos ridiculi figurati, quot sunt; ra ingenisse. Sic igitur proposit hemate vel mordaci vel sordidodcvili, honeste illud vestire poteris inoctenus explicatarum aliqVa, dc huic orbnim superuruere, rodnon poterit non esse & honestum dc ridiculum. Et ut ex media ple-he exemplum capiam, Zoilum irrisurus, cui uxor adultera sine culispa sita μfamia est O mori: thema secundum tritum proverbium a
Lline erit tale: ZOILUS ARIES EST: cuius & siententia est so
clidadc vocabulum, ut apud Italos nat, parum honestum. At V cem Arici Vestire poteris A se hora proportionis vocans Arietem Hum Phryxi navigium. Phryxum enim aries trans mare vexisse dici. tur, aut hircum etiam per metaphoram Attributionis aut homonymia muralem machinam: ariete enim dejiciebantur muri ec turres: aut etiam caelestesignum toro proximum: aut polyposi
reveram, aut hyperbole immensum attostentem eornu, aut Laco inmor Visis auspicem, quo am a signo Metis Ver numeratur, aut . oppositor sera oppositum. Librae enim opponitur signum Arietis, deceptione frenuum ducem gregis. Ex his igitur nullo negotio seu a. nimadversiones ridiculas , sed honestas, seu enthymemata arguta .
utriusque generis supra expositi colligere poteris. EX proportione
quidem : non tes uxori tua secura navigario deesse, cum aureum PD ora navigium duxerit. Ex attributione: miror cur philosephale palmo mon deferas, cui prolixa sub mento barba eadit. Ex homonymia: m. Ham canent,si Allum secum habeant obsessores: vertice portaι evertet. Et hoc alterum: Caelo donatuis Zoilus; pisces inter ac taurum medius GL get. Exhypolyposi: Cave Zoilumlacessas: cornu petit. Ex hyperbole et D muret excelsera est Zoilus: ni superliminaria extoDAtur, vertice immura. Ex Laconismo et Facunque incedat Gilus i ridet testas, ve ne prina, nam ZoilArfidus est veris asex. Ex opposito: nonaress mil.
638쪽
m, Δ, asta deceptionerim iam sectare: nam femina rem
d-gregiri QVod si has nugas connectere vesis, ut continuatat oratio , tu e posses in hunc modum: nuror , Zoile, cur pH ῖ- aleno trah- passium, eum Moico more inis tibi sub mento barba eadae. At iatior mmirum te genius a restic irate ista remo
reipubl. θιαν- s milisiam sequaris. brevi nempe strenuis in
evades dux gregati Cavete Zoilum barbari: Cornu petit in res ructa saxisos rite maenia , flor in repagulis: has verrice everret Zoi .'Neque nai ali malis praeestos assa sunt maria, quippe cujuι uxor aureum Phryxi na vigium duxeris. Mam gitur, Zoile , tua magni dine: jam triumphacis risi parantur cus , quos ni Versiminaria arto nIur, vertice infringes. At exacto demum gloria cursι caris donabere: melimi pisses in--aIet Taurum fulgebis. Haec sunt ist, riduuia, quae verbis honestis de splendidis sententiam vilem sordidamque tegunt. Sed contra alla est ridiculorum species, quae verbis parum noninis serdidisque honestam sentem tiam significant. Hubus generis sunt metaphorae quaedam, quae dum laudant , labem aspergunt, ut si ris diceret, hic marae s s ctiaca humilitatis: hac Academias tabemaas remis r hic cincia ιαν- est, vi mugitu suo excitat ariat . Sic Getasus illa Plautinus lurco dc parasitus metaphoras argutas a rebus eiusmodi petebat, ut haec salutatior propino tibi salutem pimis faucibus. Cuiusmodi etiam fuit rustici cuiusdam Neapolitani urbanitas, qua erga judicem usus esse
fertur: Dominesudex, herus meus me ad remisit , rva retramsum gero ibi , rva antrorsum uxoritua destinantur. Scilicet de collo pendebant duae mantitae , altera de pectore , altera a tergo. Et hullus generis sunt im-a, quae actiones avx res honestas sinuficant,sed primaa
639쪽
nibus adolescentulipuestas in scena, aut converratione parum urba na student oblectare. Etsi enim de rebus honestis loqui videantura, illae tamen quae audiunt contrarium facile divinant, occum nihil iij telligere se limulent, nihilominus subrident. Sed de hoc genere riudiculorum nil amplius dico, de quo ne autor quidem noster locutus est, illud tantum admoneo, utramque speciem nonnunquam serviure IssCRIPTloruillus RIDICu Lis imb etiam EPITAPHIIs, quae tamen sita natura scripta int gravia 6 funestat Cuius generis olim pluruma magna licentia scribebantur, ut illud typis vulgatum:
HIC IACET FRUOSINUS MILES, VIR BONUS, CUJUS GLADIUS NULLO IMBUTUS EST SANGUINE.
Item hoc tectius, sed Siriuriosius r
' Hic jacet Stroeta a, Virbonm, Poeta extemporane- ,dignias Pharii laurea, sidduxit uxorem , se rapur eis corona non subiιt. Et alterum hoc occultius
HlC IACET DAMIANUS PHOENIX. i IBI MORTUUS, UBI NATUS.
Quo turpissimum genus mortis exprobratur. Quin in nonnullim mosis epitaphiis non ilum tectum ridiculum apparet, sed etiam a. perta scurrilitas, ut Musiae illae non Parnassum incolere, sed luto dea mers evideantur, ut hoc typis commissumesta sepelio Mario deste Sthenie: ' ebbe in dis mal eo anto acute bra me,
Sen usi per Ia via desie corrente. His situs est Ararius, tanto maledicendi studio actus, ut auisa -- purum os fugiens , qua via pediμι solet , corpore exiret. Sed hinc nos eripiamus dc ad nobiliorem artem transeamus. DE
640쪽
Omana antiquitas, quod supramonui, eum nec pustum, nec cognitionem bonarum artium haberet, aeriptio
nes componebat nuda simplicique gravitate sine ullo vigore dc acumine. Accestit pisea major styli elegam ita cum aliqva xeneritudine affectumr Verum nec ocu- nec auris periodum lapi iam ab oratoria distinxisset; cum tamen poespicuum mut 'pius a fotaVl Mariam requirereran sit dia. Unde in is, tentiis quo ve vividior h vula, quam oratoria, minor autem ampo : S in stylo non adeo numerosa ut poesis, numerosior tamen rum oratorii Sic igitur utut membra non certis sint ρο- ὰbus devinita, ut versas, nihiluminus mensuram habentadeo comcisi , ut lactoris animus saepius vespiret, sic consideret, quae dicum turi quam in continuato periodicae orationis cursu ini amat. in adeo verum est ut idem Cicero sententiosas dc argutas inscriptiones
liud &γών-frooemine maeent,primum amputandae dc itingendae essent,quod in vitibus agric- ficiunt. Unum exempta - dabo argutissimum, sed di amicum argutum, quod in Cicerone IN gerim , elogium. - Est hoc mi,um fortissimorum militum MAH Mohia, qui in bello in adveris Antonium vincentes occub erant,4 senatu supubissimo monumento honorati Reram. Tho tria est ex duplici argumento compositum: LEGIO MARGA Vimemno innir dc N ILI MONuMENTO DE A' .. Accipe igitur, quomodo idem argutiis pathericis πω tD logicui hidat. O forru ra Mors, qua Natura debita , pro Patria es p. reddita. Vos vero patria natos judico, quorum etiam