장음표시 사용
601쪽
Ttioremata praIisa fabris Mos argutio. v. XV. P. Ab habitur Novum indumenti genin vestita es Uu,stunda peltaret. Iam ma ranaus inter is feram numeres , ιnrcropes est apes. ore. Huc usque duo thematis oriem combinata sunt: Nun ' te tium adjiciam , videlicet MORTEM, Ac novum campum ingredi.
M ANIMADVERSIONUM INGENIOSARUM.
Α substantia: Henefica hic jacet, eui gemma venenum fuit. Tiolo non eget hic rumuim: iatorem ternis. Lerhalu hic seu c- , qvam ne irinervar. Dubifes , visne mortua st, ais electram vivat. exanimarum corpus uri Hectoreum pretio redimitur. ος.
A quantitater Pusirim hoc sepulchrum Mausoleo insibat.
Ingens miraculum apicula moraua. Unica jam non est Pharnis, alteram Uendis Eridanus. A qualitate: Obscura olim avicula, dum extinguitur, iacenme cadavere nihιIpulchri , nihil hae umbra clarius: Est mhabet in gemma. Luxus esse perire. Pretiosum hoc funus insidiam morti detraxit. . A relatione: Gemmeum apicula Vpum cernis inprototypos
se 'sμνxir o fixis . Narcisorum experta es apis, insecuin
is mersa. ' Hane puesta viυam odere, morauam colunt. actione dc passione: Exigua hac arrifex majore ingenio Ead veri cavit quam corpori, ceream i domum isolita , Iepuiatarum gemmeum. Nec lacrymis eget nec face: in lacrymis eon. ritur, in tumulo lucr . Crudelis Nympharam pietas innocuam a m dum lugent, necant. Hanc ne amores an odio peremerinsta sitas, complexu praefocarunt. Mortua Heliades hostem occiderans, mors auceps in gemma latuit. δου. . A loco Ac situr Huic eadaverisepulchrum non debes,sedfrinium. Nobili letho lata volucris, fimo gemira in gemma mor, turi sarcophagi pulchritudine capta mortem fossicitavit. Hune tumulum violabit nemo, pretium veta . . Rapax volucris rapa
ei conditur 'gemma Florum Barna. e condi debuit.
602쪽
A motu: Fugarem licet aviculam lenta moσs tenuis , casses abdiderar inter gemmau: Diu pennu velificata charybdim reperie in gemma. Novum malum in lapide mergi. ere., tempore: χuod immortalis est aps, nil superu debet, sed morti. Acternitarem Phario Regi a uir myrrha: api electrum: aetrique lacryma. Le basi hoc succino,mors apem perdidir μνmortem. OGΑb Habitur Gemmeam cadaver cerne, tales Proserpinagem. maygesitat, inops victitavit apis, dives moritur oe. Sicuti ex translatis simplicibus sacile componuntur a malisne aut negatione ingeniosa ANIMADVERSION ct proposititiones argutae: sic ex anum eritonibus instituta ingens a ratiocinationae conduntur ENTHYMEMATA ARGUTA Quorum cum tria g nera nominaVerim , Letica , Morata,/Pathetica: singula singulis theorematis explicantur. Α primo orsus
NE CONFINGERE. Hoc fit beneficio earundem an adversionunisqvas ducimus , cum vel rationem iis praemittimus, vel aliquid ex iis colligimus. Et siepe simplici themate proposito animadversio ipsis rationis aut consecutionis vicem sustinebit, quaeque est Ela propositio arguta cum themate coniuncta fit ratiocinatis arguta. Ut si duCeres: cur apis in Hestro perierit' Sepulchri pulchritudine capta mortem soricitavit, aut o genita in gemma mori voluit, ut obscurismum mortatium i stri morte aboleret aut aurea sum regina comparem sibi regiam comparavit ceream dedignata : mise perdidit , quia se niamium amavis: Narcissato inspeculo naustagiumscit. Nonne intes- Iigis easdem animadversiones , quas ex categoriis eduximus; nune cum themate conjunctas fieri enthymemata. Similiter dicere posses: Miraris apem In eis Iro' Apis omina est: gemmis inescatur. Gmnes enim apes sceniellae habentur. Aut: in gemma moritur: --rum videlicet genuo Mida votum eonceperat. Aut horrori ari Odri via derat se vis: rationem excogitavit , qua coleretur. Atque ita animat, versiones praedictas percurrens ingenioque paululum annisius rati nos enthymematicas ct argutas inseres. Omnes autem istae nitum
tur sola Metaphora i Pete 4 M intelligeat e dc voluntatis partu
603쪽
Thestema ac7ka su k-- at utias. Cap. XX. uscipem exhibet. Niae ab aliis attributis de citcumstantiis nasce tur, Veluti a Numine , καura , marte , populo , quae generat succinum sepultura Haitontis, Nymphis , in populos mutatae suerunt. A
NUMINE: Miraris apiculam in electrum versa m e Iupiter altricem inauraverat: auri usum vulgo viluisse constitiens ex aurea gemmea eci . Merito lapidesiit audaxferar Namsi eadem mutata uitiarum injurias uisin es in apem , qua suas in Nioben. Quomodo ad duplicem fabulam alluditur. A NATURA: Myrmecidia ars apicula imitarione naturam Asierat: Hae , apiculamis gemmam versam: banc inquis imitare si potes. Aut: νε-
statas natura emmas commenta est, uι avaros sesteret. A MORTE: Electro haesisse apem miraris , Mors fugacem temere sectara telo : farmina, inquit, es apis: sua istam esca tenebo , Gemma. Aut divitibus exosa mors hae se arrigeio amabilem fecit. ΑPOPULISi Periit Apis quia populum lacessivis. Aut, i umtassulorum vulnera sublimes arbores vindicarunt. A SEPULCHRO Phaetontis in eodem loco : In Phaetontis funere pluu peregrina doluit avicula, qua orores: Nam ista in arbores, hac in lapidem abit, in lacrymanrur, hae in latomia mergitur. ANTMPHIS in populos mutatis: hoc merui3 audax supplicium, uiatelo in mortua savierit, o infelicium Nympharum manes provocarie. GMerito in lacrimὼ periis, qua lacrymantibus in insuli avis. Quod si paulo scurrilius iocari libeat, dicere possest Ua, cum Nympha ista hanc apem rapuerint ' ut puelia nostra musica scisti atefaciem exornare voluerunt. Atque sic a reluris adjunctis iccundum Ordinem categoriarum aeque facile rati nes venari poteris, qVam animadversiones.
Idem intelligendum est de CONSE ENTIBUS , quae hinc
deducuntur. Nam posito hoc themater Apis in elactro moritur. Aut, o lapidem versa. Aut, apis in lammis moritur. Aut, apis pretiosa be-mat in glaciei Aut mors avem visco agemma aucupasu Aut qVacunqVe
604쪽
Neoremata practica fabricandis argutiis. cap. XX. igitur ejusmodi enthymemata fere paralogismi, qui ex re singulari in universuna aliquid concludunt. Quod eo facilius erit, quod animadversio non ibium thematis , sed etiam ducis vicem sustinet. Sit animadversio metaphoricar Apis in miadum iacvmis irretitur. Is tiO mCrata erit: Cavote igitur, in puestarum lacrymu insidia sunt:
dolor es dolus. Mens serie apem farint Heliades: hoc puesiares
solent incebra. Pabulum opinata, venenum in arbore invenit a pu:sis es; periculosa sunt magnorum dona. Fluente gemma tenetur volucris: nimirum lubrica opes, dum suunt, detinens. Prariosae sent compedes. Eolusam dum ferie populum , vitam cum reis pcnis avicula: cave a populo. Gemma tenetur apis , non pascitur: Eo more possidentur avari, non possident. Improba ales tota dum laret, tacere nunqυam celatur improbitas: sua sicele- sumprodit latebra.Gemmea in luce libertatem amittit avicula ex aulici volo istasiri inservit ategestientu. Vides urgemmeo nitore virulenta tegitur fera: sic nitido spe in corpore monstrum delites. ιι. Volucrem gemmam miraris p sic reliqua sunt opes. Pennigeram volucrem estrum imgar succinam: Verdri documento: alento celer tenetur. Ingrara populus immorsalem facit, quam opprimit. Sic δερὶ invid a dum nocet , ρrodest. Atramentum te antea deficeret, quam materia eiusmodi illationum moralium & argutarum. Quare per te ipse in alias animadversiones antea allatas m rata Conde enthvmemata, quibus ipse nunc pathetica subjiciam.
DATO THEMATE URBANUM ENTHYMEMA PATHATICA FORMULA ANIMARE.
Hoc ita proposui, qVoniam enthymema patheticum a morato non dissere substantia, sed modo exprimendi asse his, quem aut nostrum significare , aut in aliis excitare volumus , seu laetitia sit ille , seu dolor , leu misericordia, seu indignatio , seu amor, seu odium , seu quicunque animi motus. Quin idem enthymema, quantum ad sub
stantiam dc logicum est moratumst esse poterit, ut si dicas r is merito periit, quia in mortui saeviit. Hoc erit enthymema logiacum, sed idem argutum dc urbanum, quoniam ratio est metaphorica
dc impropria. Λt idem fiet moratuis me sententia generali ,
605쪽
veluti et Apis in mortuos seviens merito periit, non igitur in mortuos
Oiendum. Quod si huic ratiocinationi adilicias Rrmulas dice liquae assectum aliquem erga apes significent, jam fiet , quod
moratum erat enthymema. Veluti , indignationem: os indignum farinus i merito periisti crudele monstrum , in mortuas Heliadas saevire amsum. Misericordiam: heu avicula infelix f noxa tibi fuit mortuis euisse. Odium: Apage pennata Furia merito interitura , quod mortuas in virgines siniisti. Laetitiam: Laetor tuo de interim , quod is cadaveras
viens promeruisti. Et sic in aliis affectibus. Quare siuperfluum erit plura in hane rem exempla suppeditare, quae sine ullo negotio exanimadiersionibus istis , quas diximus, efficere poteris adhibitis fodimis illis patheticis , de quibus suprasib Alexandri exemplo copiosi egimus. Id tantum addo , si vel una vice molestiam hanc subire de secundum haec theoremata propositionem aliquam pertractare lubeat , ea qVidem accuratione , qvam in argumento de apibus ob vastit id lumen menti tuae accendetur, ut ludus iocusque futurus sit arguta enthymemata in quocunqVe themate excogitandi , quae vel epigrammatis , vel epitaphiis , vel inseriptionibus , vel emblematis & cuicunque poetices & rhetorices operi conveniant. At haec theoremata hactenus recitata omni generi enthyme malum argutorum sunt communia. Venio igitu ad theoremata octo metaphoris propria , unius cujusque exemplum subito elaboratum suppeditans,ut in ipse proposito aliquo themate nullum non gen a gumenti ingeniosi excogitare possis,in qVo absblutio artis erit posita.
DATO THEMATE ARGUTUM ENTHYMEMA EX ME TAPHORA PROPORTIONIS DERIVARE.
Proposito themate ex pluribus objectis conflato , primuntiunius vel alterius objecti simplex metaphora proportionis reperienda est, quae ex simili re , rae nimirum eodem genere phusico continetur, duci potest. Res facillima , utpote quae sub sensum maxime cadit, praecipue si categoriarum indicem digessisti. Haec
metaphora mentem admonebit cujusdam animadversionis argutaeci animadversio subjiciet tibi enthymema. Siti nar APIS IN ELECTRO MORITUR. Hic APIS statim metaphoram similitudinis suppeditat, quando AUIS vocatur. Nam in substantia cat goria conveniunt di ut s est animal alatum. Mi etiam in
606쪽
maremata practica stari dis aergutiis. α' XV su ELECTRO occurret similitudo, quando illud dicitur GEMMEUM SEPULCRUM. Sicut enim apis in gemina, sic mortuus in sepulchro Jacet, quae similitudo ex categoria situs depromta est. Pii.
ma Metaphora: AVIS in Hectro moritur menti exhibet avem visco captam. Unde succurrit haec animadversio: Mors apem ut visio implicuit. Huic animadversioni superstrui potest enthymema, cui ratio praemittitur. Mors, suod fugacem apiculam teis assequi non posset, vi co est aucupata, Aut enthymema, ex quo aliquid colligitur snemo jam mortem essetius cum alte a ianira amicuias visco aucupetur.
Ex altera metaphora nascitur haec animadversio: Pis GEMMo , SEPULCHRO mori& hanc sequitur enthymema cum ratione praecedente: avara avicula gemmei sepultari pretio ravia moris stinavit. Aut, cum ratione consequenter febrim tumulatur apis, ram nascitur. Nam in cera cunabulum, in gemma sepulchrum adepta
est. Hujus generis fuit Socratis argutia, quando uxor impotem post 'mores ipsum Gudit. Quod veluti thema erat, cujus ob aectum A A sumusnt ipsi metaphoram proportioni eandem V cans PLilvi Abs ob similitudinem, quae est inter res liqvidas. Umcle veloci ingenio pluviam illam cum clamoribus , qui praecesserant componens hanc animadversionem metaphoricam reperit: PLUVIA ρ clamosa TONITRUA cadit. Unde subnatum est ipsi en- , ema cum ratione praecedenter Sciebam futurum si post tonitrus Heret. Atque aliud quoque hinc ducere potuisset enthymema cum
ratione conses ente: alio tempore cum tonabit, penulam sumas licet. Sic
argutatus est ingeniosus quidam vir in matronam lacrymantem,pulchra sed sulca facie. Thema erat: PuLCHRA SED Fusca FACira L OhiMATu R. Unde eadem similitudinis metaphora lacrymasPLUVIAM vocans: ινυώmirum, inquit,s earum tam obscurum in pluvia amreseruitur. Similiter mendicus quidam, qui ne opus iaceret,stipem colligebat, iaciemque flavo colore insecerat, sic irrisus fuit e miror re aurem cum sis, mendieare. Thema erat PAUPER PALLIDUS de objectum illud PALLIDUS metaphora similitudinis ex categoria qualitatis, quae sub visum cadit petita, vocatus fuit AUREUS. Unde Prona sequitur consequentia, qVae subjici permuta perim pecunia, ct eris dives.
i Hujus generis axgutiae enthymen cae interdum restonsioni
607쪽
rca Thestemata practica fabricandis argutiis. cap. XX. colloquiis intercedunt vesuti ista Catuli, qui a Philippo interrogatus: crvid Drras' respondit: quia furem video. Thema erat: CA-TuLus IN ADvERsiniuM VOCIFERATuR. Sed illud VoCiFERARI Philippus metaphorice dixit LATRARE. Unde Catulus statim rem datus infamiae Philippi, qui clientes depraedabatur, rationem adinduxit metaphoricam cur latraret, ex quo coortus est risiis maximus. inod si interrogatus, respondisset, LATRONEM uideo: Metaphorae proportionis adjecisset anthiteton. Hae argutiae enthymematicae eiusmodi nituntur Metaphora , cu-Jus similitudo communi genere ph fico continetur. Sunt aliae, quae nituntur proportione duarum rerum, quae diversis generibus continentur, altera quidem physica o sensibus exposita, altera morali
sic mente intelligenda. Res certe pulcherrima & maximi pretii, sed paulo dissicilior. Maiorem enim ingenii perspicaciam requirit, quod notiones procul inter se distant & majorem quoque ingenii velocitatem,qvς diηuncta componat dccomparet,sed ut facili exemplo hoc declarem, revertamur ad veterem illum, qui cuicunque praecepto quadrat, calceum. APIS IN ELECTRO MORITUR. Illud MORITUR vulgarem statim suggerit metaphoram EXTIMGVITIIR, quae a proportione duorum generum valde distantium ducta est videlicet a fine vita ct flamma aut fama, qVae est intel- 'lectualis evanescentia. Posses igitur dicere: pretiosis electri fulgore ficit, ut exstincta volucru gloria restingvi non possit. Aut aternum luce.
bis in Poetarum paginis alicula fama insito fulgentis gemmula splendoreta rata. Huius generis est enthymema Martialis in gemmas, iras
Aruntius Stella a Domitiano sibi donatas versuum praemium digiatis gestabat:
Multas in digitu,plures in carmine gemmas Invenies : inde est hac, puto, culta manu
Thema est Aruauim argutis Poeta gemmis doninuri Argutiae metaphora proportionis dicuntur GEMMAE. apropter, inquit, gemma versuum pepererunigemmas digitorum. In hoc genere argutissiamum est ditaum Ciceronis in Pisionem, qui nudus instar circulariuris in orbe tabulae intabat tm g - δε- .utatorium mersaret O m
608쪽
ytisremata DA Ieandis argullis. cap. XX. ID BEM Jortuna rotam nonpertimescebat. Thema erat: Piso versat On- altatoris- , Cicero physicam circuli rotunditatem transtulit ad moralem rotunditatem Rotae, cui fortuna insistere dicitur . Unde hoc infert enthymemar an inoras stulte , dum sn orbe volubiusinas ibi cogitandam evotiosi fortuna rotam Inde pariter facetum est responsium Crassi cum Brutus Orator idemq; emo inatus homo dolens se explodi diceret translate e video me e causa sudarer RG spondit Crassust non mirum: modo en- exvi e balneo. Vbi stidor moralis euerentia transfertur ad sudorem phusicum thermarum, quubus quod frequentius uteretur, mollities noc dicto ipsi exproba-hatur. Transeamus nunc ad secundum genus metaphorae, paucis illud ditemplis percurrentes, quae ea ratione, quam vidisti expendes , . thema nimirum eruens de vim enthymematis observans.
, DATO THEMATE ARGUTUM ENTHYMEMA EX NETAPHORA ATTRIBUTIONIS MOLIRI.
Metaphoram Attributionis esse illam, rae aut materiam , aut instrumentum aut qualitatem, aut locum , aut aliam circumstantiam rei pro re ipsa ponit, jam supra dictum est. Sunt isitur circumstantiae, a quibus animadvertiones arguta , inui nemata in hoc genere ducenda fiant. Sit thema APIS IN ELECTRO MO RITUR. Si pro ELECTRO dicas GEMMA TENAX quae mat riva. est nus qualitas: Sic posses colligere dc inferre: Nemo jam
mortem paveat: Mors enim tenaci gemma talatur. Sic Martialis lita
puerum glacie siuGcatum argutatus, pro acie materiam eius id est AQUAM posuit dc hac animaduerimne observata: AQVAE pu Hem affulant, quod nonina S mirum Videtur, duxit inde argutanti consequentiam: ubi moranon est, si gularis AQVAE 3 Argutum etiam est enthymema Angeli Politiani in vitem olea ligatam. Cum enim olea dieatur: ARBOR PALLADIS, quae est metaphora Attributi his , aclse,in loquentem in hunc modum et bina me implicatis palmia ,
at, plantam Minerva non Bromi' procul racemos tollite: ne virgo vicar ebria. Sed pergamus ad aequivocum:
DATO THEMATE ARGUTUM ENTHYMEMA' EX
HOMONYMlA VENARI. ' Haec omnium facillima est investiatio. Nomen enim ipsum. BD Db vestigia
609쪽
uo alea fabricandis argutia . me vestigia indicat. En hema: APIS IN ELECTRO MOmuit me Apis significat apem & bovem illum vivum , quem. vini ador
bant. Sic dici posscit API Sis Explicatibatur,pim cour tur haec mortua. Aut si diceres: Apis mortua arria arborem POPGLlintvuit: inferre posses: perieuissim igitur est POPULUM tariis re. Ab hoC genere venustatem quaesivit Agesilai jocus: ne miremiuris ex Asia reces: triginta mesagittariorum misi a depulerunt.EX ad pidiorem: avarior es Juda , qui carius disi*Hum, quam is Magia
strum, vendis. Ubi homonymia latet in imagine discipuli de vero duscipulo. Qualis & Martialis est lusus de , ipera poculo insculpta, exi''o inebriatus fuerat potore Vipera veneno suo te se. Et similis est. de ursis aeneo , in quo vipera pullos excludebat. . Unde infans Hylas, qui manum immiserat gulae , a vipera admorsus fuit: O facinub, a . quod ursasuis. Sed argutissimus est Ciceronis jocus in corvum illum, quom Metellus Magistri sui tumulo imposuerat , ut significaret,eum
in docenda eloquentia alterum fuisse coracem: Redi. fecisti ,1- eam. ωus iste volare te docuis, non dicere. Quinct alliterationes ad ambigua pertinent, dc ex his arguta enthymemata sormantur. Veluti istudi aurum est aurar ideo imiter is es redit. Vitis est vita: hominu enim re
creat. Nunc ad alia pergimus. ' . Q.
DATO THEMATE ARGUTUM ENTHYMEMA EX HYPOTYPOSI CVLLIGERE.
Praecipua vis hujus figurae est, rebus inanimis animam dcratis, nis expertibus consilium in ratiocinationem tribuere. Sic enim via vidius res exhibentur. Ab hac figura enthymema suum in hanc pem mutuatus est Martialis: Dignum tantorum pretium tulit ira labinrum. Credibile est, 'sam Iis voluisse mori. Et Valerius Maximus d Apibus, quae Platonem assierunt laquens, ut mihi quidem ista Ap .
non monte- Hymettum thmi flore redolentem sed Musarum Helic- ' nios coris, omni genere doctrinarum virentes, Deinum instinctu ripasta,max o Agenis duisissima Himenta summa elamentia institare volui videantur. ratiocinatio, utut arguta, ureriori tamen enthvmemate eonuringi posset: uvaeris unde Platonis tam dulciffluxerit do- .
cruentia I Apes Parnassi forci depasta ipsius in ore mellificarunt. Sic elo phas, qui coram Domitiano genua nectebat, cum Deus is haberi de
adorari se juberet, numin ipsius Domitiani a Martiali suntlae ilia
610쪽
Theoremata practica fabricandis arguttas. cap. XX. ut Spect. iibro dicitur. Et Cicero de templo, quod fulmine conflagraverat,& pulchrius quam antea exstruebatur: inflamma diviniim e sitit, non mae deleret Iovis templum, sed crua pulchrim deposceret. Sic dccadaveri sensum dc mentem Florus tribuit de Bruto agens, qui occi Arunte Regis Tarquinii filio, oc ipse ex vulnere exspirans in moratuum procidebat: Planὶ as adulterum ad siferos usque faveretur. Tragicus sed argutissimus sensus: similis illi, de Polyxena a Graecis praecipitata in tumulum Actillis, de qua Senecar Cecidit, ni Achi Iraruem factura terram. Secundum reliquas Hypotyposeos species, quas diximus, ipse argumentare: nos ad aliud proHedimur.
POSITO THEMATE ARGUTUM ENTHYMEMA EX HYpERBOLE FABRICARI.
- Thema est: Apis IN ELECTRO MORi R. Hyperbolice gemma illa dici potest TuEsAuRus ob pretii magnitudinem. Unde sic argumentari potes: Stolidissima istius apicula avarisia est: qua thesaurum ne - potiatur, peris. Huius generis est iocus Martialis in Thermas Caeciliani, quae lignorum penuria parum calidae erant. Cum enim themacsset: THERMAE PARuM CALiDAE SuNT : Per hyperbolen dixit: SuNT FRisi DissiMAE: Et inde hanc consequentiam deduxit: Mn, mee doceam, ubi psces aestate conservare possis' Repone idos in tuis thermis. Et in Cinnam, qui rogans ipium aliquid , extenuaris, nina eo dicebat, argute hac deducta consequentia lusite Si nil cinnapreis rnu tibi, Cinna, nego. Singularis quoque est ejus argutia in flandum sibi donatum, dc a donatore exprobratum. Nam cum dicere velletis, exiguus iste est 'udin, rem minutissimam veluti iundam animo conis cepit, de hinc conclusit et Fundum Varro vocas, quod possim mittere fenia , ni tamen exciderit qua cava funda patet. Huc referendum est dictum Caroli in Regem Ludovicum de pontis tremore. Nam sicuti de viro forti per hyperbolen dicimus: hvus ale tu terrarum orbis trem ir Sic iste enthymema finxit hac metaphora fundatum: MA
non est, quod pons tremat: sub te enim mundus Iremit. Accedo ad Laconismum.
PROPOSITO THEMATE METAPHORICUM ENTHY- . MEMA EX LACONISMO CONFINGERE.